{"id":26613,"date":"2014-05-02T12:50:49","date_gmt":"2014-05-02T09:50:49","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26613"},"modified":"2018-09-23T22:29:07","modified_gmt":"2018-09-23T19:29:07","slug":"militan-devrimci-romantik-matematikci-evariste-galois","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/05\/02\/militan-devrimci-romantik-matematikci-evariste-galois","title":{"rendered":"Militan devrimci, romantik matematik\u00e7i Evariste Galois"},"content":{"rendered":"

\u00c7eviren: Osman Altun<\/strong><\/p>\n

1830 Paris ayaklanmalar\u0131n\u0131n militan devrimcisi matematik\u00e7i Evariste Galois hen\u00fcz 20 ya\u015f\u0131ndayken bir d\u00fcelloda yaraland\u0131 ve bir g\u00fcn sonra da \u00f6ld\u00fc. <\/em>Mozart gibi bir deha ve Lord Byron gibi bir romanti\u011fin garip bir birle\u015fimi olan Galois son mektubunda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cJacobi veya Gauss\u2019tan bu teorilerin do\u011fru olup olmad\u0131klar\u0131yla ilgili de\u011fil, ne kadar \u00f6nemli olduklar\u0131yla ilgili fikirlerini talep edin. Bundan sonra, umar\u0131m birileri bu karga\u015fay\u0131 \u00e7\u00f6zmeyi yararl\u0131 bulur.\u201d Teorilerini anlatt\u0131\u011f\u0131 elyazmalar\u0131nda baz\u0131 son dakika d\u00fczeltmeleri yapt\u0131 ve yorumlar ekledi. Bu dipnotlardan biri en unutulmaz ve en h\u00fcz\u00fcnl\u00fc oland\u0131: \u201cJe n\u2019ais pas le temps\u201d – \u201cVaktim yok\u201d. Ama bu elyazmalar\u0131 matemati\u011fin y\u00f6n\u00fcn\u00fc de\u011fi\u015ftirdi. <\/em><\/p>\n

Okuyaca\u011f\u0131n\u0131z makale, Mario Livio\u2019nun \u201cThe Equation That Could\u2019n Be Sold\u201d (Simon & Schuster Paperbacks) adl\u0131 kitab\u0131n\u0131n \u201cThe Romantic Mathematician\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00e7evirisidir. T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirmeyi arkada\u015f\u0131m\u0131z Osman Altun ger\u00e7ekle\u015ftirdi.<\/p><\/blockquote>\n

30 May\u0131s 1832 sabah\u0131 Evariste Galois, 25 ad\u0131ml\u0131k mesafeden, midesinden vuruldu. \u00d6l\u00fcmc\u00fcl bir \u015fekilde yaralanm\u0131\u015f olmas\u0131na kar\u015f\u0131n, Galois bu yaradan dolay\u0131 \u00f6lmedi. Kim oldu\u011fu bilinmeyen biri, belki bir subay, belki bir k\u00f6yl\u00fc, onu kald\u0131r\u0131p Paris\u2019teki Cochin Hastanesi\u2019ne g\u00f6t\u00fcrene kadar yerde yatt\u0131. Ertesi g\u00fcn, kendisinden k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi Alfred\u2019in yan\u0131nda, kar\u0131n zar\u0131 iltihab\u0131ndan \u00f6ld\u00fc. Bilinen son s\u00f6zleri \u201cA\u011flama, 20 ya\u015f\u0131nda \u00f6lebilmek i\u00e7in t\u00fcm cesaretime ihtiyac\u0131m var\u201d \u015feklindeydi.<\/p>\n

Mozart gibi bir deha ve Lord Byron gibi bir romanti\u011fin garip bir birle\u015fimi, b\u00fct\u00fcn matematik\u00e7ilerin en hayalperestinin tats\u0131z \u00f6l\u00fcm\u00fc bu \u015fekilde oldu.<\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n erken y\u0131llar\u0131<\/strong><\/p>\n

Evariste Galois 25 Ekim 1811 gecesinde do\u011fdu ve ona yortusu 26 Ekim g\u00fcn\u00fc kutlanan azizin ismi verildi. Babas\u0131 Nicholas-Gabriel Galois, Bourg La Reine\u2019de bulunan (bug\u00fcn Paris banliy\u00f6lerinden birisi) olduk\u00e7a muteber bir erkek okulunu y\u00f6netiyordu; bu ona Evariste\u2019nin dedesinden miras kalan bir i\u015fti. Bo\u015f zamanlar\u0131nda Nicholas-Gabriel, onu zaman\u0131n\u0131n ev partilerinde pop\u00fcler k\u0131lan n\u00fcktedan m\u0131sralar yaz\u0131yor, e\u011flenceli oyunlar icat ediyordu. Paris Hukuk Fak\u00fcltesi\u2019nden bir hukuk\u00e7unun k\u0131z\u0131 olan annesi Adelaide Marie Demante, klasikler konusunda bilgiliydi. Demante ailesi, Galois\u2019lar\u0131n evinin bulundu\u011fu Grand Rue 54 numaran\u0131n hemen sa\u011f\u0131nda ya\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

\"\"
Evariste Galois\u2019n\u0131n babas\u0131 Nicholas-Gabriel, Napolyon d\u00f6neminin ortalar\u0131nda imparatorun sad\u0131k bir kuluydu.<\/figcaption><\/figure>\n

Napolyon d\u00f6neminin ortalar\u0131nda Nicholas-Gabriel, imparatorun sad\u0131k bir kuluydu. Karde\u015fi daha da ileri gitmi\u015f, \u0130mparatorluk Muhaf\u0131z Alay\u0131\u2019nda subay olmu\u015ftu. Devrim sonras\u0131 d\u00f6nem son derece \u00e7alkant\u0131l\u0131yd\u0131 ve Rusya\u2019ya kar\u015f\u0131 devasa yenilgisinden sonra Napolyon, 1814 y\u0131l\u0131nda, Bourbon kral\u0131 18. Louis lehine tahttan \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. Kilisenin g\u00fcc\u00fcn\u00fcn restorasyonu ve buna e\u015flik eden kral\u0131n megaloman tavr\u0131, Nicholas-Gabriel\u2019in s\u00f6zc\u00fcs\u00fc oldu\u011fu liberal hareketin yeniden ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in yeterli neden oldu. Halk\u0131n memnuniyetsizli\u011fini de arkas\u0131na alan Napoleon, 1815 Mart\u2019\u0131nda, bu sefer tamamen kaybedece\u011fi 100 g\u00fcn sonras\u0131na kadar, tekrar g\u00fcc\u00fc ele ge\u00e7irme \u015fans\u0131 elde etti. Nicholas-Gabriel, Napoleon\u2019un Waterloo\u2019daki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcnden sonra bile s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, Bourg-la-Reine belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revine atand\u0131. G\u00fcc\u00fcn s\u0131k el de\u011fi\u015ftirmesi ve politik iklimin bukalemun benzeri de\u011fi\u015fkenli\u011fi Frans\u0131z toplumunun kutupla\u015farak iki belirgin kampa b\u00f6l\u00fcnmesine neden oldu. Solda, Frans\u0131z Devrimi\u2019nin genel fikirlerinden geni\u015f\u00e7e ilham alan liberaller ve cumhuriyet\u00e7iler vard\u0131. Sa\u011fda, kurmak istedikleri devlet kilise hakimiyetinde bir krall\u0131k olan Bourbon krall\u0131\u011f\u0131 taraftarlar\u0131 ve \u201cradikaller\u201d (radikal kraliyet\u00e7ilerin k\u0131sa ad\u0131) vard\u0131.<\/p>\n

Evariste ilk e\u011fitimini evde ald\u0131. Adelaide Marie o\u011fluna klasiklerle ve dinsel ara\u015ft\u0131rmalarla ilgili g\u00fc\u00e7l\u00fc bir altyap\u0131 sa\u011flad\u0131 ve liberal d\u00fc\u015f\u00fcnceler telkin etti. Evariste\u2019nin annesi, \u00e7ocu\u011fun 10. do\u011fum g\u00fcn\u00fcnden sonra onu Reims\u2019de bir okula g\u00f6nderme fikrinden bile vazge\u00e7ti ve onu iki y\u0131l daha evde tutmaya karar verdi.<\/p>\n

1823 Ekim\u2019inde Evariste, sonunda Paris\u2019in yat\u0131l\u0131 okullar\u0131ndan Lycee Louis-le-Grand\u2019a gitmek \u00fczere evden ayr\u0131ld\u0131. Bu g\u00fczide kurumun tarihi 16. y\u00fczy\u0131la kadar uzan\u0131yordu ve \u015f\u00f6hretli mezunlar\u0131 aras\u0131nda devrimci Robespierre ve sonralar\u0131 romanc\u0131 Victor Hugo da bulunuyordu. Galois\u2019n\u0131n kaydolmas\u0131ndan \u00f6nce okulun, Frans\u0131z Devrimi\u2019nin en \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6nemlerinde bile a\u00e7\u0131k kalm\u0131\u015f olmak gibi bir \u00f6zelli\u011fi vard\u0131. Akademik \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ra\u011fmen, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde tamire ihtiyac\u0131 olan hapishaneye benzer, eski bir binas\u0131 bulunuyordu.<\/p>\n

Okulun \u00f6\u011frenci yap\u0131s\u0131, zaman\u0131n\u0131n Frans\u0131z toplumunun b\u00fct\u00fcn politik yelpazesini yans\u0131tan, karga\u015faya yol a\u00e7mas\u0131 kesin bir birle\u015fimdi. \u0130taatsizli\u011fi, \u00f6\u011frencilerin \u00fczerinde kurulan askeriyeden bile daha kat\u0131 disiplin anlay\u0131\u015f\u0131 k\u00f6r\u00fckl\u00fcyordu. Sabah 05.30\u2019da ba\u015flayan ve ak\u015fam 08.30\u2019da biten g\u00fcnl\u00fck program, \u00f6\u011frencilere bo\u015f vakit yaratmamak \u00fczere titizlikle olu\u015fturulmu\u015ftu. Besleyicilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan zay\u0131f yemek saatlerinde bile \u201csessizlik\u201d zorla dayat\u0131l\u0131yordu. Kahvalt\u0131 sadece kuru ekmek ve sudan ibaretti.<\/p>\n

\u00d6\u011frenciler s\u0131n\u0131flarda mumlarla ayd\u0131nlat\u0131lan \u00e7\u0131plak s\u0131ralarda, her s\u0131raya bir mum d\u00fc\u015fecek \u015fekilde, iki\u015ferli oturuyorlard\u0131. Ders s\u0131ras\u0131nda s\u0131n\u0131fta dola\u015fan fare g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc o kadar s\u0131radand\u0131 ki bu, kimsenin dikkatini bile \u00e7ekmiyordu. S\u0131k\u0131 kurallardan en ufak bir uzakla\u015fma -\u00f6\u011f\u00fcnlerde yeme\u011fi reddetmek gibi- okuldaki 12 h\u00fccreden birinde tecrit edilme cezas\u0131yla sonu\u00e7lan\u0131yordu. Evin bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l, mutlu atmosferinden okulun s\u0131n\u0131rlarla dolu ortam\u0131na ge\u00e7i\u015f, Galois i\u00e7in olduk\u00e7a \u015fok edici olmal\u0131yd\u0131.<\/p>\n

Evariste, Louis-le-Grand\u2019a muhafazak\u00e2r Nicolas Bertot\u2019un okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak atanmas\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra geldi. \u00d6\u011frenciler bu ataman\u0131n okulu Cizvit k\u00f6kenlerine geri d\u00f6nd\u00fcrme \u00e7abas\u0131n\u0131n ilk ad\u0131m\u0131 oldu\u011fundan \u015f\u00fcphelendiler. Ho\u015fnutsuzluklar\u0131n\u0131 kilisede \u015fark\u0131 s\u00f6ylemeyi ve 28 Ocak 1824\u2019deki bir okul \u015f\u00f6leninde Kral 18. Louis ve di\u011fer ileri gelenler i\u00e7in kadeh kald\u0131rmay\u0131 reddederek g\u00f6sterdiler. Tepki h\u0131zl\u0131 ve sert oldu, 117 \u00f6\u011frenci derhal kovuldu. O d\u00f6nemde hen\u00fcz birinci d\u00f6neminde olan Galois olaya kar\u0131\u015fmad\u0131 ama \u015f\u00fcphesiz duygusal olarak etkilendi.<\/p>\n

A\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 ko\u015fullar ve insanca olmayan disiplin uygulamalar\u0131na ra\u011fmen Galois\u2019n\u0131n Louis-le-Grand\u2019daki ilk iki y\u0131l\u0131 \u00f6nemli ba\u015far\u0131larla ge\u00e7ti. Annesinden gelen klasiklerle ilgili birikimi Latince yazma ve Yunancadan \u00e7eviri yapmada kendini g\u00f6sterdi. Kapsaml\u0131 ve rekabet\u00e7i bir s\u0131navda matematikte \u00f6d\u00fcl kazand\u0131. Bununla beraber mutsuzlu\u011fun \u00e7anlar\u0131 \u00e7almaya ba\u015flad\u0131. 1825-26\u2019n\u0131n nemli k\u0131\u015f\u0131 ona, Galois\u2019n\u0131n genel olarak k\u00f6t\u00fcmser ruh halinin d\u00fczelmesini engelleyen, aylarca s\u00fcrecek bir kulak a\u011fr\u0131s\u0131 getirdi. Beraber n\u00fcktedan \u015fiirler payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 babas\u0131ndan ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 gen\u00e7 adam i\u00e7in olduk\u00e7a zordu. Sonu\u00e7 olarak okulla ili\u015fkisi bozulmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Okul duvarlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda olaylar h\u0131zla ilerliyordu. 18. Louis Eyl\u00fcl 1824\u2019te \u00f6ld\u00fc ve 10. Kral Charles ismini alan karde\u015fi tahta ge\u00e7ti. Bu de\u011fi\u015fim, ruhban s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n ve radikal sa\u011fc\u0131lar\u0131n etkilerinin iyice artmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. M\u00fcphem bir \u015fekilde tan\u0131mlanm\u0131\u015f \u201cdine kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7lar\u201ddan h\u00fck\u00fcm giymek kolayca idam cezas\u0131na yol a\u00e7abiliyordu.<\/p>\n

Bir matematik\u00e7inin do\u011fu\u015fu<\/strong><\/p>\n

1826, Galois\u2019n\u0131n onur k\u0131l\u0131c\u0131 bir gerilemeye \u015fahit oldu\u011fu y\u0131l oldu. Olay, retorik dersinde ger\u00e7ekle\u015fti. Galois\u2019n\u0131n bu konuyla ilgili gayretli \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00f6\u011fretmeni taraf\u0131ndan genel olarak takdir edilirken, yeni radikal muhafazak\u00e2r okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc, Pierre-Laurent Laborie, farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncedeydi. Kat\u0131 kafa yap\u0131s\u0131na g\u00f6re Galois, \u201cancak olgunlukla birlikte sahip olunabilecek yarg\u0131lar\u201d gerektiren bu ileri s\u0131n\u0131f i\u00e7in \u00e7ok gen\u00e7ti. Ocak ay\u0131nda kendisini ve babas\u0131n\u0131 kayg\u0131land\u0131racak bir \u015fekilde Galois 3. s\u0131n\u0131f derslerini tekrar etmeye zorland\u0131. Sicil kart\u0131nda, \u201c\u00f6zg\u00fcn ama garip\u201d veya \u201ciyi ama yaln\u0131z\u201d gibi tan\u0131mlamalar belirmeye ba\u015flad\u0131. Retorik dersiyle olan bu k\u00f6t\u00fc deneyim, gene de, g\u00fczel bir de\u011fi\u015fime yol a\u00e7t\u0131: Galois matemati\u011fi ke\u015ffetti. Matematik \u00f6\u011fretmeni Hippolyte Vernier, geometri \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in yeni bir kitap kullanmaya karar vermi\u015fti. Bu kitap, Legendre\u2019in, ilk olarak 1794\u2019te ortaya \u00e7\u0131kan ve k\u0131sa s\u00fcrede b\u00fct\u00fcn Avrupa\u2019n\u0131n tercihi haline gelen \u201cGeometrinin Unsurlar\u0131\u201d isimli kitab\u0131yd\u0131. Lise matematik \u00f6\u011fretiminde can s\u0131k\u0131c\u0131 \u00d6klid gelene\u011fiyle yollar\u0131n\u0131 ay\u0131ran kitap, bir klasik haline gelmi\u015fti. Efsane, matemati\u011fe a\u00e7 Galois\u2019n\u0131n, iki y\u0131l okutulmas\u0131 niyetiyle yaz\u0131lm\u0131\u015f Legendre\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn kitaplar\u0131n\u0131 iki g\u00fcnde yuttu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Muhtemelen abart\u0131lm\u0131\u015f bu hik\u00e2yenin do\u011frulu\u011funu teyit etmek olanaks\u0131z olsa da, 1827 y\u0131l\u0131nda Galois\u2019n\u0131n, di\u011fer b\u00fct\u00fcn konulardaki ilgisini kaybetti\u011fi ve matemati\u011fe tutkuyla ba\u011fland\u0131\u011f\u0131nda \u015f\u00fcphe yoktur. Galois\u2019n\u0131n s\u0131n\u0131ftaki so\u011fuk duru\u015funu ve yavan performans\u0131n\u0131 \u201conun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda garip fantezilerden ve kay\u0131ts\u0131zl\u0131ktan ba\u015fka bir \u015fey yok\u201d diyerek yanl\u0131\u015f anlayan Retorik \u00f6\u011fretmeni, ikinci d\u00f6nemin sonunda \u201cMatemati\u011fin b\u00fcy\u00fcs\u00fcn\u00fcn etkisi alt\u0131nda. Bence ailesinin onun sadece matematik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na izin vermesi yerinde olur\u201d diyerek do\u011fru bir sonuca varm\u0131\u015ft\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nemin sonunda yazd\u0131klar\u0131 vard\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131ndan ibaretti: \u201cMatemati\u011fe olan tutkusunun etkisi alt\u0131nda, onun d\u0131\u015f\u0131ndaki hi\u00e7bir \u015feye ald\u0131rm\u0131yor.\u201d<\/p>\n

\"\"
12 ya\u015f\u0131nda okula g\u00f6nderilen Galois\u2019n\u0131n okul y\u0131llar\u0131 olduk\u00e7a s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ge\u00e7mi\u015fti. (Autumn Sacura\u2019n\u0131n \u00e7izimi)<\/figcaption><\/figure>\n

Galois ger\u00e7ekten de b\u00fcy\u00fclenmi\u015fti. Geleneksel ders kitaplar\u0131n\u0131 bir yana b\u0131rakt\u0131 ve do\u011frudan \u00f6zg\u00fcn ara\u015ft\u0131rma makalelerine y\u00f6neldi. Bug\u00fcn s\u0131radan bir gencin Harry Potter serisini ard\u0131 ard\u0131na okumas\u0131 gibi bir profesyonel matematik makalesinden di\u011ferine d\u00f6rtnala ko\u015ftu, Lagrange\u2019\u0131n an\u0131lar\u0131na, Cebirsel E\u015fitliklerin \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc<\/em> ve Analitik Fonksiyonlar\u0131n Teorisi<\/em> kitaplar\u0131na dald\u0131. Bu zek\u00e2 a\u00e7\u0131c\u0131 deneyim h\u0131rsl\u0131 bir \u00e7abaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Ruffini ve Abel\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan tamamen habersiz, Galois, 5. dereceden denklemleri \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in iki ay \u00e7aba g\u00f6sterdi. Ve ayn\u0131 kendisinden \u00f6nceki Norve\u00e7li gibi, o da ba\u015flang\u0131\u00e7ta form\u00fcl\u00fc buldu\u011funu sand\u0131 ancak daha sonra form\u00fcldeki hatay\u0131 fark etti. Abel\u2019de oldu\u011fu gibi bu k\u00fc\u00e7\u00fck geri ad\u0131m Galois\u2019y\u0131 cebirsel e\u015fitliklerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle ilgili daha b\u00fcy\u00fck meselelere y\u00f6nlendirdi.<\/p>\n

