{"id":26263,"date":"2018-07-03T11:52:36","date_gmt":"2018-07-03T08:52:36","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26263"},"modified":"2018-07-03T11:50:06","modified_gmt":"2018-07-03T08:50:06","slug":"buyuk-patlamanin-yarattigi-kutlecekimsel-dalgalar-gozlemlendi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/07\/03\/buyuk-patlamanin-yarattigi-kutlecekimsel-dalgalar-gozlemlendi","title":{"rendered":"B\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar g\u00f6zlemlendi"},"content":{"rendered":"

Mart ay\u0131n\u0131n bilim g\u00fcndeminin ba\u015f\u0131na oturan geli\u015fme bu oldu: Fizik\u00e7iler daha \u00f6ncesinde teorik olarak \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri, evrenin ilk anlar\u0131na ait k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar\u0131 g\u00f6zlemlemeyi ba\u015fard\u0131lar. Yap\u0131lan bu g\u00f6zlem, b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n hemen ard\u0131ndan olduk\u00e7a k\u0131sa bir s\u00fcrede olanlar\u0131 a\u00e7\u0131klayan enflasyon (\u015fi\u015fme, geni\u015fleme) teorisinin do\u011frudan bir kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Dahas\u0131, bu dalgalar\u0131n sinyalleri beklendi\u011finden \u00e7ok daha \u015fiddetli.<\/p>\n

Johns Hopkins \u00dcniversitesi\u2019nde fizik ve astronomi profes\u00f6r\u00fc olan Marc Kamionkowski, yap\u0131lan g\u00f6zlem i\u00e7in \u201cB\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m\u201d diyor. Kamionkowski, g\u00f6zlem \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde yer almad\u0131, ancak bu g\u00f6zlemin sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 daha 1997\u2019de tahmin etmi\u015fti. Kamionkowski, evrenin olduk\u00e7a erken d\u00f6nemine ili\u015fkin elde edilen bu ba\u015far\u0131n\u0131n Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc hak etti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

G\u00fcney Kutbu\u2019nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201ckozmik ekstragalaktik polarizasyonun artalan g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesi 2\u201d (BICEP2) g\u00f6zlemi, k\u00f6kensel B-modu polarizasyonu denilen bir deseni, b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n ard\u0131ndan yay\u0131lan kozmik artalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n \u00fczerinde tespit edebildi. Bu desen basit\u00e7e, kozmik artalan \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131n polarizasyonu \u00fczerinde enflasyon (\u015fi\u015fme) d\u00f6neminin olu\u015fturdu\u011fu k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar\u0131n sonucu olan burkulmalard\u0131r. Stanford \u00dcniversitesi\u2019nden Chao-Lin Kuo, yap\u0131lan bu \u00e7al\u0131\u015fmayla, enflasyon (\u015fi\u015fme) teorisi i\u00e7in \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kan\u0131ta ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

Massachusetts Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc\u2019nden (MIT) Alan Guth ise, bir yanl\u0131\u015fl\u0131k olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n her zaman bulundu\u011funu, ancak al\u0131nan sonu\u00e7lar\u0131n y\u00fcksek ihtimalle do\u011fru oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6yl\u00fcyor. Enflasyon teorisinin kurucusu olan Guth, bu teoriyi 1980\u2019de ortaya atm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Biliminsanlar\u0131, g\u00f6zlemledikleri k\u00fctle\u00e7ekimsel dalga etkisinin beklenenden daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 nedeniyle, bir yanl\u0131\u015fa yol a\u00e7mamak i\u00e7in, elde edilen sonu\u00e7lar\u0131 bir y\u0131ldan daha fazla s\u00fcre yay\u0131nlamam\u0131\u015flar.<\/p>\n

