{"id":26892,"date":"2014-03-01T17:07:29","date_gmt":"2014-03-01T15:07:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26892"},"modified":"2018-06-12T17:17:57","modified_gmt":"2018-06-12T14:17:57","slug":"universiteler-bilim-dergileri-ve-erdem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/03\/01\/universiteler-bilim-dergileri-ve-erdem","title":{"rendered":"\u00dcniversiteler, bilim dergileri ve erdem"},"content":{"rendered":"

20. y\u00fczy\u0131l, \u00fcniversitelerin yap\u0131s\u0131, bilim dergilerinin niteli\u011fi ve biliminsanlar\u0131n\u0131n tutumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici oldu. \u015eu anda devam eden problemleri de elbette a\u015faca\u011f\u0131z. Kimisi i\u00e7in bilim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7erisindeki de\u011fi\u015fimler yeterli olacak; ama kimisi de sosyo-ekonomik boyutta farkl\u0131 bir seyir izlemeyi gerektiriyor. <\/em><\/p>\n

\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bilgiye dayal\u0131 yolculu\u011fu, kendine \u00f6zg\u00fc kimi problemlerin olu\u015fumu ve \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, bir s\u00fcre sonra yenileriyle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131 \u015feklinde devam ediyor. \u00c7e\u015fitli disiplinleri ilgilendiren somut zorluklar d\u0131\u015f\u0131nda, bilimin genelini etkileyen sorunlarla da kar\u015f\u0131la\u015f\u0131yoruz. Dilerseniz \u015fimdi \u00fcniversiteler, bilim dergileri, biliminsanlar\u0131 ve erdem alt ba\u015fl\u0131klar\u0131na e\u011filelim.<\/p>\n

\u00dcniversiteler<\/strong><\/p>\n

1350-1800 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, \u00fcniversiteler skolastik felsefe\/d\u00fc\u015f\u00fcnce egemenli\u011fi alt\u0131ndayd\u0131. E\u011fitim teoloji, t\u0131p ve hukuk a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olup yeni bilgi \u00fcretiminden, deneysel bilgiden uzakt\u0131. Modern bilimin geli\u015fimini h\u0131zland\u0131ran \u00e7al\u0131\u015fmalar mevcuttu belki; ama esas g\u00fc\u00e7 kilisede bulunuyordu. 1800\u2019den sonras\u0131 ise \u00fcniversitenin klasik d\u00f6nemi olarak kabul ediliyor. Bu zaman zarf\u0131nda laboratuvar say\u0131s\u0131 ve bilgi \u00fcretiminde geli\u015fme kaydedildi, scientist<\/em> (bilimci) s\u0131fat\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan profesyoneller ortaya \u00e7\u0131kt\u0131, devlet ve kiliseye ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k azald\u0131. \u201cSo\u011fuk Sava\u015f\u201d d\u00f6nemine gelindi\u011finde devletin \u00fcniversiteler \u00fczerindeki g\u00fcc\u00fc, y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n temel finansal deste\u011fini sa\u011flamas\u0131yla kendini g\u00f6sterdi. 1980\u2019ler ve sonras\u0131nda ise \u015firketlerin etkisi \u00f6nlenemez bir noktaya geldi, \u00fcniversite-sermaye birliktelikleri yayg\u0131nla\u015ft\u0131.<\/p>\n

\"\"
Die Zeit\u2019ta \u00e7\u0131kan kapak \u00e7izimi. (www.pinterest.com)<\/figcaption><\/figure>\n

Die Zeit<\/em>, A\u011fustos 2013\u2019te yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7izimle (1), y\u00fczlerce kitap sayfas\u0131 veya saatlerce s\u00fcren konferans konu\u015fmalar\u0131yla anlatabilece\u011fimiz ili\u015fkileri, tek sayfada bizlere aktarm\u0131\u015ft\u0131. Karikat\u00fcr\u00fcn veya foto\u011fraf\u0131n g\u00fcc\u00fcne tan\u0131k olanlar\u0131m\u0131z i\u00e7in, bu durum \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fil. Almanya\u2019daki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulayan Die Zeit<\/em>, bilim \u00fczerindeki \u015firket denetimine vurgu yap\u0131yor ve mevcut durumu cinsel ili\u015fki an\u0131yla resmediyordu: erkek tav\u015fan end\u00fcstri, di\u015fisi ise bilimdi.<\/p>\n

