\u015eu tavsiyeyi hi\u00e7 duydunuz mu: \u00c7\u00f6zmesi imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcnen b\u00fcy\u00fck bir problemin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in, onu daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ay\u0131r\u0131n. Biliminsanlar\u0131 bu tavsiyeye uyarak jeolojinin en b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 al\u0131p atomik d\u00fczeye k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fcler.<\/p>\n
Avustralya\u2019da bulunan k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir zirkon kristalindeki kur\u015fun atomlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kristalin d\u00fcnya \u00fczerinde \u015fimdiye dek bulunmu\u015f en eski ta\u015f par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu onaylad\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, kristal art\u0131 ya da eksi 6 milyon y\u0131l oynamayla 4,375 milyar ya\u015f\u0131nda.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n ba\u015fyazar\u0131, Wisconsin \u00dcniversitesi\u2019nden jeokimyac\u0131 John Valley, zirkonlar\u0131n i\u00e7indeki kimyasal kay\u0131tlar\u0131n g\u00fcvenilirli\u011fini kan\u0131tlad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Bulgular 23 \u015eubat\u2019ta Nature Geoscience<\/em> dergisinde yay\u0131mland\u0131.<\/p>\n Zirkonun ya\u015f\u0131n\u0131n onaylanmas\u0131 erken D\u00fcnya\u2019n\u0131n modellenmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemli sonu\u00e7lar i\u00e7eriyor. Avustralya\u2019n\u0131n Jack Hill b\u00f6lgesinde bulunan en eski zirkonun i\u00e7erdi\u011fi elementler, onun su bak\u0131m\u0131ndan zengin, granodiyalit ya da tonalite gibi granit benzeri kayalardan geldi\u011fine i\u015faret ediyor. Bu ise D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u201cay etkisi\u201dnden (D\u00fcnya- ay sistemini bi\u00e7imlendiren k\u00fctlesel \u00e7arp\u0131\u015fma) sadece 100 milyon y\u0131l sonra h\u0131zl\u0131ca so\u011fudu\u011funu g\u00f6steriyor. Valley\u2019e g\u00f6re zirkon, erken d\u00f6nemlerde D\u00fcnya\u2019n\u0131n bug\u00fcnk\u00fcne hi\u00e7 benzemedi\u011fini, o zamankinin ya\u015fanmas\u0131 zor bir yer oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor.<\/p>\n Mu\u011flak tarih<\/strong><\/p>\n Zirkonlar, gezegenimizdeki en sert minerallerden biri. Antik Avustralya kristali, D\u00fcnya bi\u00e7imlendikten sadece 165 milyon y\u0131l sonras\u0131na tarihleniyor ve yerkabu\u011funun derinlerinde g\u00f6m\u00fcl\u00fc olmas\u0131na, yer alt\u0131 sular\u0131na, \u0131s\u0131ya, bas\u0131nca ve y\u00fczeydeki tektonik hareketlere ra\u011fmen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrebiliyor.<\/p>\n Jack Hill\u2019den elde edilen Avustralya zirkonlar\u0131, D\u00fcnya\u2019daki en eski kaya par\u00e7alar\u0131 de\u011filler (onlar, Kanada\u2019da). Yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7 milyar y\u0131l \u00f6nce mineraller, D\u00fcnya\u2019n\u0131n ilk k\u0131tasal kabu\u011fundan a\u015f\u0131narak ayr\u0131ld\u0131 ve nehir yataklar\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 oldular. Zirkonlar da bu yolculu\u011fun izlerini ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmada jeologlar, 3 ila 4,4 milyar y\u0131l \u00f6ncesine tarihlenen 100.000 mikroskobik zirkonu dikkatli bir bi\u00e7imde ay\u0131rd\u0131lar. D\u00fcnya\u2019n\u0131n 4,54 milyar y\u0131l ya\u015f\u0131nda oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, zirkonlar\u0131n D\u00fcnya\u2019n\u0131n olduk\u00e7a erken bir d\u00f6nemine tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi s\u00f6ylenebilir. Kristaller, gaz baloncuklar\u0131 gibi mikroskobik kal\u0131nt\u0131lar da i\u00e7eriyordu. Bu, ilk k\u0131talar\u0131n bi\u00e7imlendi\u011fi ve ya\u015fam\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde h\u00fck\u00fcm s\u00fcren D\u00fcnya ko\u015fullar\u0131na a\u00e7\u0131lan e\u015fsiz bir pencere. Bulunan zirkonlardan yaln\u0131zca \u00fc\u00e7 tanesinin 4,4 milyar y\u0131l \u00f6ncesinden kald\u0131\u011f\u0131n\u0131, di\u011ferlerinin daha yeni oldu\u011funu da belirtmek gerekir.<\/p>\n Olas\u0131 radyasyon hasar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcnce, zirkonlar\u0131n olduk\u00e7a b\u00fcy\u00fck ya\u015flar\u0131, onlar\u0131n hangi tarihten kalma olduklar\u0131 konusunda \u015f\u00fcpheleri art\u0131r\u0131yor; \u00e7\u00fcnk\u00fc radyasyon hasar\u0131, zirkonlar\u0131n uzun hayatlar\u0131 boyunca bozundu\u011fu anlam\u0131na gelebilir.