Kozmik artalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131, b\u00fcy\u00fck patlamadan 380 biny\u0131l sonras\u0131na ait. Bu d\u00f6nemde bebek halinde olan evrenimiz \u00e7ok s\u0131cak ve \u00e7ok yo\u011fundu ve bu nedenle \u0131\u015f\u0131k herhangi bir maddeye \u00e7arpmadan hareket edemiyordu. Evren so\u011fuduk\u00e7a atomlar olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131, yo\u011funluk azald\u0131; \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yay\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engeller kalkt\u0131 ve bu d\u00f6neme ait olan \u0131\u015f\u0131nlar evrene yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. \u0130\u015fte bu \u0131\u015f\u0131nlara kozmik artalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131 diyoruz. Bu \u0131\u015f\u0131ma 1964\u2019de Arno Penzias ve Robert Wilson taraf\u0131ndan \u015fans eseri ke\u015ffedildi. Penzias ve Wilson g\u00f6zlemledikleri bu etkinin, g\u00fcvercinlerin antenlere pislemesinin bir sonucu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015flerdi. Daha sonra ger\u00e7e\u011fi fark ettleri ve 1978 Nobel Fizik \u00d6d\u00fcl\u00fc, kozmik artalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n ke\u015ffi i\u00e7in Penzias ve Wilson\u2019a verildi.<\/p>\n

Bu ke\u015fif evrenin ilk zamanlar\u0131na (b\u00fcy\u00fck patlamadan 380 biny\u0131l sonras\u0131) ait olduk\u00e7a \u00f6nemli sonu\u00e7lar veriyordu. \u015eimdi ise, enflasyon (\u015fi\u015fme) d\u00f6neminin sonucu olan k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgan\u0131n etkisinin kozmik artalan \u0131\u015f\u0131mas\u0131n\u0131n \u00fczerinde g\u00f6zlemlenmesiyle, b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n hemen ard\u0131ndaki bir saniyenin trilyon kere trilyon kere trilyonda birine ait bulgular elde edilmi\u015f oldu. Yap\u0131lan g\u00f6zlemin sonu\u00e7lar\u0131, ayn\u0131 g\u00f6zlemi yapan gruplarla da k\u0131yasland\u0131 ve benzer sonu\u00e7lar al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Biliminsanlar\u0131 Ocak 2010 ile Aral\u0131k 2012 aras\u0131nda veri toplad\u0131lar ve sonras\u0131nda bu verilerin analizini yapt\u0131lar.<\/p>\n

\u00c7\u0131kan sonu\u00e7, daha \u00f6ncesinde fizik\u00e7iler taraf\u0131ndan teorik olarak beklenen de\u011ferin \u00fcst\u00fcnde. Bu, enflasyon d\u00f6neminde \u015fi\u015fmenin tahmin edilenden daha h\u0131zl\u0131 olmu\u015f olmas\u0131 gibi bir sonuca ula\u015ft\u0131rabilir. Ayr\u0131ca 2012\u2019de ke\u015ffedilen Higgs bozonundan daha k\u00fctleli par\u00e7ac\u0131klar\u0131n bu evrede var olmu\u015f olmas\u0131 da olas\u0131. Higgs bozonundan \u00e7ok daha k\u00fctleli bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n bug\u00fcnk\u00fc par\u00e7ac\u0131k h\u0131zland\u0131r\u0131c\u0131larda olu\u015fturulabilmesi ise olas\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Kamionkowski bu g\u00f6zlemin bize erken evreni, y\u00fcksek enerjisinden dolay\u0131 bir fizik laboratuvar\u0131 olarak kullanma imk\u00e2n\u0131 tan\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, bu enerji seviyelerine insanl\u0131\u011f\u0131n belki de hi\u00e7 eri\u015femeyebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mart ay\u0131n\u0131n bilim g\u00fcndeminin ba\u015f\u0131na oturan geli\u015fme bu oldu: Fizik\u00e7iler daha \u00f6ncesinde teorik olarak \u00f6ng\u00f6rd\u00fckleri, evrenin ilk anlar\u0131na ait k\u00fctle\u00e7ekimsel dalgalar\u0131 g\u00f6zlemlemeyi ba\u015fard\u0131lar. Yap\u0131lan bu g\u00f6zlem, b\u00fcy\u00fck patlaman\u0131n hemen ard\u0131ndan olduk\u00e7a k\u0131sa bir s\u00fcrede olanlar\u0131 a\u00e7\u0131klayan enflasyon (\u015fi\u015fme, geni\u015fleme) teorisinin do\u011frudan bir kan\u0131t\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Dahas\u0131, bu dalgalar\u0131n sinyalleri beklendi\u011finden \u00e7ok daha \u015fiddetli. Johns Hopkins […]<\/p>\n","protected":false},"author":857,"featured_media":26264,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[159,30,19,26],"tags":[248,264,288,2272],"class_list":["post-26263","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-122-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-astronomi","tag-buyuk-patlama","tag-fizik","tag-kutlecekim-dalgalari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t