{"id":26933,"date":"2013-12-01T16:58:02","date_gmt":"2013-12-01T14:58:02","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26933"},"modified":"2018-06-13T17:13:22","modified_gmt":"2018-06-13T14:13:22","slug":"kizli-erkekli-osmanli-saraylari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2013\/12\/01\/kizli-erkekli-osmanli-saraylari","title":{"rendered":"K\u0131zl\u0131-erkekli Osmanl\u0131 saraylar\u0131"},"content":{"rendered":"

Dokuz, on ya\u015f\u0131nda k\u0131zlar\u0131n bikrini izaleden (bek\u00e2retini bozmaktan) pek b\u00fcy\u00fck zevk duyan Sultan Abd\u00fclmecit\u2026 \u015e\u00e2b-\u0131 emretlere (gen\u00e7 delikanl\u0131) d\u00fc\u015fk\u00fcn olan Sultan Abd\u00fclaziz\u2026 Hareminde gen\u00e7 ve \u015firin k\u0131zlardan te\u015fkil etti\u011fi oyun tak\u0131m\u0131 pek tekell\u00fcfle haz\u0131rlanm\u0131\u015f elbiselerin tenevv\u00fc\u00fc ve parlakl\u0131\u011f\u0131, oyuncular\u0131n maharetleri ve ho\u015fluklar\u0131 ile emsalsiz denilecek bir m\u00fckemmeliyet arz eden \u201cUlu Hakan\u201d Abd\u00fclhamit\u2026 \u0130\u015fte Cumhuriyet\u2019in hemen arifesindeki k\u0131zl\u0131-erkekli Osmanl\u0131 saraylar\u0131\u2026<\/em><\/p>\n

\u00dcniversite \u00f6\u011frencilerinin k\u0131zl\u0131-erkekli ayn\u0131 evde kalmalar\u0131 halk\u0131m\u0131z\u0131n geleneklerine uygun de\u011filmi\u015f. Ba\u015fbakan Erdo\u011fan b\u00f6yle buyurdu! Bu muhafazak\u00e2rlar ayn\u0131 zamanda Osmanl\u0131\u2019n\u0131n miras\u0131na sahip \u00e7\u0131k\u0131yorlar ve \u201cYeni Osmanl\u0131c\u0131\u201d ge\u00e7iniyorlar. Biz de okuyaca\u011f\u0131n\u0131z derlemede, bu Osmanl\u0131c\u0131lar\u0131n ve Cumhuriyet y\u0131k\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n neyi muhafaza etmek istediklerini ara\u015ft\u0131rd\u0131k. Kar\u015f\u0131n\u0131zda k\u0131zl\u0131-erkekli Osmanl\u0131 saraylar\u0131 ve bu saraylar\u0131n beyleri olan padi\u015fahlar\u0131n marifetleri. Bu derlemede Cumhuriyet ile birlikte kad\u0131nlar\u0131n neyi kazand\u0131klar\u0131n\u0131 ve Yeni Osmanl\u0131c\u0131lar\u0131n neyi geri almak istediklerini g\u00f6rebilirsiniz.<\/p>\n

ABD\u00dcLMEC\u0130T BEY\u2019\u0130N EV\u0130NDE KIZLI-ERKEKL\u0130 YA\u015eANANLAR<\/strong><\/h4>\n

Sultan Abd\u00fclmecit<\/strong> (1823-1861), 31. Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 ve 110. \u0130slam halifesidir. Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son 4 padi\u015fah\u0131n\u0131n (V. Murat, II. Abd\u00fclhamit \/ Ulu Hakan, V. Mehmet ve VI. Mehmet \/ Vahdettin) babas\u0131. 38 ya\u015f\u0131nda \u00f6lmesine kar\u015f\u0131n neden bu kadar \u00e7ocu\u011fu var (50\u2019den fazla oldu\u011fu s\u00f6yleniyor), birazdan anla\u015f\u0131lacak.<\/p>\n

Tam bir muhafazak\u00e2r demokrat! Tanzimat Ferman\u0131\u2019n\u0131 yay\u0131mlad\u0131.<\/p>\n

\"\"
“Abd\u00fclmecid g\u00fcvercin \u00e7iftle\u015ftirir gibi gen\u00e7 ve g\u00fczel bir mabeyncisi ile bir cariyeyi saray\u0131nda g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde birle\u015ftirmekten, bunu seyretmekten ho\u015flan\u0131rd\u0131.”<\/figcaption><\/figure>\n

Evinde ya\u015fananlardan \u00f6rnekler a\u015fa\u011f\u0131da. Kayna\u011f\u0131m\u0131z: S\u00fcleyman K\u00e2ni \u0130rtem, Osmanl\u0131 Saray\u0131 ve Haremin \u0130\u00e7y\u00fcz\u00fc<\/em>, Haz. Osman Selim Kocahano\u011flu, Temel Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1999.<\/p>\n

\u201cHer Ramazan Kadir Gecesi padi\u015faha (Abd\u00fclmecid\u2019e) gen\u00e7 bir cariye takdimi mutad idi. Bu cariyeler Valide Sultan, hem\u015fire sultan, sadrazam veya \u015feyh\u00fclislam taraf\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck iken sat\u0131n al\u0131n\u0131r, bu maksatla terbiye edilerek raks ve musiki ile padi\u015fah hareminin \u00e2detleri \u00f6\u011fretilir, yeti\u015fince takdim olunurdu.\u201d (s.40)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclmecid dokuz, on ya\u015f\u0131nda k\u0131zlar\u0131n bikrini izaleden (bek\u00e2retini bozmaktan) pek b\u00fcy\u00fck zevk duyard\u0131. Bu k\u0131zlardan birisi bu y\u00fczden vefat etti; fakat o yine bu iptil\u00e2s\u0131ndan vazge\u00e7medi.\u201d (s.41)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclmecid g\u00fcvercin \u00e7iftle\u015ftirir gibi gen\u00e7 ve g\u00fczel bir mabeyncisi ile bir cariyeyi saray\u0131nda g\u00f6zleri \u00f6n\u00fcnde birle\u015ftirmekten, bunu seyretmekten de ho\u015flan\u0131rd\u0131. B\u00f6yle \u00e7iftler bazen havuzda su perileri gibi padi\u015fah huzurunda oyna\u015f\u0131rlard\u0131. Bazen padi\u015fah iradesi ile k\u0131z yerine di\u011fer bir taze mabeynci ikame edilirdi!\u201d (s.41)<\/p>\n

