{"id":26863,"date":"2014-03-01T15:52:17","date_gmt":"2014-03-01T13:52:17","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26863"},"modified":"2018-06-12T15:59:13","modified_gmt":"2018-06-12T12:59:13","slug":"hepimiz-biraz-neanderthaliz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/03\/01\/hepimiz-biraz-neanderthaliz","title":{"rendered":"Hepimiz biraz Neanderthaliz"},"content":{"rendered":"

Ge\u00e7en Ocak ay\u0131nda Nature dergisinde yay\u0131nlanan bir makale g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n ne kadar Neanderthal geni ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 haritaland\u0131rd\u0131. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Afrika d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00f6lgelerde ya\u015fayan bizlerin sahip oldu\u011fu Neanderthal genlerinin bu b\u00f6lgelerin \u00e7evresel fakt\u00f6rlerine uyum sa\u011flamada bizleri daha ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. K\u0131sacas\u0131 hepimiz biraz Neanderthaliz ve onlara \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyuz. <\/em><\/p>\n

Benzer prehistorik zamanlarda ayn\u0131 co\u011frafyada ya\u015fam\u0131\u015f olan ve farkl\u0131 t\u00fcrlere atfedilen atalar\u0131m\u0131z\u0131n birbirleri ile olan ili\u015fkileri hep merak\u0131m\u0131z\u0131 uyand\u0131rd\u0131. Birbirleri ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar m\u0131, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131larsa ne yapt\u0131lar? Bug\u00fcne kadar yap\u0131lan kurgular\u0131n ve canland\u0131rmalar\u0131n \u00e7o\u011fu ya birbirleri ile sava\u015ft\u0131klar\u0131 ya da sevi\u015ftikleri y\u00f6n\u00fcnde. Ya hayatta kalma m\u00fccadelesinde birbirlerini rakip olarak g\u00f6rd\u00fcler ve sava\u015ft\u0131lar ya da i\u00e7lerinden kimi cesaretli bireyler sevi\u015fmeyi tercih etti. Nedense g\u00fcncel alg\u0131lar\u0131m\u0131z onlara sadece bu iki ihtimali ya\u015fama \u015fans\u0131 b\u0131rak\u0131yor. Bu heyecanl\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n \u00e7o\u011fu Neanderthaller ve \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 modern insan aras\u0131ndaki kar\u015f\u0131la\u015fma ve melezle\u015fme \u00fczerine odaklan\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu iki t\u00fcr ayn\u0131 zamanda \u00e7ok yak\u0131n ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131 payla\u015ft\u0131lar ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. Gelin sava\u015ft\u0131lar m\u0131 yoksa sevi\u015ftiler mi birlikte tart\u0131\u015fal\u0131m.<\/p>\n