Baz\u0131lar\u0131n\u0131 Galois\u2019n\u0131n kendi yaratt\u0131\u011f\u0131, ona zorluk \u00e7\u0131karan daha b\u00fcy\u00fck ayak ba\u011flar\u0131 h\u00e2l\u00e2 vard\u0131. Bay Vernier\u2019nin do\u011fru bir \u015fekilde te\u015fhis etti\u011fi gibi, dehas\u0131na ve yarat\u0131c\u0131 hayal g\u00fcc\u00fcne ra\u011fmen, Galois hi\u00e7bir zaman sistematik ve metotlu \u00e7al\u0131\u015fam\u0131yordu. Baz\u0131 konularda fazlas\u0131yla \u00fcst\u00fcn olmas\u0131na ra\u011fmen temel bilgilerden yoksundu. Kendi eksikliklerinin fark\u0131nda olmadan ve Vernier\u2019nin tavsiyelerine kulak t\u0131kayarak, Haziran 1828\u2019de, m\u00fchendis ve biliminsan\u0131 yeti\u015ftirmek \u00fczere 1794 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015f efsanevi Ecole Polytechnique\u2019e cesur bir ba\u015fvuruda bulundu. Okulun \u00f6\u011fretmenleri aras\u0131nda de\u011fi\u015fik d\u00f6nemlerde Lagrange, Legendre, Laplace gibi tan\u0131nm\u0131\u015f biliminsanlar\u0131 bulunuyordu. Okul, ayr\u0131ca liberal atmosferiyle tan\u0131n\u0131yordu. Galois s\u0131nav\u0131 ge\u00e7mi\u015f olsayd\u0131 Polytechnique, onun i\u00e7in m\u00fckemmel bir beslenme ortam\u0131 olabilirdi. Tahmin edilebilece\u011fi gibi yetersiz haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle Galois s\u0131nav\u0131 ge\u00e7emedi. Bu \u015fekilde yok olan umudu, daha sonra \u00e7ekti\u011fi, gittik\u00e7e paranoyak boyutlar alan eziyetlerin kayna\u011f\u0131 olmu\u015f olabilir.<\/p>\n

Louis-le-Grand lisesine devam etmek zorunda kalan Galois, Louis-Paul-Emile Richard\u2019\u0131n \u00f6zel matematik s\u0131n\u0131f\u0131na al\u0131nd\u0131. Richard, Galois i\u00e7in, ilham verici, motive edici bir \u00f6\u011fretmen ve destek\u00e7i oldu. Richard parlak bir matematik\u00e7i olmamakla birlikte, son matematiksel geli\u015fmeleri iyi takip eden bir \u00f6\u011fretmendi. Galois\u2019n\u0131n s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 yeteneklerini h\u0131zla fark etti ve onu \u00f6zg\u00fcn ara\u015ft\u0131rmalara y\u00f6nelme konusunda cesaretlendirdi. Hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cBu \u00f6\u011frenci bariz bir \u015fekilde akranlar\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn.\u201d Ayr\u0131ca \u201cbu \u00f6\u011frenci sadece y\u00fcksek matematik \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor\u201d diye not etmi\u015fti. Picasso\u2019nun \u00e7arp\u0131c\u0131 yeteneklerinin fark\u0131nda olup \u00e7ocukluk \u00e7izimlerinin tamam\u0131n\u0131 saklayan anne babas\u0131 gibi, Richard da Galois\u2019n\u0131n 12 defterlik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 saklad\u0131. Bu dok\u00fcmanlar Bilimler Akademisi\u2019nin k\u00fct\u00fcphanesine al\u0131nd\u0131. Galois\u2019n\u0131n o g\u00fcnlerde tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 di\u011fer bir matematik\u00e7i, Jacque-Fran\u00e7ois Sturm\u2019du (1803-55). Sturm da h\u0131zla, Galois\u2019n\u0131n fikirlerinin \u201c\u00e7amurdaki elmas\u201d oldu\u011funu fark etti.<\/p>\n

\"\"
\u00dcnl\u00fc matematik\u00e7i Augustin-Louis Cauchy (1789-1857). Galois\u2019n\u0131n matematik elyazmalar\u0131 de\u011ferlendirilmek \u00fczere Cauchy\u2019ye sunuldu. Fakat Cauchy \u00e7al\u0131\u015fmayla ilgilenmedi bile.<\/figcaption><\/figure>\n

1829\u2019da Galois ilk matematik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131. G\u00f6reli olarak bu k\u00fc\u00e7\u00fck ara\u015ft\u0131rma, \u201cs\u00fcrekli kesirler\u201d olarak bilinen konu hakk\u0131ndayd\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma, ikinci dereceden denklemlerle ilgili uygulamalar i\u00e7eriyordu ve Annales de Mathematiques Pures et Appliquees<\/em> dergisinde yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131. Tesad\u00fcf eseri Abel, Galois\u2019n\u0131n ilk \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131ndan be\u015f g\u00fcn sonra \u00f6ld\u00fc. Galois i\u00e7in matematiksel ara\u015ft\u0131rmaya bu giri\u015f, k\u0131sa s\u00fcrede yeni fikirlerin patlamas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. 17 ya\u015f\u0131ndaki gen\u00e7 adam, cebirde devrim yapmak \u00fczereydi. Abel belirsiz bir \u015fekilde, be\u015finci dereceden bir denklemin sadece k\u00f6klerin bulunmas\u0131 ve aritmetik i\u015flem i\u00e7eren bir form\u00fclle \u00e7\u00f6z\u00fclemeyece\u011fini bulmu\u015f olsa da, erken \u00f6l\u00fcm\u00fc, \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck soruyu yan\u0131ts\u0131z b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131: Verilen bir e\u015fitli\u011fin (be\u015finci veya daha y\u00fcksek dereceden), bir form\u00fclle \u00e7\u00f6z\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131 nas\u0131l anla\u015f\u0131labilir? K\u0131smi bir\u00e7ok e\u015fitlik h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u00f6z\u00fclebilir durumdayd\u0131. Prensip olarak Abel\u2019in ispat\u0131, b\u00fct\u00fcn e\u015fitliklerin kendine \u00f6zg\u00fc form\u00fcllerle \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyordu.<\/p>\n

\u00c7\u00f6z\u00fclebilirlik sorununa \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak i\u00e7in Galois\u2019n\u0131n yapmas\u0131 gereken sadece kendisinden sonraki geli\u015fmelere de temel olu\u015fturan \u201cgrup\u201d kavram\u0131n\u0131 olu\u015fturmakt\u0131; ama gene de bug\u00fcn \u201cGalois Teorisi\u201d olarak bilinen, cebire tamamen yeni bir dal da eklemesi gerekiyordu. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak Galois, e\u015fitlikler teorisini, Lagrange\u2019\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yerden ele ald\u0131. Buras\u0131, Galois\u2019n\u0131n dehas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 yerdi. Galois, b\u00fct\u00fcn e\u015fitlikleri kendilerine ait bir t\u00fcr \u201cgenetik kod\u201dla e\u015fle\u015ftirdi -ilgili e\u015fitli\u011fin Galois grubu- ve bir Galois grubunun \u00f6zelliklerinin o e\u015fitli\u011finin \u00e7\u00f6z\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi\u011fini buldu. Simetri anahtar kavramd\u0131 ve Galois grubu, bir e\u015fitli\u011fin simetrikli\u011finin do\u011frudan \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcyd\u00fc. Richard, onun Ecole Polytechnique\u2019e bir s\u0131nava bile ihtiya\u00e7 duymadan al\u0131nmas\u0131n\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnecek kadar, Galois\u2019n\u0131n fikirlerinden etkilendi. Richard Galois\u2019ya bu tutkulu hedefin yolunu a\u00e7ma ad\u0131na bir \u015fans tan\u0131mak i\u00e7in, Bilimler Akademisi\u2019ndeki Cauchy\u2019ye do\u011frudan sunulmak \u00fczere, onu fikirlerini bilimsel ara\u015ft\u0131rma haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmesi konusunda cesaretlendirdi. Ara\u015ft\u0131rmalar 25 May\u0131s ve 1 Haziran 1829\u2019da de\u011ferlendirilmek \u00fczere Cauchy, Joseph Fourier (Akademi sekreteri), Claude Nevier ve Denis Poisson\u2019a sunuldu.<\/p>\n

Ba\u015fvurudan 6 ay\u0131 ge\u00e7kin bir zaman sonra, 18 Ocak 1830\u2019da Cauchy Akademi\u2019ye \u015fu mektubu yazd\u0131:<\/p>\n

\u201cBug\u00fcn Akademi\u2019ye gen\u00e7 Galois\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na dair bir rapor ve ikinci bir ara\u015ft\u0131rma sunmam gerekiyordu. Evde keyifsiz bir durumday\u0131m. Bug\u00fcnk\u00fc oturuma kat\u0131lamad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in \u00fczg\u00fcn\u00fcm, bu iki konuyu sunmak \u00fczere bir sonraki oturuma plan yap\u0131lmas\u0131n\u0131 talep ediyorum.\u201d<\/p>\n

\"\"
Galois 1830\u2019da Ecole Normale\u2019in bilimler b\u00f6l\u00fcm\u00fcne kabul edildi.<\/figcaption><\/figure>\n

25 Ocak\u2019taki ikinci oturumda Cauchy\u2019nin bencilce tutumu tekrar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve sadece kendi ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 anlat\u0131p Galois\u2019dan hi\u00e7 s\u00f6z etmeyerek oturumu bitirdi. Bu, elyazmalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na gelen ilk talihsizlik de\u011fildi. Haziran 1829\u2019da Bilimler Akademisi yeni bir matematik yar\u0131\u015fmas\u0131 a\u00e7t\u0131. Cauchy\u2019nin karar\u0131n\u0131 beklemekten s\u0131k\u0131lan, Abel\u2019in e\u015fitlikler teorisi hakk\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 da Ferrusac\u2019s Bulletin<\/em>\u2019de okuyarak \u00f6\u011frenen Galois, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yaparak bu yar\u0131\u015fmaya kat\u0131lmaya karar verdi (Sonradan Galois\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan etkilendi\u011fine dair do\u011frudan olmayan kan\u0131tlar olmas\u0131na ra\u011fmen, Cauchy\u2019nin Galois\u2019y\u0131 yar\u0131\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki spek\u00fclasyonlara do\u011frudan bir kan\u0131t bulamad\u0131m). Galois\u2019nin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 (Bir E\u015fitli\u011fin Radikaller ile \u00c7\u00f6z\u00fclebilirli\u011finin \u015eartlar\u0131 \u00dczerine – 4 Aritmetik \u0130\u015flem ve K\u00f6klerin \u00c7\u0131kar\u0131lmas\u0131) h\u00e2l\u00e2, matematik tarihinin en ilham verici \u015faheserlerinden biri olarak de\u011ferlendirilir. Ba\u015fvuru, Ocak 1830\u2019da, 1 Mart\u2019taki s\u00fcre bitimine k\u0131sa bir zaman kala yap\u0131ld\u0131. \u00d6d\u00fcl j\u00fcrisi Legendre, Poisson, Lacroix ve Poinsot gibi matematik\u00e7ilerden olu\u015fuyordu. Bilinmeyen nedenlerle, akademi sekreteri Fourier elyazmas\u0131n\u0131 evine g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. 16 May\u0131s\u2019ta \u00f6ld\u00fc ve elyazmas\u0131, evindeki belgeler aras\u0131ndan hi\u00e7bir zaman geri al\u0131namad\u0131. Sonu\u00e7 olarak Galois\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, bilgisi d\u0131\u015f\u0131nda, \u00f6d\u00fcl i\u00e7in de\u011ferlendirilmeye bile al\u0131nmad\u0131. \u00d6d\u00fcl Abel\u2019e (\u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, di\u011fer ba\u015fvurular\u0131 i\u00e7in) ve Jacobi\u2019ye verildi. Elyazmas\u0131n\u0131n kayboldu\u011funu \u00f6\u011frendi\u011finde Galois\u2019n\u0131n \u00f6fkesini tahmin edebilirsiniz. Paranoyak gen\u00e7 adam art\u0131k, vasatl\u0131\u011f\u0131n b\u00fct\u00fcn g\u00fc\u00e7lerinin kendisini hak etti\u011fi bir \u015f\u00f6hretten al\u0131koymak \u00fczere birle\u015fti\u011fine ikna oldu.<\/p>\n

Felaket iki kere gelir<\/strong><\/p>\n

1829 Haziran\u2019\u0131nda Galois el yazmas\u0131yla akademiye ba\u015fvurduktan sonra g\u00f6reli olarak mutluydu, Temmuz\u2019unda ise \u00e7ok k\u00f6t\u00fc. 10. Charles\u2019\u0131n 1824\u2019de ta\u00e7 giymesinin ard\u0131ndan kilise ve radikal sa\u011fc\u0131lar \u00f6nemli oranda g\u00fc\u00e7lendi. Bourg-la-Reine\u2019de bir papaz, di\u011fer sa\u011fc\u0131 y\u00f6neticilerle Nicholas-Gabriel Galois\u2019y\u0131 belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan indirmek \u00fczere birle\u015fti. Gen\u00e7 papaz baz\u0131 aptalca m\u0131sralar\u0131n ve a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k vecizelerin alt\u0131na belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n sahte imzas\u0131n\u0131 att\u0131. Bu ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7irkin skandalla ba\u015fa \u00e7\u0131kamayan k\u0131r\u0131lgan Nicholas-Gabriel zehirli gazla intihar etti. Bu trajedi, 2 Temmuz\u2019da, Evariste\u2019nin okulundan sadece bir ta\u015f at\u0131m\u0131 kadar uzakta, Nicholas-Gabriel\u2019in Saint Jean-de-Beauvais caddesindeki evinde ger\u00e7ekle\u015fti. Mahvolmu\u015f gen\u00e7 adam ba\u015fka bir duygusal \u00e7ileye katlanmak zorundayd\u0131 -cenaze t\u00f6reninde, k\u00f6t\u00fc huylu papaza kar\u015f\u0131 bir isyan patlak verdi.<\/p>\n

Evariste\u2019nin Ecole Polytechnique\u2019e ikinci giri\u015f s\u0131nav\u0131 i\u00e7in bundan daha k\u00f6t\u00fc bir zaman olamazd\u0131. Ne var ki s\u0131nav, cenazeden sadece bir ay sonra, 3 A\u011fustos Pazartesi g\u00fcn\u00fc, Galois h\u00e2l\u00e2 yastayken ger\u00e7ekle\u015fti. Matematik tarihi i\u00e7in bu k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli s\u0131nav, neredeyse Gaileo\u2019nun Engizisyon taraf\u0131ndan yarg\u0131lanmas\u0131yla e\u015f anlaml\u0131 hale gelmi\u015ftir. Galois\u2019yla k\u0131yaslan\u0131rsa s\u0131nav\u0131 yapan iki ki\u015fi, Charles Louis Dinet ve Lefebure de Fourcy, E. T. Bell\u2019in s\u00f6zleriyle \u201ckalemlerini keskinle\u015ftirmeye bile de\u011fmezdi\u201d. Bu iki matematik\u00e7i bug\u00fcn sadece bir \u015feyle hat\u0131rlan\u0131yorlar: t\u00fcm zamanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck matematik dehalar\u0131ndan birini s\u0131navdan elemekle. Galois\u2019n\u0131n ad\u0131, Dinet\u2019nin \u201ckabul edilebilir\u201d buldu\u011fu 21 aday\u0131n isminin bulundu\u011fu listede bile yoktu.<\/p>\n

Bu s\u0131navda neler oldu\u011funa dair kesin bir bilgi yoktur. Spek\u00fclasyon, Galois\u2019n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerini detaylar\u0131yla g\u00f6stermek yerine b\u00fct\u00fcn hesaplamalar\u0131 kafas\u0131ndan yap\u0131p sadece sonucu tahtaya yazma huyunun k\u00f6t\u00fc bir etki b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir. Dinet\u2019nin g\u00f6reli olarak basit sorular sormak ama yan\u0131tlar\u0131 de\u011ferlendirirken b\u00fct\u00fcn\u00fcyle uzla\u015fmaz bir tutum i\u00e7inde olmak gibi bir \u015f\u00f6hreti vard\u0131. Galois\u2019n\u0131n hi\u00e7bir zaman \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc olmayan sabr\u0131, babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ve ard\u0131ndan ya\u015fad\u0131klar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden s\u0131n\u0131r\u0131na dayanm\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131. Bir versiyona g\u00f6re Galois, aritmetik logaritma teorisinin ana hatlar\u0131 soruldu\u011funda, ger\u00e7ekte \u201caritmetik logaritmalar\u201d diye bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131 yan\u0131t\u0131n\u0131 verdi. S\u00f6ylence, s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 y\u00f6ntemlerini anlamaktaki yetersizliklerinin yaratt\u0131\u011f\u0131 h\u00fcsranla tahta silgisini s\u0131nav\u0131 yapanlardan birinin \u00fcst\u00fcne f\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndedir, karakterine uygun bir hareket olmakla beraber en az\u0131ndan Joseph Bertrand\u2019a g\u00f6re bu da yanl\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

A\u00e7\u0131kt\u0131r ki s\u0131navdaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k Evariste\u2019yi derin bir \u015fekilde yaralam\u0131\u015f ve \u00fczerindeki zul\u00fcm g\u00f6rme hissini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. 20 y\u0131l sonra Olry Terquem, New Annals of Mathematics<\/em> dergisinde, \u201c\u00dcst\u00fcn zek\u00e2l\u0131 bir aday, baya\u011f\u0131 zek\u00e2l\u0131 biri taraf\u0131ndan yok edildi\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131. 1848\u2019de Magasin Pittoresque<\/em> adl\u0131 yay\u0131ndaki biyografik bir yaz\u0131da, \u015f\u00f6yle bir sonuca var\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: \u201cKaratahta tecr\u00fcbesi denilen \u015feye sahip olmamas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, kalabal\u0131k bir toplulu\u011fun \u00f6n\u00fcnde soru \u00e7\u00f6zme tecr\u00fcbesi olmad\u0131\u011f\u0131ndan, Galois uygun g\u00f6r\u00fclmedi.\u201d En fazla iki ba\u015fvuru yap\u0131labildi\u011fi i\u00e7in Galois, daha az prestijli, (sonradan ismi Ecole Normale olacak) Ecole Prepatoire\u2019a girmek zorunda kald\u0131. Ama h\u00e2l\u00e2 k\u00fc\u00e7\u00fck bir engel vard\u0131. Kabul edilebilmek i\u00e7in Galois\u2019n\u0131n fen ve bilim alan\u0131nda bakalorya (y\u00fcksekokul diplomas\u0131) almas\u0131 ve s\u00f6zl\u00fc bir s\u0131nav\u0131 ge\u00e7mesi gerekiyordu. Matematik haricindeki her \u015feye kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131 s\u0131navlar\u0131 ge\u00e7mekte zorlanmas\u0131na neden oldu. Fizik s\u0131nav\u0131n\u0131 yapan Jean Claude Peclet, hayret i\u00e7erisinde, \u201cHi\u00e7bir \u015fey bilmiyor\u2026 Bana matematikte iyi oldu\u011fu s\u00f6ylendi. Bu beni fazlas\u0131yla \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131\u201d diye yazm\u0131\u015ft\u0131. Bununla beraber, \u00f6ncelikli olarak matematik sonu\u00e7lar\u0131 nedeniyle Galois 1830\u2019da bilimler b\u00f6l\u00fcm\u00fcne kabul edildi.<\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n ya\u015fam\u0131nda her \u015fey de karanl\u0131k de\u011fildi. 1830\u2019da \u00fc\u00e7 makalesi -ikisi e\u015fitlikler ve biri say\u0131lar teorisi \u00fczerine- Ferrusac\u2019s Bulletin<\/em>\u2019de yay\u0131nland\u0131. Birinci makale, Galois\u2019n\u0131n devrimci e\u015fitlikler teorisinin \u00f6nc\u00fcs\u00fcyd\u00fc. \u0130smini d\u00f6nemin \u00f6nc\u00fc matematik\u00e7ilerinin hemen yan\u0131nda g\u00f6rmek Galois\u2019ya biraz tatmin ya\u015fatm\u0131\u015f olmal\u0131. Haziran say\u0131s\u0131nda Galois\u2019n\u0131n iki makalesi, Cauchy\u2019nin makalesinin \u00f6n\u00fcnde ve arkas\u0131nda yay\u0131nland\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7erisinde Galois, sonradan en iyi arkada\u015f\u0131 olacak Auguste Chevalier ile tan\u0131\u015ft\u0131. Auguste ve karde\u015fi Michel, Galois\u2019y\u0131 dinsel-e\u015fitlik\u00e7i felsefeden etkilenmi\u015f Saint-Simonizm olarak bilinen yeni sosyalist fikirlerle tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Bu ideolojinin sosyoekonomik yakla\u015f\u0131m\u0131, sosyal e\u015fitsizliklerin tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na dayan\u0131yordu. Galois\u2019n\u0131n tutkulu tabiat\u0131, f\u0131rt\u0131nal\u0131 siyasi eylemlerdeki etkinli\u011fi artt\u0131k\u00e7a, ba\u015f\u0131na bir\u00e7ok bela a\u00e7acakt\u0131.<\/p>\n