\u201cIhlamur K\u00f6\u015fk\u00fcnde mabeyncilerle bir\u00e7ok maceralar halk\u0131n diline d\u00fc\u015ft\u00fc! Abd\u00fclmecid\u2019in alt\u0131 kad\u0131n\u0131 var idi. Saray\u0131 odal\u0131klarla dolu idi. Sarayda bir orkestra, rakkaseler, asker elbisesi giydirilen muzikac\u0131 k\u0131zlar da vard\u0131. Rakkaselerle muzikac\u0131lara bazen erkek k\u0131yafetleri giydirilir, hatta bu k\u0131yafet tamam olsun diye b\u0131y\u0131k bile takt\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131!\u201d (s.42)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclmecid, saray halk\u0131n\u0131n e\u011flencelerine hay\u0131rhahane bir m\u00fcsamaha g\u00f6sterirdi. Kendisi saray\u0131nda, k\u00f6\u015fklerinde, hareminde kad\u0131nefendileri, ikballeri, g\u00f6zdeleri, hazinedarlar\u0131, mabeyn dairesinde \u00c7\u00e2r-ebr\u00fb (b\u0131y\u0131\u011f\u0131 terlemi\u015f) mabeynci beyleri ile, o zaman daha hayatta olan Sadullah A\u011fa, Dede Efendi gibi en maruf \u00fcstatlar\u0131n i\u015ftirak ettikleri alaturka fas\u0131l tak\u0131mlar\u0131yla e\u011flemiyor mu idi? Bir orkestra te\u015fkil eylemi\u015f, damlara, dans\u00f6zlere de merak etmi\u015f de\u011fil mi idi? Bu halde ba\u015fkalar\u0131 da ni\u00e7in e\u011flenmemeliydi?<\/p>\n

\"\"
Baz\u0131 vilayet valileri para ile sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 k\u0131zlar\u0131 saraya takdim ederlerdi.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cRe\u015fit, \u00c2li, Fuat Pa\u015falar\u2019dan alafrangal\u0131kla en ziyade metbu olan\u0131 Fuat Pa\u015fa idi. Fakat, Fuat Pa\u015fa bu gibi zerrelere, tarizlere ald\u0131rmazd\u0131. Devrin hemen b\u00fct\u00fcn naz\u0131rlar\u0131, v\u00fckel\u00e2s\u0131 da rint adamlard\u0131. Yal\u0131lar\u0131nda yaz sefas\u0131 s\u00fcrmek, zevk \u00fc safa eshab\u0131n\u0131n her t\u00fcrl\u00fcs\u00fcn\u00fc toplad\u0131klar\u0131 konaklar\u0131nda z\u00fclve\u00e7heyn dairelerine \u00e7ekilip a\u011fyarlar hali k\u0131\u015f \u00e2lemi yapmak, \u00f6m\u00fcrlerini b\u00f6yle ge\u00e7irmek isterlerdi. N\u00fcfuzlu v\u00fczeradan Damat Halil, Mehmet Ali, Fethi ve Cihan Seraskeri R\u0131za Pa\u015falar nab\u0131zgir adamlard\u0131. Bir taraftan padi\u015fah\u0131n mizac\u0131na hizmet eder, di\u011fer taraftan kendilerini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerdi.\u201d (s.101)<\/p>\n

ABD\u00dcLAZ\u0130Z BEY\u2019\u0130N EV\u0130NDE KIZLI-ERKEKL\u0130 YA\u015eANANLAR<\/strong><\/h4>\n

Sultan Abd\u00fclaziz<\/strong> (1830-1876), 32. Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 ve 111. \u0130slam halifesidir. II. Mahmut ve Pertevniyal Sultan\u2018\u0131n \u00e7ocu\u011fu, Abd\u00fclmecit\u2018in karde\u015fidir. Abd\u00fclaziz 25 Haziran 1861 tarihinde karde\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine, 31 ya\u015f\u0131nda iken tahta ge\u00e7ti.<\/p>\n

Evinde ya\u015fananlardan \u00f6rnekler \u015f\u00f6yle (kayna\u011f\u0131m\u0131z ayn\u0131 kitap):<\/p>\n

\u201cAbd\u00fcl\u00e2ziz de biraderi gibi \u015f\u00e2b-\u0131 emretlere (gen\u00e7 delikanl\u0131) d\u00fc\u015fk\u00fcn idi. Ancak fazla olarak Abd\u00fcl\u00e2ziz de babas\u0131 Sultan Mahmutd gibi iki cinsten tazeler ile zevklerin her ve\u00e7hine meyli bulundu\u011fu hakk\u0131nda saraydan tere\u015f\u015fuh etmi\u015f rivayetler de vard\u0131r.<\/p>\n

\u201cGen\u00e7leri ara\u015ft\u0131r\u0131p bulmakta Abd\u00fclaziz\u2019in en ziyade i\u015fine yarayan \u2026.ba\u015f\u0131 H\u2026 Bey idi. Bu ara\u015ft\u0131rma ve tasallutlarda bazen pek ileriye gidilirdi. Mesela mekteplerde talebe boru ile davet olunur; memur bunlar\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irir; i\u00e7lerinden en ho\u015fa gidecekleri se\u00e7erdi; bunlardan raz\u0131 edilebilenler saraya al\u0131n\u0131rd\u0131.<\/p>\n

\"\"
Sultan Abd\u00fcl\u00e2ziz bizzat \u00c7inili K\u00f6\u015fkte oturur, gelip ge\u00e7eni seyreder, g\u00f6z\u00fcne kestirdi\u011fi gen\u00e7leri davet ettirirdi!<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cBazen de Abd\u00fcl\u00e2ziz bizzat \u00c7inili K\u00f6\u015fkte oturur, gelip ge\u00e7eni seyreder, g\u00f6z\u00fcne kestirdi\u011fi gen\u00e7leri davet ettirirdi! Bu gen\u00e7ler bir haftadan alt\u0131 aya kadar sarayda kal\u0131r, sonra be\u015fer y\u00fcz kuru\u015f maa\u015f ile \u00e7\u0131ra\u011f edilirlerdi.\u201d (s.117)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fcl\u00e2ziz yemekten evvel Ihlamur, Y\u0131ld\u0131z, \u00c7aml\u0131ca Valideba\u011f\u0131, Beykoz, Tokat, Beylerbeyi, G\u00f6ksu, Ka\u011f\u0131thane k\u00f6\u015fklerinden birine yahut Silahtara\u011fa, Ayaza\u011fa, G\u00f6ksu \u00fcst\u00fcnde Hekimba\u015f\u0131 \u00c7iftliklerine gider, \u00e7ok defa \u00f6\u011fle, bazen de ak\u015fam yemeklerini oralarda yerdi.<\/p>\n