Kapitalizmin egemenli\u011fi alt\u0131ndaki bir d\u00fcnyada, \u00fcniversitelerin i\u015fletmelerin y\u00f6ntemleriyle paralellik g\u00f6stermesi tuhaf de\u011fil. Liseler bile art\u0131k ne kadar \u00f6\u011frenciyi \u00fcniversitelere g\u00f6nderdikleriyle \u00f6v\u00fcn\u00fcyorlar. Dershaneler ve \u00f6zel kurslar\u0131n kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131 ise ba\u015f\u0131ndan beri buydu. Hemen her yere girdi-\u00e7\u0131kt\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 hakim. Biliminsanlar\u0131, yaz\u0131lan makale veya tamamlanan proje say\u0131s\u0131, \u00fcniversiteye sa\u011flayacaklar\u0131 maddi kazan\u00e7, vb. \u00fczerinden de\u011ferlendiriliyor. \u0130\u015fe al\u0131mlar proje bazl\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcreli, s\u00f6zle\u015fmeli. \u00d6zel sekt\u00f6rden tan\u0131d\u0131k oldu\u011fumuz proje y\u00f6neticili\u011fi, \u015fimdilerde bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarla beraber an\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Zaman ve fayda, verim \u00fczerinden y\u00fcr\u00fcyen tart\u0131\u015fmalar\u0131n yak\u0131c\u0131 iki \u00f6rne\u011fini \u0130T\u00dc asistanlar\u0131n\u0131n m\u00fccadelesinde ve T\u00fcrkiye\u2019nin CERN maceras\u0131nda g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn. Biliminsanlar\u0131n\u0131n niteli\u011fi, deneylerin, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ama\u00e7lar\u0131 ve i\u015flevi elbette sorgulanabilir olmal\u0131d\u0131r; ancak buradaki kriterler, bilimin kendi y\u00f6ntemi ve toplumsall\u0131k de\u011fil de sermayenin ihtiya\u00e7lar\u0131 esas al\u0131narak belirlenirse, o zaman bir hata var demektir ve bundan zarar g\u00f6recek olan yine bilimin kendisidir.<\/p>\n

Bilim dergileri<\/strong><\/p>\n

\u0130ngiltere\u2019deki Royal Society<\/em>, bilim tarihinde \u00f6zg\u00fcn konuma sahip kurumlardan biridir. Francis Bacon\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerinin etkisinde, bilimin kolektif yan\u0131na, \u00fcretilen bilginin payla\u015f\u0131lmas\u0131na \u00f6nem veren akademi, 17. y\u00fczy\u0131lda, do\u011faya ili\u015fkin, \u00f6zellikle toplumsal yarar\u0131 olacak t\u00fcm birikimi toparlama, bu konudaki \u00e7al\u0131\u015fmalardan haberdar olma amac\u0131ndayd\u0131. Kitaplar\u0131n bas\u0131m\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131n uzun s\u00fcrmesi, deneylerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlere insanlar\u0131n ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n zorlu\u011fu ekonomik nedenlerle birle\u015ferek, yeni t\u00fcr bir ileti\u015fim kanal\u0131n\u0131 gerektirmi\u015fti. 1665 y\u0131l\u0131nda, Royal Society<\/em> sekreteri Henry Oldenburg\u2019un edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcnde, ilk profesyonel bilim dergisi Philosophical Transactions<\/em> kurulmu\u015f oldu. Oldenburg ayn\u0131 zamanda derginin yazar\u0131yd\u0131. Genel okuyucuya hitap eden sayfalarda, dergiye ula\u015ft\u0131r\u0131lan deney sonu\u00e7lar\u0131 ve ilgi \u00e7ekmek amac\u0131yla, bu konudaki tart\u0131\u015fmalar yay\u0131mland\u0131. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 hakk\u0131ndaki yaz\u0131lar\u0131n\u0131n dergide oldu\u011fu gibi bas\u0131lmas\u0131, okunmas\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131 ve okuyucu profilinde de\u011fi\u015fimlere yol a\u00e7t\u0131. 1845\u2019te Scientific American<\/em>, 1869\u2019da ise Nature<\/em> yay\u0131n hayat\u0131na ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Bilim dergileri, mek\u00e2n ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u015f\u0131lmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynad\u0131lar. Say\u0131lar\u0131 artt\u0131k\u00e7a, farkl\u0131 disiplinlerin kendilerine ait dergileri oldu. \u0130nternet yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131, hemen her alanda oldu\u011fu gibi, burada da radikal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlere yol a\u00e7t\u0131. Bug\u00fcn 50 bin civar\u0131nda dergi var ve bilgiye eri\u015fmek, geli\u015fmelerden daha kolay haberdar olmak, bir makalenin yay\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in gereken s\u00fcreyi d\u00fc\u015f\u00fcrmek ve daha fazla makaleye yer vermek m\u00fcmk\u00fcn; ancak bu durum, beraberinde kimi sorunlar yarat\u0131yor veya var olanlar\u0131 daha da karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131r\u0131yor.<\/p>\n

