{"id":26533,"date":"2014-04-01T14:58:59","date_gmt":"2014-04-01T11:58:59","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26533"},"modified":"2018-06-07T15:04:06","modified_gmt":"2018-06-07T12:04:06","slug":"cogito-norobilim-ve-felsefe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/04\/01\/cogito-norobilim-ve-felsefe","title":{"rendered":"Cogito, N\u00f6robilim ve Felsefe"},"content":{"rendered":"

\u00dc\u00e7 ayda bir yay\u0131mlanan Cogito <\/em>dergisi, her say\u0131s\u0131nda bir kavram\u0131 veya \u00f6zel bir konuyu, i\u00e7inde bir\u00e7ok kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015f ve farkl\u0131 yorumun bulunabilece\u011fi yaz\u0131lar\u0131 da bar\u0131nd\u0131ran kapsaml\u0131 bir dosya \u00e7er\u00e7evesinde ele alarak, T\u00fcrkiye’nin d\u00fc\u015f\u00fcnce atmosferine de\u011ferli katk\u0131larda bulunuyor. Yine her say\u0131da, \u201cR\u00fczg\u00e2r G\u00fcl\u00fc\u201d, \u201cYeni Perspektifler\u201d, \u201cS\u00f6yle\u015fi\u201d, \u201cOdak\u201d ve \u201cKitap\u201d gibi ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda farkl\u0131 disiplinlerin \u00f6\u011frenme ve anlama iste\u011fiyle dolu ilgililerine, dosya konusunun yan\u0131nda ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 yaz\u0131lar\u0131 okuma imk\u00e2n\u0131n\u0131 da sunuyor.<\/p>\n

Cogito<\/em>, son say\u0131s\u0131n\u0131n dosya incelemesini, sinir sisteminin ara\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilim dal\u0131 \u2018n\u00f6robilim\u2019 (sinirbilim) ile felsefenin etkile\u015fiminden do\u011fan n\u00f6rofelsefeye ay\u0131rm\u0131\u015f. N\u00f6robilim, insan\u0131n varolu\u015funun en derin y\u00f6nlerinden olan beyin ve zihin olgular\u0131n\u0131 inceleyen bilim dal\u0131d\u0131r. Son y\u0131llarda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ilerlemeler kat eden bu bilim dal\u0131, yerle\u015fik bilin\u00e7, sorumluluk, refah ve ahlak anlay\u0131\u015f\u0131m\u0131za meydan okuyor. N\u00f6rofelsefe ise, n\u00f6robilimsel kavramlar\u0131n geleneksel felsefi sorulara uyguland\u0131\u011f\u0131 bir bilim felsefesi ak\u0131m\u0131d\u0131r. Bilin\u00e7, ki\u015fisel farkl\u0131l\u0131klar\/benlik, \u00f6znellik, karar verme (\u00f6zg\u00fcr irade), deneyim, alg\u0131lama, d\u0131\u015f d\u00fcnyay\u0131 yorumlama, d\u00fc\u015f\u00fcnce s\u00fcre\u00e7leri, zihnin i\u015flevleri, yapay zek\u00e2ya dair sorular n\u00f6rofelsefenin ilgilendi\u011fi sorular aras\u0131nda yer al\u0131yor.<\/p>\n

N\u00f6rofelsefenin kuramsal yap\u0131s\u0131n\u0131 tan\u0131tabilmek i\u00e7in 25-26 May\u0131s 2013 tarihlerinde Ko\u00e7 \u00dcniversitesi Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen \u201cN\u00f6roloji, Biyoloji Felsefesi ve Yapay Zeka\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konferansta sunulan baz\u0131 tebli\u011flerden yararlan\u0131lm\u0131\u015f. Bu denemeler, bilin\u00e7, benlik, ahlak, \u00f6zg\u00fcr irade, estetik deneyim, zaman alg\u0131s\u0131, yapay zek\u00e2 gibi meseleleri inceliyor. Ayr\u0131ca, \u201cOdak\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u201c\u0130\u015fgal Hareketlerinin Anar\u015fist K\u00f6kenleri\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ge\u00e7ti\u011fimiz Haziran ay\u0131ndaki Gezi Park\u0131 \u0130syan\u0131 ile 2011\u2019den bu yana s\u00fcregelen Occupy Hareketi\u2019nin toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm a\u00e7\u0131s\u0131ndan sundu\u011fu imk\u00e2nlar\u0131 ara\u015ft\u0131ran yaz\u0131lara yer verilmi\u015f. Bunlar\u0131n yan\u0131nda, \u201cS\u00f6yle\u015fi\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de, ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda \u00fclkemizi ziyaret eden siyaset felsefecisi Susan Buck-Morss ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen \u201cNeoliberalizm, Ekoloji ve K\u00fcresel Ayaklanmalar \u00dczerine\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 \u00f6nemli bir s\u00f6yle\u015fi bulunuyor.<\/p>\n