\u201cAyaza\u011fa K\u00f6\u015fk\u00fc m\u00fcntehap yerlerinden biri idi. Buradaki havuz ba\u015f\u0131nda dama oynamaktan hazzetti\u011fi i\u00e7in bu k\u00f6\u015fke Dama K\u00f6\u015fk\u00fc de denilirdi. Padi\u015fah bazen buraya cariyelerinden birka\u00e7\u0131n\u0131 getirirdi. O zaman had\u0131ma\u011falar etraftan yak\u0131ndan kimsenin ge\u00e7memesine nezaret ederlerdi. Ak\u015fam yakla\u015f\u0131nca k\u0131zlar havuza girerlerdi; padi\u015fah da havuz ba\u015f\u0131nda; k\u00f6\u015fk\u00fcn sayenab\u0131 alt\u0131nda k\u0131zlar\u0131n suda v\u00fccutlar\u0131n\u0131n hareketlerini, birbirlerine sata\u015fmalar\u0131n\u0131 g\u00f6zleri ile takip ederek \u015fen hayk\u0131r\u0131\u015fmalarla suketlerini, \u015fu perileri gibi \u015finaverlik ettiklerini seyreyleyerek e\u011flenirdi.\u201d (s.121)<\/p>\n

\u201cHer Kadir Gecesi padi\u015faha k\u00f6rpe bir k\u0131z takdimi yolundaki saray adeti muktezas\u0131nda Valide Pertevniyal Sultan o\u011flu i\u00e7in son derece g\u00fczel bir \u00c7erkes k\u0131z\u0131 bulmu\u015f, bunun talim ve terbiyesine de fevkalade dikkat eylemi\u015fti. Bu \u2018Misliyekta\u2019y\u0131 yeti\u015ftirmeye saray\u0131n en bilgili, tecr\u00fcbeli kalfalar\u0131ndan biri memur edilmi\u015fti.<\/p>\n

\u201cMisliyekta, on \u00fc\u00e7 ya\u015f\u0131nda Abd\u00fclaziz\u2019e takdim olundu ve pek ho\u015fa gitti. Ancak k\u0131zca\u011f\u0131z babas\u0131 yerinde padi\u015fahtan ho\u015flanmad\u0131. Ya\u015f\u00e7a bu kadar gen\u00e7 k\u0131zlar\u0131n kendilerinden \u2018ilk meyve vusati\u2019 koparanlara kar\u015f\u0131 nefret hisleri ta\u015f\u0131malar\u0131 \u00e7ok g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f tabii hadiselerdendir. Misliyekta\u2019da da Sultan Aziz\u2019e kar\u015f\u0131 b\u00f6yle bir his uyanm\u0131\u015ft\u0131.\u201d (s.123)<\/p>\n

ABD\u00dcLHAM\u0130T BEY\u2019\u0130N EV\u0130NDE KIZLI-ERKEKL\u0130 YA\u015eANANLAR<\/strong><\/h4>\n

II. Abd\u00fclhamit<\/strong> (1842-1918), 34. Osmanl\u0131 padi\u015fah\u0131 ve 113. \u0130slam halifesidir. \u201cUlu Hakan\u201d diye de an\u0131lan II. Abd\u00fclhamit, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz muhafazak\u00e2rlar\u0131n\u0131n ve yeni Osmanl\u0131c\u0131lar\u0131n da g\u00f6zdesidir.<\/p>\n

\u015eimdi onun saray\u0131nda ya\u015fananlardan \u00f6rnekler verelim (kaynak ayn\u0131):<\/p>\n

\u201cKafkasya\u2019n\u0131n gen\u00e7 ve g\u00fczel k\u0131zlar\u0131, ekseriya k\u00fc\u00e7\u00fckten saraya al\u0131n\u0131r, orada terbiye edilirdi. Esirci H\u00fcseyin Efendi ile Emine Han\u0131m saray\u0131n cariye m\u00fcteahhidi gibi bir vaziyette idiler.<\/p>\n

\u201cBaz\u0131 vilayet valileri para ile sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 k\u0131zlar\u0131 saraya takdim ederlerdi. \u00c7erkesler ve G\u00fcrc\u00fclerden evlad\u0131n\u0131 ve akraba k\u0131zlar\u0131n\u0131 saraya takdim eyliyebilme\u011fi \u015feref addedenler var idi. Sultan Mahmud\u2019un k\u0131z\u0131 ve Abd\u00fclhamid\u2019in halas\u0131 Adile Sultan\u2019\u0131n yeti\u015ftirdi\u011fi k\u0131zlar sarayca muteber addolunurdu. Abd\u00fclhamid, \u00e7ocuklar\u0131na verece\u011fi kad\u0131nlar\u0131n ekseriya Adile Sultan saray\u0131nda terbiye edilmi\u015f g\u00fczel k\u0131zlardan olmas\u0131n\u0131 tercih ederdi.\u201d (s.163)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid\u2019in daima d\u00f6rt kad\u0131n\u0131 olmu\u015ftu. \u0130kballerinin adedi de d\u00f6rtten a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmemi\u015ftir. Ayr\u0131ca hazinedarlar\u0131 ve g\u00f6zdeleri de vard\u0131. G\u00f6zdelerden birisi \u00e7ocuk do\u011furaca\u011f\u0131 zaman kendisine \u00fc\u00e7 odal\u0131k bir daire haz\u0131rlan\u0131rd\u0131. G\u00f6zdeler padi\u015fah\u0131n yatak odas\u0131na ba\u015flar\u0131nda hotozlar\u0131, uzun etekli elbiseleriyle giderlerdi.<\/p>\n