Devrim militan\u0131 Galois:<\/strong>
\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fck, e\u015fitlik, karde\u015flik<\/strong><\/p>\n

1824\u2019teki ta\u00e7 giyi\u015finden itibaren 10. Charles, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefeti k\u00f6r\u00fckledi. Bourbonlara ve onlar\u0131n radikallerin kontrol\u00fcndeki h\u00fck\u00fcmetlerine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlar iki kampa ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: cumhuriyet\u00e7iler ve Orleansc\u0131lar. Esas olarak \u00f6\u011frenciler ve i\u015f\u00e7ilerden olu\u015fan birinci grup, devrimci fikirlerini La Tribune<\/em> isimli gazetede yaz\u0131yordu. \u0130kinci grup 10. Charles\u2019\u0131n yerine Orleans d\u00fck\u00fc Louis-Philippe\u2019in ge\u00e7mesini istiyor ve Le National<\/em> isimli gazetede yaz\u0131yorlard\u0131. 1830 Temmuz se\u00e7imlerinde muhalefet, h\u00fck\u00fcmetin 143 sandalyesine kar\u015f\u0131 274 sandalye kazanarak \u00f6nemli bir zafer kazand\u0131. Bunun \u00fczerine 10. Charles, 26 Temmuz\u2019da k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli baz\u0131 yasalar \u00e7\u0131kararak darbe giri\u015fiminde bulundu. \u201cBas\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ask\u0131ya al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r\u2026 ne gazete ne de bro\u015f\u00fcr, ne Paris\u2019te, ne di\u011fer b\u00f6lgelerde g\u00f6r\u00fclmeyecektir.\u201d Di\u011fer bir yasa, mevcut se\u00e7im sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 iptal edip yeni se\u00e7im tarihlerini belirliyordu. Bu yasalara polis \u015fefinin, kamusal alanlarda yasakl\u0131 gazetelerin okunmas\u0131n\u0131 yasaklayan uyar\u0131s\u0131 e\u015flik ediyordu. B\u00fct\u00fcn bunlar, cesur Parislilerin ho\u015f g\u00f6rebilece\u011finden fazlayd\u0131. 27 Temmuz\u2019da Orleansc\u0131 Louis Adolphe Thiers, yazd\u0131\u011f\u0131 makalede belirgin olmayan ifadeler kullanarak halk\u0131 ayaklanmaya \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. Sokaklardaki ayaklanma \u00f6\u011fleden sonra erken saatlerde ba\u015flad\u0131. Her sokak k\u00f6\u015fesinde ellerinde mobilya par\u00e7alar\u0131 ta\u015f\u0131yan insanlar g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00dc\u00e7 g\u00fcn i\u00e7erisinde kilise \u00e7an seslerinin e\u015fli\u011finde 5000\u2019den fazla barikat kuruldu. Latin B\u00f6lgesi\u2019ndeki \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele alan Ecole Polytechnique \u00f6\u011frencileri, \u201cTrois Glorieses\u201d (\u00dc\u00e7 G\u00f6rkemli G\u00fcn) boyunca tarih yazd\u0131. \u201cTrois Glorieses\u201d boyunca ortaya \u00e7\u0131kan ruh ve enerji Eugene Delacroix\u2019n\u0131n \u201cHalka Yol G\u00f6steren \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d tablosunda muhte\u015fem bir \u015fekilde resmedilmi\u015ftir. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn arkas\u0131ndaki kalabal\u0131kta bir Polytechnique \u00f6\u011frencisinin \u015fapkas\u0131 kolayl\u0131kla fark edilebilir.<\/p>\n

\"\"
) Frans\u0131z ressam Eugene Delacroix\u2019n\u0131n 1830 Temmuz Devrimini resmeden \u201cHalka Yol G\u00f6steren \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d adl\u0131 tablosu. \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn arkas\u0131ndaki kalabal\u0131kta bir Polytechnique \u00f6\u011frencisinin \u015fapkas\u0131 fark edilebilir.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu olaylar geli\u015firken Galois ve Ecole Normale\u2019deki arkada\u015flar\u0131, katlan\u0131lmaz bir d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde, devrimi kapal\u0131 kap\u0131 ve pencerelerin arkas\u0131ndan dinlemek zorunda kald\u0131lar. Okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc M. Guigniault, askerleri \u00e7a\u011f\u0131rmakla tehdit etmek d\u00e2hil, her yolu deneyerek, \u00f6\u011frencilerinin isyana kat\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemeye karar vermi\u015fti. 28\u2019i ak\u015fam\u0131 Galois art\u0131k dayanamad\u0131. Umutsuzca, bir\u00e7ok defa d\u0131\u015f duvar\u0131 a\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Yaral\u0131 ve yenilmi\u015f bir \u015fekilde, devrimi ka\u00e7\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n

Sis da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda geriye neredeyse 4000 \u00f6l\u00fc kalm\u0131\u015ft\u0131. Cumhuriyet\u00e7iler ile radikaller aras\u0131ndaki uzla\u015fma gere\u011fi, Orleans d\u00fck\u00fc 30 Temmuz\u2019da Paris\u2019e girdi ve 9 A\u011fustos\u2019ta Frans\u0131zlar\u0131n K\u0131ral\u0131 \u201c1. Louis-Philippe\u201d s\u00f6z\u00fcm ona uzla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 ismini alarak ta\u00e7 giydi. Kral 10. Charles s\u00fcrg\u00fcne gitti ve Bourbonlara sad\u0131k Cauchy de Charles\u2019\u0131n torununun \u00f6\u011fretmeni olarak ayn\u0131 \u015fekilde \u00fclkeyi terk etti. Ecole Normale\u2019in oport\u00fcnist m\u00fcd\u00fcr\u00fc Guigniault da yeni ge\u00e7ici h\u00fck\u00fcmete \u00f6\u011frencilerinin hizmetini sunmakta gecikmedi. Galois\u2019n\u0131n ikiy\u00fczl\u00fc okul m\u00fcd\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 \u00f6fkesi s\u0131n\u0131r tan\u0131m\u0131yordu ve onun kurnaz sahtek\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak i\u00e7in f\u0131rsat kollamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\"\"
1830 Devrimi s\u0131ras\u0131nda bir zamanlar\u0131n k\u0131r\u0131lgan ve tutuk Evariste\u2019si kendisini idealleri i\u00e7in feda edebilecek tutkulu bir devrimciye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. (Jackpot\u2019un \u00e7izimi)<\/figcaption><\/figure>\n

O yaz Bourg-la-Reine\u2019de Galois\u2019n\u0131n ailesi, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131kla, bir zamanlar\u0131n k\u0131r\u0131lgan ve tutuk Evariste\u2019sinin kendisini idealleri i\u00e7in feda edebilecek tutkulu bir devrimciye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc fark ettiler. Bir sonraki d\u00f6nem okula d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde cumhuriyet\u00e7ilerin militan kanad\u0131 Societe des Amis du Peuple\u2019e (Halk\u0131n Dostlar\u0131 Toplulu\u011fu) kat\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 d\u00f6nemde gelecekte b\u00fcy\u00fck politik liderler olmaya yazg\u0131l\u0131 gen\u00e7 cumhuriyet\u00e7iler biyolog Fran\u00e7ois-Vincent Raspail, daha sonra hapiste 36 y\u0131ldan fazla kalacak hukuk \u00f6\u011frencisi Louis Auguste Blanqui ve aktif cumhuriyet\u00e7i Napoleon Lebon\u2019la arkada\u015f oldu. Toplulu\u011fun hedeflerine ula\u015fmak i\u00e7in sald\u0131rgan ve hatta \u015fiddet i\u00e7eren y\u00f6ntemleri kullanmaktan \u00e7ekinmemek gibi bir \u015f\u00f6hreti vard\u0131. Lideri Jean-Louis Hubert\u2019in tutuklanmas\u0131ndan sonra topluluk, Raspail\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda, gizli bir yeralt\u0131 kurulu\u015funa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n

Ecole Normale\u2019de Galois ile okul m\u00fcd\u00fcr\u00fc aras\u0131ndaki gergin ili\u015fki h\u0131zla bir hesapla\u015fmaya do\u011fru ilerliyordu. Galois, Guigniault\u2019nun d\u00fc\u015f\u00fcnmeye bile haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011fi \u015feyleri (Ecole Polytechnique \u00fcniformas\u0131na benzer bir \u00fcniforma, \u00f6\u011frenciler i\u00e7in askeri e\u011fitim gibi) talep ediyordu. Ayn\u0131 zamanda Guigniault\u2019nun \u201ciyi \u00f6\u011frenciler politikayla ilgilenmemeli\u201d diyerek deklare etti\u011fi politikas\u0131 da Galois\u2019n\u0131n kabul edebilece\u011fi bir \u015fey de\u011fildi. Sonu\u00e7 olarak Guigniault, 2 Aral\u0131k\u2019ta, iki \u00f6\u011frenci gazetesinden birinde, Louis-le-Grand\u2019\u0131n liberal bir \u00f6\u011fretmenine sald\u0131ran bir makale yaz\u0131nca yan\u0131t h\u0131zl\u0131 ve \u015fiddetli oldu. La Gazette Des Ecoles<\/em> (Okullar Gazetesi) mektubu, \u201cEcole Normale\u2019den bir \u00f6\u011frenci\u201d imzas\u0131yla yay\u0131nlad\u0131.<\/p>\n

\"\"
Galois, cumhuriyet\u00e7ilerin militan kanad\u0131 Societe des Amis du Peuple\u2019e (Halk\u0131n Dostlar\u0131 Toplulu\u011fu) kat\u0131ld\u0131. Halk\u0131n Dostlar\u0131\u2019n\u0131n bir bro\u015f\u00fcr\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cM. Guigniault\u2019nun gazetenizde yay\u0131nlanan bir makale \u00fczerine d\u00fcnk\u00fc Lycie\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131 mektup, bana son derece edepsizce geldi. Bu adam\u0131n maskesini indirmek i\u00e7in harcanan \u00e7abayla ilgilenebilece\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. <\/em><\/p>\n

\u201c46 \u00f6\u011frencinin tan\u0131kl\u0131k edebilece\u011fi ger\u00e7ekler \u015fu \u015fekilde.<\/em><\/p>\n

\u201c28 Temmuz sabah\u0131 Ecole Normale\u2019in bir\u00e7ok \u00f6\u011frencisi ayaklanmaya kat\u0131lmak istedi\u011finde M. Guigniault onlara, iki kere, d\u00fczeni sa\u011flamak i\u00e7in polisi \u00e7a\u011f\u0131rabilece\u011fini s\u00f6yledi. 28 Temmuz\u2019da polisi!<\/em><\/p>\n

\u201cAyn\u0131 g\u00fcn M. Guigniault o bilindik bilgi\u00e7li\u011fiyle bize \u2018Her iki taraftan bir\u00e7ok cesur insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Asker olsayd\u0131m neyi tercih edece\u011fimi bilemezdim. Neyi g\u00f6zden \u00e7\u0131karmal\u0131y\u0131m, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc m\u00fc, me\u015fruiyeti mi?\u2019 dedi.<\/em><\/p>\n

\u201cErtesi g\u00fcn \u015fapkas\u0131na \u00fc\u00e7 renkli bir rozet takan, bu adamd\u0131r. Bunlar bizim doktriner liberallerimiz!<\/em><\/p>\n

\u201cAyr\u0131ca sizi, asil vatansever ruhlardan ilham alan Ecole Normale \u00f6\u011frencilerinin, M. Guigniault\u2019ya, gerekti\u011finde b\u00f6lgelerini korumak i\u00e7in E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na, silah talep eden, askeri e\u011fitime kat\u0131lma talebinde bulunan bir dilek\u00e7e yazma niyetinde olduklar\u0131 bilgisini verdikleri hususunda bilgilendirmek isterim.<\/em><\/p>\n

\u201cM. Guigniault\u2019nun yan\u0131t\u0131 en az 28 Temmuz\u2019daki yan\u0131t\u0131 kadar liberaldi: \u2018Bana y\u00f6nelen talep, bizi g\u00fcl\u00fcn\u00e7 g\u00f6sterecekti; y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda daha \u00f6nce yap\u0131lanlar\u0131n bir kopyas\u0131d\u0131r. S\u00f6ylemek isterim ki, benzer bir istek di\u011fer y\u00fcksek e\u011fitim kurumlar\u0131ndan bakanl\u0131\u011fa ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, Kraliyet Heyeti\u2019nin sadece iki \u00fcyesi lehte oy kulland\u0131 ve onlar da liberallerden de\u011fildi. Bakan, \u00f6\u011frencilerin yarataca\u011f\u0131, \u00dcniversite ve Ecole Polytechnique\u2019i tamamen ortadan kald\u0131rabilecek karga\u015fadan duydu\u011fu korkudan dolay\u0131 kabul etti.\u2019 <\/em><\/p>\n

\u201cM. Guignault\u2019nun yeni Ecole Normale\u2019e kar\u015f\u0131 \u00f6nyarg\u0131l\u0131 olmakla su\u00e7lanmamak i\u00e7in, kendini bu \u015fekilde savunmas\u0131n\u0131 anl\u0131yorum. Onun i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey eski Ecole Normale kadar g\u00fczel de\u011fildir.<\/em><\/p>\n

\u201cYak\u0131n zamanda \u00fcniforma talebinde bulunduk, kabul edilmedi, eski okulda \u00fcniforma yoktu. Eski okulda dersler \u00fc\u00e7 sene s\u00fcrerdi. Yeni okul kuruldu\u011funda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l yarars\u0131z g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f olsa da, M. Guigniault onu geri getirdi.<\/em><\/p>\n

\u201cK\u0131sa s\u00fcre sonra, Ecole Normale\u2019in eski kurallar\u0131 gere\u011fi, ayda bir izin alabiliyorduk ve saat 05.00\u2019te d\u00f6nmek zorundayd\u0131k. Cousin (E\u011fitim Heyeti\u2019nin muhafazak\u00e2r \u00fcyesi Victor Cousin) ve Guigniault gibi adamlar\u0131 yeti\u015ftiren e\u011fitim sistemi onun i\u00e7in harikayd\u0131!<\/em><\/p>\n

\u201cYapt\u0131\u011f\u0131 her \u015fey onun dar bak\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve k\u00f6kten muhafazak\u00e2rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.<\/em><\/p>\n

\u201cUmar\u0131m bu ayr\u0131nt\u0131lar ilginizi \u00e7eker, do\u011fru d\u00fc\u015f\u00fcnmek ad\u0131na sayg\u0131de\u011fer gazetenizin yarar\u0131na olur.\u201d<\/em><\/p>\n

Gazete edit\u00f6rleri mektuptan imzay\u0131 bilerek kald\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 eklemi\u015flerdi.<\/p>\n

Galois, yayg\u0131n bir \u015fekilde kendinden \u015f\u00fcphelenilse de, mektubun yazar\u0131 oldu\u011funu ne kabul ne de reddetti. Ancak Guigniault i\u00e7in bu, devaml\u0131 sorun \u00e7\u0131karan Galois\u2019y\u0131 okuldan atmak i\u00e7in yeterli nedendi. E\u011fitim Bakan\u0131\u2019na yazd\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klama mektubunda Guigniault, Galois\u2019dan bu i\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131na dair tam bir itiraf ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etti ve bu noktaya kadar onun \u201cgeleneksel olmayan davran\u0131\u015flar\u0131na, tembelli\u011fine ve \u00e7ok zor karakterine\u201d tahamm\u00fcl etti\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n

\"\"
Galois, daha sonra hapiste 36 y\u0131ldan fazla kalacak hukuk \u00f6\u011frencisi Louis Auguste Blanqui ile de arkada\u015f olmu\u015ftu.<\/figcaption><\/figure>\n

Ecole Normale \u00f6\u011frencileri Galois\u2019ya \u00e7ok az destek g\u00f6sterdi. Hatta bilim b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frencileri, gelecek kariyerlerini d\u00fc\u015f\u00fcnerek, m\u00fcd\u00fcr\u00fcn taraf\u0131n\u0131 tutan bir mektup yazd\u0131lar. Bununla beraber, La Gazette<\/em>\u2019de yay\u0131nlanan bir yaz\u0131dan en az\u0131ndan bir \u00f6\u011frencinin biraz cesaret g\u00f6sterdi\u011fini biliyoruz:<\/p>\n

\u201cEcole Normale m\u00fcd\u00fcr\u00fcn\u00fcn her \u00f6\u011frenciye tek tek \u015fu soruyu sordu\u011funu duyduk: \u2018La Gazette des Ecoles<\/em>\u2019deki mektubun yazar\u0131 sen misin?\u2019 \u0130lk d\u00f6rd\u00fc olumsuz yan\u0131t verdi, be\u015fincisi ise \u2018Bay\u0131m, bu soruya cevap verebilece\u011fimi sanm\u0131yorum, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu \u00f6\u011frenci arkada\u015flar\u0131mdan birine ihanet etmem anlam\u0131na gelecek\u2019 diye yan\u0131tlad\u0131. M. Guignault bu gururlu, asil cevaptan son derece rahats\u0131z oldu.\u201d<\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n kovulu\u015funu \u00e7evreleyen olaylar \u00fc\u00e7 hafta devam etti. Galois\u2019yu destekleyen mektuplar\u0131 takip eden Guigniault\u2019yu destekleyenler, gazete sayfalar\u0131n\u0131n kal\u0131c\u0131 bir \u00f6zelli\u011fi haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Galois son hitab\u0131n\u0131, 30 Aral\u0131k\u2019ta, \u201cKendim i\u00e7in hi\u00e7bir \u015fey istemiyorum, kendi onurunuz i\u00e7in ve kendi bilinciniz do\u011frultusunda konu\u015fun\u201d diye yazarak yapt\u0131.<\/p>\n