Makalelerdeki bilginin g\u00fcvenilirli\u011fi ve niteli\u011fi pek \u00e7ok ki\u015fiyi d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Dergilere eri\u015fim, eri\u015fenlerin profili, g\u00f6nderilen \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n ne derece sa\u011fl\u0131kl\u0131 oldu\u011fu, edit\u00f6rlerin \u015firketlerle ili\u015fkisi, vb. konularda \u00f6n\u00fcm\u00fcz\u00fc g\u00f6rebilmek bazen olduk\u00e7a zor oluyor. Yay\u0131nlarda daha fazla ara\u015ft\u0131rmaya yer verildi\u011fi ve mutlak say\u0131da bir art\u0131\u015f oldu\u011fu do\u011fru; ancak geni\u015f bilim ailesindeki n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zellikle \u00fcnl\u00fc dergilerin ret oran\u0131n\u0131n fazlas\u0131yla y\u00fcksek oldu\u011fu da a\u015fik\u00e2r. 2013 Nobel t\u0131p \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc alan \u00fc\u00e7 isimden biri, Randy Schekman bu durumdan \u015fik\u00e2yet\u00e7i oldu\u011funu gizlemeyerek, a\u00e7\u0131k eri\u015fimli dergileri tercih edece\u011fini belirtmi\u015fti (2); ancak bu dergilerin g\u00fcvenilirlik karnesinde zay\u0131f notlar g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yor (3). Schekman\u2019a g\u00f6re, Science<\/em>, Nature<\/em>, Cell<\/em> gibi bu alan\u0131n otoritesi olmu\u015f dergiler, bilime zarar veren bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7as\u0131 h\u00e2line geldiler. Biliminsanlar\u0131n\u0131n iyi ve yararl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yerine, pop\u00fcler olanlara y\u00f6neldi\u011fi, kariyer ve fon bulma kayg\u0131s\u0131n\u0131n artt\u0131\u011f\u0131 ele\u015ftirisini y\u00f6nelten Schekman\u2019\u0131n g\u00f6r\u00fc\u015flerini, 2013 Nobel fizik \u00f6d\u00fcl\u00fc sahiplerinden Peter Higgs\u2019in a\u00e7\u0131klamalar\u0131 ile birlikte de\u011ferlendirmek yerinde olur.<\/p>\n

CERN\u2019deki deneyler ve soyad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan Higgs bozonu sayesinde, tan\u0131nan bir y\u00fcz h\u00e2line gelen emekli profes\u00f6r, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn akademi d\u00fcnyas\u0131n\u0131n kendisine bir i\u015f vermeyece\u011fini, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu sistemde istenildi\u011fi kadar \u201c\u00fcretken\u201d olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. (4) \u00dcniversiteler ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda bahsetti\u011fimiz zaman-verim boyutundan bak\u0131nca, seri \u00fcretim yapan fabrikalara benzer \u015fekilde bilim d\u00fcnyas\u0131nda bir makale yazma ve yay\u0131mlatma yar\u0131\u015f\u0131 (5) oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. \u00c7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7\u0131c\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 1964\u2019te yay\u0131mlayan ve o tarihten sonra ondan az makaleye imza atan Higgs, bug\u00fcn\u00fcn akademi k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bu gibi \u00f6nemli bir geli\u015fmeyi yapabilece\u011fi konusunda \u015f\u00fcpheli. Edinburgh \u00dcniversitesi\u2019nin kendisini i\u015ften atmaktan vazge\u00e7mesinde, 1980\u2019de Nobel\u2019e aday g\u00f6sterildi\u011finin \u00f6\u011frenilmesinin etkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor. Higgs, mevcut sistemin \u00f6d\u00fcllendirme ve onore etme y\u00f6ntemine kar\u015f\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in 1999\u2019da, \u015f\u00f6valyelik unvan\u0131n\u0131 reddetmi\u015f. Politik ve ekonomik g\u00fc\u00e7 ili\u015fkilerinin sirayet etti\u011fi bilim d\u00fcnyas\u0131na tepkisi, bizi son ba\u015fl\u0131\u011fa, erdeme getiriyor.<\/p>\n

