{"id":26504,"date":"2014-04-01T12:28:59","date_gmt":"2014-04-01T09:28:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26504"},"modified":"2018-06-07T12:36:12","modified_gmt":"2018-06-07T09:36:12","slug":"aydinlanma-mucadelesinde-onemli-bir-adim-i-m-secenovun-beynin-refleksleri-kitabi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/04\/01\/aydinlanma-mucadelesinde-onemli-bir-adim-i-m-secenovun-beynin-refleksleri-kitabi","title":{"rendered":"Ayd\u0131nlanma m\u00fccadelesinde \u00f6nemli bir ad\u0131m: I.\u00a0M. Se\u00e7enov\u2019un \u201cBeynin Refleksleri\u201d kitab\u0131"},"content":{"rendered":"

Beyin ve davran\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015f olan \u0130van M. Se\u00e7enov\u2019un \u201cBeynin Refleksleri\u201d adl\u0131 eseri materyalist g\u00f6r\u00fc\u015fler i\u00e7erdi\u011fi, kiliseye kar\u015f\u0131 oldu\u011fu ve insan iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle ba\u015fta engellenir. Hemen sonra bunun daha fazla ilgi yarataca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle kitap olarak bas\u0131m\u0131na izin verilir. Rus entelekt\u00fcel \u00e7evrelerini derinden etkileyen bu eseriyle Se\u00e7enov, Rus-Sovyet sinirbiliminde daha sonra Pavlov taraf\u0131ndan geli\u015ftirilerek s\u00fcrd\u00fcr\u00fclecek olan materyalist gelene\u011fi ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/p>\n

Ayd\u0131nlanma s\u0131n\u0131f m\u00fccadeleleri zemininde s\u00fcrerken bir hat\u0131rlatmaya, unutturma kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Bu \u00e7aba bilim tarihi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu yaz\u0131da beyin ve davran\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda materyalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015f ve T\u00fcrkiye\u2019de pek bilinmeyen veya hat\u0131rlat\u0131lmak istenmeyen bir biliminsan\u0131 olan \u0130van M. Se\u00e7enov\u2019dan bahsedece\u011fiz.<\/p>\n

Se\u00e7enov\u2019un \u00e7a\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n

Daha \u00f6nce Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019te \u00e7\u0131kan bir makalede \u201c1820\u2019liler\u201d tan\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. (1) Bu tan\u0131m 1810 ve 1830 aras\u0131nda do\u011fan biliminsanlar\u0131n\u0131n bilimde b\u00fcy\u00fck bir \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7t\u0131klar\u0131na i\u015faret ediyordu. Charles Darwin (1809-1882), Claude Bernard (1813-1878), Lewis H. Morgan (1818-1881), James Prescott Joule (1818-1889), Hermann von Helmhotz (1821-1894), Rudolf K. Virchow (1821-1902), Louis Pasteur (1822-1895), Gregor Mendel (1822-1884), James Clerk Maxwell (1831-1879), 1820\u2019lilerin \u00f6nde gelenlerindendir. Bu \u00e7a\u011f B\u00fcy\u00fck Frans\u0131z Devrimi sonras\u0131nda burjuvazinin egemenli\u011finin peki\u015fti\u011fi, d\u00fczenin oturdu\u011fu \u00e7a\u011f olarak tan\u0131mlan\u0131r. 1820\u2019lilerin ba\u015fl\u0131ca eserlerini verdikleri d\u00f6nem olan 1848 ile 1875 aras\u0131n\u0131 Hobsbawm \u201cSermaye \u00e7a\u011f\u0131\u201d olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. (2) Sermaye d\u00fczeninin restore edildi\u011fi bu d\u00f6nemde art\u0131k biliminsanlar\u0131 ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l i\u00e7inde biriken hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir miras \u00fczerinde, devlet deste\u011fi ile ara\u015ft\u0131rma olanaklar\u0131na kavu\u015fmu\u015flar ve fizikten kimyaya, biyolojiden antropoloji ve toplumsal harekete \u00e7ok \u00f6nemli ke\u015fiflere imza atm\u0131\u015flard\u0131r. Art\u0131k bu biliminsanlar\u0131 d\u00fczenle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelmekten \u00e7ok egemen s\u0131n\u0131f taraf\u0131ndan desteklenmekte, devrimci olmaktan \u00e7ok d\u00fczenin bir unsuru olarak yer almaktad\u0131rlar. \u00d6te yandan d\u00fczenin gericile\u015fmesiyle birlikte i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 burjuvaziden ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015fmakta ve devrimcile\u015fmektedir. Karl Marx (1818-1883) ve Friedrich Engels (1820-1895) de 1820\u2019lilerdendir. Tek tek bilimde \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 teorilerin sahibi olan biliminsanlar\u0131, devrimci olmasalar da, maddenin ve toplumun hareketinin genellenmesinden olu\u015fan diyalektik materyalizme malzeme ta\u015f\u0131yorlar ve devrimci bir teorinin olu\u015fmas\u0131na Marx ve Engels \u00fczerinden dolayl\u0131 olarak katk\u0131da bulunuyorlard\u0131.<\/p>\n

