{"id":26842,"date":"2014-03-01T14:53:34","date_gmt":"2014-03-01T12:53:34","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26842"},"modified":"2018-06-12T15:07:41","modified_gmt":"2018-06-12T12:07:41","slug":"antik-romada-kolecilik-emperyalist-yayilma-ve-bir-isyan-aristonikos-ayaklanmasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/03\/01\/antik-romada-kolecilik-emperyalist-yayilma-ve-bir-isyan-aristonikos-ayaklanmasi","title":{"rendered":"Antik Roma\u2019da k\u00f6lecilik, emperyalist yay\u0131lma ve bir isyan:\u00a0Aristonikos Ayaklanmas\u0131"},"content":{"rendered":"

Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lansa da Aristonikos Ayaklanmas\u0131 geni\u015f bir ezilenler kitlesini kapsamas\u0131 ile bir taht m\u00fccadelesi olman\u0131n yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda bir sosyoekonomik ba\u015fkald\u0131r\u0131 ve toplumsal bir de\u011fi\u015fim talebi olarak da ele al\u0131nabilir. Aristonikos\u2019un s\u00f6z konusu m\u00fccadeleye yaln\u0131zca taht\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in giri\u015fti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclebilecek olsa bile, birlikte ba\u015fkald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kitleleri \u201cG\u00fcne\u015f \u00dclkesi\u201d gibi bamba\u015fka bir toplumsal d\u00fczeni \u00f6ng\u00f6ren ve \u00f6ven bir program alt\u0131nda birle\u015ftirebilmesi ayaklanman\u0131n niteli\u011fine dair \u00f6nemli bir a\u00e7\u0131l\u0131m sunar. <\/em><\/p>\n

K\u00f6lelik, Yak\u0131ndo\u011fu co\u011frafyas\u0131nda S\u00fcmer, Asur, Urartu vb. t\u00fcm erken devletlerde, Antik Yunan d\u00fcnyas\u0131nda ve Roma\u2019da \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r ve iktidara kar\u015f\u0131 giri\u015filen bir\u00e7ok harekette do\u011frudan hareketin \u00f6znesidir veya dolayl\u0131 olarak kapsam\u0131 i\u00e7erisindedir. Elbette resmi tarih dahilinde bilinenler d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmayan veya kayd\u0131 tutulmam\u0131\u015f olan belki bildi\u011fimizden daha fazla veya daha farkl\u0131 direni\u015fler ve ba\u015fkald\u0131r\u0131lar da mevcuttur. \u00c7\u00fcnk\u00fc kavramsal olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, sosyal, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik olarak hegemonya kuran ve kendi varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu hegemonyan\u0131n s\u00f6m\u00fcr\u00fcye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc \u00fczerinden s\u00fcrd\u00fcrebilen politik iktidar\u0131n bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015fmamas\u0131 tarihsel olarak olanaks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n

Aristonikos Ayaklanmas\u0131 da, Roma devleti i\u00e7in tarihsel olarak b\u00f6yle bir kar\u015f\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131r. Yerle\u015fik otoriteye ve o otoritenin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duydu\u011fu yerle\u015fik sisteme kar\u015f\u0131 politik, ekonomik ve askeri hegemonya kurmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan geni\u015f bir co\u011frafyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde, \u00f6zellikle k\u00f6leler \u00f6n planda olmak \u00fczere toplumun ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131ndan bir\u00e7ok kesimin ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131 ve hak talepleri s\u00f6z konusudur. Aristonikos Ayaklanmas\u0131n\u0131 da b\u00f6yle bir tarihsel \u00e7er\u00e7eve dahilinde ele almak, isyan\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 otoritenin do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak ve isyan\u0131 s\u0131n\u0131fsal, ekonomik politik ve sosyok\u00fclt\u00fcrel arka plan\u0131ndan koparmamak ad\u0131na \u00f6nemlidir. ([1]<\/a>)<\/p>\n

\"\"Roma\u2019da k\u00f6lecilik<\/strong><\/p>\n

Roma toplumunda k\u00f6le s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n olu\u015fumu, Roma toplumunun s\u0131n\u0131fl\u0131 bir toplumun karakteristik \u00f6zelliklerini kazand\u0131\u011f\u0131 Patrici ve Plebs ayr\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n karakterize oldu\u011fu s\u00fcrece i\u00e7kindir. Roma devleti s\u00f6m\u00fcr\u00fc alanlar\u0131n\u0131 co\u011frafya ba\u011flam\u0131nda geni\u015flettik\u00e7e, s\u00f6m\u00fcr\u00fc bi\u00e7imlerini ve sistemini bu geni\u015flemeye paralel bir \u015fekilde \u00fcrettik\u00e7e ve bu yay\u0131l\u0131m ve s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ideolojik hegemonyas\u0131n\u0131 kurumsalla\u015ft\u0131rd\u0131k\u00e7a, Roma\u2019n\u0131n hem k\u00f6le kaynaklar\u0131 artm\u0131\u015f hem de sistemin k\u00f6leci niteli\u011fi peki\u015fmi\u015ftir. Roma\u2019n\u0131n Akdeniz ve Anadolu\u2019da ideolojik, ekonomik ve siyasal olarak egemen olmas\u0131 bu s\u00fcreci tetikler. B\u00f6lgede Antik Yunan \u201cuygarl\u0131\u011f\u0131\u201dn\u0131n miras\u0131 olarak s\u0131n\u0131fl\u0131, ataerkil ve k\u00f6leci sistem h\u00e2lihaz\u0131rda i\u015flemektedir. Roma\u2019n\u0131n ise bunu bir ba\u011flamda kendi siyasal sistemine entegre etti\u011fini ve toplumu ideolojik ve siyasal olarak kendisine ba\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz. Akdeniz havzas\u0131n\u0131n k\u00f6le eme\u011fi \u00fczerinden \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f \u00fclkelerinin ele ge\u00e7irilmesiyle ve sava\u015flarla gelen esirlerle birlikte, Roma\u2019n\u0131n k\u00f6le eme\u011fine ula\u015fma olanaklar\u0131 \u00e7e\u015fitlenmi\u015ftir. (Diakov, Kovalev, 2008: 111)<\/p>\n