\"\"
Osmanl\u0131 haremindeki havuz ba\u015f\u0131ndan bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cGebelikleri tahakkuk edince padi\u015fah g\u00f6zdesinin hotozunu ba\u015f\u0131ndan al\u0131r, keserdi. Bu muamele g\u00f6zdenin k\u0131ymeti artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 mevkii y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6sterir ise de di\u011fer taraftan padi\u015faha takarr\u00fcb\u00fcn\u00fcn seyrekle\u015fece\u011fine dahi delalet ederdi! G\u00f6zdeler, ikballer aras\u0131na ge\u00e7ince k\u0131sa etekli elbise giymeye mezun olurlard\u0131.\u201d (s.167)<\/p>\n

\u201cPadi\u015fah\u0131n fira\u015f\u0131na (yata\u011f\u0131na) u\u011framadan hazinedar olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. Hazinedar usta yahut kad\u0131nefendiler yan\u0131nda terbiye g\u00f6ren sekiz on ya\u015flar\u0131nda iki \u00fc\u00e7 \u2018hazinedar k\u0131z\u2019 bulunurdu ki, bunlar zaman\u0131 gelinceye kadar bu fira\u015fa (yatak) namzet addedilirdi. Bunlara raks, musiki, el i\u015fleri, jimnastik oyunlar\u0131 gibi ho\u015fa gidecek h\u00fcnerler \u00f6\u011fretilmesine suret-i mahsusada ve di\u011ferlerinden fazla itina olunurdu.<\/p>\n

\u201cSarayda yeti\u015ftirilen k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131zlardan birisinin bir \u015fehzade dairesine g\u00f6nderilmesi kendisine arzolunur da Abd\u00fclhamid:<\/p>\n

\u201c- Dursun!<\/p>\n

\u201cEmrini verecek olursa, bu k\u0131z\u0131n kendisi i\u00e7in yeti\u015ftirilmesini istedi\u011fi anla\u015f\u0131l\u0131rd\u0131. O zaman bu k\u0131z ba\u015fka dairede ise hazinedar usta nezdine g\u00f6nderilirdi. \u0130yi terbiye g\u00f6rm\u00fc\u015f, k\u0131rk y\u0131ll\u0131k hayat\u0131n\u0131 sarayda ge\u00e7irmi\u015f hazinedar ustalar saray\u0131n zab\u0131ta memuru idiler. Valide Sultan\u2019dan sonra haremde bunlar\u0131n h\u00fckm\u00fc ge\u00e7erdi.\u201d (s.168)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid, Abd\u00fclmecid ve Abd\u00fclaziz\u2019e nisbetle bendegan\u0131n\u0131 ve cariyelerini az d\u00f6verdi. Mamafih en ziyade emniyet etti\u011fi kad\u0131n ve ikballerini bile d\u00f6vd\u00fc\u011f\u00fc olurdu. Her dayaktan sonra bunlar birer elmas ve hediye ile taltif edilirdi.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid eline su d\u00f6ken k\u0131z\u0131 be\u011fenirse latife olarak y\u00fcz\u00fcne su serperdi. Abd\u00fclhamid\u2019den b\u00f6yle bir iltifata nail olmak o k\u0131z i\u00e7in hayat\u0131nca unutulmayacak bir hadise olurdu.\u201d (s.169)<\/p>\n

\u201cHarem dairesi bah\u00e7esindeki k\u00fc\u00e7\u00fck havuz ba\u015f\u0131nda kurulan bir sal\u0131ncakta k\u0131zlar, keyifli zamanlar\u0131nda Abd\u00fclhamid\u2019in g\u00f6zdeleri \u00f6n\u00fcnde kolan vururlard\u0131. Bu sal\u0131nca\u011f\u0131n oturulacak yeri marokenden yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u201cBazen k\u0131zlar ve kad\u0131nlar haremde \u2018Nis\u2019in \u00e7i\u00e7ek muharebelerini taklit ederlerdi; iki tak\u0131m olurlar, her bir tak\u0131m ayn\u0131 renkten ho\u015f ve hafif esvaplar giyer, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya ge\u00e7erler, g\u00fcl\u00fc\u015ferek \u00e7i\u00e7eklerle d\u00f6v\u00fc\u015f\u00fcrlerdi. Abd\u00fclhamid de bu \u00e7i\u00e7ek at\u0131\u015fma manzaras\u0131n\u0131 zevk ve lezzetle tema\u015fa ederdi.<\/p>\n

\u201cFatih\u2019in, Yavuz\u2019un, Kanuni\u2019nin bu torunu da i\u015fte b\u00f6yle muharebelerde haz\u0131r bulunurdu!<\/p>\n

\u201cEkseriya k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flar\u0131nda saraya getirilen bu k\u0131zlar aras\u0131nda ate\u015fli \u00e7a\u011f\u0131nda letafetini, k\u00f6rpe tazeli\u011fini v\u00fccudu bi\u00e7imsiz, kendinden ba\u015fkas\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmez ve sevmez bir ihtiyara -padi\u015fah dahi olsa- feda etmeye raz\u0131 olmayanlar, Sultan Hamid\u2019e mukavemet edenler de \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclmahid bu yolda mukavemetlerde \u00e7ok \u00fcz\u00fcl\u00fcr, k\u0131zar, mukavemeti k\u0131rmak, ret edeni usland\u0131rmak i\u00e7in her \u00e7areye ba\u015fvururdu. Bunlardan birisi hayli mukavemet ettikten sonra nihayet padi\u015fah\u0131n fira\u015f\u0131na (yata\u011f\u0131na) girmeye r\u0131za g\u00f6stermi\u015fti. Abd\u00fclhamid de maksada vusulden sonra bir daha kad\u0131nca\u011f\u0131z\u0131n y\u00fcz\u00fcne bile bakmam\u0131\u015ft\u0131r.\u201d (s.170)<\/p>\n