Burjuva devrimlerinin r\u00fczgar\u0131 Rusya\u2019ya gecikerek geliyor<\/strong><\/p>\n

Burjuva devrimleri \u00fclkelerin i\u00e7 dinamiklerine ve uluslararas\u0131 siyasi duruma g\u00f6re i\u00e7erik ve bi\u00e7im a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fi\u015fim g\u00f6sterir. \u00d6rne\u011fin, Frans\u0131z Devrimi ile i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 korkusu alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen ve devletin m\u00fcdahalesi ile \u00f6rg\u00fctlenen Almanya\u2019da burjuva devrimi \u00e7ok farkl\u0131 seyretmi\u015ftir. Rusya\u2019da ise ko\u015fullar ger\u00e7ekten olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Burjuva devrimi \u00e7ok gecikmi\u015f, \u00e7ok fazla e\u015fitsizlik biriktirmi\u015f, farkl\u0131 renklere b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f ve ba\u015f\u0131ndan itibaren radikal bir toplumsal hareketin bas\u0131nc\u0131 alt\u0131nda \u015fekillenmi\u015ftir. I. M. Se\u00e7enov (1829-1905) ve D. I. Mendeleyev (1834-1907) bu gecikmi\u015f burjuva devrim s\u00fcreci ve ayd\u0131nlanma d\u00f6neminin 1820\u2019lileri olarak kabul edilebilirler.<\/p>\n

Rusya 1800\u2019lerin ilk yar\u0131s\u0131nda Napolyon\u2019a kar\u015f\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 zaferin prestijiyle Avrupa devletlerinden ne kadar geri kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n fark\u0131nda de\u011fildi. Kapitalizmin \u00e7ok az sokulabildi\u011fi u\u00e7suz bucaks\u0131z Rus topraklar\u0131 devlet taraf\u0131ndan yarat\u0131lm\u0131\u015f ve y\u00f6netilen bir feodalizme tan\u0131kl\u0131k ediyordu. Toplumun y\u00fczde 90\u2019\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131n k\u0131rsal kesimde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, toprak k\u00f6leli\u011fine dayal\u0131 ve toprak sahibi aristokrasi ile yoksul k\u00f6yl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn temel s\u0131n\u0131flar\u0131 olu\u015fturdu\u011fu d\u00fczen b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim sanc\u0131s\u0131 \u00e7ekiyordu. \u00c7arl\u0131\u011f\u0131n bask\u0131c\u0131 rejimi siyasi partilere, ba\u011f\u0131ms\u0131z yay\u0131n organlar\u0131na izin vermiyor, a\u011f\u0131r bir sans\u00fcr uygulan\u0131yordu. Bask\u0131 \u00fcniversiteleri bo\u011fuyor ve Rusya bilim ve teknolojide belirgin \u015fekilde geri kal\u0131yordu.<\/p>\n

Tarihsel olarak T\u00fcrkiye i\u00e7in de \u00f6nemli olan K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 (1854-1856), Rusya\u2019n\u0131n birikmi\u015f gerili\u011fini bir yenilgiyle y\u00fczeye ta\u015f\u0131d\u0131 ve toplumsal bir kayna\u015fmaya neden oldu. Toplumsal gerili\u011fin nedeni olarak g\u00f6r\u00fclen toprak k\u00f6leli\u011fi s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez hale gelmi\u015fti. \u00c7ar Nikola\u2019n\u0131n K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine \u00e7ar olan II. Aleksander bir haz\u0131rl\u0131k d\u00f6neminden sonra 1861\u2019de bir dizi \u00f6nemli reformu uygulamaya soktu.<\/p>\n

Rusya\u2019da toprak k\u00f6leli\u011finin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ayd\u0131nlanma<\/strong><\/p>\n

Reformlar\u0131n en \u00f6nemli dayana\u011f\u0131 toprak k\u00f6lelerinin serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131yd\u0131. Yaratt\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm atmosferine ra\u011fmen, toprak ve k\u00f6yl\u00fc sorununu \u00e7\u00f6zmekten uzakt\u0131 ve Ekim Devrimine kadar s\u00fcrecek s\u0131n\u0131fsal kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n \u015fiddetlenmesine yol a\u00e7t\u0131. Reformlar toplumsal yap\u0131n\u0131n h\u0131zl\u0131ca d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011fine ili\u015fkin devrimci bir iyimserlik olu\u015fturdu ve k\u00f6yl\u00fclere dayanan sosyalizan bir devrim fikri Rus ayd\u0131n\u0131n\u0131 sard\u0131.<\/p>\n