K\u00f6leleri Roma toplumunda iki farkl\u0131 \u015fekilde ele alabiliriz. Sava\u015flar yoluyla hegemonya alt\u0131na al\u0131nan \u00fclkelerden Roma\u2019ya getirilen k\u00f6leler madencilik, \u00e7ift\u00e7ilik gibi genellikle a\u011f\u0131r i\u015flerde kullan\u0131l\u0131rken, esir d\u00fc\u015fmeden \u00f6nce ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumda entelekt\u00fcel birikime sahip olmu\u015f olan Yunan k\u00f6leler evlerde tutularak \u00f6\u011fretmenlik gibi i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130kinci kategoride ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu k\u00f6leler a\u011f\u0131r i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lanlara k\u0131yasla daha iyi \u015fartlarda ya\u015famaktayd\u0131lar ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini sat\u0131n alabilmek i\u00e7in gerekli paray\u0131 biriktirme olanaklar\u0131 vard\u0131. (Ergin, 2013: 229)<\/p>\n

Roma toplumunda k\u00f6le s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 olu\u015fturan kesimlerden bir di\u011feri ise borcunu \u00f6deyemeyen bor\u00e7lular olmu\u015ftur. M\u00d6 3. y\u00fczy\u0131lda y\u00fckselen Pleb m\u00fccadelesinin bir kazan\u0131m\u0131 olarak kar\u015f\u0131m\u0131za M\u00d6 326 tarihli Poetelia Yasas\u0131<\/strong> \u00e7\u0131kar. Bu yasaya g\u00f6re bor\u00e7 dolay\u0131s\u0131yla \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kaybeden yurtta\u015flar\u0131n bor\u00e7lar\u0131 silinmi\u015ftir. Ancak bu yasa yaln\u0131zca Roma yurtta\u015flar\u0131n\u0131 kapsar ve dolay\u0131s\u0131yla zaten bir az\u0131nl\u0131\u011fa tan\u0131n\u0131yor olan yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131na sahip olmayanlar i\u00e7in bor\u00e7 ve dolay\u0131s\u0131yla k\u00f6lelik devam etmi\u015ftir. (Diakov, Kovalev, 2008: 111) Ayr\u0131ca bu yasa k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde bor\u00e7 k\u00f6leli\u011fini kald\u0131r\u0131yor olsa da k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahibi k\u00f6yl\u00fclerin zengin ve ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 s\u0131n\u0131f kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunu de\u011fi\u015ftirememi\u015ftir. Bahsi ge\u00e7en bu k\u00fc\u00e7\u00fck toprak sahipleri ve yoksullar zenginlerin topraklar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaya devam etmi\u015ftir. Yasa sayesinde, zenginlere bor\u00e7lanm\u0131\u015f olan yoksul kesim zengin toprak sahibi alacakl\u0131lar\u0131n \u201cmal\u0131\u201d haline gelmekten kurtulmu\u015f olsalar da, s\u00f6m\u00fcr\u00fc devam eder. Bor\u00e7 k\u00f6leli\u011finin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 ile i\u015fg\u00fcc\u00fc ve emek ihtiyac\u0131n\u0131 gidermede k\u00f6le eme\u011finde bir k\u0131s\u0131tlamayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan Roma d\u0131\u015f pazara y\u00f6nelmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r ve bu ba\u011flamda Roma\u2019n\u0131n politik yay\u0131l\u0131m\u0131na paralel bir \u015fekilde peki\u015fen k\u00f6leci devlet niteli\u011fi belirginle\u015fir. Yukar\u0131da sayd\u0131klar\u0131m\u0131za ek olarak kimsesiz \u00e7ocuklar\u0131n da k\u00f6lele\u015ftirildi\u011fini bilmekteyiz. Roma devleti yoksul ve kimsesiz kesim i\u00e7in \u00f6zellikle Aristonikos Ayaklanmas\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi ve geni\u015f bir co\u011frafyada \u00e7e\u015fitli ekonomik ve sosyal huzursuzluklar\u0131n oldu\u011fu bir s\u00fcre\u00e7 olan cumhuriyet d\u00f6neminde bir sosyal politika geli\u015ftirmemi\u015ftir. ([2]<\/a>)<\/p>\n

Resmi Roma ideolojisi ve hukuku, k\u00f6lelilik sisteminin ideolojik me\u015fruiyetini sa\u011flayabilmek ad\u0131na, \u00e7e\u015fitli nedenler ve \u015fekillerle k\u00f6lele\u015ftirilen bireyin al\u0131n\u0131p sat\u0131labilir, insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131 ko\u015fullarda ve y\u00f6ntemlerle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131labilir bir \u201cmal\u201d olarak alg\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in \u00e7e\u015fitli temeller \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. ([3]<\/a>) Belki de, Antik Yunan siyasal sisteminden bir miras olarak yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131na sahip olmayan \u00e7o\u011funluk i\u00e7erisindeki en \u00f6tekile\u015ftirilen s\u0131n\u0131flardan biri k\u00f6lelerdir. Yaln\u0131zca yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131na sahip erkek bireylerin siyasi karar alma mekanizmas\u0131na dahil olabilmeleri ba\u011flam\u0131nda \u201cinsanla\u015ft\u0131\u011f\u0131\u201d g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda, k\u00f6lelerin \u201cinsan\u201d say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliriz. Sistemin ideolojik me\u015fruiyetinin b\u00f6ylece sa\u011flanmas\u0131yla k\u00f6le sahibine k\u00f6le \u00fczerinde s\u0131n\u0131rs\u0131z bir iktidar hakk\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u0130ktidar ve ba\u015fkald\u0131r\u0131: Aristonikos isyan\u0131<\/strong><\/p>\n

