Biliminsanlar\u0131n\u0131n karanl\u0131k madde aray\u0131\u015f\u0131 yerin bir bu\u00e7uk kilometre derinliklerinde, geli\u015ftirilen yeni tekniklerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. N\u00f6tronlar\u0131n karanl\u0131k madde detekt\u00f6r\u00fcne f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 y\u00f6ntemiyle yap\u0131lan kalibrasyon tekni\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde 10 kata kadar daha fazla do\u011fruluk de\u011ferinin elde edilmesi bekleniyor.<\/p>\n
Sanford Yeralt\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Tesisi\u2019nde yap\u0131lan ilk 90 g\u00fcnl\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde karanl\u0131k maddeye i\u015faret eden herhangi bir kan\u0131t elde edilememi\u015fti. Daha \u00f6nce yap\u0131lan farkl\u0131 deneylerdeyse karanl\u0131k maddeye i\u015faret eden bir tak\u0131m sonu\u00e7lar elde edilebilmi\u015fti. Ancak hen\u00fcz karanl\u0131k maddenin \u00f6ng\u00f6r\u00fclen teorik \u00f6zelliklerini deneysel olarak kan\u0131tlayabilecek bir sonu\u00e7 elde edilemedi.<\/p>\n
Karanl\u0131k madde, galaksilerin yap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in teorik olarak ortaya at\u0131lan bir kavram. Galaksilerde bulunan s\u0131radan madde, galaksilerin i\u00e7erisindeki y\u0131ld\u0131zlar\u0131n, galaksi merkezi etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015flerini a\u00e7\u0131klamaya yetmiyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu s\u0131radan madde miktar\u0131 y\u0131ld\u0131zlar\u0131n y\u00f6r\u00fcngelerinde d\u00f6nmesi i\u00e7in gerekli olan\u0131n sadece y\u00fczde 20\u2019si kadar. Geriye kalan y\u00fczde 80\u2019in de karanl\u0131k madde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n
Biliminsanlar\u0131 taraf\u0131ndan, karanl\u0131k maddenin s\u0131radan madde ile olduk\u00e7a nadir bir \u015fekilde etkile\u015fime girece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Bu nadir olay\u0131n g\u00f6zlemlenmesi esnas\u0131nda farkl\u0131 kozmik \u0131\u015f\u0131malar\u0131n deneyi etkilememesi ad\u0131na yerin derinlikleri tercih ediliyor. S\u00fcperso\u011futma (1) tekni\u011fiyle Ksenon dolusu tanklar ve olduk\u00e7a hassas detekt\u00f6rler kullan\u0131l\u0131yor. Bu detekt\u00f6rler olas\u0131 bir karanl\u0131k madde etkile\u015fimi sonras\u0131 uyar\u0131lan Ksenon atomlar\u0131n\u0131n salaca\u011f\u0131 \u0131\u015f\u0131malar\u0131 analiz edebiliyor.<\/p>\n
Deneyin ilk a\u015famada beklenen sonucu vermemesi \u00fczerine n\u00f6tronlar\u0131n deney tank\u0131na f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 ve elde edilen sonu\u00e7lar\u0131n beklenenle k\u0131yaslanmas\u0131 \u015feklinde bir kalibrasyon y\u00f6ntemi geli\u015ftirildi. Bu y\u00f6ntem kullan\u0131larak elde edilen verilerdeki veri kirlili\u011fi azalt\u0131lm\u0131\u015f oldu. Projenin i\u00e7inde yer alan fizik profes\u00f6r\u00fc Rick Gaitskell, \u201cBu yeni kalibrasyon y\u00f6ntemi, bizim deneyimizin hatas\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 10 kat art\u0131rd\u0131\u201d diyor.<\/p>\n
Yap\u0131lan deneyde edilen sonu\u00e7lar 19 \u015eubat 2014, \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc yay\u0131mland\u0131. Bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalarsa h\u00e2l\u00e2 s\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n
Dipnot<\/strong><\/p>\n 1) S\u00fcperso\u011futma (supercooling): Bir s\u0131v\u0131y\u0131 kat\u0131la\u015fmas\u0131na engel olacak \u015fekilde donma derecesinin alt\u0131nda so\u011futma i\u015flemidir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Biliminsanlar\u0131n\u0131n karanl\u0131k madde aray\u0131\u015f\u0131 yerin bir bu\u00e7uk kilometre derinliklerinde, geli\u015ftirilen yeni tekniklerle s\u00fcrd\u00fcr\u00fcl\u00fcyor. N\u00f6tronlar\u0131n karanl\u0131k madde detekt\u00f6r\u00fcne f\u0131rlat\u0131lmas\u0131 y\u00f6ntemiyle yap\u0131lan kalibrasyon tekni\u011fiyle \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde 10 kata kadar daha fazla do\u011fruluk de\u011ferinin elde edilmesi bekleniyor. Sanford Yeralt\u0131 Ara\u015ft\u0131rma Tesisi\u2019nde yap\u0131lan ilk 90 g\u00fcnl\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde karanl\u0131k maddeye i\u015faret eden herhangi bir kan\u0131t elde edilememi\u015fti. Daha \u00f6nce yap\u0131lan farkl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":857,"featured_media":26690,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[158,30,19,26],"tags":[248,288,1084,3452],"class_list":["post-26689","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-121-sayi","category-astronomi","category-bilim-gundemi","category-fizik","tag-astronomi","tag-fizik","tag-karanlik-madde","tag-notronlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t