\u0130nsan evriminde soru i\u015faretlerinin yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 temel basamaklar genel olarak \u015f\u00f6yle \u00f6zetlenebilir: Yakla\u015f\u0131k 6 milyon y\u0131l \u00f6nce \u015fempanze ile payla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z ortak atadan ger\u00e7ekle\u015fen evrimsel ayr\u0131\u015fma, beraberinde dik y\u00fcr\u00fcmenin evrimi ve bu de\u011fi\u015fimde rol alm\u0131\u015f t\u00fcrler. Ard\u0131ndan 2,5 ile 3 milyon y\u0131l aras\u0131nda kalan d\u00f6nemde bu erken insanlardan (australopithecuslar) Homo cinsinin (taksonomik olarak bizlerin i\u00e7inde yer ald\u0131\u011f\u0131 grup) evrimle\u015fmesi, beyin hacminde meydana gelen art\u0131\u015f ve ta\u015f alet \u00fcretimi gibi hem biyolojik hem de k\u00fclt\u00fcrel evrimsel de\u011fi\u015fimleri i\u00e7eren s\u00fcre\u00e7. Yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon y\u0131l \u00f6nce Homo erectus<\/em> atam\u0131z\u0131n Afrika\u2019dan Avrasya\u2019ya olan g\u00f6\u00e7\u00fc ve Homo t\u00fcrlerinin Avrasya\u2019ya yay\u0131l\u0131\u015f\u0131, Homo heidelbergensis<\/em>\u2019in evrimle\u015ferek bize yani Homo sapiens<\/em> ve Neanderthal insan\u0131 Homo neanderthalensis<\/em>\u2019e atal\u0131k etmesi say\u0131labilir. Ancak son zamanlarda bu \u00f6nemli evrimsel de\u011fi\u015fim s\u00fcre\u00e7lerinde ka\u00e7 farkl\u0131 t\u00fcr\u00fcn yer ald\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmalar\u0131n oda\u011f\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. \u00d6zellikle g\u00fcn\u00fcm\u00fcze yak\u0131n, bin y\u0131llar ile tarihlendirilen d\u00f6nemlere ait fosil kal\u0131nt\u0131larda korunmu\u015f atasal DNA materyalinin elde edilmesi ile olu\u015fturulan genetik bilgi bizlere bu d\u00f6nemlerde ka\u00e7 farkl\u0131 t\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f olabilece\u011fi konusunda \u00f6nemli kan\u0131tlar sunuyor. Yakla\u015f\u0131k 200 bin ile 28 bin y\u0131l aras\u0131nda kalan d\u00f6nemde Avrupa, Orta Asya ve g\u00fcneybat\u0131 Asya\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olan Neanderthallere ait fosil kal\u0131nt\u0131lardan elde edilen neredeyse b\u00fct\u00fcne yak\u0131n gen haritas\u0131 o t\u00fcr\u00fcn bizler ile olan genetik benzerli\u011fini ayd\u0131nlat\u0131yor. Ayn\u0131 zamanda yeni ke\u015fiflerden elde edilen atasal DNA bilgileri bizlere yak\u0131n d\u00f6nemde bizden ve Neanderthallerden ba\u015fka insan t\u00fcrlerinin de ya\u015fam\u0131\u015f olabilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n

\u0130lk Neanderthal fosili ke\u015ffedildi\u011fi g\u00fcnden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze paleoantropologlar bu fosil insan\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131yla ayn\u0131 t\u00fcr i\u00e7erisinde yer al\u0131p almad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131yorlar. Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinin 118. say\u0131s\u0131nda \u201cDmanisi Fosil Ke\u015fifleri ve Erken \u0130nsanlar\u0131n Evrimsel Ge\u00e7mi\u015fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131da, ya\u015fayan t\u00fcrler ile fosil (yok olmu\u015f) t\u00fcrlerin taksonomik tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131n \u00e7ok farkl\u0131 s\u00fcre\u00e7ler i\u00e7erdi\u011finden s\u00f6z etmi\u015ftim. Ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan biyologlar ve taksonomistler \u00e7o\u011funlukla do\u011fal ya\u015fam alanlar\u0131nda birbirleri ile \u00e7iftle\u015fip verimli yavrular \u00fcretebilen topluluklar\u0131 biyolojik t\u00fcr konsepti ba\u011flam\u0131nda t\u00fcr olarak tan\u0131mlarlar. Buna kar\u015f\u0131n paleoantropologlar ve paleontologlar fosil materyal \u00fczerinde evrimsel t\u00fcr konsepti ya da filogenetik t\u00fcr konseptini baz alarak, benzersiz morfolojik karakterleri \u00e7e\u015fitli kompleks kriterlere g\u00f6re de\u011ferlendirerek, analiz ederek t\u00fcr tan\u0131mlamas\u0131 yaparlar. Neanderthal ve modern insan\u0131 farkl\u0131 t\u00fcrler mi de\u011fil mi sorusu ile masaya yat\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda sadece paleontolojik perspektife g\u00f6re tart\u0131\u015famay\u0131z, \u00e7\u00fcnk\u00fc ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar iki t\u00fcr\u00fcn de DNA materyalini elde etmeyi ba\u015fard\u0131. Bu durum i\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden daha farkl\u0131 bir platforma ta\u015f\u0131d\u0131. \u0130sterseniz yava\u015f yava\u015f bu konuyu tart\u0131\u015fmaya ba\u015flayal\u0131m.<\/p>\n