2 Ocak 1831\u2019de Gazette de Ecoles<\/em>\u2019de Galois\u2019n\u0131n \u201cBilim \u00d6\u011fretimi, Profes\u00f6rler, \u00c7al\u0131\u015fmalar, S\u0131navc\u0131lar \u00dczerine\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131s\u0131 yay\u0131nland\u0131. Bu yaz\u0131, bilimlerin \u00f6\u011fretimine dair \u00e7arp\u0131c\u0131 bir manifestoydu. Galois\u2019n\u0131n \u015fik\u00e2yetleri bug\u00fcn bile ge\u00e7erli say\u0131labilir:<\/p>\n

\u201cNe zamana kadar gen\u00e7ler g\u00fcn boyunca dinlemek ve tekrar etmek zorunda olacaklar? Ne zaman bilgi birikimlerini yans\u0131tmak i\u00e7in, \u00f6nermelerin sonsuz y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 koordine edebilmek ve birbirleriyle ili\u015fki kurabilmek i\u00e7in zaman bulacaklar? \u00d6\u011frenciler s\u0131navlar\u0131 ge\u00e7mekle \u00f6\u011frenmekten daha ilgililer.\u201d<\/p>\n

S\u0131nav yapanlarla ilgili muhtemelen kendi ac\u0131 deneyimlerini kastederek Galois; \u201cNeden s\u0131navc\u0131lar adaylara sorular\u0131n\u0131 do\u011frudan sormazlar? G\u00f6r\u00fcnen o ki sorguya \u00e7ektikleri taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lmak istemiyorlar; bu y\u00fcrekler ac\u0131s\u0131, sorduklar\u0131 sorular\u0131 yapay bir \u015fekilde karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131rma huylar\u0131n\u0131n k\u00f6keni nedir?\u201d diye yazd\u0131.<\/p>\n

Maalesef zaman\u0131n\u0131n e\u011fitim sistemine dair me\u015fru itirazlar\u0131na ra\u011fmen \u015fartlar Galois\u2019y\u0131 kendi \u201cokul\u201dunu a\u00e7maya zorlad\u0131\u011f\u0131nda, gene b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 ortaya \u00e7\u0131kamad\u0131.<\/p>\n

\"\"
1830 Temmuz\u2019unun \u201c\u00dc\u00e7 G\u00f6rkemli G\u00fcn\u201d\u00fcn\u00fc (Trois Glorieses) resmeden iki tablo<\/figcaption><\/figure>\n

F\u0131rt\u0131nal\u0131 bir ya\u015fam<\/strong><\/p>\n

Okuldan ayr\u0131l\u0131p liberal d\u00fc\u015flerinin pe\u015finden gitmek i\u00e7in \u00f6zg\u00fcr oldu\u011funda Galois, ulusal muhaf\u0131zlar\u0131n top\u00e7u b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fcne g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak yaz\u0131ld\u0131. Bu \u00f6rg\u00fct kendi \u00fcniformas\u0131na sahip olmakla \u00f6v\u00fcnse de daha \u00e7ok milis kuvvetlerine benziyordu. Galois milis kuvvetleri da\u011f\u0131ld\u0131ktan ve Galois\u2019n\u0131n i\u00e7erisinde olmad\u0131\u011f\u0131, vergi \u00f6deyen halk\u0131 kapsamak i\u00e7in tekrar organize olduktan sonra bile \u00fcniformay\u0131 giymeye devam etti. Ancak \u00f6\u011frenci olmaman\u0131n bir bedeli vard\u0131: Galois\u2019n\u0131n art\u0131k herhangi bir maddi deste\u011fi yoktu. Matematik dersi vermeye karar verdi ve bir kitap\u00e7\u0131 arkada\u015f\u0131 Sorbonne Caddesi\u2019ndeki d\u00fckk\u00e2n\u0131ndaki bir oday\u0131 onun kullanmas\u0131 i\u00e7in izin verdi. Galois Gazette des Ecoles<\/em>\u2019de \u201cokullardaki cebir e\u011fitiminin yetersiz oldu\u011funu hisseden ve bilimin derinliklerine girmek isteyen\u201d \u00f6\u011frencilere ders verebilece\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki ilan\u0131n\u0131 verdi. Bu para kazanmak ad\u0131na iyi bir yol de\u011fildi. Galois\u2019n\u0131n baz\u0131 cumhuriyet\u00e7i arkada\u015flar\u0131 incelik ad\u0131na kat\u0131l\u0131m sa\u011flad\u0131lar ama \u00e7ok y\u00fcksek seviye nedeniyle k\u0131sa s\u00fcrede vazge\u00e7tiler. Galois\u2019n\u0131n siyasi faaliyetleri de zaman\u0131n\u0131n gittik\u00e7e daha \u00e7o\u011funu al\u0131yor ve i\u015fini zorla\u015ft\u0131r\u0131yordu. Galois\u2019n\u0131n e\u011fitimcili\u011fe dair h\u0131rslar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck seviye \u00f6zel derslere kadar indi.<\/p>\n

\"\"
Erkeklerin cinsiyet barikat\u0131n\u0131 ilk kez a\u015fan \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7i Sophie Germain (1776-1831) bile Galois\u2019n\u0131n genel tutumunu \u201ck\u00fcfretme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u201d olarak karakterize etmi\u015fti<\/figcaption><\/figure>\n

Ara\u015ft\u0131rma cephesinde 1831 ba\u015f\u0131nda, daha sonra yeni bir hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131 haline d\u00f6n\u00fc\u015fecek, \u00fcmit verici bir olay ger\u00e7ekle\u015fti. Galois\u2019dan incelemesini Enstit\u00fc\u2019ye tekrar sunmas\u0131 istendi. \u201cBir E\u015fitli\u011fin Radikaller ile \u00c7\u00f6z\u00fclebilirli\u011finin \u015eartlar\u0131\u201d makalesinin yeni bir versiyonu 17 Ocak\u2019ta, bu sefer Denis Poisson ve Sylvestre Lacroix gibi matematik\u00e7ilerin incelemesi ad\u0131na sunuldu. Ancak Akademi\u2019den tek bir laf duymadan gene 2 ay ge\u00e7ti. Sinirlenen Galois bezginli\u011fini, 31 Mart 1831\u2019de bir mektupla d\u0131\u015fa vurdu. Bu mektupta ele\u015ftirel bir \u015fekilde, \u201c\u0130\u00e7imi rahatlatmak i\u00e7in Bay Lacroix ve Bay Poisson\u2019u ara\u015ft\u0131rmam\u0131 kaybettiklerini ya da Akademi\u2019ye hakk\u0131nda art\u0131k bir rapor yazacaklar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya davet ederseniz \u00e7ok minnettar olurum\u201d diye yazd\u0131.<\/p>\n

Bu s\u0131rada siyasi olaylar Galois\u2019n\u0131n hayat\u0131nda etkili olmaya ba\u015fl\u0131yordu. Erkeklerin cinsiyet barikat\u0131n\u0131 ilk kez a\u015fan \u00fcnl\u00fc matematik\u00e7i Sophie Germain onun genel tutumunu \u201ck\u00fcfretme al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131\u201d olarak karakterize ediyordu. \u201cTamamen delirece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyorlar, korkar\u0131m bu do\u011fru\u201d diyerek ac\u0131 bir yorum da ekliyordu. Nisan ay\u0131nda 19 top\u00e7u, birlikleri terhis edilmek istendi\u011finde reddettikleri i\u00e7in mahkemeye \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131lar. Bir tanesi, Galois\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc meselesinde tekrar geri d\u00f6nece\u011fimiz Pescheux d\u2019Herbinville\u2019di. 16 Nisan\u2019da, \u201cOndokuzlar\u0131n Davas\u0131\u201d olarak bilinen kamuya mal olmu\u015f bir mahkemede, cumhuriyet\u00e7ilerin ho\u015funa gidecek \u015fekilde tamam\u0131 beraat etti. Olay\u0131 kutlamak i\u00e7in Halk\u0131n Dostlar\u0131 Toplulu\u011fu Aux Vendanges de Bourgogne restoran\u0131nda bir ziyafet d\u00fczenledi. 9 May\u0131s\u2019taki ziyafete, i\u00e7lerinde Alexandre Dumas\u2019n\u0131n, biyolog-politikac\u0131 Raspail\u2019nin, Galois\u2019n\u0131n bulundu\u011fu 200 cumhuriyet\u00e7i kat\u0131ld\u0131. Dumas\u2019n\u0131n s\u00f6zleriyle \u201cb\u00fct\u00fcn Paris\u2019te h\u00fck\u00fcmete bundan daha d\u00fc\u015fman 200 ki\u015fi bulmak zor olurdu\u201d. \u015eampanyalar akt\u0131k\u00e7a 1789 ve 1793 devrimlerine, Robespierre\u2019e ve di\u011fer bir\u00e7oklar\u0131na kadeh kald\u0131r\u0131ld\u0131. En zekice s\u00f6zler Dumas taraf\u0131ndan ediliyordu: \u201cSanata i\u00e7iyorum! Hayatlar\u0131m\u0131z\u0131 adad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, \u00f6lmek i\u00e7in haz\u0131r oldu\u011fumuz sosyal de\u011fi\u015fim i\u00e7in, kalem ve f\u0131r\u00e7a da silah ve k\u0131l\u0131\u00e7 kadar katk\u0131 sa\u011flayacak.\u201d Bir noktada, masalardan birinin ucunda bulunan Galois, ayaklar\u0131n\u0131n \u00fczerine s\u0131\u00e7ray\u0131p kadeh kald\u0131rd\u0131. Ayn\u0131 elinde bir cep \u00e7ak\u0131s\u0131 ve bir bardak \u015farap tutar haldeyken, \u015f\u00f6yle ba\u011f\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duyuldu: \u201cLouis-Philippe\u2019e!\u201d. Olay, daha sonra Dumas\u2019n\u0131n an\u0131lar\u0131nda detaylar\u0131yla \u015f\u00f6yle anlat\u0131ld\u0131:<\/p>\n

\u201cSolumdaki ki\u015fiyle \u00f6zel bir sohbet yaparken ans\u0131z\u0131n 5 ya da 6 \u0131sl\u0131k sesiyle birlikte Louis-Philippe\u2019in ismi kula\u011f\u0131ma \u00e7al\u0131nd\u0131. O tarafa d\u00f6nd\u00fcm. Benden 15 ya da 20 sandalye ileride en ne\u015feli sahnelerden biri cereyan ediyordu.<\/em><\/p>\n

\u201cAyn\u0131 elinde bir kadeh ve a\u00e7\u0131k bir han\u00e7er tutan gen\u00e7 bir adam, sesini duyurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yordu. Bu, daha sonra Pescheux d\u2019Herbenville taraf\u0131ndan d\u00fcelloda \u00f6ld\u00fcr\u00fclecek Evariste Galois\u2019yd\u0131.<\/em><\/p>\n

\u201cEvariste Galois o zaman hen\u00fcz 23 ya da 24 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. En heyecanl\u0131 cumhuriyet\u00e7ilerden biriydi. <\/em><\/p>\n

\u201cB\u00fct\u00fcn hissetti\u011fim ortada bir tehdit oldu\u011fuydu ve Louis Philippe\u2019in ad\u0131n\u0131n telaffuz edilmesinin amac\u0131n\u0131n, bir b\u0131\u00e7akla g\u00f6steriliyor olu\u015fuydu.<\/em><\/p>\n

\u201cBu, benim cumhuriyet\u00e7i fikirlerimin \u00e7ok \u00f6tesine ge\u00e7iyordu. Sol yan\u0131mdaki kom\u015fumun bask\u0131s\u0131na dayanamad\u0131m, \u00f6d\u00fcn vermi\u015f olmay\u0131 \u00f6nemsemedik ve pencere e\u015fi\u011finden bah\u00e7eye atlad\u0131k.<\/em><\/p>\n

\u201cEve endi\u015feli bir \u015fekilde gittim. Bu olay\u0131n baz\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 olaca\u011f\u0131 belliydi. Ger\u00e7ekten de, 2 ya da 3 g\u00fcn sonra, Evariste Galois tutukland\u0131.\u201d<\/em><\/p>\n

Dumas\u2019n\u0131n s\u00f6ylediklerinde rahats\u0131z edici baz\u0131 hatalar olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r (Galois\u2019n\u0131n ya\u015f\u0131 gibi) ve Galois\u2019y\u0131 \u00f6ld\u00fcren ki\u015finin kimli\u011fine sonra d\u00f6nece\u011fim, ancak temel ger\u00e7ekler \u015f\u00fcphesiz do\u011frudur. Guigniault ile k\u0131zg\u0131n tart\u0131\u015fmalar\u0131 d\u00f6neminde Galois\u2019y\u0131 destekleyen Gazette des&vies<\/em> olaylarla ilgili kendi versiyonunu 12 May\u0131s\u2019taki say\u0131s\u0131nda \u015f\u00f6yle yay\u0131nlad\u0131: \u201cBir\u00e7ok defa kadehler kald\u0131r\u0131ld\u0131, g\u00f6r\u00fcnen o ki \u00f6\u011frenci oldu\u011fu s\u00f6ylenen bir nifak\u00e7\u0131 masadan kalkt\u0131, cebinden bir b\u0131\u00e7ak \u00e7\u0131kar\u0131p savururken \u2018Louis-Philippe i\u00e7in b\u00f6yle yemin edece\u011fim\u2019 dedi.\u201d Galois\u2019n\u0131n b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 savurmas\u0131, kral\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131 tehdit etti\u011fi \u015feklinde alg\u0131land\u0131. Ertesi g\u00fcn annesinin evinde tutukland\u0131, Sainte-Pelagie hapishanesinde al\u0131kondu, 15 Haziran 1831\u2019de mahkemeye \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"\"
Gen\u00e7 Galois Halk\u0131n Dostlar\u0131\u2019n\u0131n yeme\u011finde elinde bir b\u0131\u00e7ak ve bir bardak \u015farap tutar haldeyken \u015f\u00f6yle ba\u011f\u0131r\u0131r: \u201cKral Louis-Philippe\u2019e!\u201d Ard\u0131ndan tutukluluk gelecektir.<\/figcaption><\/figure>\n

Yarg\u0131lama, mahkeme ba\u015fkan\u0131n\u0131n Galois\u2019n\u0131n ziyafette ya\u015fananlar\u0131 anlatmas\u0131n\u0131 isteyen sorular\u0131yla ba\u015flad\u0131. Sonra umulmayan oldu. Tutukluya, \u201cB\u0131\u00e7a\u011f\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p (\u2026) \u2018Louis Philippe\u2019e\u2019 dediniz mi?\u201d diye soruldu. Herkesin \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda Galois, \u201cYemek s\u0131ras\u0131nda et kesmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131m bir b\u0131\u00e7a\u011f\u0131m vard\u0131. \u2018Louis-Philippe\u2019e, e\u011fer bize ihanet ederse\u2019 diyerek b\u0131\u00e7a\u011f\u0131 sallad\u0131m\u201d diye yan\u0131tlad\u0131. \u201cSon s\u00f6zlerim sadece en yak\u0131n\u0131mdakiler taraf\u0131ndan duyuldu \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6zlerimi \u2018Louis Philippe\u2019in sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na\u2019 \u015feklinde anlayanlar \u0131sl\u0131k \u00e7almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131\u201d. \u015ea\u015f\u0131ran h\u00e2kim, Galois\u2019ya, ger\u00e7ekten kral\u0131n g\u00f6revlerini yapmamas\u0131 ve milletine ihanet etmesi tehlikesinden korkup korkmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulad\u0131. Evariste \u201ckral\u0131n b\u00fct\u00fcn eylemleri, onun iyi niyetlerinden \u015f\u00fcphe etmemize izin vermektedir\u201d dedi. H\u00e2kim ve Galois aras\u0131ndaki soru-yan\u0131tlar bir s\u00fcre daha devam etti. Hem iddia hem savunma ad\u0131na tan\u0131klar \u00e7a\u011f\u0131r\u0131ld\u0131. Bulu\u015fman\u0131n \u00f6zel mi kamusal m\u0131 oldu\u011fu merkezi bir mesele oldu. \u0130kinci durumda (bulu\u015fman\u0131n kamusal olmas\u0131) Galois\u2019n\u0131n m\u00fcphem kadeh kald\u0131r\u0131\u015f\u0131, krala kar\u015f\u0131 \u015fiddeti te\u015fvik edebilecek bir provokasyon olarak de\u011ferlendirilebilirdi. Tahrik edici ve umursamaz s\u00f6zlerinin s\u0131cakkanl\u0131 gen\u00e7 adam\u0131n kendi \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcne yol a\u00e7abilece\u011fini hisseden mahkeme ba\u015fkan\u0131, Galois\u2019n\u0131n s\u00f6zlerini k\u0131sa kesti. Yar\u0131m saat s\u00fcren tart\u0131\u015fmalardan sonra Galois beraat etti. S\u00f6ylenceye g\u00f6re, karar okunduktan sonra, Galois b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 mahkemenin delil masas\u0131ndan sakince ald\u0131 ve sessizce duru\u015fma salonunu terk etti. Duru\u015fma zapt\u0131ndaki Galois\u2019n\u0131n b\u0131\u00e7a\u011f\u0131n\u0131 restoranda kaybetti\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki ifadesi nedeniyle, bu s\u00f6ylence ispatlanamaz. \u00d6yle veya b\u00f6yle, \u00e7abuk \u00f6fkelenen 19 ya\u015f\u0131ndaki gen\u00e7, kendini tekrar sokaklarda \u00f6zg\u00fcr buldu.<\/p>\n

15 Haziran\u2019da, Galois\u2019n\u0131n davas\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn, Le Globe<\/em> gazetesi Galois\u2019n\u0131n akademiyle olan sinir bozucu deneyimlerini anlatan bir hik\u00e2ye yay\u0131nlamaya ba\u015flad\u0131. B\u00fcy\u00fck ihtimalle Galois\u2019n\u0131n arkada\u015flar\u0131ndan Chevalier karde\u015flerden birinin yazd\u0131\u011f\u0131 makale, Galois\u2019n\u0131n dehas\u0131n\u0131 anlatmakla ba\u015fl\u0131yor ve (Abel\u2019i me\u015fhur eden) eliptik fonksiyonlar\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ke\u015ffeden ki\u015fi oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyordu. Metin daha sonra Galois\u2019n\u0131n matematik kurumlar\u0131yla ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 inan\u0131lmaz s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 anlat\u0131yordu. \u00d6zel olarak makale, Galois\u2019n\u0131n e\u015fitliklerin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle ilgili ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n \u00e7ekti\u011fi s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 kronolojik olarak anlat\u0131yordu:<\/p>\n

\u201cGe\u00e7en sene, 1 Mart\u2019tan \u00f6nce Bay Galois, e\u015fitliklerin \u00e7\u00f6z\u00fclebilirli\u011fi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 Frans\u0131z Enstit\u00fcs\u00fc Sekreterli\u011fi\u2019ne g\u00f6nderdi. Bu ara\u015ft\u0131rma onun Matematik Yar\u0131\u015fmas\u0131\u2019na kat\u0131l\u0131m\u0131 i\u00e7in g\u00f6nderilmi\u015fti. Lagrange\u2019\u0131n kendisinin bile \u00e7\u00f6zemedi\u011fi baz\u0131 zorluklar\u0131n \u00fcstesinden geliyordu. Bay Cauchy, ara\u015ft\u0131rman\u0131n yazar\u0131na y\u00fcksek \u00f6vg\u00fcler sunuyordu. Ama neye yarad\u0131? Ara\u015ft\u0131rma kaybedildi, gen\u00e7 bilginin yar\u0131\u015fmaya kat\u0131l\u0131m\u0131 olmadan \u00f6d\u00fcl verildi. Gen\u00e7 Galois\u2019n\u0131n kendisine kar\u015f\u0131 kay\u0131ts\u0131z tavra kar\u015f\u0131 \u015fikayet\u00e7i oldu\u011fu mektuba verilen yan\u0131tta Bay Cuvier\u2019nin b\u00fct\u00fcn yazabildi\u011fi \u015fuydu: \u2018Bu konu \u00e7ok basit. Bu ara\u015ft\u0131rma, incelemesi i\u00e7in teslim edildi\u011fi Bay Fourier\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine kayboldu.\u2019 Ara\u015ft\u0131rma \u015fimdi tekrar yaz\u0131ld\u0131 ve Enstit\u00fc\u2019ye tekrar sunuldu. \u0130ncelemesi gereken Bay Poisson h\u00e2l\u00e2 bu g\u00f6revi yapmad\u0131, ara\u015ft\u0131rman\u0131n bi\u00e7are yazar\u0131 be\u015f ayd\u0131r nazik bir kelime yan\u0131t bekliyor.\u201d<\/p>\n