<\/p>\n Zirkonlar, yok denecek kadar az say\u0131da iki do\u011fal uranyum izotopu bar\u0131nd\u0131r\u0131rlar. (izotoplar, ayn\u0131 elementin atomlar\u0131 olmalar\u0131na ra\u011fmen birbirlerinden farkl\u0131 n\u00f6tron say\u0131s\u0131na sahiplerdir.) Uranyum de\u011fi\u015fmeyen bir h\u0131zla kur\u015funa bozunur. Biliminsanlar\u0131 kristalleri kur\u015fun izotoplar\u0131n\u0131 sayarak tarihlendirirler. Fakat uranyum kur\u015fun atomlar\u0131n\u0131 defederse, radyoaktif bozunma alfa par\u00e7ac\u0131klar\u0131 meydana getirir ki bu kristali bozarak kusurlar yarat\u0131r. Bu kusurlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, ak\u0131\u015fkanlar ya da d\u0131\u015f elemanlar\u0131n kristale s\u0131zmas\u0131na neden olabildi\u011finden, D\u00fcnya\u2019n\u0131n erken d\u00f6nemi hakk\u0131nda zirkonlar \u00fczerinden yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u015f\u00fcphelidir.<\/p>\n Fakat Valley ve ekibi zirkonlar\u0131n i\u00e7indeki kur\u015fun atomlar\u0131n\u0131n hareketlerini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak bir ya\u015f tespit y\u00f6ntemi ortaya att\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, bu konuda anahtar bulgu \u015fu: Kur\u015fun atomlar\u0131n\u0131n, tarih\u00f6ncesi \u00e7a\u011flara ait bu zirkonlar\u0131n i\u00e7indeki yuvalar\u0131na s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya tutunmalar\u0131, uranyum-kur\u015fun bazl\u0131 ya\u015f tahminlerinin do\u011fru oldu\u011funu g\u00f6steriyor.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00f6nemi yaln\u0131zca zirkonlar\u0131n ya\u015f tespitine ili\u015fkin geli\u015ftirilen yeni yakla\u015f\u0131mda de\u011fil; ayn\u0131 zaman da ara\u015ft\u0131rma, D\u00fcnya\u2019n\u0131n evrimi konusunda da ipu\u00e7lar\u0131 veriyor. NASA yazarlar\u0131ndan Rebecca Lindsey, bu konuda \u015funlar\u0131 belirtiyor:<\/p>\n \u201cKristaller, D\u00fcnya\u2019n\u0131n tarihinin ilk 500 milyon y\u0131l\u0131na ili\u015fkin \u015fimdiye dek s\u00f6ylenenlerle \u00e7eli\u015fiyor. Hadean D\u00f6nemi olarak adland\u0131r\u0131lan bu s\u00fcrede D\u00fcnya, sonu gelmeyen volkanik patlamalar\u0131n ve meteor bombard\u0131manlar\u0131n\u0131n, k\u00fcresel bir magma-okyanusu besledi\u011fi ve bu okyanusun y\u00fczeyde s\u00fcrekli kaynad\u0131\u011f\u0131 kaos dolu bir yerdi.<\/p>\n Fakat Jack Hills kristallerinin kimyasal yap\u0131s\u0131, onlar\u0131n s\u0131v\u0131 su ve hatta okyanusun bulundu\u011fu bir d\u00f6nemde bi\u00e7imlendi\u011fini g\u00f6steriyor. Bu kristaller, biliminsanlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcndeklerinden \u00e7ok daha erken d\u00f6nemlerde bile D\u00fcnya\u2019n\u0131n so\u011fuk ve nemli oldu\u011funa kan\u0131t sunuyor. Dolay\u0131s\u0131yla daha yumu\u015fak bir Hadean D\u00f6nemi, ya\u015fam\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131na biliminsanlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcnden daha erken izin vermi\u015f olabilir.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015eu tavsiyeyi hi\u00e7 duydunuz mu: \u00c7\u00f6zmesi imk\u00e2ns\u0131z g\u00f6r\u00fcnen b\u00fcy\u00fck bir problemin \u00fcstesinden gelmek i\u00e7in, onu daha k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7alara ay\u0131r\u0131n. Biliminsanlar\u0131 bu tavsiyeye uyarak jeolojinin en b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 al\u0131p atomik d\u00fczeye k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fcler. Avustralya\u2019da bulunan k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck bir zirkon kristalindeki kur\u015fun atomlar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcleyen ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, kristalin d\u00fcnya \u00fczerinde \u015fimdiye dek bulunmu\u015f en eski ta\u015f par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu onaylad\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, […]<\/p>\n","protected":false},"author":845,"featured_media":26703,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[158,19,217,232],"tags":[274,2471,422],"class_list":["post-26702","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-121-sayi","category-bilim-gundemi","category-cevre-bilimleri","category-yerbilimleri","tag-dunya","tag-yerbilimleri","tag-yerin-evrimi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t