Neanderthaller g\u00fcn\u00fcm\u00fcz modern insan\u0131na gerek morfolojik gerekse genetik olarak bildi\u011fimiz en yak\u0131n insan t\u00fcrlerinden biri. Sokakta bir Neanderthal g\u00f6rseniz ve insanlar\u0131n fiziksel \u00f6zellikleri hakk\u0131nda \u00e7ok dikkatli bir g\u00f6zlemci de\u011filseniz onun Neanderthal oldu\u011funu anlaman\u0131z g\u00fc\u00e7 olurdu. Neanderthaller bize g\u00f6re daha k\u0131sa ancak daha iri ve kaba yap\u0131l\u0131 insanlard\u0131. \u00c7etin \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 hayatta kalabilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc ve sa\u011flam kemiklere, dayan\u0131kl\u0131 bir bedene, g\u00fc\u00e7l\u00fc kaslara sahiptiler. Bir\u00e7ok lokalitede bulunan Neanderthal kemiklerinden, bireylerin ya\u015farken bir\u00e7ok kez kemiklerinin k\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ancak tekrar iyile\u015ftikleri ve ya\u015famaya devam ettikleri anla\u015f\u0131l\u0131yor. Ac\u0131ya ve darbelere kar\u015f\u0131 daha sa\u011flam ve dayan\u0131kl\u0131 bir iskelete ve bedene sahiptiler. Buna kar\u015f\u0131n kulland\u0131klar\u0131 alet teknolojisi kesinlikle \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 modern insana g\u00f6re daha basit ve avlanma repertuar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Neanderthallerin sanatla u\u011fra\u015ft\u0131klar\u0131na dair g\u00f6r\u00fc\u015fler var, ancak bunu direkt ba\u011flant\u0131land\u0131ran g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kan\u0131t yok.<\/p>\n

Neanderthal insan\u0131 ve bizim t\u00fcr\u00fcm\u00fcz Homo sapiens<\/em> aras\u0131nda genetik melezle\u015fmenin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fine ve bizlerin ne kadar Neanderthal geni ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131za dair kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma ge\u00e7en Ocak ay\u0131n\u0131n son haftas\u0131na ait Nature<\/em> dergisinde yay\u0131nland\u0131 (Sankararaman ve di\u011f., 2014). Ayr\u0131ca 2014 Ocak ay\u0131n\u0131n ilk haftas\u0131nda Altay Da\u011flar\u0131\u2019nda bir lokaliteden ke\u015ffedilen Neanderthal kad\u0131n\u0131na ait genom dizilimi de elde edildi (Pr\u00fcfer ve di\u011f., 2014). Yine ge\u00e7en Ocak ay\u0131 i\u00e7erisinde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131nda ne kadar Neanderthal geni bulundu\u011funa dair bir \u00e7al\u0131\u015fma da Science<\/em> dergisinde duyuruldu (Vernot ve Akey, 2014). Bu makaleleri okurken ve bu yaz\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 s\u00fcrecinde k\u0131sa bir kaynak ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yaparken \u00e7ok \u00f6nemli yeni bir esere rastlad\u0131m. \u0130lk Neanderthal genom \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda ba\u015flayan ve bug\u00fcn Neanderthal genom diziliminin neredeyse tamamen ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 ile bu s\u00fcrece damgas\u0131n\u0131 vuran bir isim, Svante P\u00e4\u00e4bo\u2019nun -Max Planck Enstit\u00fcs\u00fc Evrimsel Antropoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde (Almanya, Leipzig) ara\u015ft\u0131rmac\u0131- 11 \u015eubat 2014 tarihinde Basic Books yay\u0131nevi taraf\u0131ndan Neanderthal Man; In search of lost genomes<\/em> (Kay\u0131p Genlerin Ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131nda Nenaderthal \u0130nsan\u0131) ba\u015fl\u0131kl\u0131 kitab\u0131 yay\u0131nland\u0131. Hemen kitab\u0131n elektronik versiyonunu ald\u0131m okumak i\u00e7in, fakat hen\u00fcz bitiremedim. P\u00e4\u00e4bo ilk \u00e7al\u0131\u015fmalardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze Neanderthal insan\u0131na ait genetik bilgiye nas\u0131l ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n detayl\u0131 tarihini ve Neanderthal insan\u0131 ile ilgili g\u00fcncel tart\u0131\u015fmalar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir bilgi zenginli\u011fi ile anlat\u0131yor, bu kitab\u0131 okumay\u0131 bitirmeden bu yaz\u0131y\u0131 kaleme almak beni rahats\u0131z etse de yeni \u00e7\u0131kan makaleler \u00fczerinden konunun g\u00fcncelli\u011fi kaybolmadan yazman\u0131n da de\u011ferli olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm.<\/p>\n

