Toplumlar\u0131n bilin\u00e7lenmesindeki geli\u015fmeler, t\u0131bbi ve aromatik bitki t\u00fcketiminde art\u0131\u015flara neden olmaktad\u0131r. 2000\u2019li y\u0131llarda 60 milyar US$ olan d\u00fcnya ticaret hacminin, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ikiye katlanm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 beklenmektedir. Bunda, sentetik ila\u00e7larda ya\u015fanan yan etki sorunlar\u0131n\u0131n pay\u0131 y\u00fcksek olsa gerek\u2026<\/p>\n
Bu durumda, T\u00fcrkiye biyoekonomisi i\u00e7in baz\u0131 f\u0131rsatlar\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 muhakkak. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00fclkemiz on bini a\u015fan bitki t\u00fcr\u00fc ile zengin bir floraya sahiptir ve bunlar\u0131n \u00fc\u00e7 bini de endemiktir[1]<\/a>.\u00a0 S\u00f6z konusu bitkilerden 400\u2019e yak\u0131n\u0131 i\u00e7 piyasada ticarete konu olmakta ve hatta y\u00fcz kadar\u0131 da ihra\u00e7 edilmektedir. \u00d6rne\u011fin: kekik, ha\u015fha\u015f, kapari, meyank\u00f6k\u00fc, defne, \u00e7ay, anason, kimyon, ada\u00e7ay\u0131, mahlep, k\u0131rm\u0131z\u0131biber vd. Asl\u0131nda bu grupta kozmetik ve boya bitkileri de yer almaktad\u0131r.<\/p>\n \u00dclkemiz t\u00fcr ve \u00e7e\u015fit zenginli\u011fi yan\u0131nda, uygun ekolojisi ile bu grup bitkiler i\u00e7in \u00e7ok uygundur. Ayr\u0131ca bir\u00e7ok bitkinin de gen merkezidir. O nedenle gerek do\u011fadan toplama ve gerekse k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile t\u0131bbi ve aromatik bitkiler alt sekt\u00f6r\u00fc, hi\u00e7 de k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmeyecek ekonomik bir potansiyeldir. Fakat bu art\u0131lar\u0131 biyoekonomiye aktard\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylenemez. O nedenle, s\u00f6z konusu bitkileri i\u015flenmeden, katma de\u011fer sa\u011flanmadan ihra\u00e7 etmemiz, k\u00e2rdan zarar olarak tan\u0131mlanabilir.<\/p>\n Di\u011fer taraftan ihra\u00e7 etmekte oldu\u011fumuz \u00fcr\u00fcnler -kekik hari\u00e7- a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak do\u011fadan toplanmaktad\u0131r. H\u00e2lbuki ticarette, standart kalite ve yeterli miktar aranmaktad\u0131r. Do\u011fadan toplanan \u00fcr\u00fcnle bunun sa\u011flanmas\u0131 beklenemez. O nedenle bir\u00e7ok bitkinin k\u00fclt\u00fcre al\u0131nmas\u0131, \u0131slah edilmesi, \u00e7e\u015fitlerin tescil edilerek, fikri m\u00fclkiyet haklar\u0131n\u0131n elde edilmesi gerekir. Bu konuda gerek G\u0131da, Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve gerekse \u00dcniversiteler 60 civar\u0131nda yeni \u00e7e\u015fit tescil ettirmi\u015flerdir.<\/p>\n Do\u011fadan toplama konusunda da, floraya zarar vermeksizin, \u00f6zellikle \u201ck\u00f6k\u00fcn\u00fc kaz\u0131ma\u201dya meydan vermeyecek yasal tedbirlere gereksinim vard\u0131r.<\/p>\n \u0130lgin\u00e7tir, konu bir\u00e7ok bakanl\u0131\u011f\u0131n u\u011fra\u015f alan\u0131na girmektedir ve dolay\u0131s\u0131 ile \u00e7ok ba\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n olumsuzluklar\u0131ndan etkilenmektedir. Nitekim konu, G\u0131da, Tar\u0131m ve Hayvanc\u0131l\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, Orman ve Su \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve G\u00fcmr\u00fck ve Tekel Bakanl\u0131klar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, \u00f6zellikle yo\u011fun ara\u015ft\u0131rmalar gereksinimi nedeniyle \u00fcniversiteleri de ilgilendirmektedir. Konunun ortakla\u015fa, koordineli ve h\u0131zl\u0131 y\u00f6netimi i\u00e7in bir \u00a0\u201cT\u0131bbi ve Aromatik Bitkiler Kurulu\u2019nun kurulu\u015fu uygun bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olabilir.