\"\"
II. Abd\u00fclhamit (Ulu Hakan) en ziyade sar\u0131\u015f\u0131n, ufak tefek k\u0131zlardan, kad\u0131nlardan ho\u015flan\u0131rd\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201cBir defa b\u00f6yle k\u0131z se\u00e7me memuriyetiyle giden bir harema\u011fas\u0131 Albus Bey\u2019in on iki, on \u00fc\u00e7 ya\u015flar\u0131nda bir k\u0131z\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f, be\u011fenmi\u015f, fakat validesi Nazl\u0131 Han\u0131m\u2019\u0131 ikna edemedi\u011fi i\u00e7in almam\u0131\u015f, \u0130stanbul\u2019a avdetinde keyfiyeti Abd\u00fclhamid\u2019e anlatm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u201cPadi\u015fah k\u0131z\u0131 saraya celbi i\u00e7in mahsusen bir harema\u011fas\u0131 g\u00f6nderdi. Nazl\u0131 Han\u0131m bu defa da muvafakat etmedi; ancak harema\u011fas\u0131 k\u0131z\u0131n bir \u015fehzade han\u0131m\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek iknaa muvaffak oldu. Behice Han\u0131m saraya gelince:<\/p>\n

\u201c- Annemi babam\u0131 isterim!<\/p>\n

\u201cDiye tutturdu; babas\u0131 Albus Bey \u0130stanbul\u2019a getirilerek silah\u015f\u00f6rl\u00fc\u011fe tayin edildi.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid han\u0131m\u0131 g\u00f6rerek be\u011fendi. Bir \u015fehzadesine verecek iken kendisi almay\u0131 tercih etti. Ba\u015f ikbal M\u00fc\u015ffika han\u0131ma arzusunu a\u00e7t\u0131. Fakat Behice Han\u0131m\u2019\u0131n ikna edilmesi pek kolay olmad\u0131. Bir defa Abd\u00fclhamid\u2019in y\u00fcz\u00fcne kar\u015f\u0131:<\/p>\n

\u201c- Sen benim babam olursun!<\/p>\n

\u201cBile dedi. Fakat nihayet gerek ba\u015f ikbalin, gerek hazinedarlar\u0131n tergibiyle ve 2000 liraya nikah k\u0131y\u0131lmak suretiyle Behice Han\u0131m padi\u015fah fira\u015f\u0131na (yata\u011f\u0131na) girmeye raz\u0131 edildi. Yeni g\u00f6zde gebe kal\u0131nca \u00e7ocu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcrmesi istenildi. Behice Han\u0131m:<\/p>\n

\u201c- Ben \u00e7ocu\u011fu k\u00f6yden getirmedim ya! Ni\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcrecekmi\u015fim! diye reddetti. Be\u015finci ikbal s\u0131fat\u0131yla Behice Han\u0131m\u2019a bir daire verildi.\u201d (s.171)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid\u2019in dairesinde \u2018cici bebek\u2019 diye \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve pek sevdi\u011fi on \u00fc\u00e7, on d\u00f6rt ya\u015flar\u0131nda Nazl\u0131yar isminde bir \u00c7erkes k\u0131z\u0131 var idi. Abd\u00fclhamid bu k\u0131z\u0131 sevimli bir Van kedisi gibi yan\u0131ndan ay\u0131rmazd\u0131. B\u00fcy\u00fck bir ikbal ve hakimiyete namzet g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in daha bu ya\u015fta kendisini k\u0131skananlar oluyordu. Bir g\u00fcn bu gen\u00e7 k\u0131z yan\u0131nda iken padi\u015fah namaza durdu. O namaz k\u0131larken k\u0131zca\u011f\u0131z masa \u00fcst\u00fcnde buldu\u011fu bir revolver ile oynamaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid sel\u00e2m verirken bunu g\u00f6rd\u00fc. K\u0131z\u0131n elinden hemen revolveri ald\u0131; k\u0131z\u0131 da bir daha odas\u0131na u\u011fratmad\u0131. Bu k\u0131zca\u011f\u0131z\u0131n bu hareketi bir suikast talimiyle yapm\u0131\u015f olup olmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6\u011frenilmek \u00fczere i\u015fkencelere konuldu\u011fu rivayeti vard\u0131r. Her halde k\u0131z biraz zaman sonra \u00e7\u0131ra\u011f edilerek evlendirildi.\u201d (s.178-179)<\/p>\n

\u201cBazen Abd\u00fclhamid\u2019in nazar\u0131 \u015fehzadelerin, sultanlar\u0131n dairelerine kadar uzan\u0131rd\u0131. Daha \u015fehzadeli\u011finde \u2018b\u00fcy\u00fck efendi\u2019nin -yani biraderi veliaht Murad Efendi\u2019nin- dairesine gider, gelir iken orada Vuslatseza isminde g\u00fczel bir k\u0131z g\u00f6rm\u00fc\u015f, be\u011fenmi\u015f, mektupla\u015farak, haberle\u015ferek k\u0131z\u0131 Hac\u0131 H\u00fcseyin ba\u011f\u0131na a\u015f\u0131rm\u0131\u015f idi. Murad Efendi bunu haber al\u0131nca:<\/p>\n

\u201c- Biraderim k\u0131z\u0131 benden isteseydi vermez miydim ki b\u00f6yle uygunsuz bir harekette bulundu?<\/p>\n

\u201cDiye serzeni\u015f ile iktifa eylemi\u015fti. Hamid Efendi bir m\u00fcddet sonra Vuslatseza han\u0131mdan ald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6nl\u00fcn\u00fc ba\u015fkalar\u0131yla e\u011flendirmeye bakt\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hareminde k\u0131skan\u00e7l\u0131k g\u00fcr\u00fclt\u00fcleri olmu\u015f, nihayet Vuslatseza han\u0131m\u0131 Sak\u0131zl\u0131 bir zat ile evlendirmek suretiyle dairesinden \u00e7\u0131karmaya mecburiyet hisseylemi\u015fti.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid\u2019de bu ba\u015fka dairelere g\u00f6z atma hevesi saltanata ge\u00e7tikten sonra da devam etmi\u015ftir.\u201d (s.179)<\/p>\n