Neanderthallerden bize kalan miras<\/strong><\/p>\n

Neanderthallere ait ilk DNA kal\u0131nt\u0131s\u0131 1997 y\u0131l\u0131nda ke\u015ffedildi ve o g\u00fcnden bug\u00fcne atasal DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 h\u0131zla ilerledi. \u00d6rnek alma tekniklerinden genetik bilgiyi elde etme teknolojisine, kullan\u0131lan aletlerin h\u0131zla geli\u015fmesine ve ekonomikle\u015fmesine paralel olarak DNA kal\u0131nt\u0131s\u0131na ula\u015fma \u015fans\u0131 da y\u00fckseldi. 1997 y\u0131l\u0131nda elde edilen Neanderthal (mitokondriyal) DNA kal\u0131nt\u0131s\u0131 (360 baz \u00e7ifti) 1836 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da Feldhofer ma\u011faras\u0131nda bulunmu\u015f kemiklerden elde edilmi\u015fti. \u0130lk Neanderthal \u00e7ekirdek DNA\u2019s\u0131n\u0131n (1 milyon baz \u00e7ifti) elde edilmesi ise 2006 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015febildi. Mitokondriyal DNA (mtDNA), h\u00fccrelerimiz i\u00e7erisinde h\u00fccrenin enerji gereksinimini sa\u011flayan mitokondri organelinin i\u00e7inde bulunan ve sadece anneden aktar\u0131lan DNA bilgisini i\u00e7ermektedir. \u00c7ekirdek DNA ise h\u00fccre \u00e7ekirde\u011finin i\u00e7inde yer alan ve hem anne hem de babadan gelen DNA bilgisini i\u00e7erir. 2010 y\u0131l\u0131nda yakla\u015f\u0131k olarak 5,5 milyon \u00e7ekirdek DNA baz \u00e7ifti alt\u0131 ayr\u0131 Neanderthal bireyine ait fosil kal\u0131nt\u0131lardan elde edildi. Ayr\u0131ca neredeyse 20 farkl\u0131 Neanderthal bireyinden par\u00e7al\u0131 ve b\u00fct\u00fcn mtDNA elde edildi. Sadece Neanderthal insan\u0131na ait de\u011fil, ayr\u0131ca 2010 y\u0131l\u0131nda Rusya\u2019da Altay Da\u011flar\u0131\u2019nda Denisova ma\u011faras\u0131nda ke\u015ffedilen fosil kal\u0131nt\u0131larda Neanderthal ve bize ait olmayan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir t\u00fcre ait DNA elde edildi. 2012 y\u0131l\u0131nda Denisova insan\u0131 \u00fczerinde s\u00fcren \u00e7al\u0131\u015fmalar sonu\u00e7land\u0131 ve bir bireyden 100 milyara yak\u0131n DNA baz \u00e7ifti elde edildi. (\u015eekil-1)<\/p>\n