Yukar\u0131da \u00e7izmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z tablo \u00e7er\u00e7evesinde k\u00f6le eme\u011fi \u00fczerindeki s\u00f6m\u00fcr\u00fcye kar\u015f\u0131 M\u00d6 2. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Roma pek \u00e7ok k\u00f6le isyan\u0131 ve itaatsizlik eylemleriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Sistem \u00f6zellikle a\u011f\u0131r i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan k\u00f6lelerin maruz kald\u0131klar\u0131 ko\u015fullar\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 ortamdan do\u011fan k\u0131sa veya uzun s\u00fcreli \u00e7e\u015fitli hareketler, direni\u015fler, ayaklanmalar ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131r. K\u00f6lelerin ve bazen k\u00f6leler ile birlikte yoksul kesimin bu ba\u015fkald\u0131r\u0131 hareketleri Roma toplumunun egemen s\u0131n\u0131flar\u0131 taraf\u0131ndan \u201chaydutluk\u201d olarak alg\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. (Ergin, 2013: 230) \u0130\u015f yava\u015flatmak, \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131na zarar vermek, ka\u00e7mak gibi itaatsizlik eylemlerinin yan\u0131nda, devleti uzun s\u00fcre oyalayacak ve hegemonyas\u0131n\u0131 sarsacak nitelikte isyan hareketleri \u015feklinde de ortaya \u00e7\u0131kan bu ba\u015fkald\u0131r\u0131lar\u0131n, s\u0131n\u0131fsal bir bilin\u00e7ten do\u011fan politik bir arka plana sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131lan bir konudur. ([4]<\/a>) Aristonikos Ayaklanmas\u0131 da bu ba\u011flamda geni\u015f olarak tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Ancak genel olarak bu isyanlar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fcn tabandan toplumun geneline yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyemeyiz ve bu durum ayaklanmalar\u0131n \u201cdevrimcili\u011finin\u201d niteli\u011fini de tart\u0131\u015f\u0131labilir k\u0131lan bir di\u011fer \u00f6nemli noktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00f6z konusu ayaklanmalar devletin otoritesini ve hegemonyas\u0131n\u0131 uzun s\u00fcre oyalam\u0131\u015f ve zaaflar\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lm\u0131\u015f olsa da sistemi do\u011frudan de\u011fi\u015ftirme g\u00fcc\u00fcn\u00fc kazanamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\"\"
\u0130zmir\u2019de bulunan bir kabartmada, Roma\u2019n\u0131n zincirlenmi\u015f k\u00f6leleri. (Ashmolean M\u00fczesi)<\/figcaption><\/figure>\n

Roma\u2019n\u0131n Anadolu\u2019daki h\u0131zl\u0131 ideolojik ve politik yay\u0131l\u0131m\u0131 ve ekonomik s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne paralel bir s\u00fcre\u00e7te kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan Aristonikos Ayaklanmas\u0131, kapsam\u0131 ve niteli\u011fi ba\u011flam\u0131nda \u00f6nemli tart\u0131\u015fmalar do\u011furmu\u015ftur. S\u00f6z konusu ayaklanman\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131n, taleplerinin ve bu ba\u011flamda bir \u201ck\u00f6le ayaklanmas\u0131\u201d olarak s\u0131n\u0131fsal niteli\u011finin ne oldu\u011fu halen net bir yan\u0131ta kavu\u015fturulamam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak ayaklanman\u0131n bile\u015fenleri aras\u0131nda k\u00f6leler ile birlikte alt s\u0131n\u0131flar\u0131n da oldu\u011fu bilinmektedir. Esasen Aristonikos Ayaklanmas\u0131n\u0131 \u00e7ok boyutlu ve heterojen bir ba\u015fkald\u0131r\u0131 olarak ele alabiliriz: Pergamon Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n son kral\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Aristonikos tahtta hak iddia ederken, ezilenler ise onun ordusu i\u00e7erisinde kendi sosyoekonomik hak m\u00fccadelelerini vermekteydiler. Bu ba\u011flamda Aristonikos belki de ezilenlerin bir hak savunucusu ve temsilcisi veya bir sosyal reformcu oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, kendi amac\u0131na ula\u015fmak i\u00e7in deste\u011fini almak zorunda oldu\u011fu alt s\u0131n\u0131flar ve k\u00f6lelerle birlikte hareket etmekteydi. (Ergin, 2013: 66) ([5]<\/a>)<\/p>\n

Aristonikos Ayaklanmas\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in \u00f6ncelikle ayaklanman\u0131n do\u011fdu\u011fu Pergamon Krall\u0131\u011f\u0131nda ya\u015fayan halk\u0131n sosyoekonomik durumuna ve yoksul halk\u0131, k\u00f6leleri, alt s\u0131n\u0131flar\u0131 ayaklanmaya itecek ko\u015fullara dair bir sorgulama yapabiliriz. Pergamon Krall\u0131\u011f\u0131, kent ve kent topraklar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan krall\u0131k topraklar\u0131 olarak polis<\/strong> ve khora<\/strong>\u2019dan olu\u015fmaktayd\u0131. Polis<\/strong> n\u00fcfusu yurtta\u015flar, yabanc\u0131lar, asker k\u00f6kenliler, azatl\u0131 k\u00f6leler ve k\u00f6leler olarak ayr\u0131\u015fm\u0131\u015f durumdayd\u0131. (Malay, 1987: 26) Bu durum \u201cdemokratik\u201d Antik Yunan sisteminden kalan gelene\u011fin siyasal ve s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131\u015fmada devam etti\u011fini ancak sistemin merkezi bir krall\u0131k otoritesine entegre edilerek d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrebilir. ([6]<\/a>) Krall\u0131\u011f\u0131n en \u00f6nemli gelir kayna\u011f\u0131, krall\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 \u015fehirlerin ve yerli k\u00fc\u00e7\u00fck topluluklar\u0131n \u00f6dedi\u011fi vergilerdi. M\u00fclk sahipleri vergilerini \u00f6demedikleri takdirde arazileri ve arazileriyle birlikte arazilerinde \u00e7al\u0131\u015fan k\u00f6leleri kraliyet m\u00fclk\u00fc haline gelmekteydi. Yerli halklar ikamet ettikleri \u015fehirlere vergi \u00f6demekteydi. \u015eehirler ise yerel vergiler \u00fczerinden merkeze daha y\u00fckl\u00fc miktarda bir vergiye tabi tutuluyordu, b\u00f6ylelikle ba\u011f\u0131ml\u0131 \u015fehirlerin finansal kaynaklar\u0131 krall\u0131k taraf\u0131ndan k\u0131s\u0131lmaktayd\u0131. Bu durum kentleri do\u011frudan merkeze ba\u011f\u0131ml\u0131 k\u0131lmaktayd\u0131. (Malay, 1987: 32) Hellenistik d\u00f6nem sosyoekonomik tarihi \u00fczerine kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapm\u0131\u015f olan tarih\u00e7i Rostovtzeff, Roma ile yak\u0131n ili\u015fkileri sayesinde b\u00f6lgede siyasi olarak \u00fcst\u00fcn bir konuma sahip olan Pergamon aristokrasisinin ekonomik anlamda halk ile aras\u0131nda ciddi bir u\u00e7urum oldu\u011funu s\u00f6yler. (Ergin, 2009: 57) Rostovtzeff\u2019e g\u00f6re \u015fehirli kesim olduk\u00e7a rahat bir ya\u015fam s\u00fcrerken alt s\u0131n\u0131flar zor ko\u015fullar i\u00e7erisinde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ve zenginlerin arazileri kirac\u0131 yoksul \u00e7ift\u00e7iler ve k\u00f6leler taraf\u0131ndan i\u015flenmektedir. (Ergin, 2013: 60) Buna eklenen vergi y\u00fck\u00fcyle birlikte \u00fcretimci yoksul kesim ile bu eme\u011fe el koyan zenginler aras\u0131nda gittik\u00e7e a\u00e7\u0131lan u\u00e7urum, son kral\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ile krall\u0131\u011f\u0131n Roma\u2019ya miras b\u0131rak\u0131lmas\u0131 aras\u0131ndaki s\u00fcrecin siyasi bo\u015flu\u011funda bir isyan\u0131n zeminini haz\u0131rlam\u0131\u015f olabilir.<\/p>\n