Dosya konusu i\u00e7erisindeki denemeler aras\u0131ndan n\u00f6roestetik ve n\u00f6roetikle ilgili denemeler ilgimizi en \u00e7ok \u00e7ekenler oldu. Patrick Roney\u2019in \u201cBeynin Sanat\u0131. N\u00f6roesteti\u011fin Ortaya \u00c7\u0131k\u0131\u015f\u0131\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesi bize n\u00f6roesteti\u011fin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131na, tan\u0131m\u0131na ve sorunlar\u0131n\u0131 da i\u00e7eren g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki konumuna dair genel bir inceleme sunuyor. Bilim insanlar\u0131, son y\u0131llarda, sanattan zevk almam\u0131z\u0131n ve sanat eserlerini takdir etmemizin evrimsel bir adaptasyon, ba\u015fka deyi\u015fle hayatta kalmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel bir \u00f6zellik, oldu\u011funu kuram\u0131n\u0131 geli\u015ftirmi\u015flerdir. Roney\u2019nin incelemesine g\u00f6re de, n\u00f6roesteti\u011fi en uygun \u015fekilde \u201cbili\u015fsel ve duygulan\u0131msal s\u00fcrecin n\u00f6ral ve evrimsel temeline dair inceleme\u201d olarak tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcn (83). Bu alandaki tart\u0131\u015fmalar\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in Nobel \u00f6d\u00fcll\u00fc n\u00f6ropsikiyatrist Eric Kandel\u2019in The Age of Insight<\/em> adl\u0131 eserine g\u00f6nderme yaparak Roney, yarat\u0131c\u0131 bir beyin \u00fczerine geli\u015ftirilen bir teori ile sanat teorisinin ne \u015fekillerde bir araya gelebilece\u011finin olanakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 da tart\u0131\u015f\u0131yor. Bu konulara kafa yoranlar\u0131n bu denemeye bakmas\u0131nda fayda olabilir.[1]<\/a><\/p>\n

Dosyan\u0131n bir di\u011fer ilgi \u00e7ekici denemesi, n\u00f6robilimle ili\u015fkili ba\u015fl\u0131ca sorgulama alanlar\u0131ndan biri olan etik \u00fczerine. Son on y\u0131lda, beyin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleme ve manip\u00fclasyonundaki ilerlemeler, \u00f6zellikle bu teknolojilerin kullan\u0131m\u0131n\u0131n ahlaki s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 ilgilendiren etik itirazlara yol a\u00e7\u0131p, n\u00f6roetik disiplininin do\u011fmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Temel zihin ve beyin bilimleri ile psikiyatrik ve n\u00f6rolojik bozukluklar\u0131n tedavisindeki ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc ilerlemeler, yeni bir soruyu ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r: bu teknolojinin kullan\u0131m\u0131n\u0131n ahlaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 nelerdir? Bu sorudan yola \u00e7\u0131karak, n\u00f6roetik, n\u00f6robilim alan\u0131ndaki geli\u015fmelerin sosyal, legal, etik ve siyasal \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n\u0131 inceler. Bunun yan\u0131nda, n\u00f6roeti\u011fin bir ikinci i\u015flev olarak, Zeynep Direk ve Ceyda Saral\u0131\u2019n\u0131n \u201cN\u00f6roetik ve Levinas\u2019\u0131n Ba\u015fkal\u0131k Eti\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemelerinde belirtti\u011fi \u015fekilde etik kavramlarla etik davran\u0131\u015flar\u0131n n\u00f6rolojik temellerini de sorgular (94).<\/p>\n

Direk ve Saral\u0131 bu denemede, n\u00f6roeti\u011fin ahlaki davran\u0131\u015f\u0131 kavray\u0131\u015f bi\u00e7iminin eti\u011fin anlam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131yor. \u201cN\u00f6roetik, ahlaki davran\u0131\u015f bi\u00e7imini yal\u0131n bir di\u011ferk\u00e2ml\u0131k bi\u00e7imi olarak kavrar\u201d ve \u201c[d]i\u011ferk\u00e2ml\u0131ktan anla\u015f\u0131lan \u015fey benim bir ba\u015fkas\u0131n\u0131n duygusal halini ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 anlayabilmem ve bu anlaman\u0131n \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kendimi korumaktan taviz vermeden ona yard\u0131mda bulunmamd\u0131r\u201d (96). Yazarlara g\u00f6reyse, bu kavray\u0131\u015f bi\u00e7imi eti\u011fin anlam\u0131n\u0131 kavramaya yeterli de\u011fildir; oysa, Litvanya k\u00f6kenli Frans\u0131z filozof ve fenomenolog Emmanuel Levinas\u2019\u0131n \u201cBa\u015fkas\u0131 ile olan etik ili\u015fki ki\u015finin kendi yarar\u0131ndan vazge\u00e7mekle kefaret \u00f6dedi\u011fi, Ba\u015fkas\u0131\u2019n\u0131n yerine ac\u0131 \u00e7ekti\u011fi bir a\u015fk\u0131nl\u0131k ili\u015fkisi\u201dne denk d\u00fc\u015fen radikal di\u011ferk\u00e2ml\u0131k kavram\u0131 eti\u011fin anlam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamada daha \u00e7ok yard\u0131mc\u0131 olabilir (96).<\/p>\n