\u0130lgin\u00e7 bir \u015fekilde, bu makalenin i\u00e7eri\u011finin Galois taraf\u0131ndan Chavalier\u2019lere verildi\u011fini farz edersek, ayn\u0131 co\u015fkuyu akademiye ge\u00e7irmekte ba\u015far\u0131s\u0131z olsa bile, Cauchy\u2019nin Galois\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 be\u011fendi\u011fini \u00f6\u011freniyoruz. Muhtemelen akademinin kay\u0131ts\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 kamusal ele\u015ftirinin etkisiyle Poisson ve Lacroix sonu\u00e7 olarak Galois\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hakk\u0131ndaki karar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Raporlar\u0131n\u0131n tarihi 4 Temmuz 1831\u2019di ve akademinin 11 Temmuz\u2019daki oturumunda sunuldu. Bu bir bombayd\u0131 -Galois\u2019n\u0131n \u00f6nermelerini kabul etmediler. Poisson ve Lacroix\u2019n\u0131n a\u00e7\u0131k\u00e7a anlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya en hafif ifadeyle Galois\u2019n\u0131n yenilik\u00e7i grup teorisine kar\u015f\u0131 \u00f6nyarg\u0131l\u0131 oldu\u011funu ortaya koyan raporda, raport\u00f6rler ka\u00e7amak bir \u015fekilde \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

\u201cBay Galois\u2019n\u0131n (bir e\u015fitli\u011fin hangi ko\u015fullar alt\u0131nda bir form\u00fclle \u00e7\u00f6z\u00fclebilece\u011fi \u00fczerine) kan\u0131t\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7aba g\u00f6sterdik. D\u00fc\u015f\u00fcnceleri bizim do\u011frulu\u011funu yarg\u0131lamam\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan ne yeterince a\u00e7\u0131k, ne de yeterince geli\u015fmi\u015f ve bu raporda hakk\u0131nda fikir belirtecek konumda de\u011filiz. Yazar, ara\u015ft\u0131rmas\u0131ndaki \u00f6zel \u00f6nermenin genel bir teorinin par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu ve bir\u00e7ok ba\u015fka uygulama i\u00e7in ipucu olabilece\u011fini iddia ediyor. \u00c7o\u011funlukla bir teorinin de\u011fi\u015fik par\u00e7alar\u0131 bir ba\u015fkas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturur ve izole bir \u015fekilde ele al\u0131nmak yerine birlikte de\u011ferlendirildiklerinde kavranmalar\u0131 daha kolayd\u0131r. Bu nedenle yazar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 bir \u015fekilde b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcyle yay\u0131nlamas\u0131 beklenmelidir ve \u015fu anda Akademi\u2019ye sunulan b\u00f6l\u00fcm\u00fcn onaylanmas\u0131n\u0131 \u00f6nermiyoruz.\u201d<\/p>\n

Akademi bu olumsuz raporun vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 benimsedi. Galois\u2019n\u0131n anla\u015f\u0131l\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve teorisini yeterli derecede a\u00e7\u0131klamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etsek bile, cebir tarihindeki en yarat\u0131c\u0131 fikirlerinden birinin muhafazak\u00e2r bir izleyici kitlesinden onay bekledi\u011fi sonucuna varmaktan ka\u00e7\u0131\u015f yoktur. Esas itibariyle Galois\u2019n\u0131n fikirleri Poisson ve Lacroix\u2019n\u0131n beklentilerinden farkl\u0131 olmalar\u0131 durumuna kurban gitmi\u015ftir. Hakemler kar\u015f\u0131lar\u0131ndaki elyazmas\u0131nda, katsay\u0131larla olu\u015fturulan bir form\u00fcl\u00fcn \u00f6zel bir e\u015fitli\u011fi \u00e7\u00f6z\u00fcp \u00e7\u00f6zemedi\u011fini g\u00f6rmeyi bekliyorlard\u0131. Bunun yerine kar\u015f\u0131lar\u0131nda yeni, b\u00fct\u00fcn bir anlay\u0131\u015f buldular: grup teorisi ve e\u015fitliklerin farz edilen \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinin \u015fartlar\u0131. Bu, 1831\u2019de kabul edilmek i\u00e7in fazla yenilik\u00e7iydi.<\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n tutuklanmas\u0131<\/strong><\/p>\n

Akademi\u2019nin vard\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131 Galois\u2019ya b\u00fcy\u00fck bir darbe oldu. Bununla beraber \u00f6nermelerinin do\u011fru oldu\u011fundan emin olarak, elyazmalar\u0131na Poisson\u2019un ekledi\u011fi notlardan birinin yan\u0131na, \u201cokuyucu bunu yarg\u0131las\u0131n\u201d diye yazd\u0131. Bilimsel olarak g\u00fccenmi\u015f ve politik olarak bertaraf olmu\u015f Galois\u2019n\u0131n annesiyle ili\u015fkileri tats\u0131z bir \u015fekilde gerildi. Bu y\u00fczden aile evini terk etti ve Bernardins Caddesi 16 numaradaki bir oday\u0131 kiralad\u0131.<\/p>\n

Sorunlar hi\u00e7bir zaman yaln\u0131z gelmez. Bastille G\u00fcn\u00fc (14 Temmuz) yakla\u015fmaktayd\u0131 ve cumhuriyet\u00e7iler b\u00fcy\u00fck bir g\u00f6steri yapmay\u0131 planl\u0131yordu. Bastille\u2019de 40 y\u0131l \u00f6ncesinde ya\u015fananlar\u0131 anan bir \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck a\u011fac\u0131\u201d dikmek istiyorlard\u0131. Polis \u00f6nlemlerini ald\u0131 ve bilinen eylemcilerden bir\u00e7o\u011funu 13 Temmuz\u2019u 14 Temmuz\u2019a ba\u011flayan gece tutuklad\u0131. Galois ya polisin kara listesinde olmay\u0131\u015f\u0131yla ya da o geceyi kendi odas\u0131nda ge\u00e7irmeyerek ka\u00e7may\u0131 ba\u015fard\u0131. 14 Temmuz \u00f6\u011flen civar\u0131 Galois ve Ecoles des Chartes\u2019ta \u00f6\u011frenci olan arkada\u015f\u0131 Ernest Duchatelet \u00f6nderli\u011findeki 600 ki\u015fi Pont Neuf\u2019\u00fc ge\u00e7meye ba\u015flad\u0131. Evariste yasad\u0131\u015f\u0131 ulusal muhaf\u0131z \u00fcniformas\u0131n\u0131 giyiyordu ve tepeden t\u0131rna\u011fa silahl\u0131yd\u0131. Haz\u0131rl\u0131kl\u0131 polis h\u0131zla m\u00fcdahale etti. Galois ve Duchatelet k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn \u00fczerinde, di\u011fer birka\u00e7 cumhuriyet\u00e7i lider ba\u015fka yerlerde tutukland\u0131. Duchatelet h\u00fccresinin duvar\u0131na kral\u0131n kafas\u0131n\u0131 armut \u015feklinde g\u00f6steren bir resim \u00e7izdi. Kafas\u0131 bir giyotinin kenar\u0131nda ve o g\u00fcnlerde cumhuriyet\u00e7ilerin pop\u00fcler s\u00f6ylevlerinden birinin yan\u0131nda \u00e7izilmi\u015fti: \u201cPhilippe kafas\u0131n\u0131 senin suna\u011f\u0131na ta\u015f\u0131yacak, ey \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u201d. Galois ve Duchatelet\u2019nin mahkemesi 28 Ekim 1831\u2019de ba\u015flad\u0131. Yasad\u0131\u015f\u0131 bir \u00fcniformay\u0131 ta\u015f\u0131may\u0131 ink\u00e2r etmek \u00e7ok zor oldu\u011fundan Galois, muhtemelen h\u00fck\u00fcm giyecekti (silah ta\u015f\u0131mak o zamanlarda \u00e7ok yayg\u0131nd\u0131). \u015eok edici olan anlams\u0131z bir \u015fekilde sert, 6 ayl\u0131k hapis cezas\u0131yd\u0131. Bela \u00e7\u0131karan bir ki\u015fi olarak daha az mimli Duchatelet sadece 3 ayla cezaland\u0131r\u0131ld\u0131 (Duchatelet\u2019nin cezas\u0131n\u0131n polisle i\u015fbirli\u011fi nedeniyle azalt\u0131ld\u0131\u011f\u0131na ili\u015fkin s\u00f6ylenti ad\u0131na hi\u00e7bir kan\u0131t bulamad\u0131m). Galois itiraz etti ama cezas\u0131 3 Aral\u0131k\u2019ta onayland\u0131. \u0130kisi de Saint-Pelagie hapishanesine g\u00f6nderildi. Di\u011fer tutuklu cumhuriyet\u00e7ilerden, Halk\u0131n Dostlar\u0131 Grubu\u2019nun \u00f6nemli liderlerinden Raspail, Ocak 1832\u2019de duru\u015fmas\u0131nda olduk\u00e7a k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131yd\u0131. Halk\u0131na ihanet eden kral\u0131n \u201cTuileries\u2019nin harabeleri alt\u0131na canl\u0131 canl\u0131 g\u00f6m\u00fclmesi gerekti\u011fini\u201d s\u00f6yleyecek kadar ileri gitti. S\u00f6ylemeye gerek yok, bu s\u00f6zleri h\u00e2kimler aras\u0131nda pek sempati kazanmad\u0131 ve Saint Pelagie\u2019de 15 ayla cezaland\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n

\"\"
Bastille G\u00fcn\u00fc\u2019n\u00fcn y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcnde (14 Temmuz 1831) yap\u0131lan g\u00f6sterilerde tepeden t\u0131rna\u011fa silahl\u0131 Galois polis taraf\u0131ndan tutukland\u0131. Mahkemede kral\u0131n \u201cTuileries\u2019nin harabeleri alt\u0131na canl\u0131 canl\u0131 g\u00f6m\u00fclmesi gerekti\u011fini\u201d s\u00f6yleyecek kadar ileri gitti. Ve arkada\u015flar\u0131yla birlikte Saint Pelagie Cezaevi\u2019ne kapat\u0131ld\u0131. Yukarda Galois\u2019n\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 cezaevi.<\/figcaption><\/figure>\n

Saint-Pelagie d\u00f6nemin Paris\u2019inde olmas\u0131 beklenebilecek bir hapishane tipiydi. Yap\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 geni\u015f bir duvar \u00e7evreliyordu ve h\u00fccrelerin i\u00e7erisinde bulunan binalar \u00fc\u00e7 tane i\u00e7 alan\u0131 \u00e7evreliyordu. Mahk\u00fbmlar su\u00e7lar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fidine g\u00f6re yerle\u015ftirilmi\u015fti, siyasi tutuklular yan b\u00f6lmelerden birine konulmu\u015ftu. Maddi anlamda en d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131n\u0131f \u00fcyesi Galois b\u00fcy\u00fck ihtimalle kendini 60 yatakl\u0131 ko\u011fu\u015flardan birinde bulmu\u015ftu. \u00d6deyebilenler, yerel restoranlardan yemek getirilebilen \u00f6zel h\u00fccrelere ge\u00e7ebiliyordu. Galois\u2019n\u0131n hapishanedeki sefil ko\u015fullar\u0131yla ilgili b\u00fct\u00fcn bilgiler, gen\u00e7 adam\u0131 \u00f6nemseyen \u00fc\u00e7 ki\u015finin yazd\u0131klar\u0131ndan geliyor: Yazd\u0131klar\u0131 8 sene sonra \u201cParis Hapishanelerinden Mektuplar\u201d isimli bir kitapta toplanan h\u00fccre arkada\u015f\u0131 Raspail, Ocak 1832\u2019de tutuklanan ve hapishane hakk\u0131nda bir \u015fiir bile yazan Gerard de Nerval ve Galois\u2019n\u0131n hem bedenini hem ruhunu desteklemek i\u00e7in elinden gelen her \u015feyi yapan ve elinden geldi\u011fince ziyaret eden sevgi dolu k\u0131z karde\u015fi: Nathalie Theodore.<\/p>\n

Raspail\u2019nin an\u0131lar\u0131ndaki iki dramatik olay de\u011finmeye de\u011fer. 29 Temmuz\u2019da, mahk\u00fbmlar \u201c\u00dc\u00e7 G\u00f6rkemli G\u00fcn\u201d anmas\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcn\u00fcndeyken hapishanenin \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7en Puits de l\u2019Ermite caddesinden ate\u015flenen silah, Galois\u2019n\u0131n h\u00fccresindeki bir ki\u015fiyi yaralad\u0131. Aras\u0131nda Galois\u2019n\u0131n da bulundu\u011fu mahk\u00fbmlar\u0131 temsil eden heyet ile muhaf\u0131z \u015fefi aras\u0131ndaki takip eden g\u00f6r\u00fc\u015fmede Galois, muhaf\u0131zlardan birini ate\u015f eden olmakla a\u00e7\u0131k\u00e7a su\u00e7lad\u0131 ve ona hakaret etti. Sonu\u00e7 olarak h\u00fccreye at\u0131ld\u0131 ve bu mahk\u00fbmlar aras\u0131nda \u015fiddetli bir tepkiye yol a\u00e7t\u0131. Raspail bir mahk\u00fbmun muhaf\u0131za s\u00f6ylediklerini al\u0131nt\u0131lar: \u201cBu gen\u00e7 Galois sesini y\u00fckseltmez, \u00e7ok iyi bildi\u011finiz gibi, sizinle konu\u015furken matemati\u011fi kadar sakin kal\u0131r.\u201d Di\u011fer mahk\u00fbmlar da buna kat\u0131ld\u0131lar: \u201cGalois h\u00fccrede! Sizi al\u00e7aklar! Bizim k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6\u011frencimize kar\u015f\u0131 kinleri var.\u201d Bu deste\u011fin ard\u0131ndan mahk\u00fbmlar hapishanenin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdiler ve d\u00fczen ancak ertesi g\u00fcn sa\u011fland\u0131. Ba\u015fka isyanlardan korkuldu\u011fundan Galois h\u00fccreden sal\u0131nd\u0131.<\/p>\n

Raspail ayr\u0131ca Galois\u2019n\u0131n garip ama rahats\u0131z edici bir intihar giri\u015fiminden s\u00f6z eder. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fe bak\u0131l\u0131rsa \u00e7ok fazla i\u00e7ki i\u00e7meye al\u0131\u015f\u0131k olmayan gen\u00e7 Evariste\u2019yle, i\u00e7ki i\u00e7ip bayg\u0131nl\u0131k ge\u00e7irdi\u011finde arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan dalga ge\u00e7iliyordu. \u201cSen ancak su i\u00e7ersin\u201d diye alay ediyorlard\u0131, \u201cZanetto (mahk\u00fbmlar taraf\u0131ndan tak\u0131lan isim) cumhuriyet\u00e7ilerin partisini b\u0131rak ve matemati\u011fine geri d\u00f6n\u201d diyorlard\u0131. B\u00f6yle bir olayda sarho\u015f gen\u00e7 adam Raspail\u2019e babas\u0131yla ilgili ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ac\u0131y\u0131 anlatt\u0131: \u201cBabam\u0131 kaybettim ve kimse onun yerini alamad\u0131.\u201d Sonra t\u00fcyler \u00fcrpertici k\u00e2hince bir c\u00fcmle ekledi: \u201cBen bir alt s\u0131n\u0131f yosmas\u0131 i\u00e7in d\u00fcelloda \u00f6lece\u011fim.\u201d Raspail ve arkada\u015flar\u0131 onu yata\u011f\u0131na yat\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken k\u00f6rk\u00fct\u00fck sarho\u015f Galois, \u201cBeni k\u00fc\u00e7\u00fcms\u00fcyorsunuz, siz arkada\u015flar\u0131m! Hakl\u0131s\u0131n\u0131z, b\u00f6yle bir su\u00e7 i\u015fleyen ben, kendimi \u00f6ld\u00fcrmeliyim!\u201d diye ba\u011f\u0131rd\u0131. Mahk\u00fbmlar\u0131n h\u0131zl\u0131 m\u00fcdahalesi Galois\u2019y\u0131 bu \u00f6l\u00fcmc\u00fcl niyetten al\u0131koydu.<\/p>\n

Nerval\u2019in hapishanedeki son dakikalar\u0131n\u0131 anlat\u0131\u015f\u0131 da ayn\u0131 oranda dokunakl\u0131d\u0131r: \u201cSaat 5\u2019ti. H\u00fccre arkada\u015flar\u0131mdan biri kap\u0131ya kadar e\u015flik edip \u00f6pt\u00fc, hapishaneden \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra gelip beni ziyaret edece\u011fine s\u00f6z verdi. Onun \u00e7\u0131kmak i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 birka\u00e7 ay\u0131 vard\u0131. Bu, daha sonra hi\u00e7 g\u00f6remedi\u011fim, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kazand\u0131ktan bir sabah sonra d\u00fcelloda \u00f6ld\u00fcr\u00fclen, Galois\u2019yd\u0131.\u201d<\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n k\u0131z karde\u015fi Nathalie-Theodore karde\u015finin fiziksel ve ruhsal durumuyla ilgili en y\u00fcrek burkan betimlemeleri yapar. Kederli bir ziyaretin ard\u0131ndan g\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne \u0131st\u0131rapla \u015funlar\u0131 yazar: \u201cTemiz hava solumadan be\u015f ay daha katlanmak! Bu \u00e7ok k\u00f6t\u00fc ve san\u0131r\u0131m sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok k\u00f6t\u00fcle\u015fecek. Ayr\u0131ca \u00e7ok da yorgun. Herhangi farkl\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyle kafas\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131na izin vermiyor, ya\u015f\u0131n\u0131 oldu\u011fundan b\u00fcy\u00fck g\u00f6steren kasvetli bir karakter oldu. G\u00f6zleri 50 ya\u015f\u0131nda gibi \u00e7ukur.\u201d<\/p>\n

Sarho\u015f olmad\u0131\u011f\u0131nda Galois g\u00fcnlerin \u00e7o\u011funu derin d\u00fc\u015f\u00fcnceler i\u00e7erisinde bah\u00e7eyi ad\u0131mlamakla ge\u00e7iriyordu. Ak\u015famlar g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc cumhuriyet\u00e7i toplant\u0131lara ve \u00fc\u00e7 renkli bayra\u011f\u0131n etraf\u0131nda vatansever seremonilere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ama yine de Galois se\u00e7kin matematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na uzun bir \u00f6ns\u00f6z eklemek i\u00e7in vakit buldu. Bu, bilimsel kurumlara ve eylemlerine y\u00f6nelik sert bir ele\u015ftiriydi. \u00d6ns\u00f6z, biliminsanlar\u0131 aras\u0131ndaki hiyerar\u015fiyle alay ederek ba\u015fl\u0131yordu.<\/p>\n

\u201c\u00d6ncelikle bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ikinci sayfas\u0131n\u0131n kesesi t\u00fcts\u00fc duman\u0131yla a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f pinti bir prensin soy isimleriyle, H\u0131ristiyan isimleriyle, unvanlar\u0131yla, methiyeleriyle dolu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edeceksiniz. Ne de 20 ya\u015f\u0131nda bir insan\u0131n yazabilmesi i\u00e7in zaruri (ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz diyecektim) oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen y\u00fcksek r\u00fctbeli bir biliminsan\u0131na veya zeki bir patrona b\u00fcy\u00fck harflerle sayg\u0131lar sundu\u011funu g\u00f6receksiniz.\u201d<\/p>\n