<\/p>\n Konunun y\u00f6netsel bo\u015fluklar\u0131n\u0131n yan\u0131nda, ara\u015ft\u0131rma a\u00e7\u0131s\u0131ndan da acil \u00e7\u00f6z\u00fcmlere gereksinim vard\u0131r.<\/p>\n T\u00fcrkiye\u2019de kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n 2\/3\u2019sine yak\u0131n\u0131 sentetik iken, Bat\u0131da bu oran 1\/3\u2019lere d\u00fc\u015fmektedir. Yani Bat\u0131 toplumu daha \u00e7ok organik kaynakl\u0131 ila\u00e7 kullan\u0131rken, t\u0131bbi bitki deposu olan \u00fclkemizde durum tam tersidir. \u00dclke \u00e7ap\u0131nda haz\u0131rlanan bir \u201cT\u0131bbi ve Aromatik bitki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131\u201d makro projesi belirlenmedi\u011fi i\u00e7in \u00fcniversitelerde ara\u015ft\u0131rmalar, genelde, b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 olmaktan uzak, ferdi d\u00fczeyde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir.\u00a0 Bat\u0131 \u00fcniversitelerinde ara\u015ft\u0131rma projelerin \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00f6zel sekt\u00f6r talepleri do\u011frultusunda iken bu, \u00fclkemizde maalesef ancak % 20\u2019lerde kalmaktad\u0131r.<\/p>\n \u00dclkemizde di\u011fer k\u00fclt\u00fcr bitkileri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, t\u0131bbi ve aromatik bitkiler \u00fczerinde y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Kald\u0131 ki d\u00fcnya sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda kaynak olarak t\u0131bbi ve aromatik bitkilerin d\u0131\u015f\u0131na da ta\u015fm\u0131\u015ft\u0131r (\u201c\u0130la\u00e7lar Art\u0131k Tarlalardan\u201d[2]<\/a>). \u00d6rne\u011fin vitamin A\u2019ca zenginle\u015ftirilmi\u015f tatl\u0131 patates, m\u0131s\u0131r, kasava ve demirce zenginle\u015ftirilmi\u015f bakla, demirce zenginle\u015ftirilmi\u015f cin dar\u0131, \u00e7inkoca zenginle\u015ftirilmi\u015f \u00e7eltik ve bu\u011fday \u00e7e\u015fidi tescil edilmi\u015ftir.<\/p>\n Bir\u00e7ok olumsuzluklara ra\u011fmen, T\u0131bbi ve Aromatik Bitkiler konusu, \u00fclkemiz i\u00e7in b\u00fcy\u00fck f\u0131rsatlar sa\u011flayabilecektir. Bu ba\u011flamda azami yarar elde etmek i\u00e7in, bilin\u00e7li ara\u015ft\u0131rma planlamas\u0131na ve uygun yat\u0131r\u0131mlara gereksinim vard\u0131r. \u00d6zellikle organik \u00f6ncelikli \u00fcretimler ihracat potansiyelini art\u0131racakt\u0131r. Y\u00f6netsel reorganizasyonla bunlar\u0131n orta vadede ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fi beklenebilir. Fakat ara\u015ft\u0131rma konusunda baz\u0131 \u00fclkelerdeki modellerden yararlan\u0131labilinir: Kamu, \u00f6zel sekt\u00f6r ve \u00fcniversitelerin birlikte olu\u015fturacaklar\u0131 \u201cT\u00fcrkiye T\u0131bbi Ve Aromatik Bitkiler Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc\u201d.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn \u00f6nemli konular\u0131n, 2-4 Ekim 2018 tarihinde, Ege \u00dcniversitesi. Ziraat Fak\u00fcltesi Tarla Bitkileri B\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan, Ege Tar\u0131msal Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc’n\u00fcn katk\u0131lar\u0131yla d\u00fczenlenen, uluslararas\u0131 kat\u0131l\u0131ml\u0131 T\u0131bbi ve Aromatik Bitkiler Sempozyumunda, \u00c7e\u015fme-\u0130zmir\u2019de, detaylar\u0131 ile ele al\u0131nacak olmas\u0131, konu payda\u015flar\u0131 i\u00e7in k\u0131van\u00e7 nedeni olsa gerek.<\/p>\n Dipnotlar<\/b><\/p>\n [1]<\/a> Yaln\u0131z T\u00fcrkiye\u2019de yeti\u015fen.<\/p>\n