Felsefe tarihi boyunca, eti\u011fin anlam\u0131na dair farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler farkl\u0131 yorumlar getirmi\u015ftir. Direk ve Saral\u0131\u2019n\u0131n n\u00f6roetikle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in Levinas\u2019\u0131n eti\u011fini se\u00e7melerinin nedenleri, kendilerinin de belirtti\u011fi \u00fczere, n\u00f6robilimin fenomenolojik yakla\u015f\u0131mla diyaloga girmeye ba\u015flamas\u0131, fenomenolojik gelene\u011fin beyin ve zihin hakk\u0131ndaki d\u00fcalist s\u00f6ylemi reddetmesi ile n\u00f6robilimsel s\u00f6ylemin benzer olmas\u0131 ve Levinas\u2019\u0131n eti\u011fi \u201cbedensel, duyarl\u0131\u011fa dayal\u0131 ve Ba\u015fkas\u0131 ile ili\u015fkili oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00f6nelimsel olmayan bir zihinsel deneyim\u201d olarak g\u00f6rmesidir (96). Bir di\u011fer nedenin de, Levinas\u2019\u0131n eti\u011finin \u201cdi\u011ferk\u00e2ml\u0131k\u201d kavram\u0131n\u0131 i\u00e7ermesi oldu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz. Ancak bunun yan\u0131nda Levinas\u2019\u0131n eti\u011finin Aristoteles\u00e7i \u2018erdem eti\u011fi\u2019, Kant\u00e7\u0131 \u2018\u00f6dev eti\u011fi\u2019 veya faydac\u0131 etik gibi di\u011fer etik sistemlerden daha do\u011fru ya da ger\u00e7e\u011fe uygun oldu\u011funun da bir \u00f6nkabul\u00fc s\u00f6zkonusu olabilir. Di\u011fer etik sistemlerin de incelendi\u011fi denemeleri de bu dosya i\u00e7erisinde okumak, hem \u201cHangi etik ger\u00e7e\u011fe daha uygun?\u201d sorusunu d\u00fc\u015f\u00fcnmek hem de n\u00f6roetik hakk\u0131nda daha b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir fikir edinmemiz i\u00e7in iyi olabilirdi. N\u00f6roeti\u011fin ahlaki davran\u0131\u015f\u0131n do\u011fas\u0131na nas\u0131l yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, di\u011ferk\u00e2ml\u0131k ve Levinas\u2019\u0131n ilk felsefe olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc eti\u011fe y\u00f6nelik d\u00fc\u015f\u00fcnceleri \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmek isteyenler bu ilgi \u00e7ekici denemeye g\u00f6z atabilirler.<\/p>\n

– Cogito, N\u00f6robilim ve Felsefe, Say\u0131: 75, K\u0131\u015f 2013, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131<\/em><\/p>\n

Dipnot<\/strong><\/p>\n

[1]<\/a> N\u00f6roesteti\u011fin bu alandaki i\u00e7g\u00f6r\u00fclerinden faydalanarak, her ne kadar bunlar tart\u0131\u015fmal\u0131 iddialar olsa da, felsefeciler ve sanat kuramc\u0131lar\u0131 da sanat\u0131n neden b\u00fct\u00fcn k\u00fclt\u00fcrlerde bulundu\u011funa dair kuramlar geli\u015ftirmi\u015flerdir. Bu kuramlar\u0131 ve daha fazlas\u0131 merak edenler i\u00e7in Kandel\u2019in eseri ayr\u0131ca yol g\u00f6sterici olabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00dc\u00e7 ayda bir yay\u0131mlanan Cogito dergisi, her say\u0131s\u0131nda bir kavram\u0131 veya \u00f6zel bir konuyu, i\u00e7inde bir\u00e7ok kar\u015f\u0131t g\u00f6r\u00fc\u015f ve farkl\u0131 yorumun bulunabilece\u011fi yaz\u0131lar\u0131 da bar\u0131nd\u0131ran kapsaml\u0131 bir dosya \u00e7er\u00e7evesinde ele alarak, T\u00fcrkiye’nin d\u00fc\u015f\u00fcnce atmosferine de\u011ferli katk\u0131larda bulunuyor. Yine her say\u0131da, \u201cR\u00fczg\u00e2r G\u00fcl\u00fc\u201d, \u201cYeni Perspektifler\u201d, \u201cS\u00f6yle\u015fi\u201d, \u201cOdak\u201d ve \u201cKitap\u201d gibi ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda farkl\u0131 disiplinlerin \u00f6\u011frenme ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":582,"featured_media":26534,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[159,221],"tags":[3436,237,2270],"class_list":["post-26533","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-122-sayi","category-felsefe","tag-cogito","tag-felsefe","tag-norobilim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t