Biliminsanlar\u0131 ve erdem<\/strong><\/p>\n

Evren ve d\u00fcnyan\u0131n bir yarat\u0131c\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp, onlar\u0131 anlama \u00e7abas\u0131n\u0131 ibadet olarak g\u00f6rmek, bu yolda y\u00fcr\u00fcyenlere sayg\u0131 duymak, erdem atfetmek ge\u00e7mi\u015fte yayg\u0131n bir anlay\u0131\u015ft\u0131. D\u00fcnyevi bask\u0131lardan, politikadan, siyasetten uzak durup bir a\u015fkla, tutkuyla kendini bilime adamak fazilet demekti. Yak\u0131n zaman \u00f6ncesine veya bug\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda elbette \u00f6rnek al\u0131nacak isimler bulabiliriz; ancak esas sorun, toplumun bilime ve biliminsan\u0131na duydu\u011fu g\u00fcvenin zedelenmi\u015f olmas\u0131nda. Die Zeit<\/em> haberine d\u00f6nersek, kullan\u0131lan ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u201csat\u0131lm\u0131\u015f uzmanlar\u201d olmas\u0131 fazlas\u0131yla a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131.<\/p>\n

\"\"
Peter Higgs. (http:\/\/www.telegraph.co.uk)<\/figcaption><\/figure>\n

Bilimin sava\u015flarda oynad\u0131\u011f\u0131 rol, sa\u011fl\u0131k ve g\u0131da alanlar\u0131ndaki skandallar, klonlama ve k\u00f6k h\u00fccre gibi genetik ara\u015ft\u0131rmalar, deneyler, intihal vakalar\u0131, n\u00fckleer kazalar vb. pek \u00e7ok \u015fey, itibar kayb\u0131na sebep g\u00f6sterilebilir. \u00d6nceki iki ba\u015fl\u0131kta da belirtti\u011fimiz gibi, bilim piyasan\u0131n kontrol\u00fcndeki bir kariyer se\u00e7ene\u011fi haline geliyor. Deste\u011fin devam edip kaynak yarat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fta y\u00f6neticiler olmak \u00fczere toplumun baz\u0131 kesimlerini ikna etmeden yol almak \u00e7ok \u00e7ok zor; hele ki s\u00f6z konusu CERN, \u0130nsan Beyni Projesi (HBP) gibi b\u00fcy\u00fck \u00e7apl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarsa.<\/p>\n

Umut bilimde ve toplumda<\/strong><\/p>\n

20. y\u00fczy\u0131l, \u00fcniversitelerin yap\u0131s\u0131, bilim dergilerinin niteli\u011fi ve biliminsanlar\u0131n\u0131n tutumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici oldu. \u015eu anda devam eden problemleri de elbette a\u015faca\u011f\u0131z. Kimisi i\u00e7in bilim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7erisindeki de\u011fi\u015fimler yeterli olacak; ama kimisi de sosyo-ekonomik boyutta farkl\u0131 bir seyir izlemeyi gerektiriyor. Bilim bazen ko\u015farak bazen dinlenerek yol al\u0131yor. \u00d6zg\u00fcr \u00fcniversite, g\u00fcvenilir ve eri\u015filebilir dergiler, J. F. Joliot-Curie gibi bilimciler hayal de\u011fil.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) http:\/\/www.pinterest.com\/pin\/559220478701138903\/<\/p>\n

2) http:\/\/phys.org\/news\/2013-12-nobel-scientist-boycott-science-journals.html<\/p>\n

3) http:\/\/www.ntvmsnbc.com\/id\/25470327\/<\/p>\n

4) www.theguardian.com\/science\/2013\/dec\/06\/peter-higgs-boson-academic-system?CMP=twt_gu<\/p>\n

5) http:\/\/bilimsol.org\/bilimsol\/bilim-kulturu\/yayin-baskisi-cin-de-karaborsa-olusturdu<\/p>\n

Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1)Gibbons, M. (1999). Science\u2019s New Social Contract with Society. Nature<\/em>, 402<\/em>(6761supp), C81-C84<\/p>\n

2) Lawrence, P. A. (2003). The Politics of Publication. Authors, reviewers and editors must act to protect the quality of research, Nature<\/em>, 422<\/em>(6929), 259-261.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

20. y\u00fczy\u0131l, \u00fcniversitelerin yap\u0131s\u0131, bilim dergilerinin niteli\u011fi ve biliminsanlar\u0131n\u0131n tutumlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6\u011fretici oldu. \u015eu anda devam eden problemleri de elbette a\u015faca\u011f\u0131z. Kimisi i\u00e7in bilim d\u00fcnyas\u0131 i\u00e7erisindeki de\u011fi\u015fimler yeterli olacak; ama kimisi de sosyo-ekonomik boyutta farkl\u0131 bir seyir izlemeyi gerektiriyor. \u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n bilgiye dayal\u0131 yolculu\u011fu, kendine \u00f6zg\u00fc kimi problemlerin olu\u015fumu ve \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, bir s\u00fcre sonra yenileriyle […]<\/p>\n","protected":false},"author":441,"featured_media":26893,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[158,2023],"tags":[482,2722,2185],"class_list":["post-26892","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-121-sayi","category-yorungemiz-bilim","tag-bilim","tag-bilim-dergileri","tag-universiteler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t