E\u011fer \u201cprens\u201d yerine \u201cfinansman sa\u011flay\u0131c\u0131\u201d dersek, Galois\u2019n\u0131n dikkatini \u00e7ekti\u011fi noktalar\u0131n bug\u00fcn de 170 y\u0131l \u00f6nce oldu\u011fu gibi tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. \u00d6nemli bir biliminsan\u0131n\u0131n bir zamanlar bana s\u00f6yledi\u011fi gibi: \u201cPara talep etmek i\u00e7in ne yapmak istedi\u011fimi ve daha \u00f6nce ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131m raporlar yazmaktan ger\u00e7ekten bir \u015fey yapmaya zaman\u0131m kalm\u0131yor.\u201d<\/p>\n

Galois \u00f6ns\u00f6z\u00fc umutlu bir tonda bitirirken \u201cNe zaman ki yar\u0131\u015fmalar -bunlar bencillik- bilimde \u00f6nemini kaybeder, ne zaman ki insanlar di\u011fer insanlarla akademilerle kapal\u0131 kutular g\u00f6ndermek i\u00e7in de\u011fil \u00e7al\u0131\u015fma yapmak i\u00e7in ili\u015fki kurar, insanlar k\u00fc\u00e7\u00fck de olsa yeni bir sonuca vard\u0131klar\u0131nda yay\u0131nlarlar\u201d diyor ve \u201cgeri kalan\u0131n\u0131 bilmiyorum\u201d diyerek bitiriyordu.<\/p>\n

Galois’nin \u00d6l\u00fcm\u00fc:<\/strong>
\n\u00c2\u015f\u0131k romantik<\/strong><\/p>\n

1832 ilkbahar\u0131nda harap eden bir kolera salg\u0131n\u0131 Avrupa\u2019da yay\u0131ld\u0131. Seine Nehri\u2019nin kirli sular\u0131n\u0131n her g\u00fcn yakla\u015f\u0131k y\u00fcz \u00f6l\u00fcme neden oldu\u011fu iddia edilir.<\/p>\n

Belki k\u0131r\u0131lgan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc, ama daha b\u00fcy\u00fck ihtimalle siyasi tutuklular i\u00e7in s\u0131kl\u0131kla uyguland\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Galois 13 Mart\u2019ta Saint-Pelagie\u2019den Lourcine Caddesi 84-86 numaradaki bak\u0131mevine \u015fartl\u0131 tahliye edilerek transfer edildi. Sieur Faultrier Sa\u011fl\u0131k Evi olarak bilinen bu evde dramatik bir \u015fey ya\u015fand\u0131: Galois \u00e2\u015f\u0131k oldu. Bundan \u00f6nce, belki annesinin bask\u0131n ki\u015fili\u011fi nedeniyle Galois\u2019n\u0131n kad\u0131nlarla hi\u00e7 ili\u015fkisi olmam\u0131\u015ft\u0131. Ger\u00e7ekte, hapishanedeki i\u00e7ki \u00e2lemlerinden birinde Raspail\u2019e \u015fu s\u0131rr\u0131 vermi\u015fti: \u201cKad\u0131nlar\u0131 sevmiyorum ve g\u00f6r\u00fcnen o ki ben ancak Tarpeia ya da Graccha\u2019ya (iki efsanevi Romal\u0131 kad\u0131n: Tarpeia, Sabines i\u00e7in \u015fehrine ihanet etmi\u015fti ve Graccha, Conelia Gracchus, Tiberius ve Gaia\u2019n\u0131n anneleri\/\u00f6\u011fretmenleri) \u00e2\u015f\u0131k olabilirim.\u201d Alevlenen ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n nesnesi, bak\u0131mevi ile ayn\u0131 binada ya\u015fayan gen\u00e7 Stephanie Potterin du Motel\u2019di. Babas\u0131, Jean-Paul Louis Auguste Potterin du Motel, Napoleon ordusunun eski bir subay\u0131yd\u0131 ve o d\u00f6nemde 16 ya\u015f\u0131nda olan erkek karde\u015fi, sonradan t\u0131p doktoru oldu. Potterin du Moteller bak\u0131mevinin sahibiyle yak\u0131n bir arkada\u015fl\u0131k kurmu\u015ftu.<\/p>\n

\"\"
Galois\u2019n\u0131n trajik sonunun ba\u015flang\u0131c\u0131 Stephanie\u2019ye duydu\u011fu tutkulu a\u015fk oldu.<\/figcaption><\/figure>\n

\u00c7ok az a\u015fk ili\u015fkisinin bundan daha trajik sonu\u00e7lar\u0131 olmu\u015ftur. Stephanie muhtemelen ba\u015flang\u0131\u00e7ta tutkulu ve zeki gen\u00e7 adama ilgi g\u00f6sterdi ancak daha sonraki ilerleme \u00e7abalar\u0131n\u0131n tamam\u0131n\u0131 so\u011fuk\u00e7a reddetti. Geriye kalan kullan\u0131lm\u0131\u015f k\u00e2\u011f\u0131tlardan birine Galois, Stephanie\u2019nin mektuplar\u0131n\u0131 kopyalam\u0131\u015ft\u0131. Ne yaz\u0131k ki bu mektuplarda kelimelerin ve hecelerin kayboldu\u011fu bo\u015fluklar bulunmaktad\u0131r. Muhtemelen Galois \u00f6fkelenerek orijinallerini y\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra, ne kadar ac\u0131 verici olursa olsun, umutsuzca sevdi\u011fi kad\u0131n\u0131n kelimelerini tekrar olu\u015fturmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Ya\u015fam\u0131\u015f en b\u00fcy\u00fck dehalardan birinin kaderi, o d\u00f6nemde 17 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck, \u201ck\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli bir yosma\u201dn\u0131n y\u00fcrek par\u00e7alayan s\u00f6zleriyle belirleniyordu. 14 May\u0131s 1832 tarihli ilk mektupta \u015funlar yaz\u0131yordu:<\/p>\n

\u201cBu meseleye l\u00fctfen bir son verelim. Benim bu tarz bir ili\u015fkiyi s\u00fcrd\u00fcrecek cesaretim yok, ama eskiden oldu\u011fu gibi konu\u015fmaya \u00e7aba g\u00f6sterece\u011fim.\u201d<\/p>\n

Mektup deneyimsiz ve muhtemelen \u00e7ok heyecanl\u0131 Galois\u2019n\u0131n Stephanie\u2019yi \u00fcrk\u00fctecek veya incitecek bir \u015fey yapt\u0131\u011f\u0131 konusunda \u00e7ok az \u015f\u00fcphe b\u0131rakmaktad\u0131r. So\u011fuk \u00fcslup gen\u00e7 kad\u0131n\u0131n \u00e7ok da hevesli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu. B\u00fcy\u00fck ihtimalle birka\u00e7 g\u00fcn sonra yaz\u0131lan ikinci mektup daha da y\u0131k\u0131c\u0131yd\u0131. Stephanie art\u0131k sadece bir arkada\u015fl\u0131kla bile ilgilenmiyordu.<\/p>\n

\u201cTavsiyenize uydum ve d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm, ne isim vermek isterseniz verin, bizim aram\u0131zda olanlar \u00fczerine. Daha \u00f6tesi, bay\u0131m, sizi temin ederim ki daha fazlas\u0131 olamazd\u0131, yanl\u0131\u015f varsay\u0131mlarda bulundunuz ve pi\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n temeli yok.\u201d<\/p>\n

Galois darmada\u011f\u0131n olmu\u015ftu. Bu ili\u015fkinin onun ruh durumuna ve hayattaki duygusal tutumuna nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131na dair 25 May\u0131s\u2019ta iyi arkada\u015f\u0131 Auguste Chevalier\u2019e yazd\u0131\u011f\u0131 mektupla bir yarg\u0131ya var\u0131labilir. O d\u00f6nemde Auguste, karde\u015fi Michel, ve \u00fc\u00e7 d\u00fczine Saint-Simoncu Paris\u2019in do\u011fusundaki Menilmontant\u2019da k\u00fc\u00e7\u00fck bir topluluk kurmu\u015ftu. Galois melankolik ruh haliyle \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

\u201cSevgili arkada\u015f\u0131m,<\/em><\/p>\n

\u201cE\u011fer bir insan teselli umut ediyorsa, h\u00fcz\u00fcnde de bir haz vard\u0131r. E\u011fer bir insan\u0131n arkada\u015flar\u0131 varsa ac\u0131 \u00e7ekerken mutludur. Zarafetle dolu mektubun bana biraz sakinlik verdi. Ama ben tecr\u00fcbe etti\u011fim t\u00fcrde \u015fiddetli duygular\u0131n izlerini nas\u0131l silece\u011fim? Bir ay boyunca bir adam\u0131n ya\u015fayabilece\u011fi en b\u00fcy\u00fck mutlulu\u011fu t\u00fcketmi\u015fken kendimi nas\u0131l avutaca\u011f\u0131m? Onu umutsuzca t\u00fcketmi\u015fken ve bunu b\u00fct\u00fcn ya\u015fam\u0131m i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131mdan eminken nas\u0131l?\u201d<\/em><\/p>\n

Ist\u0131rap dolu i\u00e7 \u00e7eki\u015fmelerini anlatarak devam eder: \u201cBir daha ara\u015ft\u0131rma yapamayaca\u011f\u0131ma dair zalim kehanetinin do\u011fru oldu\u011fundan \u015f\u00fcphe etmek istiyorum. Ama bunda biraz ger\u00e7eklik oldu\u011funu kabul etmeliyim; bir biliminsan\u0131 olmak i\u00e7in sadece biliminsan\u0131 olunmal\u0131. Kalbim kafama isyan ediyor. Ve senin yapt\u0131\u011f\u0131n gibi \u2018yaz\u0131k\u2019 diye de eklemiyorum.\u201d<\/em><\/p>\n

Bir umut par\u0131lt\u0131s\u0131yla bitirir: \u201cSeni 1 Haziran\u2019da g\u00f6rece\u011fim. Haziran\u2019daki iki haftal\u0131k tatilimde umar\u0131m s\u0131k s\u0131k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcz. 15\u2019inde Dauphine i\u00e7in ayr\u0131laca\u011f\u0131m.\u201d<\/em> Ancak son paragrafta g\u00f6r\u00fclen t\u00fcnelin sonundaki titrek \u0131\u015f\u0131k mektubun alt\u0131ndaki notun son c\u00fcmlesiyle s\u00f6n\u00fcyordu: \u201cNefret etti\u011fim bir d\u00fcnya, beni nas\u0131l kirletir?\u201d<\/em><\/p>\n

\"\"
Galois\u2019n\u0131n d\u00fcellodan bir g\u00fcn \u00f6nce arkada\u015flar\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplardan baz\u0131 sayfalar.<\/figcaption><\/figure>\n

Galois, Auguste\u2019u bir daha g\u00f6rmeyecekti.<\/p>\n

\u015eimdi Galois\u2019n\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn en \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcne geldik, gizemli \u00f6l\u00fcm\u00fcne. Ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak matematiksel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla ya da grup teorisinin ve simetriye uygulamalar\u0131n\u0131n tarihiyle bakarsak, Galois\u2019n\u0131n neden ve kim taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00f6nemli de\u011fildir. Ancak bu \u00f6nemli dehan\u0131n hayat \u00f6yk\u00fcs\u00fc bu konular tart\u0131\u015f\u0131lmadan eksik kal\u0131r. \u00d6zel olarak, \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen e\u015fitliklerin hik\u00e2yesinin iki ana karakteri olan bu iki insan\u0131n hayatlar\u0131nda \u00e7arp\u0131c\u0131 benzerlikler vard\u0131r: Abel ve Galois. Her ikisi de ebeveynlerinden birisi taraf\u0131ndan e\u011fitilmi\u015f ve yetenekli bir \u00f6\u011fretmenden ilham alm\u0131\u015ft\u0131. Her ikisi de babalar\u0131n\u0131 gen\u00e7 ya\u015fta kaybetmi\u015f ve k\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli zor problemleri \u00e7\u00f6zmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Ama hepsi bu de\u011fil. Her ikisi de ayn\u0131 muhafazak\u00e2r matematik kurumlar\u0131n\u0131n kurban\u0131yd\u0131lar (\u00f6zel olarak Cauchy\u2019nin), (de\u011fi\u015fik nedenlerle) a\u015fk ili\u015fkilerinde ac\u0131nacak durumdayd\u0131lar ve her ikisi de gen\u00e7li\u011finin bahar\u0131nda trajik bir \u015fekilde \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Abel\u2019in \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00e7evreleyen b\u00fct\u00fcn \u015fartlar\u0131 detaylar\u0131yla bilmekle birlikte Galois\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc gizemle, tart\u0131\u015fmayla ve spek\u00fclasyonla \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Buradaki simetri eksikli\u011fi beni ger\u00e7ekten rahats\u0131z ediyor. Sonu\u00e7 olarak, her y\u00f6n\u00fcyle Galois\u2019n\u0131n hayat\u0131n\u0131 ve \u00f6zellikle \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131rmaya olabildi\u011fince zaman ay\u0131rmak i\u00e7in bilin\u00e7li bir karar verdim. Her ta\u015f\u0131n alt\u0131na bakmak, b\u00fct\u00fcn belgeleri okumak ve b\u00fct\u00fcn ilgili yerleri gezmek i\u00e7in elimden gelenin en iyisi yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Var\u0131lan sonu\u00e7lar\u0131n harcad\u0131\u011f\u0131m \u00e7abay\u0131 kar\u015f\u0131lam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 ancak umut edebilirim.<\/p>\n

Gizemli bir \u00f6l\u00fcm<\/strong><\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n 25 May\u0131s ile rakibiyle silahl\u0131 d\u00fcelloda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 30 May\u0131s aras\u0131ndaki eylemleri hakk\u0131nda bilinenler \u00e7ok azd\u0131r. 29 May\u0131s g\u00fcn\u00fc, d\u00fcellodan hemen \u00f6nce, \u00fc\u00e7 tane mektup yazd\u0131. Bir tanesi \u201cb\u00fct\u00fcn cumhuriyet\u00e7ilere\u201d yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

\u201cVatansever arkada\u015flar\u0131ma, \u00fclkem d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir \u015fey u\u011fruna \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcm i\u00e7in sitem etmemeleri i\u00e7in yalvar\u0131yorum. <\/em><\/p>\n

\u201cAd\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir yosma ve onun aldatt\u0131\u011f\u0131 iki ki\u015fiye kurban olarak \u00f6l\u00fcyorum. Hayat\u0131m\u0131 s\u00f6nd\u00fcren zavall\u0131 bir dedikodu. B\u00f6ylesine k\u00fc\u00e7\u00fck, b\u00f6ylesine a\u015fa\u011f\u0131l\u0131k bir neden i\u00e7in \u00f6lmek, neden?<\/em><\/p>\n

\u201cG\u00f6k \u015fahidim, bu provokasyonu engellemek i\u00e7in elimden gelen her \u015feyi yapt\u0131m. So\u011fukkanl\u0131 bir \u015fekilde dinleyemeyecek adamlara zehirli ger\u00e7e\u011fi s\u00f6yledi\u011fim i\u00e7in pi\u015fman\u0131m. Ama gene de ger\u00e7e\u011fi s\u00f6yledim. Kendimle birlikte mezara yalanlardan ar\u0131nm\u0131\u015f bir bilin\u00e7 ve lekesiz vatansever bir kan g\u00f6t\u00fcr\u00fcyorum.<\/em><\/p>\n

\u201cHo\u015f\u00e7a kal\u0131n! Beni hayatta tutan ba\u015fkalar\u0131n\u0131n iyili\u011fiydi. Beni \u00f6ld\u00fcrenleri affedin, niyetleri k\u00f6t\u00fc de\u011fil.\u201d<\/em><\/p>\n

\u00c7arm\u0131htaki \u0130sa\u2019y\u0131 and\u0131ran son s\u00f6zleri (onlar\u0131 ne yapt\u0131klar\u0131n\u0131 bilmedikleri i\u00e7in affet) annesinden ald\u0131\u011f\u0131 dinsel e\u011fitimden izler ta\u015f\u0131r. Stephanie\u2019nin mektuplar\u0131yla birlikte ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda bu s\u00f6zlerden ortaya \u00e7\u0131kan sonu\u00e7 gayet nettir. Kelimeler veya eylemlerle Galois gen\u00e7 kad\u0131n\u0131 incitmi\u015f, onun aldatt\u0131\u011f\u0131 iki ki\u015fi de d\u00fcelloyu k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015flard\u0131. Galois \u201ciyi niyetli\u201d iki adama kar\u015f\u0131 hi\u00e7bir kin duymuyordu ve sadece do\u011fru s\u00f6zl\u00fc olmaktan pi\u015fmand\u0131.<\/p>\n

Sonras\u0131nda Galois iki cumhuriyet\u00e7i arkada\u015f\u0131 N. L. (neredeyse kesin bir \u015fekilde Napoleon Lebon) ve V. D.\u2019ye (neredeyse kesin bir \u015fekilde Vincent Delaunay) mektup yazd\u0131.<\/p>\n

\"\"
D\u00fcello 30 May\u0131s 1832\u2019de Gentilly\u2019deki g\u00f6letin yan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cBenim iyi arkada\u015flar\u0131m,<\/em><\/p>\n

\u201c\u0130ki vatansever taraf\u0131ndan d\u00fcelloya k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131ld\u0131m. Reddetmem imk\u00e2ns\u0131z.<\/em><\/p>\n

\u201cSize \u00f6nceden bilgi vermedi\u011fim i\u00e7in aff\u0131n\u0131z\u0131 talep ediyorum. Ancak has\u0131mlar\u0131m herhangi bir vatansevere bilgi vermemem i\u00e7in yemin ettirdi.<\/em><\/p>\n

\u201cG\u00f6reviniz basit: anla\u015fmak i\u00e7in elimden gelen her \u015feyi yapt\u0131ktan yorulmu\u015f bir halde iste\u011fim d\u0131\u015f\u0131nda sava\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 ispatlay\u0131n ve b\u00f6yle abes bir konuda bile yalan s\u00f6yleyemedi\u011fimi anlat\u0131n.<\/em><\/p>\n

\u201cKader bana \u00fclkemin beni hat\u0131rlamas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak kadar uzun zaman vermemi\u015f olsa da, beni hat\u0131rlay\u0131n.<\/em><\/p>\n

\u201cArkada\u015f\u0131n\u0131z olarak \u00f6l\u00fcyorum.\u201d<\/em><\/p>\n

Bu depresif mektup \u00f6nemli bir bilgi sa\u011flamaktad\u0131r: rakipler, aktif cumhuriyet\u00e7i anlam\u0131nda, birer vatanseverdi. Galois\u2019n\u0131n otoriteye teslim olma hissi daha \u00e7ok anla\u015f\u0131lmaktayd\u0131: \u201cbenim i\u00e7in reddetmek imkans\u0131z (\u2026) rakiplerim hi\u00e7bir cumhuriyet\u00e7iye bilgi vermemem i\u00e7in bana yemin ettirdi (\u2026) kendi iste\u011fim d\u0131\u015f\u0131nda sava\u015ft\u0131m.\u201d Galois a\u00e7\u0131k s\u00f6zl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcne yo\u011fun bir \u015fekilde vurgu yap\u0131yordu.<\/p>\n