Reform ayr\u0131ca yerel meclislerin kurulmas\u0131n\u0131, yarg\u0131n\u0131n burjuvazinin egemenli\u011findeki \u00fclkeleri model alarak d\u00fczenlenmesini, Rus ordusunun yenilenmesini, demokratikle\u015ftirilmesini ve sek\u00fcler e\u011fitimde bir at\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7eriyordu. (3) Reformlar kapitalizmin Rusya\u2019da geli\u015fmesi ve giderek h\u0131zlanan bir sanayile\u015fme i\u00e7in yol a\u00e7\u0131yordu. 1866 ile 1890 aras\u0131nda sadece imalathane say\u0131s\u0131 katlanmakla kalmad\u0131, nitelik de\u011fi\u015ftirerek geli\u015fkin bir makine park\u0131 i\u00e7eren merkezi fabrikalar kuruldu, Rusya demiryollar\u0131 ile kaplanmaya ba\u015flad\u0131. (4, 5)<\/p>\n

Ayn\u0131 zamanda Rus entelekt\u00fcel ya\u015fam\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir s\u0131\u00e7rama g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u015ee\u00e7enov daha sonra otobiyografisinde bu y\u0131llar\u0131 \u015f\u00f6yle tan\u0131mlayacakt\u0131: \u201cHerkes milyonlarca k\u00f6lenin \u00f6zg\u00fcrle\u015fece\u011fini biliyordu ve herkes bunu heyecanla bekliyordu; \u00f6ncesine g\u00f6re \u00e7ok daha \u00f6zg\u00fcrce soluyacakt\u0131k, yeni beklentiler s\u0131\u00e7rayacak, yeni istekler uyanacakt\u0131.\u201d (6)<\/p>\n

\u0130van \u00a0Turgenyev\u2019in (1818-1883) Babalar ve O\u011fullar<\/em> adl\u0131 roman\u0131 1862 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nland\u0131. (7) Kendi \u00e7a\u011f\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir etki yapan Babalar ve O\u011fullar<\/em>\u2019daki Bazarov karakteri Se\u00e7enov\u2019u and\u0131rmaktad\u0131r. T\u0131p \u00f6\u011frencisi olan ve f\u0131rsat bulduk\u00e7a yakalad\u0131\u011f\u0131 kurba\u011falarla deney yapan Bazarov yerle\u015fik, geleneksel b\u00fct\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imlerini reddediyordu. \u201cNihilizm\u201d bu romanla birlikte yayg\u0131nl\u0131k kazanm\u0131\u015f, bir ak\u0131ma d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. Nihilizm bug\u00fcnk\u00fc anlamda olumsuz bir y\u00fck bar\u0131nd\u0131rm\u0131yor, radikal bir ayd\u0131nlanma \u00e7izgisi izliyordu. Bu ak\u0131m\u0131n \u00f6nde gelen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fc Pisarev (1840-1868), Ruskoe Slovo<\/em> (Rus S\u00f6z\u00fc) dergisinin edit\u00f6r\u00fcyd\u00fc ve 28 y\u0131ll\u0131k k\u0131sa ya\u015fam\u0131n\u0131n 4 y\u0131l\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 hapishanede ge\u00e7irmi\u015fti. Radikal bir toplum ele\u015ftirisinin d\u0131\u015f\u0131nda, Pisarev do\u011fa bilimlerinde materyalizmin savunuculu\u011funu halk\u0131n anlayaca\u011f\u0131 bir dille yap\u0131yor, evrim kuram\u0131n\u0131n liselere kadar girmesini sa\u011fl\u0131yordu (8). \u0130\u00e7lerinde \u0130van Pavlov da olmak \u00fczere \u00e7ok say\u0131da gen\u00e7 Pisarev\u2019in \u201cDo\u011fa bir katedral de\u011fil, bir at\u00f6lyedir<\/em>\u201d s\u00f6z\u00fcnden etkileniyordu. (9)<\/p>\n

Dostoyevski\u2019nin \u00d6l\u00fcler Evinden An\u0131lar<\/em>\u2019\u0131 1861\u2019de, Su\u00e7 ve Ceza<\/em>\u2019s\u0131 1862\u2019de yay\u0131nlan\u0131rken, ayd\u0131nlar dergilerin \u00e7evrelerinde \u00f6rg\u00fctleniyorlard\u0131. Bu y\u0131llar i\u00e7inde en \u00f6nemlisi ve radikali, narodnizmin kurucular\u0131ndan \u00c7erni\u015fevski taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan Sovremennik<\/em>\u2019ti (\u00c7a\u011fda\u015f<\/em>). Marksizm \u00f6ncesi Rus radikalizminin en \u00f6nemli isimlerinden olan \u00c7erni\u015fevski, \u00f6nce reformlar\u0131 co\u015fkuyla selamlayacak, ancak sonra hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011frayarak \u00c7ar\u2019a keskin ele\u015ftirilerini y\u00f6neltecekti. Bu ele\u015ftirilerinden dolay\u0131 1862\u2019de tutuklanarak, nerdeyse geri kalan b\u00fct\u00fcn bir \u00f6mr\u00fc boyunca s\u00fcrecek hapislik ve s\u00fcrg\u00fcn hayat\u0131na ba\u015fl\u0131yordu. (10)<\/p>\n

