Merak nedir? Bir bilme arzusu mudur? Kar\u015f\u0131 konulamaz zihinsel bir iritasyon mudur? Bast\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir k\u00f6t\u00fc huy mu yoksa hayat\u0131 anlaml\u0131 k\u0131lan ve geli\u015ftirilmesi gereken bir erdem midir? Merak etme yetisini imk\u00e2nl\u0131 k\u0131lan meta d\u00fczey bili\u015fsel beceriler olmaks\u0131z\u0131n soru sormak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Merak sadece bilgiye g\u00f6t\u00fcren bir ara\u00e7 m\u0131 yoksa fazlas\u0131 m\u0131d\u0131r? \u0130\u00e7sel bir de\u011feri var m\u0131d\u0131r? Neden merak eden zihinler, sonunda do\u011fru teoriler \u00fcretemeseler dahi bir hayranl\u0131k uyand\u0131r\u0131r bizde? \u0130nsan\u0131 di\u011fer canl\u0131lardan ay\u0131ran ve bizi \u00f6zel k\u0131lan bir yeti olarak \u201cmerak\u201d merak edilmeyi hak etmiyor mu sizce de?<\/p>\n
Felsefenin do\u011fu\u015fu meraktan ayr\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemez. Merak etmeyen bir varl\u0131k hakiki bir sorgulama ve \u00f6\u011frenme iste\u011fi i\u00e7inde olmad\u0131\u011f\u0131ndan teorik bilgi ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya\u015famdan uzak kalmaya mahk\u00fbm olacak ve bilmek belki de onun i\u00e7in sadece pragmatik ya da zaruri bir de\u011fere sahip olacakt\u0131r. Ama insano\u011flu bunun \u00e7ok \u00f6tesinde metafizik, etik ve teorik bilgi pe\u015finde ko\u015fan, bilme u\u011frunda bir\u00e7ok fedak\u00e2rl\u0131k yapan bir varl\u0131k. Bunun sorumlusu i\u00e7imizdeki dinmeyen merak d\u00fcrt\u00fcs\u00fc de\u011fil de nedir?<\/p>\n
\u0130lgin\u00e7tir ki, merak gibi felsefenin merkezinde duran \u2013ya da b\u00f6yle bir beklentide oldu\u011fumuz-bir konuya ili\u015fkin gerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde gerekse felsefe tarihinde yaz\u0131lm\u0131\u015f eserler olduk\u00e7a az ve bu eksikli\u011fin fark\u0131na varan Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Felsefe B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. \u0130lhan \u0130nan, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz felsefecilerinin bu konuya dikkatini \u00e7ekmek ve gerekli akademik birikimin olu\u015fmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde bir \u00f6nc\u00fcl\u00fck yapma d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle, 7-8 Mart 2014 tarihlerinde merak \u00fczerine felsefe tarihinde bir ilk olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131yan \u201cCuriosity: Epistemics, Semantics and Ethics\u201d (Merak\u0131n Epistemolojik, Semantik ve Etik Boyutu) adl\u0131 uluslararas\u0131 akademik konferans\u0131 d\u00fczenledi. Uzun y\u0131llar merak ve soru sorma problemleri ekseninde dil felsefesi ile ilgilenen \u0130nan, merak \u00fczerine yazm\u0131\u015f oldu\u011fu \u201cPhilosophy of Curiosity\u201d (2012, Routledge) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131ktan sonra bu alanla ilgilenen ve merak konusuna ili\u015fkin yay\u0131n yapm\u0131\u015f, Amerika, \u0130sko\u00e7ya, Fransa, \u0130svi\u00e7re ve Slovenya gibi farkl\u0131 \u00fclkelerdeki sayg\u0131n \u00fcniversitelerde g\u00f6rev yapan akademisyenleri bir araya getirdi; merak \u00fczerine farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir etkinlik ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/p>\n