Bilimsel bir perspektifle yaz\u0131lan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ve en \u00f6nemli mektup Galois\u2019n\u0131n matematikle ilgili miras\u0131n\u0131 i\u00e7eriyordu. Sad\u0131k arkada\u015f\u0131 Auguste Chevalier\u2019ye g\u00f6nderilen \u00e7ok uzun mektup, Poisson ve Lacroix\u2019n\u0131n reddetti\u011fi \u00fcnl\u00fc ara\u015ft\u0131rman\u0131n ve di\u011ferlerinin i\u00e7erikleriyle ilgili bilin\u00e7li bir \u00f6zetti.<\/p>\n

\u201cSevgili arkada\u015f\u0131m,<\/em><\/p>\n

\u201c\u0130ncelememde yeni ke\u015fiflere ula\u015ft\u0131m. Birincisi e\u015fitlikler teorisiyle, di\u011ferleri integral fonksiyonlar\u0131yla ilgiliydi.<\/em><\/p>\n

\u201cE\u015fitlikler teorisinde, bir e\u015fitli\u011fin hangi \u015fartlar alt\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fclebilir oldu\u011funu ara\u015ft\u0131rd\u0131m: bu bana, teoriyi daha derinle\u015ftirmem i\u00e7in yol a\u00e7t\u0131 ve e\u011fer \u00e7\u00f6z\u00fclemiyorsa, bir e\u015fitlikte m\u00fcmk\u00fcn olan b\u00fct\u00fcn d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri a\u00e7\u0131klama \u015fans\u0131 verdi.<\/em><\/p>\n

\u201cB\u00fct\u00fcn bunlar \u00fc\u00e7 ara\u015ft\u0131rmadan olu\u015fuyor.\u201d<\/em><\/p>\n

Galois daha sonra, Akademi\u2019ye ba\u015fvurdu\u011fu orijinal el yazmalar\u0131na birka\u00e7 yeni teoremin eklendi\u011fi, bug\u00fcn \u201cGalois Teorisi\u201d olarak bilinen teorinin ana hatlar\u0131n\u0131 anlat\u0131yordu. Mektubun sonuna do\u011fru, \u201cBiliyorsun Auguste, bunlar ke\u015ffettiklerimin hepsi de\u011fil\u201d <\/em>diyordu. Birka\u00e7 di\u011fer konunun a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131 da yapt\u0131ktan sonra pi\u015fmanl\u0131kla \u201cZaman\u0131m yok ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerim u\u00e7suz bucaks\u0131z bu zeminde h\u00e2l\u00e2 yeterince geli\u015fmi\u015f de\u011fil\u201d<\/em> diyerek bitiriyordu.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak kendinden \u00f6nceki Abel gibi inanc\u0131n\u0131 Alman matematik\u00e7i Jacobi\u2019ye b\u0131rak\u0131yordu: \u201cJacobi veya Gauss\u2019tan bu teorilerin do\u011fru olup olmad\u0131klar\u0131yla ilgili de\u011fil, ne kadar \u00f6nemli olduklar\u0131yla ilgili fikirlerini talep edin. Bundan sonra, umar\u0131m birileri bu karga\u015fay\u0131 \u00e7\u00f6zmeyi yararl\u0131 bulur. Seni co\u015fkuyla kucakl\u0131yorum.\u201d<\/em> Yap\u0131lacak tek bir \u015fey kalm\u0131\u015ft\u0131: elyazmalar\u0131n\u0131n bir d\u00fczene konmas\u0131. Galois matematik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dald\u0131 ve baz\u0131 son dakika d\u00fczeltmeleri yap\u0131p baz\u0131 yorumlar ekledi. Bu dipnotlardan biri en unutulmaz ve en h\u00fcz\u00fcnl\u00fc oland\u0131: \u201cJe n\u2019ais pas le temps\u201d – \u201cVaktim yok\u201d<\/em>.<\/p>\n

D\u00fcello 30 May\u0131s 1832\u2019de Gentilly\u2019deki g\u00f6letin yan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti. Otopsi raporuna g\u00f6re Galois midesinin sa\u011f yan\u0131ndan vurulmu\u015ftu. Kur\u015fun kal\u00e7as\u0131n\u0131n soluna yerle\u015fmeden \u00f6nce ba\u011f\u0131rsaklar\u0131n\u0131n bir\u00e7ok b\u00f6l\u00fcm\u00fcne zarar vermi\u015fti. Daha sonra ne oldu\u011fu bulan\u0131kt\u0131r. \u015eahitler olay yerini terk mi etmi\u015fti? Ya da Galois\u2019y\u0131 hastaneye g\u00f6t\u00fcren onlardan biri miydi? Cochin Hastanesi kay\u0131tlar\u0131 Galois\u2019n\u0131n sabah 09.30\u2019da hastaneye getirildi\u011fini ve Saint Denis ko\u011fu\u015funda 6 numaral\u0131 yata\u011fa yat\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Galois\u2019n\u0131n kuzeni Gabriel Demante\u2019\u0131n \u00e7ok sonraki \u015fahitli\u011fine g\u00f6re Galois\u2019y\u0131 hastaneye ta\u015f\u0131yan yoldan ge\u00e7en bir k\u00f6yl\u00fcyd\u00fc ancak Magasin Pittoresque<\/em>\u2019de Evariste\u2019nin eski bir s\u0131n\u0131f arkada\u015f\u0131 Pierre Paul Flaugergues taraf\u0131ndan yaz\u0131lan notta ayn\u0131 rol \u201ceski bir subaya\u201d verilmi\u015fti. Haber verilen tek aile \u00fcyesi, Galois\u2019n\u0131n gen\u00e7 karde\u015fi Alfred hastaneye ko\u015ftu. Cerrah Dr. Denis Guerbois ve iki karde\u015f sonun yak\u0131n oldu\u011funu fark etti. Galois tamamen bilin\u00e7li bir \u015fekilde papaz hizmetini reddetti. G\u00f6zleri ya\u015fl\u0131 Alfred\u2019ten tek bir istekte bulundu: \u201cA\u011flama, 20 ya\u015f\u0131nda \u00f6lmek i\u00e7in b\u00fct\u00fcn cesaretime ihtiyac\u0131m var.\u201d Evariste Galois 31 May\u0131s saat 10.00\u2019da \u00f6ld\u00fc, \u00f6l\u00fcm belgesi 1 Haziran\u2019da imzaland\u0131. \u00d6l\u00fcm\u00fcn neredeyse fark\u0131na var\u0131lmad\u0131 bile. Bulletin de Paris<\/em> 31 May\u0131s\u2019ta yanl\u0131\u015fl\u0131kla \u201cLegallois\u2019n\u0131n \u00d6l\u00fcm\u00fc\u201d ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 att\u0131.<\/p>\n

\u201cHalk\u0131n Dostlar\u0131\u201d ile s\u0131k\u0131 ba\u011flar\u0131 olan Lyon gazetesi Le Precurseur<\/em> 4 ve 5 Haziran\u2019da \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131:<\/p>\n

\u201cParis, 1 Haziran-d\u00fcn y\u00fcrekler ac\u0131s\u0131 bir d\u00fcello, bilim konusunda b\u00fcy\u00fck umutlar veren ancak erken \u015f\u00f6hretini siyasi eylemlerinden dolay\u0131 edinmi\u015f bir gen\u00e7 adam\u0131 aram\u0131zdan ald\u0131. Vendanges de Bourgogne\u2019da kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kadeh y\u00fcz\u00fcnden 1 y\u0131l ceza alan gen\u00e7 Evariste Galois, kendi gibi biriyle, kendi gibi Halk\u0131n Dostlar\u0131 Toplulu\u011fu\u2019nun \u00fcyesi, kendi gibi bir siyasi davadan dolay\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f eski arkada\u015flar\u0131ndan biriyle kavga etti. \u00c7at\u0131\u015fman\u0131n nedeninin a\u015fk oldu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. \u0130ki rakip taraf\u0131ndan se\u00e7ilen silah tabancayd\u0131, eski dostluklar\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc birbirlerine silah do\u011frultmalar\u0131 \u00e7ok zor oldu ve karar\u0131 \u2018k\u00f6r kader\u2019e b\u0131rakt\u0131lar. Her ikisinde de bulunan tabancalar k\u0131sa mesafeden ate\u015flendi. Bu silahlardan sadece biri doluydu. Rakibinden \u00e7\u0131kan kur\u015fun Galois\u2019y\u0131 yaralad\u0131 ve iki saat i\u00e7erisinde \u00f6lece\u011fi Cochin Hastanesi\u2019ne ta\u015f\u0131nd\u0131. 22 ya\u015f\u0131ndayd\u0131, rakibi L. D. biraz daha gen\u00e7ti.\u201d<\/p>\n

Bir olay medyada yer al\u0131rken her zaman kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00fczere bu haberde de bir\u00e7ok yanl\u0131\u015f bilgi bulunmaktayd\u0131. D\u00fcello 30 May\u0131s\u2019ta de\u011fil, 31\u2019inde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015fti; otopsi raporuna g\u00f6re ate\u015f yak\u0131n mesafeden de\u011fil 25 ad\u0131ml\u0131k mesafeden a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131; Galois iki saatte de\u011fil, ertesi g\u00fcn \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc; 1 y\u0131l de\u011fil 6 ay ceza alm\u0131\u015ft\u0131; 22 ya\u015f\u0131nda de\u011fil 20 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Bu nedenle makaledeki di\u011fer bilgileri de dikkatle de\u011ferlendirmeliyiz. Gazetenin ba\u015fkentten uzakta, Lyon\u2019da yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse bu do\u011fru bir yakla\u015f\u0131m olur. Bununla beraber, rakibin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tasvirini ciddiye al\u0131rsak, kim buna uyabilir? Yan\u0131t basittir: Duchatelet. Galois\u2019dan biraz daha gen\u00e7ti, Pont Neuf\u2019te tutuklanm\u0131\u015ft\u0131 ve kendinden bir s\u00fcre \u00f6nce yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak makalede ba\u015f harfleri L. D. olarak verilse de, Duchatelet\u2019nin ilk ad\u0131 Ernest\u2019di.<\/p>\n

Dikkate alaca\u011f\u0131m\u0131z birka\u00e7 kan\u0131t daha bulunmaktad\u0131r: \u0130lki, Galois\u2019n\u0131n kuzeni, Gabriel Demante, Galois\u2019n\u0131n ilk biyografisini yazan Paul Dupuy\u2019e, Galois\u2019n\u0131n Stephanie ile son bulu\u015fmas\u0131nda kendini birinden biri d\u00fcelloyu tetikleyen bir s\u00f6zde amca ve bir s\u00f6zde ni\u015fanl\u0131 ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya buldu\u011funu yazm\u0131\u015ft\u0131r. Galois\u2019n\u0131n kendisi de s\u00fcrekli iki adamdan s\u00f6z etmi\u015fti (\u201cb\u00fct\u00fcn cumhuriyet\u00e7ilere\u201d ve \u201carkada\u015flar\u0131na\u201d yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131n her ikisinde de). Ger\u00e7e\u011fi ayd\u0131nlatmak i\u00e7in her \u00e7aba bu y\u00fczden bir de\u011fil iki rakibi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak zorundad\u0131r.<\/p>\n

\u0130kincisi, Alexandre Dumas\u2019n\u0131n Galois\u2019n\u0131n kadeh kald\u0131rmas\u0131ndan sonra ya\u015fananlar\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131 hat\u0131ralar\u0131nda Galois\u2019n\u0131n katili olarak Pescheux d\u2019Herbinville ismini verdi\u011fini hat\u0131rlayal\u0131m. \u201cD\u201d harfinin normalde d\u2019Herbinville\u2019in ba\u015f harfi oldu\u011fu normalde s\u00f6ylenemez ama 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n yaz\u0131m uygulamalar\u0131 bu tarz \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere izin vermekteydi. \u00d6rne\u011fin Stephanie\u2019nin soyad\u0131 bazen du Motel, bazen Dumotel olarak yaz\u0131labiliyordu. Evariste\u2019nin anne taraf\u0131n\u0131n soy ismi bile Mante\u2019den Demante\u2019ye \u00e7evrilmi\u015fti. Pescheux d\u2019Herbinville hi\u00e7bir zaman Galois\u2019yla ayn\u0131 davada yarg\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131, o \u201cOndokuzlar Davas\u0131\u201dnda yarg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Son olarak polis \u015fefi Henri-Joseph Gisquet kendi hat\u0131ralar\u0131nda (1840) Galois\u2019n\u0131n \u201ckendi arkada\u015f\u0131 taraf\u0131ndan\u201d \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yazm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

B\u00fct\u00fcn bunlar ne anlama geliyor?<\/p>\n

Komplo teorileri<\/strong><\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n biyografisini yazanlardan \u00e7ok az\u0131 onun siyasi rakipleri taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 hayali komplolar\u0131n\u0131, \u201ck\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli yosma\u201dn\u0131n ger\u00e7ekte bir fahi\u015fe veya bir provokat\u00f6r i\u015flevi g\u00f6ren gizemli bir polis ajan\u0131 oldu\u011funu farz edecek kadar ileri g\u00f6t\u00fcrd\u00fcler. Bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir. Alfred Galois t\u00fcm hayat\u0131 boyunca karde\u015finin kral\u0131n gizli polisinin kurban\u0131 oldu\u011funa inanm\u0131\u015ft\u0131. Ama b\u00f6yle komplo teorileri i\u00e7in yeterli delil var m\u0131d\u0131r? Ger\u00e7ekte hay\u0131r. Bu hayalperest a\u00e7\u0131klamalar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu, \u201ck\u00f6t\u00fc \u015f\u00f6hretli yosma\u201dn\u0131n Stephanie du Motel oldu\u011funun a\u00e7\u0131k\u00e7a tespit edilmesinden \u00f6nce yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Stephanie\u2019nin kimli\u011fini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan adli soru\u015fturma beklenmedik bir dedektif taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 -Uruguayl\u0131 bir papaz. Montevideo \u00dcniversitesi\u2019nden Carlos Alberto Infantozzi vazge\u00e7medi. \u00d6zel bir ayd\u0131nlatma ve bir mercek yard\u0131m\u0131yla Stephanie\u2019nin ad\u0131n\u0131 ve imzas\u0131n\u0131 Galois\u2019n\u0131n sildi\u011fi baz\u0131 elyazmalar\u0131nda buldu. Sonras\u0131nda babas\u0131n\u0131 ve bak\u0131mevi civar\u0131ndaki evini bulmak i\u00e7in ar\u015fivleri dikkatle inceledi. Stephanie\u2019nin polis ajan\u0131 veya bir fahi\u015fe olmad\u0131\u011f\u0131 hemen hemen bellidir. 11 Ocak 1840\u2019da Oscar Theodore Barrieu isminde bir dil profes\u00f6r\u00fcyle evlendi. Baz\u0131 biyografi yazarlar\u0131n\u0131n, Stephanie\u2019nin babas\u0131n\u0131n t\u0131p doktoru oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131 do\u011fru de\u011fildir, Napoleon ordusunun eski bir subay\u0131 ve hapishane sisteminin m\u00fcfetti\u015flerinden biriydi. K\u0131z\u0131 evlendi\u011fi zaman \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fc. Stephanie\u2019nin karde\u015fi, Eugene P. Potterin du Motel, doktor olmu\u015ftu ancak Stephanie\u2019nin Galois\u2019yla ili\u015fkisi s\u0131ras\u0131nda hen\u00fcz 16 ya\u015f\u0131ndayd\u0131. Galois\u2019yla ilgili belgelerde en geni\u015f ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Jean-Paul Auffray baz\u0131 ba\u015fka ilgin\u00e7 ger\u00e7ekleri ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Bak\u0131mevine ismini veren Denis Louis Gregoire Faultrier ulusal muhaf\u0131zlar\u0131n eski komutanlar\u0131ndan biriydi. Stephanie\u2019nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Potterin du Motel ailesinin bu samimi arkada\u015f\u0131, Stephanie\u2019nin annesiyle evlendi. Yak\u0131nda g\u00f6rece\u011fimiz gibi, bu bulmacan\u0131n \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 olabilir.<\/p>\n

\"\"
D\u00fcello yapan iki arkada\u015f\u0131n birbirine silah do\u011frultmadaki g\u00f6n\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc, kimin \u00f6lece\u011fini tek bir silah\u0131 doldurarak k\u00f6r talihe b\u0131rakmalar\u0131 karakterleriyle tamamen tutarl\u0131d\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Merak edebilirsiniz, peki neden Alfred Galois karde\u015finin polis taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u0131srarc\u0131 oldu? O d\u00f6nemde 18 ya\u015f\u0131nda olan Alfred\u2019in b\u00fcy\u00fck karde\u015fine kar\u015f\u0131 sonsuz hayranl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Ona g\u00f6re dahi, cesur ama hastal\u0131kl\u0131 ve miyop karde\u015finin b\u00f6yle bir d\u00fcellonun i\u00e7inde bulunmas\u0131 i\u00e7in i\u015fin i\u00e7inde mutlaka bir i\u015f olmal\u0131yd\u0131. Kapsaml\u0131 makalesi 1896\u2019da yay\u0131nlanan Galois\u2019n\u0131n ilk biyografi yazar\u0131 Dupuy, Alfred\u2019in savlar\u0131n\u0131n (Galois\u2019n\u0131n ilk ba\u015fta havaya ate\u015f etti\u011fi iddias\u0131 da d\u00e2hil) insanda \u201cromantik birer icat\u201d hissi uyand\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bryn Mawr Koleji\u2019nden fizik\u00e7i ve yazar Tony Rothman da benzer bir sonuca ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Bir\u00e7ok biyografiyi inceledikten sonra \u201cBell, Hoyle ve Infeld\u2019in masallar\u0131 \u2018Bizansvari\u2019 de\u011filse e\u011fer, baroktur\u201d sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. Tamamen kat\u0131l\u0131yorum.<\/p>\n

Ancak ciddiye almam\u0131z gereken bir komplo teorisi daha var. En yeni ve en geni\u015f Galois biyografilerinden birinde, \u0130talyan matematik\u00e7i, matematik tarih\u00e7isi Laura Toti Rigatelli me\u015fhur d\u00fcellonun ger\u00e7ek bir d\u00fcello olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eder. Toti Rigatelli depresyondaki ve hayal k\u0131r\u0131kl\u0131\u011f\u0131na u\u011fram\u0131\u015f Galois\u2019n\u0131n kendini cumhuriyet\u00e7i dava u\u011fruna feda etti\u011fi sonucuna var\u0131r. Cumhuriyet\u00e7ilerin isyan \u00e7\u0131karmak i\u00e7in bir cesede ihtiyac\u0131 vard\u0131 ve o bunu \u00f6nerdi; d\u00fcello tamamen bir tezg\u00e2ht\u0131. Toti Rigatelli\u2019nin vard\u0131\u011f\u0131 sonu\u00e7 geni\u015f bir ara\u015ft\u0131rmaya, k\u0131smi olarak da polis \u015fefi Gisquet ve onun gizli ajanlar\u0131ndan Lucien de la Hodde\u2019un yazd\u0131klar\u0131na dayan\u0131yordu.<\/p>\n