\"\"
Beynin Refleksleri kitab\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cBeynin Refleskleri\u201d 1863\u2019te yay\u0131nlan\u0131yor<\/strong><\/p>\n

\u201cBeynin Refleksleri\u201d Rusya\u2019n\u0131n bu ko\u015fullar\u0131nda yay\u0131nland\u0131, daha do\u011frusu \u00e7\u0131kar\u0131lan engellemelere ra\u011fmen yay\u0131nlanabildi. Se\u00e7enov 1862\u2019de Paris\u2019ten Petersburg\u2019a d\u00f6ner ve uzun s\u00fcredir kafas\u0131nda olgunla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 denemesini yazar. Uzun makalesinin orijinal ad\u0131 \u201cRuhun k\u00f6kenlerini fizyolojik olarak a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in bir deneme<\/em>\u201ddir. Se\u00e7enov makaleyi yay\u0131nlanmas\u0131 i\u00e7in \u00c7erni\u015fevski hapiste oldu\u011fu i\u00e7in \u00fcnl\u00fc \u015fair N. Nekrasov (1821-1878) taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Sovremennik<\/em>\u2019e yollar. Ancak \u00c7ar\u2019\u0131n sans\u00fcrc\u00fcleri ayd\u0131nlar aras\u0131nda \u00e7ok okunan devrimci bir dergi olan Sovremennik<\/em>\u2019te bas\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etmezler ve ba\u015fka bir isimle, son iki paragraf\u0131n\u0131 keserek, pop\u00fcler olmayan bir t\u0131p dergisinde bas\u0131lmas\u0131na izin verirler. B\u00f6ylece \u201cBeynin Refleksleri\u201d (\u201cRefleksi Golovnogo Mozga\u201d) <\/em>ba\u015fl\u0131\u011f\u0131yla Meditsinsky Vestnik<\/em> (T\u0131p B\u00fclteni)\u2019de yay\u0131nlan\u0131r. (11) Sans\u00fcrc\u00fclerin \u00e7abas\u0131 bo\u015funad\u0131r, ancak s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da uzmana ula\u015fan derginin bu say\u0131s\u0131 kap\u0131\u015f kap\u0131\u015f okunur.<\/p>\n

1866\u2019da \u201cBeynin Refleksleri\u201d kitap olarak bas\u0131l\u0131r, fakat Petersburg Sans\u00fcr Komitesi taraf\u0131ndan materyalist g\u00f6r\u00fc\u015fler i\u00e7erdi\u011fi, kiliseye kar\u015f\u0131 oldu\u011fu ve insan iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131 iddias\u0131yla sat\u0131\u015f\u0131 engellenir. Hemen sonra sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n engellenmesinin daha fazla ilgi yarataca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr ve ilk kez kitap olarak ortaya \u00e7\u0131kar. (12) 1873\u2019de ise Paris\u2019te Frans\u0131zca olarak bas\u0131l\u0131r.<\/p>\n

1870 ve 80\u2019li y\u0131llarda e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f b\u00fct\u00fcn insanlar Rusya\u2019da Beynin Refleksleri<\/em>\u2019ni okur ve entelekt\u00fceller i\u00e7in zorunlu bir kitaba d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. O \u00e7a\u011fda yaz\u0131lm\u0131\u015f hemen b\u00fct\u00fcn mektuplarda, hat\u0131ralarda bu kitab\u0131n izleri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

Beynin Refleksleri<\/em><\/strong> ne s\u00f6yl\u00fcyordu?<\/strong><\/p>\n

Newton\u2019un 1687\u2019de yay\u0131nlanan Principia<\/em>\u2019s\u0131 sadece fizik ve matematik alan\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131yor, ayd\u0131nlanmaya olan etkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan da b\u00fcy\u00fck bir de\u011fer ta\u015f\u0131yordu, \u00e7\u00fcnk\u00fc hareket yasalar\u0131n\u0131n sadece d\u00fcnyada de\u011fil, b\u00fct\u00fcn evrende ge\u00e7erli oldu\u011funu ve evrenin maddi birli\u011fini g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan vurucu bir etkiye sahipti. Beynin Refleksleri<\/em>\u2019nden d\u00f6rt y\u0131l \u00f6nce yay\u0131nlanan Darwin\u2019in T\u00fcrlerin K\u00f6keni<\/em> de, biyolojik hareketin anla\u015f\u0131lmas\u0131ndaki \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda ayd\u0131nlanmaya \u00e7ok \u00f6nemli bir katk\u0131 yap\u0131yor, a\u011fa\u00e7lardan b\u00f6ceklere, tek h\u00fccrelilerden memelilere b\u00fct\u00fcn biyolojik hareketi s\u0131\u00e7ramalar i\u00e7eren bir s\u00fcre\u00e7 olarak neden sonu\u00e7 ili\u015fkisi i\u00e7inde birbirine ba\u011fl\u0131yordu.<\/p>\n