\u201cSarayda \u00e7ocuk d\u00fc\u015f\u00fcrtmek eski bir adet idi. Bilhassa \u015fehzade haremleri i\u00e7in bunda \u0131srar edilirdi. Tanzimattan sonra \u015fehzadelerin, sultanlar\u0131n do\u011fan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 bo\u011fmak, yahut g\u00f6be\u011fini kesmeyerek \u00f6l\u00fcme b\u0131rakmak gibi vah\u015fetler ortadan kalkm\u0131\u015f ise de, \u00e7ocuklar\u0131 do\u011fmadan d\u00fc\u015f\u00fcrtmek gelene\u011fi son zamanlara kadar devam etmi\u015ftir.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid zaman\u0131nda da sarayda \u00e7ocuk d\u00fc\u015f\u00fcrtmekte bilgi\u00e7 say\u0131lan kalfalar vard\u0131. \u00c7ocuk d\u00fc\u015f\u00fcrmek, d\u00fc\u015f\u00fcrtmek bu devirde de \u00e7ok olmu\u015ftu.<\/p>\n

\u201c\u00c7ocuk d\u00fc\u015f\u00fcrmeye raz\u0131 olmayan baz\u0131 odal\u0131klar g\u00f6\u011f\u00fcslerine s\u00fcnger yerle\u015ftirerek ilac\u0131 bu s\u00fcngere i\u00e7irtmek marifetini g\u00f6sterirler, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 saklamak, kurtarmak yolunu bulurlard\u0131.\u201d (s.185)<\/p>\n

\u201cRaks, Abd\u00fclhamid\u2019in saray\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca e\u011flencesi idi. Hidiv \u0130smail Pa\u015fa Abd\u00fclaziz\u2019e alt\u0131s\u0131 muhtelif sazlar \u00e7alan sazende, d\u00f6rd\u00fc hanende, ikisi perende atarak k\u00f6\u00e7ek havalar\u0131 oynayan en g\u00fczel \u00c7erkes k\u0131zlar\u0131ndan m\u00fcrekkep bir tak\u0131m hediye etmi\u015fti. Bunlar birka\u00e7 g\u00fcn Osmanl\u0131 saray\u0131 adab\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendikten, bir de Valide Sultan\u2019\u0131n \u00f6n\u00fcnde h\u00fcnerlerini g\u00f6sterdikten sonra Be\u015fikta\u015f Saray\u0131\u2019n\u0131n b\u00fcy\u00fck salonunda huzura \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, padi\u015fah taraf\u0131ndan pek be\u011fenilmi\u015fti.<\/p>\n

\u201cBundan sonra bu tak\u0131m\u0131n haftada bir olsun padi\u015fah\u0131 e\u011flendirmesi adet olmu\u015ftu. Abd\u00fclaziz bu tak\u0131ma \u2018c\u00fcmb\u00fc\u015f tak\u0131m\u0131\u2019 derdi.<\/p>\n

\u201cSultan Hamid de b\u00f6yle e\u011flencelerden nefsini mahrum etmezdi. K\u0131zlar ziller takarak, tef ve ud sadalar\u0131yla \u00c7erkes, Arap oyunlar\u0131 oynarlard\u0131. Abd\u00fclhamid Arap oyunlar\u0131n\u0131 tercih ederdi; bir ara k\u0131sa boylu, \u015fi\u015fman, sark\u0131k dudakl\u0131 bir zenciyenin g\u00f6bek atmaktaki maharetiyle pek e\u011flenmi\u015fti.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid bu raks e\u011flencelerine b\u00fct\u00fcn ikballerini davet ederdi. Bazen hususi dairesinin kar\u015f\u0131 cihetindeki h\u00fcnkar sofas\u0131n\u0131n alt kat\u0131nda karag\u00f6z oynat\u0131lmas\u0131n\u0131 emreder, yan\u0131na \u015fehzadelerini de celbeylerdi. Bu s\u0131rada kad\u0131nlar da yukar\u0131da merdiven ba\u015f\u0131nda karag\u00f6z\u00fc seyrederlerdi.<\/p>\n

\u201cHemen her \u015fehzade dairesinde gen\u00e7 k\u0131zlardan m\u00fcrekkep bir oyun ve raks tak\u0131m\u0131 vard\u0131. Bu tak\u0131mlar\u0131n m\u00fckemmeliyetini temin i\u00e7in \u015fehzadeler ve han\u0131mlar\u0131 aras\u0131nda rekabet bile cari idi. Bittabi hi\u00e7biri m\u00fckemmeliyette padi\u015fah tak\u0131m\u0131na tefevvuk edememi\u015fti.\u201d (s.187-188)<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid en ziyade sar\u0131\u015f\u0131n, ufak tefek k\u0131zlardan, kad\u0131nlardan ho\u015flan\u0131rd\u0131, bilhassa bunlar\u0131n elleri g\u00fczel olmas\u0131n\u0131 isterdi. \u0130ri v\u00fccutlar nadiren ra\u011fbetini celbederdi. Sarayda Diyaman \u2018Elmas\u2019 isminde bir \u00c7erkes k\u0131z\u0131 vard\u0131. 20 ya\u015flar\u0131nda olan bu k\u0131z 12 ya\u015f\u0131na kadar k\u00fc\u00e7\u00fck, ince, zarif bir kula gibiydi. Bu k\u0131zdan \u00e7ok ho\u015flanan Abd\u00fclhamid bir g\u00fcn:<\/p>\n

\u201c- Dile benden ne dilersin! kabilinden k\u0131za ne istedi\u011fini sormu\u015ftu.<\/p>\n

\u201cDiyaman:<\/p>\n

\u201c- Elmas bal\u0131k isterim! demesi \u00fczerine muhtelif cesamette bir \u00e7ok elmas bal\u0131klar \u0131smarlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid Diyaman\u2019\u0131 giydirtir, ku\u015fatt\u0131r\u0131r, bu elmas bal\u0131klar\u0131 elbisesinin her taraf\u0131na serpi\u015ftirir, bu halile k\u0131z\u0131 alt\u0131ndaki tahta kaidelerin aral\u0131klar\u0131ndan hava alan b\u00fcy\u00fck bir fanosun i\u00e7ine kor, elektrik ziyas\u0131n\u0131 bu k\u00fc\u00e7\u00fck ve pek zarif heykele aksettirir, mini mini Diyaman\u2019\u0131 bu haliyle bir tablo gibi dakikalarca te\u015fma\u015fadan haz ve zevk al\u0131rd\u0131.<\/p>\n