\"\"
1: Neandertal ve Denisova insanlar\u0131na ait DNA materyalinin elde edildi\u011fi lokaliteler.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar ayn\u0131 zamanda uzun zamand\u0131r paleoantropoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131n g\u00fcndemini i\u015fgal eden Neanderthal ve modern insan\u0131n melezle\u015fip melezle\u015fmedi\u011fi tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ayd\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015fturdu. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar Neanderthal, Denisova ve modern insan aras\u0131nda genetik al\u0131\u015fveri\u015fin yani melezle\u015fmenin oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Hatta ge\u00e7en Ocak ay\u0131nda Nature<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan Sankararaman ve di\u011f. 2014 makalesi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n ne kadar Neanderthal geni ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 haritaland\u0131rd\u0131. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Afrika d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00f6lgelerde ya\u015fayan bizlerin sahip oldu\u011fu Neanderthal genlerinin bu b\u00f6lgelerin \u00e7evresel fakt\u00f6rlerine uyum sa\u011flamada bizleri daha ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler.<\/p>\n

Neanderthal ve modern insan\u0131n ortak atas\u0131 muhtemelen yar\u0131m milyon y\u0131ldan biraz fazla s\u00fcre \u00f6nce Afrika\u2019da ya\u015f\u0131yordu. Modern insan\u0131n atalar\u0131 Afrika\u2019da kalmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken Neanderthallerin atalar\u0131 Avrupa ve Asya\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmi\u015flerdi. Ancak 100 bin y\u0131l \u00f6nce modern insan\u0131n atalar\u0131 da Neanderthallerin atalar\u0131na benzer olarak Afrika d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6\u00e7 ettiler. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Neanderthal atalar\u0131n\u0131n Afrika\u2019dan ayr\u0131lma tarihinin 270 bin ile 440 bin y\u0131llar aras\u0131nda kalan bir d\u00f6nemde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini tahmin ediyorlar. Neanderthaller uzunca bir s\u00fcre neredeyse 200 bin y\u0131l, daha \u00e7etin \u00e7evresel ko\u015fullarda hayatta kalabilecek bir genetik donan\u0131ma sahiptiler. Bu genleri modern insana aktarmalar\u0131, modern insan\u0131n bu fiziksel ko\u015fullara kar\u015f\u0131 hem kendi teknolojik ve k\u00fclt\u00fcrel donan\u0131m\u0131n\u0131 hem de daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde hayatta kalm\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Bunun en \u00f6nemli kan\u0131t\u0131 olarak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, v\u00fccudumuzda derimizin \u00fcst tabakas\u0131nda (epidermiste) yer alan keratinocyte h\u00fccrelerini kontrol eden gen ifadelerinin Neanderthallerden aktar\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fcler. Keratin proteini sa\u00e7lar\u0131m\u0131zda, t\u0131rnaklar\u0131m\u0131zda ve derimizde bulunur ve ayr\u0131ca derimizin su ge\u00e7irmez \u00f6zelli\u011fini art\u0131rarak bakteriyel, viral, s\u0131cakl\u0131k, so\u011fuk, UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131 gibi zararl\u0131 bir\u00e7ok \u00e7evresel etkilere kar\u015f\u0131 korur. Bu durumda Afrika\u2019dan Neanderthal atalar\u0131ndan daha sonra g\u00f6\u00e7 eden modern insan\u0131n atalar\u0131, Avrupa ve Bat\u0131 Asya\u2019ya vard\u0131klar\u0131nda Neanderthaller ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar ve melezle\u015fmenin sonucu, farkl\u0131 \u00e7evre ko\u015fullar\u0131nda onlar\u0131 avantajl\u0131 k\u0131lacak karakterleri gen havuzlar\u0131na katt\u0131lar.<\/p>\n

\"\"
Bir Neandertal adam\u0131n\u0131n iskeleti ve canland\u0131rmas\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Melez bireylerin k\u0131s\u0131r olmas\u0131 se\u00e7ilimi d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc<\/strong><\/p>\n