Beynin Refleksleri<\/em> ise hayvanlardan insanlara b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n alt\u0131nda yatan ortak mekanizmalar\u0131 ve bu mekanizmalar\u0131n sinir dokusunda yatan maddi birli\u011fini vurguluyordu. O g\u00fcne kadar ge\u00e7erli ve yayg\u0131n olan, ruhsal mekanizmalar\u0131n fizyolojisinin olamayaca\u011f\u0131 ve ara\u015ft\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131, maddeden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ruhun varl\u0131\u011f\u0131, insanlar\u0131n tek tek ve birbirinden, dolay\u0131s\u0131yla tarihsel ko\u015fullardan ba\u011f\u0131ms\u0131z yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 savlar\u0131na kar\u015f\u0131, sinirbiliminde monistik materyalist bir yakla\u015f\u0131m\u0131 savunuyordu. Kitap bilin\u00e7siz veya bilin\u00e7li b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131n reflekslerle a\u00e7\u0131klanabilece\u011fini, bu mekanizmalar\u0131n evrimsel ve geli\u015fimsel olarak kavranabilece\u011fini, uyar\u0131lar\u0131n bu refleksleri s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde \u015fekillendirdi\u011fini, k\u00f6t\u00fc insanlara k\u00f6t\u00fc bir toplumun neden oldu\u011funu ileri s\u00fcr\u00fcyordu.<\/p>\n

Se\u00e7enov\u2019un asl\u0131nda sinir sistemine ili\u015fkin bilgisi bug\u00fcnk\u00fc ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131l\u0131nca olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Paris\u2019te Claude Bernard, laboratuvar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 deneylerde ilk kez merkezi sinir sisteminde ketlemeyi (inhibisyon) daha yeni ke\u015ffetmi\u015ftir. Kitaptaki tek \u015fekil bu deneye aittir. (\u015eekil 1) Kurba\u011fa beyin sap\u0131na tuz kristalleri ile yap\u0131lan uyar\u0131lar omurilik reflekslerini yava\u015flatmaktad\u0131r. (13) Helmholtz\u2019un retina uyar\u0131ld\u0131ktan sonra uyar\u0131 ge\u00e7ti\u011fi halde g\u00f6r\u00fcnt\u00fc olu\u015fmas\u0131na ili\u015fkin deneylerine g\u00f6nderme yapar. (14) Ancak bunun \u00f6tesi keskin bir g\u00f6zlem g\u00fcc\u00fc ve soyutlama yetene\u011fidir.<\/p>\n

Se\u00e7enov\u2019a g\u00f6re davran\u0131\u015f\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131 \u00e7evremizden gelen ve duysal sinirler taraf\u0131ndan merkeze ta\u015f\u0131nan uyar\u0131lard\u0131r. Kaslar olmadan ise hi\u00e7bir davran\u0131\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirilemez. Bu nedenle b\u00fct\u00fcn davran\u0131\u015flar\u0131m\u0131z asl\u0131nda reflekslerden olu\u015fmaktad\u0131r. Ancak refleks ark\u0131n\u0131n i\u00e7inde yer alan beyin bu refleksleri g\u00fc\u00e7lendirebilece\u011fi gibi ketleyebilir de. Bu uyarma\/ketleme kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturan merkezlere, bebeklikten itibaren bellek izleri b\u0131rakan, tekrarlayan uyar\u0131lar neden olur. Se\u00e7enov\u2019a g\u00f6re b\u00fct\u00fcn zihinsel s\u00fcre\u00e7ler hem evrimsel hem geli\u015fimsel olarak dinamik bir yap\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r ve sinir sistemi uyar\u0131lara ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekil de\u011fi\u015ftirir. Bilin\u00e7lilik reflekslere y\u00f6n veren daha soyut kavramlar\u0131n kodland\u0131\u011f\u0131 bellek izlerinin etkile\u015fimi nedeniyledir. Asl\u0131nda e\u015fit olan insanlar toplumsal uyar\u0131lara ba\u011fl\u0131 olarak \u015fekillenir ve farkl\u0131la\u015f\u0131r.<\/p>\n

\u201cBeynin refleksleri\u201dne sald\u0131r\u0131<\/strong><\/p>\n

Kitab\u0131n ayd\u0131nlar aras\u0131nda kazand\u0131\u011f\u0131 pop\u00fclerlik di\u011fer biliminsanlar\u0131n\u0131n sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 engellemedi. Kavelin\u2019in 1871\u2019de yay\u0131nlanan Psikolojinin G\u00f6revleri<\/em> kitab\u0131 do\u011frudan Beynin Refleksleri<\/em>\u2019ni hedef al\u0131yordu. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Se\u00e7enov \u201cKim psikolojinin sorunlar\u0131n\u0131 inceltiyor, ve nas\u0131l?\u201d makalesini yazd\u0131. Se\u00e7enov makalesinde \u201cRuhsal fenomenlerin bilimsel analizi ancak fizyoloji taraf\u0131ndan yap\u0131labilir\u201d diyordu. (15)<\/p>\n