Konferans\u0131n ilk g\u00fcn\u00fcnde daha \u00e7ok merak ve erdem ili\u015fkisine de\u011finilirken, ikinci g\u00fcn ise merak\u0131n bilgi ve dille olan ili\u015fkisi \u00fczerinde duran bildirilere yer verildi. Konferansa Slovenya\u2019dan kat\u0131lan Nenad Miscevic (Central European University) konu\u015fmas\u0131nda \u0130lhan \u0130nan\u2019\u0131n nesneyle do\u011frudan tan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 gerektiren bilme t\u00fcr\u00fcn\u00fcn merak ile ili\u015fkisinin \u00f6nemine ve bu yakla\u015f\u0131m\u0131n merak\u0131 epistemik bir de\u011fer olarak anlamam\u0131za \u0131\u015f\u0131k tutabilece\u011fine de\u011findi. Bir di\u011fer konu\u015fmac\u0131, Micheal Brady (University of Glasgow), merak\u0131, yeni, beklenmedik, karma\u015f\u0131k ve bilinmeyeni anlamaya y\u00f6nelten bir duygu olarak ele al\u0131rken, merak duygusunun bilinmeyeni anlama iste\u011fini de\u011ferli k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren etkileyici bir konu\u015fma yapt\u0131. Merak ve etik ili\u015fkisine de\u011finen Elias Baumgarten (University of Michigan) merak\u0131n \u00f6zellikle sek\u00fclerle\u015fen d\u00fcnyada iyi ve anlaml\u0131 bir hayat i\u00e7in gerekli oldu\u011funu savundu. Konferans kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131ndan d\u00fcnyaca tan\u0131nm\u0131\u015f felsefeci Kevin Mulligan (University of Geneva) merak ve ilgi ili\u015fkisi \u00fczerine e\u011filirken, Pascal Engel (University of Geneva) merak\u0131n neden asl\u0131nda mutlak bir erdem olarak g\u00f6r\u00fclmemesi gerekti\u011fini ve hatta nas\u0131l zaman zaman bir ahlaki kusur olabilece\u011fini vurgulayarak zihin a\u00e7\u0131c\u0131 bir konu\u015fmayla dinleyicileri d\u00fc\u015f\u00fcnmeye davet etti. Konu\u015fmac\u0131lar aras\u0131nda bir di\u011fer \u00f6nemli isim olan Dennis Whitcomb (Western Washington University) dinamik sunumuyla sorgulaman\u0131n normlar\u0131 ve merak ili\u015fkisi \u00fczerinde durdu.<\/p>\n
Konu\u015fmac\u0131lar aras\u0131nda etkinli\u011fin ev sahipli\u011fini \u00fcstlenen \u0130lhan \u0130nan, meraka ili\u015fkin olu\u015fturulmu\u015f belki de en kapsaml\u0131 teoriyi sunarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 geni\u015f bir kitleyle payla\u015fm\u0131\u015f oldu. Kendine has bir zihinsel durum olarak niteledi\u011fi merak\u0131 ele alan \u0130nan, merak\u0131n bilinmeyenin kavramla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ve bunun da \u201cg\u00f6sterimsiz kavram\u201d dedi\u011fi bir kavram t\u00fcr\u00fc ile m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu savunuyor. Di\u011fer bir deyi\u015fle, merak etmek ve soru sormak i\u00e7in bilmedi\u011finin fark\u0131nda olma yetisi ve merak edenin bu bilinmeyeni zihninde temsil etmesi gerekiyor. Ayr\u0131ca \u0130nan, i\u00e7sel bir zihinsel edim olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc merak\u0131n her zaman i\u00e7in y\u00f6nelimsel (intentional) ve de i\u00e7lemsel (intensional) oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u0130-\u0130 modelini de dinleyicilerle payla\u015ft\u0131. Merakl\u0131s\u0131na, \u0130lhan \u0130nan\u2019\u0131n halihaz\u0131rda \u0130ngilizce olarak yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve 2014 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi Yay\u0131nevi taraf\u0131ndan T\u00fcrk\u00e7e terc\u00fcmesi bas\u0131lacak olan Merak Felsefesi<\/em> kitab\u0131n\u0131 tavsiye edebilirim.