Roma\u2019da s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131, reform ve isyan<\/strong><\/p>\n

Pergamon Kral\u0131 III. Attalos\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fc ile krall\u0131k vasiyet yoluyla Roma\u2019ya b\u0131rak\u0131l\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te Aristonikos Ayaklanmas\u0131 patlak verir. Ayaklanman\u0131n tarihsel seyri, kapsam\u0131 ve niteli\u011fine de\u011finmeden \u00f6nce bu s\u00fcre\u00e7te Roma\u2019n\u0131n siyasal ve ekonomik durumuna bakmakta fayda var.<\/p>\n

Roma\u2019n\u0131n resmi tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n arka plan\u0131nda, uzun bir s\u00fcrece yay\u0131lan Patrici-Plebs m\u00fccadelesi eksenli bir s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 ve bunun uzant\u0131s\u0131 olarak populares<\/strong> hareketi ile \u00e7e\u015fitli boyutlarda k\u00f6le ayaklanmalar\u0131 s\u00f6z konusuydu. Kentli ve k\u00f6yl\u00fc \u00f6zg\u00fcr halk da hareketlenmekte; kentlilerin ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 gittik\u00e7e a\u011f\u0131rla\u015fmakta ve k\u00f6yl\u00fcler topraks\u0131zla\u015fmaktayd\u0131. (Diakov, Kovalev, 2008: 138) \u00c7ift\u00e7iler ve k\u00f6yl\u00fcler o g\u00fcne dek onlara ula\u015fmam\u0131\u015f hizmetler ve sava\u015flar i\u00e7in vergi \u00f6demekten ho\u015fnutsuzdu. (Ergin, 2013: 151) Bu tarihsel arka plandan do\u011fan bir reformcu olarak Tiberius Sempronius Gracchus M\u00d6 133 y\u0131l\u0131nda halk tribunusu se\u00e7ilmi\u015f ve topraks\u0131z halka toprak verebilmek ad\u0131na kamu topraklar\u0131n\u0131n yoksullara da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 organize edecek bir tasar\u0131 sunmu\u015ftur. Tiberius Gracchus bu tasar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in, bu s\u00fcrece denk gelen Pergamon Kral\u0131 III. Attalos\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fc ve krall\u0131k topraklar\u0131n\u0131n Roma\u2019ya devri ile buradan gelecek olan gelirin halka devredilecek \u015fekilde d\u00fczenlenmesi i\u00e7in senatoya ba\u015fvurmu\u015ftur. Ancak zaten senatonun iktidar alan\u0131na m\u00fcdahalesi ile dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekmi\u015ftir ve ilerleyen s\u00fcre\u00e7te planlad\u0131\u011f\u0131 reformlar\u0131 tam anlam\u0131yla ger\u00e7ekle\u015ftirerek bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm yaratamadan \u00f6ld\u00fcr\u00fclecektir.<\/p>\n

\"\"
Aristonikos\u2019\u0131n III. Euminides ismiyle
kendi ad\u0131na bast\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sikke.<\/figcaption><\/figure>\n

M\u00d6 133 y\u0131l\u0131nda Roma III. Attalos\u2019un vasiyetini onaylasa bile gerekli d\u00fczenlemeler i\u00e7in g\u00f6revlendirilen komisyonun Pergamon\u2019a var\u0131\u015f\u0131 M\u00d6 132 senesini bulur ve bu s\u00fcre\u00e7te ayaklanma ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Roma\u2019n\u0131n sosyoekonomik tahakk\u00fcm\u00fcne kar\u015f\u0131 huzursuzluklar\u0131n ve \u00e7e\u015fitli boyutlarda giri\u015fimlerin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bu s\u00fcre\u00e7te, Pergamon\u2019da Aristonikos Ayaklanmas\u0131 gibi bir ayaklanman\u0131n patlak vermesi tarihsel olarak belki de ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131. Pergamon\u2019un egemenleri de b\u00f6ylesi bir ihtimali \u00f6ng\u00f6rm\u00fc\u015f olacak ki, Pergamon\u2019un Roma\u2019ya b\u0131rak\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n vasiyet edilmesinden hemen sonra bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re \u00f6zellikle k\u0131rsal kesimde ya\u015fayan, \u00f6zg\u00fcr olan ancak yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131na sahip olmayan b\u00fcy\u00fck bir kitleye yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f, baz\u0131 k\u00f6lelere ise yabanc\u0131 stat\u00fcs\u00fc verilmi\u015ftir. Bu yasan\u0131n olas\u0131 ayaklanmaya dair bir korku i\u00e7erisinde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcren bir ba\u015fka vurgu ise kenti terk edenlerin veya terk etme haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisinde olanlar\u0131n mallar\u0131na el koyulaca\u011f\u0131 tehdididir. Bu durum, kentte ve civar\u0131nda ya\u015fayan yoksul ve alt tabakadan bir\u00e7ok insan\u0131n Pergamon\u2019u terk ederek ayaklanmaya kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 veya kat\u0131lmaya haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrebilir. (Malay, 1990: 227)<\/p>\n