Ancak ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar melez bireylerin \u00fcremede ba\u015far\u0131s\u0131z olduklar\u0131n\u0131 yani k\u0131s\u0131r olabileceklerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar. Melez bireylerin k\u0131s\u0131r oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc hepimiz biliyoruz, at ve e\u015fekten melezlenen kat\u0131r da k\u0131s\u0131r bir canl\u0131d\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bizlerde bulunan Neanderthal genlerinin gen havuzunda se\u00e7iliminin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011funu ve bunun melez bireylerin \u00fcremede ba\u015far\u0131s\u0131z olduklar\u0131ndan kaynaklanabilece\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fcler. Bunun nedeni ise Neanderthal soyuna ait azalm\u0131\u015f genlerin modern insan genomunda iki yerde yo\u011funla\u015fmas\u0131; erkek bireylerin testislerinde ve X kromozomu \u00fczerinde. Genlerin bu \u015fekilde da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 asl\u0131nda farkl\u0131 altt\u00fcrlerin \u00e7iftle\u015fmesi ile ortaya \u00e7\u0131kan \u00fcremede ba\u015far\u0131s\u0131z k\u0131s\u0131r bireyler (kat\u0131r gibi) ile benze\u015fiyor. Bu durum bize biyolojik olarak farkl\u0131 t\u00fcrlere do\u011fru ayr\u0131\u015fma noktas\u0131nda olan Neanderthal ve modern insan\u0131n tamam\u0131 ile farkl\u0131 t\u00fcr olmadan \u00f6nce melezle\u015ftiklerini ancak melezle\u015fen bireylerin \u00fcremede ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu i\u00e7in genlerin se\u00e7ilim oran\u0131n\u0131n iki t\u00fcr\u00fcn gen havuzunda da zamanla azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor. Sonu\u00e7 olarak hen\u00fcz t\u00fcr baz\u0131nda biyolojik olarak tamam\u0131 ile birbirinden izole olmayan Neanderthal ve modern insan bireyleri melezle\u015ftiler, do\u011fan melez bireylerin erkek olanlar\u0131 ya \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck \u00fcreme g\u00fcc\u00fcne sahiptiler ya da k\u0131s\u0131rd\u0131lar. \u00c7\u00fcnk\u00fc bizler \u00f6zellikle sperm \u00fcretmede kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z testislerimizdeki genlerde Neanderthal-modern insan melezlerinden \u00e7ok az gen katk\u0131s\u0131na sahibiz, bu da bu melez bireylerin \u00fcreme ile ilgili gen katk\u0131s\u0131nda \u00e7ok az ya da hi\u00e7 bulunmad\u0131klar\u0131 anlam\u0131na geliyor. Neanderthal alellerinin melez bireylerin erkeklerinde \u00fcreme verimsizli\u011fine yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 iddia ediliyor. Kal\u0131t\u0131lan genler ise \u00e7o\u011funlukla melez di\u015fi bireylerden.<\/p>\n