Darwin kar\u015f\u0131t\u0131 bir metafizik\u00e7i olan Strakhov, gerici bir dergi olan Grazdanin<\/em>\u2019de (Vatanda\u015f) Se\u00e7enov\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerine a\u011f\u0131r ele\u015ftiriler getirdi. Daha sonra bu g\u00f6r\u00fc\u015fler 1878\u2019de Psikolojinin Esas Kavramlar\u0131<\/em> adl\u0131 kitapta topland\u0131. Strakhov i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n merkezinde insan vard\u0131, Se\u00e7enov i\u00e7in ise geli\u015fen do\u011faya ve topluma ba\u011fl\u0131 bir insan. Strakhov i\u00e7in \u00a0d\u00fcalizm esast\u0131, \u201cFiziksel ve ruhsal d\u00fcnya aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar\u2026.\u201d tan\u0131ml\u0131yordu, Se\u00e7enov i\u00e7in ise ruhsal etkinlik organik do\u011fan\u0131n geli\u015fiminin belirli bir a\u015famas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. (16)<\/p>\n

Bu tart\u0131\u015fmalar Rusya\u2019da o kadar \u00e7ok ses getirmi\u015fti ki, Salt\u0131kov-S\u00e7edrin (1826-1889) bir eserinde Se\u00e7enov\u2019u bas, Kavelin\u2019i tenor olarak betimlemi\u015fti.<\/p>\n

Rus-Sovyet sinirbiliminde s\u00fcreklilik ve s\u0131\u00e7rama<\/strong><\/p>\n

Rus-Sovyet sinir biliminde s\u00fcreklilik ve s\u0131\u00e7ramay\u0131 ay\u0131rt edebiliyoruz. Se\u00e7enov\u2019un ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 gelenek \u0130. P. Pavlov (1849-1936) ile geli\u015ferek s\u00fcrd\u00fc. Beynin Refleksleri<\/em> kitab\u0131ndan derin bir \u015fekilde etkilenen Pavlov, Se\u00e7enov\u2019un asistan\u0131 olmay\u0131 \u00e7ok arzu etmi\u015ftir, ancak Petersburg T\u0131bbi-Cerrahi Akademisi Fizyoloji k\u00fcrs\u00fcs\u00fcnde asistanl\u0131\u011fa ba\u015flayaca\u011f\u0131 y\u0131l olan 1871\u2019de Se\u00e7enov bir anla\u015fmazl\u0131k y\u00fcz\u00fcnden istifa ederek ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. (17) Pavlov\u2019un Se\u00e7enov taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan \u015fartl\u0131 refleksler \u00fczerinde yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n zenginli\u011fini ve yo\u011funlu\u011funu biliyoruz. Pavlov\u2019un \u015fartl\u0131 refleksler \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar Se\u00e7enov\u2019un g\u00f6r\u00fc\u015flerinin kan\u0131tlar\u0131n\u0131 sunarken, Pavlov Se\u00e7enov\u2019u Rus fizyolojisinin kurucusu olarak selamlayacakt\u0131.<\/p>\n

Se\u00e7enov ve Pavlov\u2019un yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki baz\u0131 mekanik yakla\u015f\u0131m k\u0131s\u0131tlar\u0131 ise \u0130.S. Vigotski (1896-1934) ve A.R. Luria (1902-1977) taraf\u0131ndan \u00e7ok daha geli\u015fkin bir evreye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Se\u00e7enov\u2019un k\u0131sa ya\u015fam \u00f6yk\u00fcs\u00fc<\/strong><\/p>\n

Se\u00e7enov 184 y\u0131l \u00f6nce Simbirsk b\u00f6lgesinde emekli bir memurun k\u00f6y k\u00f6kenli bir kad\u0131nla yapt\u0131\u011f\u0131 evlilikten do\u011far. Do\u011fdu\u011fu k\u00f6y\u00fcn ismine daha sonra Se\u00e7enova ad\u0131 verilmi\u015ftir. Evinde iyi bir e\u011fitim al\u0131r ve ak\u0131c\u0131 bir \u015fekilde Almanca ve Frans\u0131zca konu\u015fabilecek hale gelir.<\/p>\n

On d\u00f6rt ya\u015f\u0131nda Petersburg\u2019da M\u00fchendislik Okulu\u2019na gider ve iyi bir fizik, kimya ve matematik temeli elde eder. Moskova T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde e\u011fitime ba\u015flar. Burada \u00f6zellikle Tarih ve Filoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden Granovskii\u2019nin derslerinden etkilenir.<\/p>\n