<\/p>\n Son olarak, asl\u0131nda ilk konu\u015fma olan ve konuya giri\u015f mahiyetinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f kendi konu\u015fmamdan s\u00f6z etmek istiyorum. Doktora \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131mda bana rehberlik eden ve birlikte merak \u00fczerine bir ara\u015ft\u0131rma projesi i\u00e7inde bulundu\u011fum hocam \u0130lhan \u0130nan\u2019\u0131n y\u00fcreklendirmesiyle bu konferansta ben de bunca se\u00e7kin felsefeci kar\u015f\u0131s\u0131nda bir bildiri sunma cesaretini g\u00f6sterebildim. Merak\u0131 entelekt\u00fcel bir erdem olarak inceleyip, merak ile bilmenin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkisinden s\u00f6z etti\u011fim sunumda, merak etmenin ve bilmenin \u00fcnl\u00fc felsefeci G. E. Moore\u2019un ortaya att\u0131\u011f\u0131 t\u00fcrden organik bir b\u00fct\u00fcn olu\u015fturdu\u011funu ve tek ba\u015flar\u0131na ele al\u0131nd\u0131klar\u0131nda de\u011ferlerinden s\u00f6z etmek neredeyse m\u00fcmk\u00fcn de\u011filken, bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 olarak de\u011ferli olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcren bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi payla\u015ft\u0131m.<\/p>\n Beklenenin \u00fczerinde kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n oldu\u011fu bu iki g\u00fcnl\u00fck konferansa olan yo\u011fun ilgi, dinamik tart\u0131\u015fma ve sorular, akabinde ak\u015fam yemeklerinde devam eden entelekt\u00fcel payla\u015f\u0131mlar bizlere g\u00f6sterdi ki, merak konusu olduk\u00e7a merak uyand\u0131ran bir alan, fakat \u015funu da fark ettik ki felsefeciler olarak daha yolun \u00e7ok ba\u015f\u0131nday\u0131z. Merak \u00fczerine y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n azl\u0131\u011f\u0131, en basitinden \u201cmerak nedir\u201d sorunun yan\u0131tlanabilmesi i\u00e7in gerekli kavramsal netli\u011fin olu\u015fmam\u0131\u015f olmas\u0131 ve merak\u0131n de\u011ferinin genel olarak kabul g\u00f6r\u00fcrken, gerek\u00e7elendirmesi kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fcklerin ya\u015fan\u0131yor olmas\u0131, bizlerde bu \u00e7orak alan\u0131n ye\u015fermesi ad\u0131na hem nicelik hem de nitelik a\u00e7\u0131s\u0131ndan doyurucu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n gerekti\u011fi kanaatini olu\u015fturdu.<\/p>\n Konferans\u0131n hemen ard\u0131ndan, merak\u0131n ihmal edilmi\u015fli\u011finin fark\u0131ndal\u0131\u011f\u0131yla gelen talepler \u00fczerine, konferans\u0131n bir benzerinin 2014 sonbahar\u0131nda Amerika\u2019n\u0131n San Francisco eyaletinde ve 2015 \u015eubat ay\u0131nda ise Slovenya\u2019da d\u00fczenlenmesi ad\u0131na ilk giri\u015fimler ba\u015flat\u0131ld\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Merak nedir? Bir bilme arzusu mudur? Kar\u015f\u0131 konulamaz zihinsel bir iritasyon mudur? Bast\u0131r\u0131lmas\u0131 gereken bir k\u00f6t\u00fc huy mu yoksa hayat\u0131 anlaml\u0131 k\u0131lan ve geli\u015ftirilmesi gereken bir erdem midir? Merak etme yetisini imk\u00e2nl\u0131 k\u0131lan meta d\u00fczey bili\u015fsel beceriler olmaks\u0131z\u0131n soru sormak m\u00fcmk\u00fcn m\u00fcd\u00fcr? Merak sadece bilgiye g\u00f6t\u00fcren bir ara\u00e7 m\u0131 yoksa fazlas\u0131 m\u0131d\u0131r? \u0130\u00e7sel bir de\u011feri […]<\/p>\n","protected":false},"author":819,"featured_media":26547,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[159,221,535],"tags":[2618,237,1825],"class_list":["post-26546","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-122-sayi","category-felsefe","category-forum","tag-dusunmek","tag-felsefe","tag-merak"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t