Neanderthal genleri Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki so\u011fuk iklimlerde atalar\u0131m\u0131za ba\u015far\u0131l\u0131 karakterler sa\u011flasa da, melez bireylerin k\u0131s\u0131r olmas\u0131 bu karakterlerin se\u00e7ilimini d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f olmal\u0131yd\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f ilk kez ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fcyor. Finlandiyal\u0131 d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc paleontolog Bj\u00f6rn Kurten 1980 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 prehistorik bilimkurgu Dance of the Tiger; A novel of the Ice Age<\/em> (Kaplan\u0131n Dans\u0131; Buzul \u00c7a\u011f\u0131n\u0131n bir hik\u00e2yesi) eserinde, Neanderthal ve Cro-Magnon insan\u0131n\u0131n buzul \u00e7a\u011f\u0131ndaki hik\u00e2yesini anlat\u0131r, bu farkl\u0131 iki insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn melezle\u015fti\u011fini ancak do\u011fan bireylerin k\u0131s\u0131r oldu\u011funu s\u00f6yler. Kurten, paleontoloji alan\u0131nda -prehistorik memeliler hakk\u0131nda- bir\u00e7ok bilimkurgu kitab\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r, bu kitaplar\u0131n hen\u00fcz T\u00fcrk\u00e7eye kazand\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir kay\u0131p.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar sadece g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 Neanderthal genlerini de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Neanderthal geni olup g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131 taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nmayan genleri de a\u00e7\u0131klad\u0131lar. Bu durum Neanderthal genlerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun asl\u0131nda gen havuzunda se\u00e7ilmedi\u011fini ve elendi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Akey\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re modern insan genomunun Neanderthal katk\u0131s\u0131 bulunmayan b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc FOXP2 genini i\u00e7eriyor. FOXP2 geni insanlarda konu\u015fma davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen bir gen, bu \u00f6zellik bizi Neanderthallerden ay\u0131r\u0131yordu. Neanderthaller g\u0131rtlak ve a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funda farkl\u0131 seslerden olu\u015fan s\u00f6zc\u00fck gruplar\u0131n\u0131 ak\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde olu\u015fturam\u0131yorlard\u0131 ve bu geli\u015fimi kontrol eden genlere sahip de\u011fildiler. Sankararaman\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131nda aktif olan Neanderthal genlerinin erkek bireylerde testislerde ya da X kromozomu \u00fczerinde yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Bu durum daha \u00f6nce bahsetti\u011fimiz gibi Neanderthal ve modern insan melezlerinin y\u00fcksek oranda k\u0131s\u0131r olduklar\u0131 sonucunu do\u011furuyor.<\/p>\n

Genetik benzerlik soy ili\u015fkisini vurguluyor, atasal ili\u015fkiyi de\u011fil. \u00d6rne\u011fin, insan ve \u015fempanze ayn\u0131 ata soyunu payla\u015f\u0131yor, ancak \u015fempanze insan\u0131n, insan da \u015fempanzenin atas\u0131 de\u011fil. Di\u011fer bir \u00f6rnek ise Denisova insan\u0131. Sibirya\u2019da Altay Da\u011flar\u0131\u2019nda bulunan Denisova ma\u011faras\u0131nda ke\u015ffedilen kemiklerden yap\u0131lan DNA analizleri onlar\u0131n farkl\u0131 bir t\u00fcr oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Daha sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar G\u00fcneydo\u011fu Asya ve Okyanusya\u2019da ya\u015fayan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n d\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan insanlardan daha \u00e7ok bug\u00fcn ya\u015famayan Denisova insan\u0131yla genetik olarak ilgili olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. Denisova insanlar\u0131n\u0131n belli oranda genetik bilgilerine sahip olsak da bu insanlar\u0131n morfolojilerini yans\u0131tan fosil buluntulara sahip de\u011filiz. DNA materyalinin elde edildi\u011fi parmak kemi\u011fi gibi \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck kal\u0131nt\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda bir kan\u0131t yok. Bu nedenle ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar salt genetik veriye dayanarak Denisova insan\u0131na yeni bir t\u00fcr ismi vermediler. Verilerin daha da \u00e7o\u011falmas\u0131n\u0131 bekliyorlar.<\/p>\n

\u0130nsan t\u00fcrleri aras\u0131ndaki gen al\u0131\u015fveri\u015fi<\/strong><\/p>\n