\u00dcniversite y\u0131llar\u0131nda daha sonra \u00f6nemli \u00fcr\u00fcnler verecek ayd\u0131n bir \u00e7evre i\u00e7inde bulunur. \u00dcnl\u00fc bir dahiliyeci olacak Botkin, periyodik cetveli bilim d\u00fcnyas\u0131na sokan Mendeleyev, imm\u00fcnolojinin kurucular\u0131ndan Meknikof, kimyager ve besteci Borodin yak\u0131n arkada\u015flar\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca yazarlar Dostoyevski, Turgenyev, \u015fair Naksarov ve ressam \u0130lya Repin ayn\u0131 entelekt\u00fcel \u00e7evrenin insanlar\u0131d\u0131r.<\/p>\n

1856-1862 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Avrupa\u2019n\u0131n en iyi fizyoloji b\u00f6l\u00fcmlerinde ve en \u00f6nde gelen fizyologlar\u0131 olan J. M\u00fcller, H. Helmholtz, C. Ludwig, du Bois Reymond ve C. Bernard ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Doktora tezini \u201cAlkolik intoksikasyonun fizyolojisi i\u00e7in bilgiler\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda verir.<\/p>\n

Rusya\u2019da \u00e7e\u015fitli \u00fcniversitelerde fizyoloji b\u00f6l\u00fcmlerinde ders verir, ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fcr. O g\u00fcne kadar var olan\u0131 oldu\u011fu gibi aktaran hocalar yerine, ara\u015ft\u0131ran, deney yapan, sorgulayan, cihaz geli\u015ftiren tarz\u0131 ile b\u00fcy\u00fck bir etki yapar ve Rusya\u2019da fizyolojinin kurucusu olarak kabul edilir. Kad\u0131nlar\u0131n akademiye girmesini ve ara\u015ft\u0131rma yapmas\u0131n\u0131 destekler. Rusya\u2019da ilk kad\u0131n biliminsanlar\u0131ndan biri olan Bokova ile evlenir.<\/p>\n

Se\u00e7enov\u2019un ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n ilk kez merkezi sinir sisteminde ketlemeyi g\u00f6sterdi\u011fini ve \u00f6nemini belirtmi\u015ftik. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda da \u00e7ok \u00f6nemli bulgular\u0131 vard\u0131r. Tekil uyar\u0131lar\u0131n birikerek etki etmesi demek olan sumasyon ilk kez Se\u00e7enov taraf\u0131ndan \u201cKurba\u011fada duysal spinal merkezlerin elektriksel ve kimyasal olarak uyar\u0131lmas\u0131\u201d makalesinde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u201cSe\u00e7enov\u2019un Refleksi\u201d olarak bilinen kuvvetli ard\u0131l uyar\u0131lar (tetanizasyon) esnas\u0131nda, \u00f6nce refleks \u015fiddetinde azalma, sonras\u0131nda ise \u015fiddetin artmas\u0131 \u201c<\/em>Kurba\u011fa medullas\u0131nda galvanik fenomen\u201d adl\u0131 makale ile 1882\u2019de duyurulmu\u015ftur. Se\u00e7enov beynin ritmik elektriksel aktivitesini sezen \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015ft\u0131r. (18) Bug\u00fcn derin duyu olarak bildi\u011fimiz \u201cZaman ve mekan\u0131 bildiren kas duyusu\u201d da ilk kez Se\u00e7enov taraf\u0131ndan tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Se\u00e7enov\u2019un Beynin Refleksleri<\/em> d\u0131\u015f\u0131nda ayn\u0131 konuyu geli\u015ftiren uzun yaz\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. Bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131cas\u0131 1878\u2019de yay\u0131nlanan \u201cD\u00fc\u015f\u00fcnmenin Elemanlar\u0131\u201dd\u0131r. Ayr\u0131ca \u201c\u0130nsan\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma hareketlerinde sinir sisteminin rol\u00fc\u201d <\/em>adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 emek s\u00fcre\u00e7lerinin fizyolojisiyle ilgili \u00f6nc\u00fc bir \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r.<\/p>\n

1903\u2019de tan\u0131nm\u0131\u015f bir bilimci olarak ayd\u0131nlanma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131l\u0131r. Moskova\u2019da i\u015f\u00e7iler i\u00e7in a\u00e7\u0131lan okulda anatomi ve fizyoloji dersleri verir. Ancak bir s\u00fcre sonra \u00c7arl\u0131k taraf\u0131ndan engellenir. (19) 1905\u2019te patlayan devrimden hemen \u00f6nce ya\u015fama veda eder.<\/p>\n

Sons\u00f6z<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fanan koyu gericilik d\u00f6nemi bir yana \u00f6zellikle psikoloji b\u00f6l\u00fcmlerinde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren d\u00fcalizm d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde Se\u00e7enov\u2019u bug\u00fcn anmak daha \u00f6nemli hale gelmektedir. Bildi\u011fimiz kadar\u0131 ile eserleri T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evrilmemi\u015ftir. \u00d6zellikle Beynin Refleksleri<\/em>\u2019nin T\u00fcrk\u00e7e\u2019ye \u00e7evirisi anlaml\u0131 olacakt\u0131r. B\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile bilim tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha \u00e7ok \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 hak etmektedir.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Ertekin K. ve Nal\u00e7ac\u0131 E.: \u201c19. Y\u00fczy\u0131l biliminden bir portre: Claude Bernard\u201d, Bilim ve Gelecek<\/em>, 114:54-61, 2013.<\/p>\n