\u201cBuna mukabil Kafkasya\u2019dan 12 ya\u015flar\u0131nda saraya getirilmi\u015f olan Rakspiyar han\u0131m uzun boyu, fakat pek m\u00fctenasip endam\u0131yla Abd\u00fclhamid\u2019in huzurunda \u00f6yle \u00e7abuk ve \u00e7evik Kafkas rak\u0131slar\u0131 oynard\u0131 ki, Abd\u00fclhamid adeta b\u00fcy\u00fclenirdi. Abd\u00fclhamid\u2019in u\u00e7ar\u0131 vuracak kadar ni\u015fanc\u0131 oldu\u011fu mal\u00fbmdur.<\/p>\n

\u201cRakspiyar han\u0131m\u0131n bir defa Abd\u00fclhamid\u2019in huzurunda ayaklar\u0131na rovelver s\u0131k\u0131lsa kendisine ili\u015femeyece\u011fini iddia etti\u011fi, Abd\u00fclhamid\u2019in de b\u00f6yle bir tecr\u00fcbeye kalk\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, fakat Rakspiyar\u2019\u0131n son derece s\u00fcratli hareketleri, tam an\u0131nda ayaklar\u0131n\u0131 havaland\u0131r\u0131\u015f\u0131 sayesinde tehlikeli iddias\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131 bile sarayda rivayet olunurdu.<\/p>\n

\u201cAbd\u00fclhamid\u2019in hareminde gen\u00e7 ve \u015firin k\u0131zlardan te\u015fkil etti\u011fi oyun tak\u0131m\u0131 pek tekell\u00fcfle haz\u0131rlanm\u0131\u015f elbiselerin tenevv\u00fc\u00fc ve parlakl\u0131\u011f\u0131, oyuncular\u0131n maharetleri ve ho\u015fluklar\u0131 ile emsalsiz denilecek bir m\u00fckemmeliyet arzederdi. Abd\u00fclhamid\u2019e haremdeki kad\u0131nefendileri, ikballeri, g\u00f6zdeleri, odal\u0131klar\u0131, bu oyun ve raks tak\u0131m\u0131 ve bunlar\u0131n saray\u0131n hayat\u0131n\u0131 dolduran husus\u00ee e\u011flenceleri kifayet ederdi. D\u0131\u015far\u0131ya g\u00f6z atmas\u0131na l\u00fczum ve ihtiya\u00e7 yoktu.\u201d (s.200)<\/p>\n

OSMANLI SARAYLARINDA KIZLI-ERKEKL\u0130 OYUNLAR<\/strong><\/h4>\n

Harem halk\u0131n\u0131n biteviyele\u015fmi\u015f hayat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in zaman zaman meddahlar, karag\u00f6zc\u00fcler ve orta oyuncular g\u00f6steriler yaparak haremi biteviyelikten kurtarmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131.<\/p>\n

\u0130\u015flerini bitiren harem halk\u0131, ya odas\u0131na kapan\u0131r bir \u015feyler okur, ya bah\u00e7ede dola\u015f\u0131r, ya da arkada\u015flar\u0131yla konu\u015fur, oyun oynar. Haremde oynanan en eski oyunlar bekiz, k\u00f6s ve s\u00fcrme (dokuzta\u015f) imi\u015f. 19. y\u00fczy\u0131lda bunlara tavla, dama, domino da eklenmi\u015f. \u0130skambil \u00f6teden beri hi\u00e7bir saray\u0131n kap\u0131s\u0131ndan girmemi\u015ftir; kimse bilmez, u\u011fursuz derlermi\u015f; oynanmas\u0131 yasakm\u0131\u015f. Fakat Safiye \u00dcn\u00fcvar, Mahmed Re\u015fat zaman\u0131nda, iskambilin sarayl\u0131 kad\u0131nlar aras\u0131nda oynand\u0131\u011f\u0131n\u0131, hele papaz ka\u00e7t\u0131n\u0131n \u00e7ok yayg\u0131n oldu\u011funu yazar.<\/p>\n

Fakat haremde oynanan oyunlar\u0131n seyre doyumu olmayan\u0131, sarayl\u0131 cariyelerin haftada bir iki defa d\u00fczenledikleri oyun ve saz geceleriydi. Saray\u0131n \u00e7ok eski zamandan beri bir oyun tak\u0131m\u0131 vard\u0131. II. Beyaz\u0131t, Yavuz Sultan Selim ve Kanuni zaman\u0131nda erkek oyunculara \u00e7engi deniliyordu. Bu devirde \u00c7engi Behram, \u00c7engi Hasan, \u00c7engi Mehmet, \u00c7engi Nimetullah ve \u00c7engi Mustafa o\u011fullar\u0131 \u00e7ok naml\u0131yd\u0131. Bir tane de g\u00fcndeli\u011fi on ak\u00e7e olan kad\u0131n \u00e7engi Nevbahar Hatun vard\u0131. Daha sonralar\u0131 erkek oyunculara K\u00f6\u00e7ek, kad\u0131n oyunculara \u201c\u00c7engi\u201d ad\u0131 verilmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"Cariyelerden bir k\u0131sm\u0131na oyun \u00f6\u011fretilirdi. Bunlar da haftan\u0131n belli bir g\u00fcn\u00fcnde oyun dersi al\u0131rlard\u0131. Oyuncular\u0131n ba\u015f\u0131na oyuncuba\u015f\u0131 derlerdi. Bunlar, g\u00f6sterilerden \u00f6nce egzersiz yaparlard\u0131. Sazendeci kalfalar me\u015fk s\u0131ras\u0131nda y\u00fczlerini kapad\u0131klar\u0131 halde oyuncular, \u00f6rt\u00fcnmezlerdi.<\/p>\n

Zaman zaman, \u00f6zellikle d\u00fc\u011f\u00fcnlerde, \u0130stanbul\u2019un \u00fcnl\u00fc oyuncular\u0131 hareme getirilir, oynat\u0131l\u0131rd\u0131. Hele Sultan \u0130brahim devrinde \u00e7ok \u00fcnl\u00fc olan Akide kolunu s\u0131k s\u0131k saraya getirtir, S\u00fc\u011fl\u00fcn \u015eah, Mahmud \u015eah, \u00c7erkez \u015eah ve Nazl\u0131 Yusuf gibi k\u00f6\u00e7eklerin oyunlar\u0131na ve numaralan kar\u015f\u0131s\u0131nda kendinden ge\u00e7erdi.<\/p>\n