Pr\u00fcfer\u2019in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 d\u00f6rt farkl\u0131 insan t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda gen al\u0131\u015fveri\u015fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendiriyor (\u015eekil 2). Buna g\u00f6re Neanderthal geni bar\u0131nd\u0131ran farkl\u0131 insan gruplar\u0131n\u0131n Neanderthallerin farkl\u0131 co\u011frafik (izole) gruplar\u0131ndan bu genleri ald\u0131klar\u0131 fikri a\u011f\u0131rl\u0131k kazan\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Neanderthal genine sahip olan Kafkaslar, Altaylar ya da H\u0131rvatlar farkl\u0131 oranlarda ve yap\u0131da alel i\u00e7eriklerine sahipler. Bu da onlar\u0131n co\u011frafik ve genetik olarak farkl\u0131 Neanderthal gruplar\u0131 ile gen al\u0131\u015fveri\u015finde bulunduklar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n ilgin\u00e7 bir di\u011fer sonucu ise Denisova insanlar\u0131n\u0131n bilinmeyen bir insan t\u00fcr\u00fc ile gen al\u0131\u015fveri\u015finde bulunmu\u015f olmas\u0131 (\u015eekil 2). Mitokondriyal DNA ayr\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6re bu bilinmeyen insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn bir Homo erectus<\/em> toplulu\u011fu olaca\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc bir olas\u0131l\u0131k olarak makalede sunulmu\u015f. Denisova insan\u0131n\u0131n genomunda bulunan bilinmeyen insan t\u00fcr\u00fc katk\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k olarak 700 bin y\u0131l ile 1,3 milyon y\u0131l \u00f6ncesi bir ayr\u0131\u015fmaya denk geliyor ve bu tarihler yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6\u00e7 eden Homo erectus<\/em>un ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemi i\u015faret etmekte. Bununla birlikte Afrikal\u0131 ve Asyal\u0131 Homo erectus<\/em> t\u00fcrlerinin tamamen izole olmas\u0131 muhtemelen yakla\u015f\u0131k 1 milyon y\u0131l \u00f6nceye atfediliyor.<\/p>\n

\"\"
\u015eekil-2. Ge\u00e7 Pleyistosen d\u00f6nem boyunca muhtemel gen ak\u0131\u015flar\u0131n\u0131n modeli. Bu modelde neanderthaller ile Denisoval\u0131lar ve modern insan aras\u0131ndaki tahmini oranlardaki gen ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Ayr\u0131ca hen\u00fcz bilinmeyen bir t\u00fcr\u00fcn de Denisoval\u0131lar\u0131n gen havuzuna katk\u0131da bulundu\u011fu saptand\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nsanlar bug\u00fcn neredeyse b\u00fct\u00fcn genomuna sahip oldu\u011fumuz Neanderthal insan\u0131 ile g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131n\u0131n genlerini melezlemeyi konu\u015fuyorlar, bu sonucunu g\u00f6rmek \u00e7ok ilgin\u00e7 olurdu. Ancak Profes\u00f6r Reich, bu melezle\u015fmenin yakla\u015f\u0131k 60 bin y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini ve bir\u00e7ok Neanderthal geninin g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131nda mevcut oldu\u011funu belirtiyor. Bu nedenle hepimiz biraz Neanderthaliz.<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) Pr\u00fcfer ve di\u011f. 2014. The complete genome sequence of a neanderthal from the Altai mountains. Nature. Vol 505; 43-49. 2 January 2014.<\/p>\n

2) Sankararaman ve di\u011f. 2014\u00e7 The genomic landnscape of Neanderthal ancestry in present-day humans. Nature. 29 January 2014. doi:10.1038\/nature12961.<\/p>\n

3) Vernet ve Akey. 2014. Resurrecting surviving neanderthal lineages from modern human genomes. Science<\/em>, 29 January 2014 doi: 10.1126\/science.1245938.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ge\u00e7en Ocak ay\u0131nda Nature dergisinde yay\u0131nlanan bir makale g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insanlar\u0131n\u0131n ne kadar Neanderthal geni ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 haritaland\u0131rd\u0131. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck Afrika d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00f6lgelerde ya\u015fayan bizlerin sahip oldu\u011fu Neanderthal genlerinin bu b\u00f6lgelerin \u00e7evresel fakt\u00f6rlerine uyum sa\u011flamada bizleri daha ba\u015far\u0131l\u0131 k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrd\u00fcler. K\u0131sacas\u0131 hepimiz biraz Neanderthaliz ve onlara \u00e7ok \u015fey bor\u00e7luyuz. Benzer prehistorik zamanlarda ayn\u0131 co\u011frafyada ya\u015fam\u0131\u015f […]<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":26864,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[158,211,32],"tags":[1049,230,2283,1494],"class_list":["post-26863","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-121-sayi","category-antropoloji","category-evrim","tag-insanin-evrimi","tag-insanlik-tarihi","tag-neanderthal","tag-secilim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t