Ayaklanman\u0131n geli\u015fimi<\/strong><\/p>\n

III. Attalos\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fc ile sahneye \u00e7\u0131kan Aristonikos, II. Eumenes\u2019in o\u011flu oldu\u011funu iddia ederek ([7]<\/a>) tahtta hak iddia eder ve b\u00f6ylece M\u00d6 133-129 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcrecek olan ayaklanma ba\u015flar. Ayaklanman\u0131n seyrine bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda Aristonikos\u2019un \u00f6ncelikle Bat\u0131 Anadolu sahillerine y\u00f6neldi\u011fini ve buradaki kentleri ele ge\u00e7irmeyi hedefledi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. K\u00f6lelerden ve yoksullardan olu\u015fan ordusu ile birlikte \u0130zmir K\u00f6rfezi\u2019nin kuzeyindeki Leukai\u2019y\u0131 ele ge\u00e7irdikten sonra Pergamon sava\u015f filosunu kendine ba\u011flar ve Phokaia\u2019dan da gemi deste\u011fi al\u0131r. Kolophon ve Samos Adas\u0131\u2019nda ise kendisine kar\u015f\u0131 bir direni\u015f vard\u0131r ve buralar\u0131 i\u015fgal ederek fetihlerini Karia\u2019ya dek geni\u015fletir. Phokaia d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir b\u00fcy\u00fck \u015fehirden destek alamayan Aristonikos, Stratonikeia, Apollonis ve Thyateira\u2019y\u0131 da ele ge\u00e7irir. Bu s\u00fcre\u00e7te b\u00f6lgede Roma birlikleri bulunmamaktad\u0131r, dolay\u0131s\u0131yla Roma\u2019n\u0131n yapabilece\u011fi tek \u015fey Aristonikos\u2019a kar\u015f\u0131 olan \u015fehirler ve m\u00fcttefik yerel krall\u0131klarla i\u015fbirli\u011fi yapmakt\u0131r. Bu \u00e7abalar yeterli olmaz ve bu s\u00fcre\u00e7te Aristonikos\u2019un ordusu yenilgi almadan ilerler. Ancak Ephesos\u2019un filosu, Kyme a\u00e7\u0131klar\u0131nda Aristonikos\u2019u yener ve bu yenilgiden sonra Aristonikos Orta Mysia\u2019n\u0131n da\u011fl\u0131k kesimine \u00e7ekilir. Bu noktadan sonra Aristonikos\u2019un kendisini \u201ck\u00f6leler ve alt s\u0131n\u0131flar\u0131n lideri\u201d olarak tan\u0131mlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayr\u0131ca \u00fczerinde duraca\u011f\u0131m\u0131z \u201cG\u00fcne\u015fin Vatanda\u015flar\u0131\u201d s\u00f6ylemini olu\u015fturdu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bu s\u00fcre\u00e7te M\u00d6 130 y\u0131l\u0131 kons\u00fcl\u00fc Marcus Perperna orduyla birlikte i\u00e7 kesimlere do\u011fru ilerlemektedir ve iki g\u00fc\u00e7 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Aristonikos ciddi kay\u0131plar verir, Stratonikea\u2019ya \u00e7ekilmek zorunda kal\u0131r, yakalan\u0131r ve \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcr. (Ergin, 2013: 62)<\/p>\n

\"\"
Pergamon Akropolisi.<\/figcaption><\/figure>\n

G\u00fcne\u015f \u00fclkesine \u00f6zlem<\/strong><\/p>\n

Aristonikos Ayaklanmas\u0131\u2019n\u0131n alt s\u0131n\u0131flar, yoksullar ve k\u00f6lelere yani ezilenlere dair kapsam\u0131 ve niteli\u011fi; yani ayaklanman\u0131n yaln\u0131zca Aristonikos\u2019un taht iddias\u0131 ve m\u00fccadelesi ekseninde mi \u015fekillendi\u011fi yoksa talepleri ve itici g\u00fcc\u00fc bak\u0131m\u0131ndan ezilenlerin bir ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131 m\u0131 oldu\u011fu tart\u0131\u015fmas\u0131na dair bir a\u00e7\u0131l\u0131m, Aristonikos\u2019un da\u011fl\u0131k i\u00e7 kesimlere \u00e7ekilmesi ile belirginle\u015fen \u201cG\u00fcne\u015fin Vatanda\u015flar\u0131\u201d vurgusu \u00fczerinden yap\u0131labilir. Slogan\u0131n belirginle\u015fti\u011fi b\u00f6lge ve hitap etti\u011fi kitlenin k\u0131rsal n\u00fcfus oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. (Ergin, 2013: 63) Alternatif bir gelecek ve yeni bir d\u00fczen vaat eden b\u00f6ylesi bir slogan ile ayaklanma, gerek teorik olarak gerekse de zaten pratikte de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere k\u00f6leleri, \u00f6zg\u00fcr stat\u00fcde olan fakat ekonomik ve sosyal olarak sistemin alt tabakalar\u0131na itilenleri ve \u00f6zellikle k\u0131rsaldaki yerel topluluklar\u0131 kapsam\u0131\u015ft\u0131r. (Ergin, 2013: 64) \u201cG\u00fcne\u015fin Vatanda\u015flar\u0131\u201d ifadesinin -hik\u00e2yenin \u00f6zeti Sicilyal\u0131 Diodoros taraf\u0131ndan aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r- M\u00d6 3. y\u00fczy\u0131lda Hellenistik d\u00f6nemde ya\u015fam\u0131\u015f olan Iambulos\u2019un \u201cG\u00fcne\u015f \u00dclkesi\u201d (Heliopolis<\/em>) hik\u00e2yesinden do\u011fdu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Bu hik\u00e2yeye g\u00f6re Iambulos Etiyopya sahillerinde bir adada kabilelerden olu\u015fan bir halkla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Adada ya\u015fayan bireylerin \u00fc\u00e7 metre boyunda oldu\u011fu ve fiziksel olarak olduk\u00e7a esnek olduklar\u0131 belirtilmektedir. (Ergin, 2013: 64) Kabilelerin politik \u00f6rg\u00fctlenmeleri sava\u015f, \u00e7at\u0131\u015fma vb. kavramlardan \u00e7ok uzakt\u0131r; ordular, silahlar veya tahkimatl\u0131 yerle\u015fim alanlar\u0131 yoktur. Elde edilen \u00fcr\u00fcnler kad\u0131nlar ve \u00e7ocuklar da dahil olmak \u00fczere herkesin tasarrufundad\u0131r, tekelle\u015fme ve m\u00fclkiyet kavramlar\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Yeti\u015fkinler ancak ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funda \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r ve i\u015f periyodik olarak bireyler aras\u0131nda d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc bir \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla i\u015fb\u00f6l\u00fcm\u00fc ve uzmanl\u0131k gibi ayr\u0131\u015fmalar da s\u00f6z konusu de\u011fildir, \u00fcretim ve t\u00fcketim ortakla\u015fad\u0131r. Her kabilenin en ya\u015fl\u0131 \u00fcyesi \u201c\u015fef\u201d konumundad\u0131r ancak bu konum bir politik g\u00fc\u00e7 do\u011furmaz. Ancak herkes kuralla belirlenmi\u015f bir s\u00fcre ya\u015far ve bu s\u00fcrenin sonunda intihar ederler, dolay\u0131s\u0131yla \u015fef yani en ya\u015fl\u0131 \u00fcye de 150 ya\u015f\u0131na geldikten sonra intihar eder ve yerine di\u011fer en ya\u015fl\u0131 \u00fcye ge\u00e7er. (Ergin, 2013: 65)<\/p>\n