Toti Rigatelli\u2019nin teorisi ger\u00e7ekten merak uyand\u0131r\u0131c\u0131 olmakla birlikte bence ikna edici de\u011fil. Hik\u00e2yesinin tutarl\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in Galois\u2019n\u0131n son \u00fc\u00e7 mektubunu kimsenin \u201c\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn ger\u00e7ek nedeninden \u015f\u00fcphelenmemesi i\u00e7in\u201d \u00fcretti\u011fini iddia etmek zorunda kal\u0131r. Bu, ger\u00e7e\u011fe her zaman ba\u011fl\u0131 olan Galois\u2019n\u0131n karakterinin tamamen d\u0131\u015f\u0131nda olmakla birlikte komplo teorisinin kendisiyle de tutarl\u0131 de\u011fildir. Bir devrimi k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in polisi su\u00e7layan bir mektup yazmak \u00e7ok daha etkili olurdu. Toti Rigatelli\u2019nin senaryosuna daha yak\u0131ndan bak\u0131l\u0131nca onun Galois\u2019n\u0131n fedas\u0131na dair en kuvvetli delilin, cumhuriyet\u00e7ilere, Lebon ve Delaunay\u2019a yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplarda, kendi s\u00f6zleriyle, \u201ckesin \u00f6l\u00fcm \u00fczerine \u0131srar\u0131\u201dyd\u0131. Ama 21 ya\u015f\u0131nda ezilmi\u015f bir romanti\u011fin d\u00fcellodan bir g\u00fcn \u00f6nce yazd\u0131\u011f\u0131 elveda mektuplar\u0131nda ba\u015fka ne yazmas\u0131 beklenir ki? \u00dcstelik yak\u0131nda tart\u0131\u015faca\u011f\u0131m \u00fczere, Galois\u2019n\u0131n en az\u0131ndan bir rakibinin tabanca kullanmada gen\u00e7 matematik\u00e7iden daha deneyimli oldu\u011funa inanmam\u0131z i\u00e7in nedenler vard\u0131r. Galois\u2019n\u0131n \u201ckesin \u00f6l\u00fcm\u201d beklentisi bu y\u00fczden tamamen anla\u015f\u0131labilir. \u00d6yleyse Galois\u2019y\u0131 kim \u00f6ld\u00fcrd\u00fc ve neden \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc?<\/p>\n

Bir romanti\u011fin \u00f6l\u00fcm\u00fc<\/strong><\/p>\n

Biriken deliller d\u00fcellonun ger\u00e7ekli\u011fine dair \u00e7ok az \u015f\u00fcphe b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130pu\u00e7lar\u0131 bunun klasik bir cherchez la femme<\/em> vakas\u0131 oldu\u011funu g\u00f6sterir. Ya baz\u0131 dikkatsiz s\u00f6zler ya da fevri davran\u0131\u015flarla Galois bir \u015fekilde gen\u00e7 kad\u0131n\u0131 g\u00fccendirmi\u015fti ve kad\u0131n h\u0131zla iki adama bilgi vermi\u015fti. Bu \u201caldat\u0131lm\u0131\u015flar\u201d Galois\u2019ya kar\u015f\u0131 geldiklerinde ise Galois b\u00fct\u00fcn ili\u015fkiyi \u201czavall\u0131 bir dedikodu\u201d olarak tan\u0131mlay\u0131p k\u0131rg\u0131nl\u0131\u011fa hakaret ekleyerek ilave bir hata yapt\u0131. Sonu\u00e7 korkun\u00e7 oldu. Stephanie\u2019nin onurunu korumak i\u00e7in iki adam Galois\u2019y\u0131 d\u00fcelloya davet etti. Kimdi bu iki adam? Galois\u2019n\u0131n mektubundan ikisinin de cumhuriyet\u00e7i \u201cvatanseverler\u201d oldu\u011funu \u00f6\u011freniyoruz. Galois\u2019n\u0131n dili, en az\u0131ndan rakiplerinden birinin Galois\u2019n\u0131n boyun e\u011fmek zorunda hissetti\u011fi bir \u00e7e\u015fit otoriteye sahip oldu\u011funu g\u00f6sterir. Napoleon ordusunun eski subay\u0131 Stephanie\u2019nin babas\u0131 Jean Louis Potterin du Motel de, ulusal muhaf\u0131zlar\u0131n eski komutan\u0131 bak\u0131mevinin sahibi Denis Faultrier de bu profile uyar. \u0130kincinin durumu, ba\u015fka bir kan\u0131tla da desteklenir. Galois\u2019n\u0131n kuzeni rakiplerden birini \u201cs\u00f6zde amca\u201d olarak tan\u0131ml\u0131yordu. Stephanie\u2019nin annesinin sonradan evlendi\u011fi aile dostu Faultrier bu tan\u0131ma eldiven gibi uyar. \u0130kinci rakibin kimli\u011fi daha az a\u00e7\u0131kt\u0131r. Yeni, iyi ara\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Galois biyografisinde Auffray bu iki adam\u0131n ger\u00e7ekte Stephanie\u2019nin babas\u0131 ve Faultrier oldu\u011funu iddia eder. Bu tan\u0131m, (\u201cs\u00f6zde ni\u015fanl\u0131\u201ddan s\u00f6z eden) kuzenin ifadesini ve benim kabul etmekte zorland\u0131\u011f\u0131m Le Precurseur<\/em>\u2019deki tasviri g\u00f6rmezden gelir. Le Precurseur<\/em>\u2019deki makale b\u00f6yle raporlardan beklenecek \u015fekilde bir\u00e7ok hata bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Gazetenin yazd\u0131klar\u0131yla Gabriel Demante\u2019nin \u201cs\u00f6zde ni\u015fanl\u0131\u201d tan\u0131m\u0131 birle\u015ftirildi\u011finde bizi bir gen\u00e7 \u00e2\u015f\u0131k tahminine g\u00f6t\u00fcr\u00fcr. Ama kim?<\/p>\n

\"\"
Galois\u2019n\u0131n notlar\u0131ndan bir sayfa.<\/figcaption><\/figure>\n

Ecole Des Chartes\u2019\u0131n gen\u00e7 \u00f6\u011frencilerinden ve Galois\u2019n\u0131n arkada\u015f\u0131 Ernest Armand Duchatelet tan\u0131ma \u00e7ok iyi uyar. Ayr\u0131ca polis \u015fefi Gisquet\u2019nin Galois\u2019n\u0131n \u201cbir arkada\u015f taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc\u201d y\u00f6n\u00fcndeki ifadesini hat\u0131rlayal\u0131m. Duchatelet\u2019nin Faultrier bak\u0131mevinde zaman ge\u00e7irdi\u011fine dair herhangi bir kan\u0131t bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 kabul etmeliyim; Galois\u2019n\u0131n buraya transferinden aylar \u00f6nce hapishaneden sal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Siyasi mahk\u00fbmlar geleneksel olarak b\u00f6yle \u201csa\u011fl\u0131k evleri\u201dne yerle\u015ftirildi\u011finden Duchatelet muhtemelen Galois\u2019n\u0131n geli\u015finden \u00f6nce oradayd\u0131. \u00dcstelik Galois\u2019n\u0131n ziyaret\u00e7i kabul etmesine izin veriliyordu ve ger\u00e7ekten de arkada\u015f\u0131 Auguste Chevalier onu g\u00f6rmeye geldi. Duchatelet\u2019in de geldi\u011fini farz etmek imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir. Sonu\u00e7 olarak iki arkada\u015f\u0131n birbirine silah do\u011frultmadaki g\u00f6n\u00fcls\u00fczl\u00fc\u011f\u00fc, kimin \u00f6lece\u011fini tek bir silah\u0131 doldurarak k\u00f6r talihe b\u0131rakmalar\u0131 karakterleriyle tamamen tutarl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Rakip Pescheux d\u2019Herbinville olabilir mi? \u00c7ok olas\u0131 de\u011fil. Gazetedeki tan\u0131ma uymaz; Stephanie\u2019yle bulu\u015fma \u015fans\u0131 varsa da \u00e7ok azd\u0131r (\u00e7ok farkl\u0131 sosyal \u00e7evrelerden olduklar\u0131 i\u00e7in) ve homoseks\u00fcel bile olabilir (Dumas \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir \u015fekilde bu imada bulunmu\u015ftur). Peki, Dumas neden onun ismini vermi\u015ftir? Bilmiyorum ama Dumas\u2019n\u0131n bir\u00e7ok olayda bu t\u00fcr detaylarla ilgili yanl\u0131\u015f bilgiler verdi\u011fi bilinir. Bir cumhuriyet\u00e7iyi di\u011fer biriyle kar\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n

Al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fckle \u00f6nerim Galois\u2019n\u0131n iki rakibinin Duchatelet ve Faultrier oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Galois\u2019y\u0131 kimin \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcne dair 200 y\u0131ll\u0131k gizem sonunda \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f m\u00fcd\u00fcr? Belki de. Faultrier-Duchatelet ikilisinin bilinen b\u00fct\u00fcn ger\u00e7eklerle tutarl\u0131 oldu\u011funa g\u00fc\u00e7l\u00fc bir \u015fekilde inanmakla birlikte, yeni kan\u0131tlar g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece somut bilgi eksiktir ve bir\u00e7ok belirsizlik kalacakt\u0131r.<\/p>\n

\u0130ki rakibin kimli\u011fi \u00fczerine benim vard\u0131\u011f\u0131m sonu\u00e7lar\u0131n do\u011fru oldu\u011fu farz edilirse, d\u00fcello g\u00fcn\u00fcnde ya\u015fanan olaylar \u015fu \u015fekildedir: 30 May\u0131s 1832 sabah\u0131 Faultrier s\u0131ras\u0131n\u0131 beklerken, Galois ve Duchatelet 25 ad\u0131ml\u0131k mesafede kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldiler. Rus ruleti tarz\u0131nda bir prosed\u00fcr ile Duchatelet dolu silah\u0131 ald\u0131 ve Galois\u2019y\u0131 vurdu.<\/p>\n

Otopsi raporu iki ilgin\u00e7 bilgiyi daha a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131r. Galois kar\u015f\u0131dan vuruldu\u011funa g\u00f6re, vurulma \u015fans\u0131n\u0131 azaltmak i\u00e7in rakibine tamamen yan d\u00f6nmemi\u015ftir. Hayatta kalmay\u0131 \u00f6nemsemiyor muydu? Ruh hali g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, bu imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir. Ne de olsa Galois\u2019n\u0131n kasvetli hayat\u0131 \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Ecole Polytechnique\u2019e iki ba\u015far\u0131s\u0131z giri\u015f deneyimi, Akademi taraf\u0131ndan reddedilen iki ara\u015ft\u0131rma, iki kere mahpusluk ve kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z a\u015fk nedeniyle k\u0131r\u0131k bir kalp. Ger\u00e7ekte, \u00f6lmeden k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce Galois kendini, \u00e7ok ak\u0131ll\u0131 ve \u015f\u00f6valye ruhlu olmakla birlikte herkesin dalga ge\u00e7ti\u011fi, hayali bir karakter, kambur bir c\u00fcce, Riquet a la Houppe olarak \u00e7izmi\u015fti. 17. y\u00fczy\u0131l masal\u0131nda Riquet gen\u00e7 bir kad\u0131n\u0131n aptall\u0131\u011f\u0131n\u0131 tedavi etmi\u015f ve aniden sevgisini kazanm\u0131\u015f, \u201cG\u00fczel ve \u00c7irkin\u201d benzeri bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn sembol\u00fc olmu\u015ftu. Maalesef Galois ger\u00e7ek ya\u015famda daha az \u015fansl\u0131yd\u0131.<\/p>\n

\u0130kincisi, otopsi raporunda Galois\u2019n\u0131n kafas\u0131nda, d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde olu\u015fan b\u00fcy\u00fck bir yaradan s\u00f6z edilmi\u015fti. E\u011fer bilin\u00e7siz bir \u015fekilde d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015fse bu, Galois\u2019n\u0131n biyografisini yazanlar\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran d\u00fcello esnas\u0131nda orada olanlar\u0131n hepsi de\u011filse de \u00e7o\u011funun neden oray\u0131 terk ettikleri konusunu a\u00e7\u0131klayabilir. Gene Faultrier ihtimali, bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n kafas\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran, neden \u015fahitlerden birinin Galois\u2019y\u0131 hastaneye g\u00f6t\u00fcrmedi\u011fi gizemini \u00e7\u00f6zebilir. \u00d6nerilen senaryoda Faultrier, \u201ceski subay\u201d, Galois\u2019y\u0131 ger\u00e7ekten de Cochine Hastanesi\u2019ne g\u00f6t\u00fcren ki\u015fi olabilir.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\u00d6l\u00fcmden sonra gelen \u015f\u00f6hret<\/strong><\/p>\n

Galois\u2019n\u0131n cenazesi 2 Haziran Cumartesi g\u00fcn\u00fc kald\u0131r\u0131ld\u0131. Cenazeye binlerce dost, \u201cHalk\u0131n Dostlar\u0131\u201d \u00fcyeleri, hukuk ve t\u0131p okullar\u0131ndan \u00f6\u011frenci delegasyonlar\u0131 kat\u0131ld\u0131. Halk\u0131n Dostlar\u0131 liderleri, Plagniol ve Charles Pinel, tutku dolu \u00f6vg\u00fcler d\u00fczd\u00fcler. E\u011fer cumhuriyet\u00e7ilerin cenazeyi bir isyan\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtmak i\u00e7in kullanmak gibi bir planlar\u0131 vard\u0131ysa bu, beklenmeyen olaylar nedeniyle heba oldu. 30 cumhuriyet\u00e7iyi bir \u00f6nceki ak\u015fam \u00f6nlem olarak tutuklayan Polis \u015fefi Gisquet olaylar\u0131 dikkatle izliyordu. An\u0131lar\u0131nda \u015f\u00f6yle yazar:<\/p>\n

\u201c2 Haziran g\u00fcn\u00fc 2 ya da 3 bin cumhuriyet\u00e7i Legallois\u2019n\u0131n (Galois\u2019n\u0131n yanl\u0131\u015f yaz\u0131m\u0131) cenazesinden sonra barikatlar kurmaya haz\u0131rlan\u0131rken General Lamarque\u2019\u0131n (Napoleon ordusunun generali) \u00f6l\u00fcm haberini ald\u0131lar ve b\u00f6yle bir olay\u0131n ve generalin cenazesinde toplanabilecek kalabal\u0131\u011f\u0131n avantaj\u0131n\u0131 kullanabileceklerini fark ettiler. Planlar\u0131 bu nedenle de\u011fi\u015fti, isyan\u0131n i\u015faretini imparatorlu\u011fun generalinin tabutu verecekti. Hareket ay\u0131n 5\u2019ine kadar ertelendi.\u201d<\/p>\n

Kader Galois\u2019n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnde bile bir isyan k\u0131\u015fk\u0131rtma \u015fans\u0131n\u0131 elinden ald\u0131. Harap olmu\u015f Auguste Chevalier Eyl\u00fcl 1832\u2019de yay\u0131nlanan k\u0131sa bir \u00f6l\u00fcm ilan\u0131 yazd\u0131.<\/p>\n

\u015eans eseri tanr\u0131lar, Galois\u2019n\u0131n matematik miras\u0131 ad\u0131na daha c\u00f6mertti. \u0130ki kararl\u0131 gen\u00e7 adam, Galois\u2019n\u0131n karde\u015fi Alfred ve arkada\u015f\u0131 Auguste Chevalier, Evariste\u2019nin hat\u0131ras\u0131n\u0131n ve matematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n unutulmamas\u0131 i\u015fini \u00fczerlerine ald\u0131lar. Adamak\u0131ll\u0131 bir \u015fekilde her k\u00e2\u011f\u0131d\u0131 toplad\u0131lar, b\u00fct\u00fcn el yazmalar\u0131n\u0131 tasnif ettiler ve bu de\u011ferli hazineyi matematik\u00e7i Joseph Liouville\u2019e teslim ettiler. Liouville 1843 y\u0131l\u0131nda hayranl\u0131kla Bilimler Akademisi\u2019ne \u015funlar\u0131 yazd\u0131: \u201cEvariste Galois\u2019n\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 aras\u0131nda, birinci dereceden indirgenemeyen bir e\u015fitli\u011fin \u00e7\u00f6z\u00fclebilir olup olmad\u0131\u011f\u0131yla ilgili g\u00fczel teoremle ilgili derin bir \u00e7\u00f6z\u00fcm buldum.\u201d Liouville ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 1846\u2019da kendi dergisinde yay\u0131nlarken d\u00fcnyaya \u015f\u00f6yle seslendi: \u201cGalois\u2019n\u0131n ispatlad\u0131\u011f\u0131 (e\u015fitliklerin \u00e7\u00f6z\u00fclebilirli\u011fine dair) bu g\u00fczel teoremin kesin do\u011frulu\u011funu anlad\u0131m.\u201d K\u0131sa bir s\u00fcre sonra daha fazla ki\u015fi teoremin do\u011frulu\u011funu tan\u0131d\u0131. Galois\u2019n\u0131n g\u00fcvendi\u011fi Jacobi konunun do\u011fru oldu\u011funu ispatlad\u0131. Galois\u2019n\u0131n ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131 Liouville Journal<\/em>\u2019de okuduktan sonra Galois\u2019n\u0131n transandantal fonksiyonlarla ilgili daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 bulmak ad\u0131na h\u0131zla Alfred\u2019le irtibat kurdu. 1856\u2019da Galois\u2019n\u0131n teorisi Fransa ve Almanya\u2019da y\u00fcksek matematik derslerine girmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Galois\u2019y\u0131 uzakla\u015ft\u0131ran okul da fikrini de\u011fi\u015ftirdi. 100. y\u0131l kutlamalar\u0131 kapsam\u0131nda Norve\u00e7li matematik\u00e7i Sophus Lie\u2019den, Galois\u2019n\u0131n teorisinin matematik tarihine etkisini \u00f6zetleyen bir makale istedi. \u201c\u015eimdiye kadar matematik tarihinde yap\u0131lm\u0131\u015f en derin iki ke\u015fif (Abel\u2019in teoremi ve Galois\u2019n\u0131n cebirsel e\u015fitlikleri) biri hen\u00fcz 21 ya\u015f\u0131ndaki Abel, di\u011feri 20\u2019sine ula\u015famam\u0131\u015f Galois taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131.\u201d B\u00fcy\u00fck matematik\u00e7i Emile Picard 1897\u2019de 19. y\u00fczy\u0131l matematik geli\u015fmelerini de\u011ferlendirirken Galois hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \u201cOnun tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n derinli\u011fi ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hi\u00e7 kimse ge\u00e7emez.\u201d<\/p>\n

Ecole Normale, 13 Haziran 1909\u2019da m\u00fcd\u00fcr\u00fc Jules Tannery\u2019nin, Galois\u2019n\u0131n evine an\u0131 plaketi yerle\u015ftirilmesi etkinli\u011finde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6zel sunumla, hatalar\u0131n\u0131 telafi etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. M\u00fcd\u00fcr, duygular\u0131n\u0131 zor kontrol etti\u011fi konu\u015fmas\u0131n\u0131 etkili bir pi\u015fmanl\u0131kla bitirdi:<\/p>\n

\u201cEcole Normale\u2019de sahip oldu\u011fum pozisyon nedeniyle burada konu\u015fma yapma onuruna eri\u015fiyorum. Say\u0131n belediye ba\u015fkan\u0131na Galois\u2019n\u0131n dehas\u0131na, g\u00f6n\u00fcls\u00fczce girdi\u011fi, yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kovuldu\u011fu okul ad\u0131na \u00f6z\u00fcr dileme \u015fans\u0131 verdi\u011fi i\u00e7in te\u015fekk\u00fcr ederim.\u201d<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7eviren: Osman Altun 1830 Paris ayaklanmalar\u0131n\u0131n militan devrimcisi matematik\u00e7i Evariste Galois hen\u00fcz 20 ya\u015f\u0131ndayken bir d\u00fcelloda yaraland\u0131 ve bir g\u00fcn sonra da \u00f6ld\u00fc. Mozart gibi bir deha ve Lord Byron gibi bir romanti\u011fin garip bir birle\u015fimi olan Galois son mektubunda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: \u201cJacobi veya Gauss\u2019tan bu teorilerin do\u011fru olup olmad\u0131klar\u0131yla ilgili de\u011fil, ne kadar \u00f6nemli […]<\/p>\n","protected":false},"author":583,"featured_media":26616,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[160,38,25,222],"tags":[3448,208,238],"class_list":["post-26613","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-123-sayi","category-dergi-sayilari","category-matematik","category-tarih","tag-galois","tag-matematik","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t