2) Hobsbawm E.: Sermaye \u00c7a\u011f\u0131<\/em>, 1848-1875<\/em>, \u00c7ev: B Sina \u015eener, Dost Yay\u0131nevi, 4. Bask\u0131, 2009.<\/p>\n

3) Milner Gulland R. ve Dejevskiy N.: Rusya ve Sovyetler Birli\u011fi Tarihi<\/em>, \u00c7ev: M. \u00c7ulhao\u011flu, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 1993, s.125-131.<\/p>\n

4) Sosyalizm ve Toplumsal M\u00fccadeleler Ansiklopedisi<\/em>, Cilt: 15, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 1989, s. 498.<\/p>\n

5) Falkus M. E.: Rusya\u2019n\u0131n End\u00fcstrile\u015fmesi 1700-1914<\/em>, \u00c7ev: A. \u015eenel, V yay\u0131nlar\u0131, 1986, s. 59-61.<\/p>\n

6) Se\u00e7enov I. M., Autobiographical Notes<\/em>, Moscow, 1907. Aktaran, Giorgiev A.I. ve Grigorian N. A. \u201cI.M. Sechenov: The patriarch of Russian physiology\u201d. J History of the Neurosciences<\/em>, 16:19-29, 2007.<\/p>\n

7) Turgenyev I.: Babalar ve O\u011fullar<\/em>, \u00c7ev: L. Soykut, \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131, 2. Bask\u0131, 2008.<\/p>\n

8) Walicki A.: Rus D\u00fc\u015f\u00fcnce Tarihi<\/em>, 1760-1900. \u00c7ev:A. \u015eenel, Vyay\u0131nlar\u0131, 1878, s.190.<\/p>\n

9) Todes D.: \u0130van Pavlov, Hayvan makinesini ara\u015ft\u0131r\u0131rken<\/em>, \u00c7ev: E. K\u0131l\u0131\u00e7, T\u00dcB\u0130TAK Yay\u0131nlar\u0131, 4. Bask\u0131, 2004, s.18.<\/p>\n

10) G\u00fcn\u00e7e E. \u00c7erni\u015fevski<\/em>, Ed: Tuncay M. Sosyalist Siyasal D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f Tarihi<\/em>, Bilgi Yay\u0131nevi, Birinci Bask\u0131, 1976, s. 297-298.<\/p>\n

11) Koshtoyants K.: M. Sechenov,<\/em> Reflexes of The Brain<\/em>, The M.I.T. Press, 2. Bask\u0131, 1970.<\/p>\n

12) Shaternikov M. N.: The life of I. M. Sechenov<\/em>. Ed: H. Gardner ve J. K. Gardner, Classics in Psychology<\/em>, Arno Press, 1973.<\/p>\n

13) Brazier M. A.: \u201cThe historical development of neurophysiology\u201d. Ed:J. Field, Neurophysilogy<\/em>, Volume 1, Handbook of Phsyiology<\/em>, American Physiological Society, 1956, s.52-55.<\/p>\n

14) Sechenov I: Reflexes of the Brain<\/em>. The M.I.T. Press, 2. Bask\u0131, 1970, s.69.<\/p>\n

15) Koshtoyants K, age, s.124-126.<\/p>\n

16) Koshtoyants K, age, s.128-130.<\/p>\n

17) Shaternikov M. N., age., s.XXVII.<\/p>\n

18) Konunikov I. E.; \u201cIvan Mikhailovich Sechenov \u2013 the Outstanding Russian Neurophysiologist and Psychophysiologist\u201d. J Evolutionary Biochemistry and Physiology<\/em>, 40:596-602, 2004.<\/p>\n

19) Shaternikov M. N., age., s.XXXVI.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Beyin ve davran\u0131\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7m\u0131\u015f olan \u0130van M. Se\u00e7enov\u2019un \u201cBeynin Refleksleri\u201d adl\u0131 eseri materyalist g\u00f6r\u00fc\u015fler i\u00e7erdi\u011fi, kiliseye kar\u015f\u0131 oldu\u011fu ve insan iradesini yok sayd\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle ba\u015fta engellenir. Hemen sonra bunun daha fazla ilgi yarataca\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle kitap olarak bas\u0131m\u0131na izin verilir. Rus entelekt\u00fcel \u00e7evrelerini derinden etkileyen bu eseriyle Se\u00e7enov, Rus-Sovyet sinirbiliminde daha sonra Pavlov taraf\u0131ndan […]<\/p>\n","protected":false},"author":554,"featured_media":26505,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[159,221,35],"tags":[227,3432,237,3433],"class_list":["post-26504","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-122-sayi","category-felsefe","category-noroloji","tag-aydinlanma","tag-beynin-refleksleri","tag-felsefe","tag-secenov"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t