Bu \u00f6yk\u00fc \u00e7er\u00e7evesinde bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, \u201cG\u00fcne\u015fin Vatanda\u015flar\u0131\u201d vurgusu \u00f6yle ya da b\u00f6yle bir program \u00e7er\u00e7evesinde ayaklanman\u0131n taleplerine, seyrine, sistemine ve arka plandaki ideolojisine entegre edilmi\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla Aristonikos kendisini taht sahibi bir lider haline getirmek i\u00e7in giri\u015fti\u011fi bu m\u00fccadelede belki ezilenleri bir ara\u00e7 olarak g\u00f6r\u00fcyordu, belki de taht\u0131 ara\u00e7salla\u015ft\u0131rarak ge\u00e7mi\u015f toplumlar\u0131n da miras\u0131 olan bu e\u015fitlik\u00e7i, kolektif ya\u015fam bi\u00e7imine dair belle\u011fi yeni bir toplumsal d\u00fczeni \u015fekillendirmek i\u00e7in canland\u0131rmaktayd\u0131. Iambulos\u2019un hik\u00e2yesi ise bu ge\u00e7mi\u015fin hat\u0131rlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak bir mit, yani bir ara\u00e7t\u0131. S\u00f6z konusu mitin Stoa felsefesi ile yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu belirtilmektedir. Nitekim hik\u00e2ye \u00f6rnekle\u015ftirilerek vaat edilen bu yeni sistemde bulunmayacak olan s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczeni ve ili\u015fkileri, m\u00fclkiyet veya ordu, sava\u015f gibi kavramlar Stoa felsefesine de z\u0131tt\u0131r. (Ergin, 2013: 70) Romal\u0131 Stoac\u0131 filozof Blossius\u2019un da Aristonikos\u2019a kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmekteyiz. (Ergin, 2013: 67) Blossius, Aristonikos\u2019un yan\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmadan \u00f6nce de Gracchus\u2019larla birlikte an\u0131lan bir filozoftur. \u00c7e\u015fitli sosyal ve ekonomik talepler ve huzursuzluklar ile ge\u00e7en bu s\u00fcre\u00e7te Roma\u2019da reform veya ba\u015fkald\u0131r\u0131 gibi de\u011fi\u015fim talep eden hareketler i\u00e7erisinde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bir ihtimal, Aristonikos\u2019un \u201cG\u00fcne\u015fin Vatanda\u015flar\u0131\u201d vurgulu program\u0131 Blossius ile birlikte kurgulam\u0131\u015f olabilece\u011fidir.<\/p>\n

Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lansa da Aristonikos Ayaklanmas\u0131 geni\u015f bir ezilenler kitlesini kapsamas\u0131 ile bir taht m\u00fccadelesi olman\u0131n yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda bir sosyoekonomik ba\u015fkald\u0131r\u0131 ve toplumsal bir de\u011fi\u015fim talebi olarak da ele al\u0131nabilir. Iambulos\u2019un \u00fctopyas\u0131n\u0131n hitap etti\u011fi kitleye dair tart\u0131\u015fmalar ve bu ba\u011flamda bu \u00fctopyan\u0131n alt s\u0131n\u0131flar\u0131 cezbedemeyece\u011fi ve hatta \u201cfazla entelekt\u00fcel\u201d ka\u00e7abilece\u011fine dair g\u00f6r\u00fc\u015fler veya Aristonikos\u2019un bu vurguyu ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda son bir \u00e7are olarak kurgulad\u0131\u011f\u0131na dair tezler de vard\u0131r. (Ergin, 2013: 67) Ancak Aristonikos\u2019un s\u00f6z konusu m\u00fccadeleye yaln\u0131zca taht\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in giri\u015fti\u011fini ve dolay\u0131s\u0131yla toplumsal, ekonomik ve k\u00fclt\u00fcrel bir sistematik ve yap\u0131sal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sa\u011flayarak ezen-ezilen ili\u015fkisini alt \u00fcst edecek bir \u201cdevrimci\u201d harekete giri\u015fmemi\u015f oldu\u011funu varsaysak bile, s\u00f6z konusu hareket tarihsel ve kavramsal olarak alt s\u0131n\u0131flar\u0131n, ezilenlerin, yoksullar\u0131n s\u00fcregelen s\u00f6m\u00fcr\u00fc d\u00fczenine ve gerek Pergamon gerekse de Roma\u2019da cisimle\u015fmi\u015f otoriteye kar\u015f\u0131 giri\u015ftikleri bir harekettir. Aristonikos\u2019un birlikte ba\u015fkald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kitleleri \u201cG\u00fcne\u015f \u00dclkesi\u201d gibi bamba\u015fka bir toplumsal d\u00fczeni \u00f6ng\u00f6ren ve \u00f6ven bir program alt\u0131nda birle\u015ftirebilmesi veya kitlelerin bu program\u0131 takip etmesi, dolay\u0131s\u0131yla bir \u00f6zlemin dolayl\u0131 olarak dile getirilmesi ayaklanman\u0131n niteli\u011fine dair \u00f6nemli bir a\u00e7\u0131l\u0131m sunar.<\/p>\n

\"\"\u0130ktidar\u0131n m\u00fcdahale etmedi\u011fi ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kaynaklardan yola \u00e7\u0131k\u0131larak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u011flam\u0131nda, dolay\u0131s\u0131yla resmi tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131n sundu\u011fu \u00e7er\u00e7eveyle s\u0131n\u0131rl\u0131 veriler \u00fczerinden ele al\u0131nan Aristonikos Ayaklanmas\u0131 kabaca b\u00f6yle bir tablo sunar. E\u011fer tarih daha farkl\u0131 seyretseydi ve biz bir k\u00f6le ayaklanmas\u0131n\u0131, ezilen s\u0131n\u0131flar\u0131n ba\u015fkald\u0131r\u0131s\u0131n\u0131 ya da bir taht m\u00fccadelesini -veya bu \u00f6rnekte t\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir birle\u015fimini sunan bir hareketi-, \u00a0bile\u015fenlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc ifade eden, birbirine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan veya birbirini tamamlayan \u00e7ok daha \u00e7e\u015fitli kaynaklardan takip edebilme imk\u00e2n\u0131na sahip olabilseydik, o zaman belki t\u00fcm bile\u015fenlerin b\u00f6ylesi bir harekete dair taleplerini, umutlar\u0131n\u0131 veya motivasyonlar\u0131n\u0131 ve hatta sosyoekonomik konumlar\u0131na dair alg\u0131lar\u0131n\u0131 daha farkl\u0131 ve daha keskin bir \u015fekilde tarihsel ba\u011flam\u0131na oturtabilirdik. Yine de t\u00fcm bunlara ra\u011fmen tarihsel olay ve olgular teorik, politik ve kavramsal perspektiflere oturtulduklar\u0131 m\u00fcddet\u00e7e ba\u011flamlar\u0131na belki de yakla\u015fabileceklerdir ve dolay\u0131s\u0131yla tarih yaz\u0131m\u0131 belki de hi\u00e7bir zaman \u201cobjektif\u201d olamayacakt\u0131r.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

[1]<\/a>\u00a0Bu \u00e7er\u00e7evede bir g\u00f6r\u00fc\u015f Foucault taraf\u0131ndan ortaya koyulmu\u015ftur ve Ergin taraf\u0131ndan Roma \u0130mparatorlu\u011fu ba\u011flam\u0131nda isyan, ba\u015fkald\u0131r\u0131 vb. hareketleri anlamak ad\u0131na tarihsel ba\u011flama oturtulmaktad\u0131r: Buna g\u00f6re Foucault, isyanlar\u0131 anlarken ayn\u0131 zamanda do\u011frudan iktidar\u0131 da anlamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 s\u00f6ylemektedir. Elbette bir isyan\u0131n do\u011fdu\u011fu sosyal, politik, k\u00fclt\u00fcrel ve ekonomik arka plan\u0131 ortaya koymak, isyan\u0131n nedenlerini anlamaya ek olarak isyan\u0131n taleplerini de verir. Ayn\u0131 zamanda isyan\u0131n nedenleri ile birlikte do\u011frudan veya dolayl\u0131 olarak isyan\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 iktidar\u0131n da politik ve ekonomik ayg\u0131tlar\u0131n\u0131 ve sistemini de g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. (Ergin, 2013: 20)<\/p>\n

[2]<\/a>\u00a0\u0130mparatorluk d\u00f6neminde ise \u0130mparator Nerva iktidar\u0131nda yoksullar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik birtak\u0131m \u00f6nlemlerin al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilmekteyiz. Elbette bu durum devlet organizasyonunun emperyal, k\u00f6leci ve s\u0131n\u0131fsal ayr\u0131\u015fmaya dayal\u0131 niteli\u011fini de\u011fi\u015ftirmese de tekil ba\u011flamda ele al\u0131nabilecek bir sosyal politika olmu\u015ftur.<\/p>\n

[3]<\/a>\u00a0Hukuk\u00e7u Caius k\u00f6leleri \u201ck\u00f6leler, hayvanlar ve \u00f6teki \u015feyler\u201d s\u00f6z\u00fc ba\u011flam\u0131nda kategorize ederken, bir ba\u015fka Romal\u0131 hukuk\u00e7u Domitius Ulpianus\u2019un da \u201ck\u00f6le yahut ba\u015fka hayvan\u201d s\u00f6ylemi bu ideolojiyi yans\u0131tmaktad\u0131r. Roma hukuku ayr\u0131ca k\u00f6leye yurtta\u015fl\u0131k hakk\u0131 tan\u0131maman\u0131n yan\u0131nda evlenme, aile sahibi olma, m\u00fclk edinme ve isim sahibi olma hakk\u0131n\u0131 da tan\u0131maz (Diakov, Kovalev, 2008: 112).<\/p>\n

[4]<\/a>\u00a0Ayaklanmalar\u0131n s\u0131n\u0131f bilin\u00e7li politik bir arka plandan do\u011fup do\u011fmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ayaklanmalar\u0131 tetikleyen motivasyonlar ba\u011flam\u0131nda sorgulayabiliriz. S\u00f6m\u00fcr\u00fc ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 k\u00f6le s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n yerel \u00f6l\u00e7ekte de olsa bir araya gelerek ba\u015flatt\u0131klar\u0131 isyan hareketlerini, bunlara paralel bir \u015fekilde \u00f6zellikle M\u00d6 200 y\u0131l\u0131ndan itibaren k\u00f6lelerin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck malikanelerin art\u0131\u015f\u0131yla birlikte izleyebiliriz (Diakov, Kovalev, 2008: 129). Ayr\u0131ca bu t\u00fcr ayaklanmalar\u0131n geli\u015fmesinin bir di\u011fer tetikleyicisi k\u00f6lelik kurumunun h\u0131zla yay\u0131l\u0131m\u0131 ve art\u0131\u015f\u0131 da olmu\u015ftur. \u00d6zellikle Aristonikos, Sicilya ve Spartacus isyanlar\u0131n\u0131n Roma\u2019n\u0131n Akdeniz ve Anadolu\u2019daki h\u0131zl\u0131 yay\u0131lma s\u00fcreci ile paralelli\u011fi \u00f6nemlidir. Bu durum k\u00f6le ayaklanmalar\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131ran dinamikler olarak ele al\u0131nmaktad\u0131r (Ergin, 2013: 230).<\/p>\n

[5]<\/a>\u00a0Ergin bu ba\u011flamda \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n konuya dair g\u00f6r\u00fc\u015flerini ortaya koyar ve tart\u0131\u015f\u0131r: Buna g\u00f6re Africa Aristonikos\u2019u Roma\u2019ya kar\u015f\u0131 milliyet\u00e7i bir direni\u015f y\u00fcr\u00fcten bir lider olarak ele al\u0131rken Vogt buradaki temel motivasyonun krall\u0131\u011f\u0131n Roma\u2019ya miras b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrer. B\u00f6mer ise yukar\u0131da bahsetti\u011fimiz gibi isyan\u0131 \u00e7ok boyutlu, birden fazla y\u00fcz\u00fc olan bir hareket olarak de\u011ferlendirmi\u015f ve bu ba\u011flamda ezilenlerin kendilerini ezenlere, k\u0131rsaldakilerin \u015fehirdekilere, proletaryan\u0131n burjuvaziye kar\u015f\u0131 bir m\u00fccadele verdi\u011fini belirtmi\u015ftir. (Ergin, 2013: 66)<\/p>\n

[6]<\/a>\u00a0Buna g\u00f6re, geleneksel Antik Yunan polis<\/strong>inde yurtta\u015f olarak sistemin y\u00fcr\u00fct\u00fcc\u00fcs\u00fc ve \u00f6znesi olan 18 ya\u015f \u00fcst\u00fc erkeklerden olu\u015fan az\u0131nl\u0131k, Pergamon Krall\u0131\u011f\u0131\u2019ndaki sosyoekonomik yap\u0131n\u0131n da \u00fcst s\u0131n\u0131f\u0131d\u0131r diyebiliriz. Ancak esas politik ve ekonomik hegemonya krallar\u0131n elindeyken, tarihsel olarak Roma\u2019n\u0131n da emperyal ba\u011flamda krall\u0131k \u00fczerinde hegemonya kurdu\u011fu bir s\u00fcrece gelmekteyiz.<\/p>\n

[7]<\/a>\u00a0Esasen Aristonikos\u2019un ger\u00e7ekten de II. Eumenes\u2019in gayrime\u015fru o\u011flu olmas\u0131 muhtemeldir. Bu iddiay\u0131 destekleyen antik kaynaklardan biri, Romal\u0131 tarih\u00e7i Justinus\u2019tur. Justinus, Kral Eumenes\u2019in Ephesoslu bir arp\u00e7\u0131dan Aristonikos ad\u0131nda evlilik d\u0131\u015f\u0131 bir o\u011flu oldu\u011fundan bahsetmi\u015ftir ve Attalos\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Aristonikos\u2019un tahta \u00e7\u0131kmak istedi\u011fini s\u00f6yler. (Malay, 1990: 228)<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Diakov, V., S., Kovalev, \u0130lk\u00e7a\u011f Tarihi Cilt: 2 Roma<\/em>, Yordam Kitabevi, 2008, \u0130stanbul.<\/p>\n

2) Ergin, G., Anadolu\u2019da Roma Hakimiyeti: \u0130syanlar, Tepkiler ve Huzursuzluklar. Asia Eyaleti\u2019nin Kurulu\u015fundan (M\u00d6 129) Iustinianus D\u00f6neminin Sonuna Kadar (MS 565)<\/em>, Doktora Tezi, 2009, \u0130stanbul.<\/p>\n

3) Ergin, G. Anadolu\u2019da Roma Hakimiyeti: Direni\u015f ve D\u00fczen<\/em>, T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131, 2013, \u0130stanbul.<\/p>\n

4) Ergin, G., \u201c\u0130syan ve \u0130mparatorluk\u201d, Tarhan Arma\u011fan\u0131 M. Taner Tarhan\u2019a Sunulan Makaleler (eds. O. Tekin, M. H. Sayar, E. Konyar)<\/em>, Ege Yay\u0131nlar\u0131, 2013, \u0130stanbul.<\/p>\n

5) Malay, H., \u201cBat\u0131 Anadolu\u2019da Aristonikos Ayaklanmas\u0131\u201d, Ege \u00dcniversitesi Tarih \u0130ncelemeleri Dergisi III<\/em>, 1987, \u0130zmir.<\/p>\n

6) Malay, H., \u00c7a\u011flar Boyu K\u00f6lelik<\/em>, G\u00fcndo\u011fan Yay\u0131nlar\u0131, 1990, Ankara.<\/p>\n

7) Malay, H., Hellenistik Devirde Pergamon ve Aristonikos Ayaklanmas\u0131<\/em>, Bergama Belediyesi K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131 No: 10, 1992, \u0130zmir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7lansa da Aristonikos Ayaklanmas\u0131 geni\u015f bir ezilenler kitlesini kapsamas\u0131 ile bir taht m\u00fccadelesi olman\u0131n yan\u0131nda ayn\u0131 zamanda bir sosyoekonomik ba\u015fkald\u0131r\u0131 ve toplumsal bir de\u011fi\u015fim talebi olarak da ele al\u0131nabilir. Aristonikos\u2019un s\u00f6z konusu m\u00fccadeleye yaln\u0131zca taht\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in giri\u015fti\u011fi ileri s\u00fcr\u00fclebilecek olsa bile, birlikte ba\u015fkald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 kitleleri \u201cG\u00fcne\u015f \u00dclkesi\u201d gibi bamba\u015fka bir toplumsal d\u00fczeni \u00f6ng\u00f6ren […]<\/p>\n","protected":false},"author":580,"featured_media":26847,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[158,1464,222],"tags":[3480,3483,3471,3481,3482,1496],"class_list":["post-26842","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-121-sayi","category-dosya","category-tarih","tag-antik-roma","tag-aristonikos-ayaklanmasi","tag-halk-isyanlari","tag-kole-isyanlari","tag-roma-imparatorlugu","tag-sinif-mucadelesi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t