Gerek padi\u015fah\u0131n hareminde, gerekse sultanlar\u0131n saraylar\u0131nda naml\u0131 oyuncular bulunurdu. 19. y\u00fczy\u0131lda Abd\u00fclmecit\u2019in k\u0131zlar\u0131 Seniha ve Mediha Sultanlar\u2019la, II. Abd\u00fclhamit\u2019in k\u0131zlar\u0131 Zekiye ve Naime Sultanlar\u2019\u0131n oyuncular\u0131 pek \u00fcnl\u00fcyd\u00fcler. Haremde en \u00e7ok \u201cK\u00f6\u00e7ek\u201d, \u201cTav\u015fan\u201d, \u201cMatrak\u201d ve \u201cKalyon\u00e7a\u201d oyunlar\u0131 oynan\u0131rd\u0131.<\/p>\n

K\u00f6\u00e7ek oyunu<\/strong><\/p>\n

K\u00f6\u00e7ek oyunu erkekler meclisinde oynan\u0131rd\u0131. Fakat haremdeki cariyeler de k\u00f6\u00e7ek elbisesi giyerek e\u011flencelerinde bu oyunu oynarlard\u0131. K\u00f6\u00e7ek oyunu oynayacak k\u0131zlar, kadife \u00fcst\u00fcne s\u0131rma i\u015flemeli mintan, canfesten, dib\u00e2dan s\u0131rmal\u0131 \u00fcst\u00fbfeden yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ok geni\u015f bir eteklik giyerlerdi. Bellerine s\u0131rma kemer takarlard\u0131. Ba\u015flar\u0131 a\u00e7\u0131k ve sa\u00e7lar\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k olurdu. Parmaklar\u0131na pirin\u00e7 ziller ge\u00e7irirler veya ka\u015f\u0131klarla oynarlard\u0131.<\/p>\n

Tav\u015fan oyunu<\/strong><\/p>\n

Tav\u015fan o\u011flan\u0131 k\u0131yafetine giren cariyeler ise siyah \u00e7uhadan topuklara kadar \u015falvar, yine \u00e7uhadan gayet dar, v\u00fccutlar\u0131n\u0131n hatlar\u0131n\u0131 belli edecek bi\u00e7imde bir entari giyerler, bellerine renkli \u015fallar sararlar, ba\u015flar\u0131na \u00e7ok s\u00fcsl\u00fc ufak bir k\u00fcl\u00e2h giyerlerdi. Tav\u015fan o\u011flanlar\u0131 k\u0131yafetine girerek orada bulunan kad\u0131nlar\u0131, oyunlar\u0131 ve t\u00fcrk\u00fcleriyle serho\u015f etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. Erkek meclislerinde, k\u00f6\u00e7eklerin \u00e7engi k\u0131yafetine girmesi ve birtak\u0131m kad\u0131n oyunlar\u0131 oynayarak g\u00f6steriler yapmas\u0131 da mecliste bulunan erkekleri \u00e7ileden \u00e7\u0131kar\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Tav\u015fan ve k\u00f6\u00e7ek oyunlar\u0131 \u00e7ok hareketli ve canl\u0131 idi. Seyredenleri tahrik ederdi. V\u00fccutlar, fig\u00fcrler, sazlar\u0131n ahengine uydurulurdu. V\u00fccudun k\u0131vr\u0131lmas\u0131, g\u00f6bek at\u0131lmas\u0131, ba\u015f\u0131n geriye do\u011fru k\u0131vr\u0131lmas\u0131 ve sa\u00e7lar\u0131n yere do\u011fru yelpaze gibi a\u00e7\u0131lmas\u0131 gayet ustaca yap\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n

Oyuncu k\u0131zlar, bu hareketlere gamzelerini, fettanl\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00fcl\u00fc\u015flerini de kat\u0131nca meclis sanki yerinden oynard\u0131. S\u00e2zendelerin \u00e7ald\u0131klar\u0131 havalar da \u00e7ok oynak olurdu. Bunlar, yaln\u0131z seyircileri de\u011fil, orada bulunan erkeklerin g\u00f6z\u00fcne girmek isteyen oyuncu k\u0131zlar\u0131 da co\u015ftururdu.<\/p>\n

\u00c7engiler<\/strong><\/p>\n

\u00c7engilerin k\u0131yafetleri ve numaralar\u0131 daha ba\u015fka olurdu. \u00c7engiler 12 ki\u015filik gruplar halinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlard\u0131. Biri usta \u00f6b\u00fcr\u00fc yamak olmak \u00fczere 10 oyuncu olurdu. Gen\u00e7 ve g\u00fczel \u00e7engiler, p\u0131r\u0131l p\u0131r\u0131l yanan uzun sa\u00e7lar\u0131n\u0131 sal\u0131verirler, g\u00f6\u011f\u00fcslerini yar\u0131ya kadar a\u00e7arlar, \u00fcstlerine t\u00fcl g\u00f6mlek, yollu kadifeden yelek, \u00e7ok geni\u015f bir eteklik, ayaklar\u0131na da yemeni giyerlerdi.<\/p>\n

T\u00fcl g\u00f6mlek ve yelek v\u00fccudun b\u00fct\u00fcn g\u00fczelli\u011fini ve ince hatlar\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek \u015fekilde v\u00fccuda uydurulurdu. \u00c7engilerin v\u00fccutlar\u0131 ince ve bi\u00e7imli idi. \u0130nce bellerine takt\u0131klar\u0131 s\u0131rma kemerler v\u00fccudun b\u00fct\u00fcn hatlar\u0131n\u0131 ve organlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in bir \u00e2yarlama i\u015fi g\u00f6r\u00fcrd\u00fc. Geni\u015f eteklerin oyun s\u0131ras\u0131nda bir para\u015f\u00fct gibi a\u00e7\u0131lmas\u0131, ho\u015f manzara arzederdi.<\/p>\n

\u00c7engiler, oyun yerine gelirken, sazendeler sazlar\u0131n\u0131 \u00e7alarlar; onlar\u0131n ge\u00e7it t\u00f6reni yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011flarlard\u0131. Ondan sonra oyun fasl\u0131na ge\u00e7ilirdi. Ortada d\u00f6nen \u00e7engiler, g\u00f6bek atarlar, topuk \u00e7arparlar, v\u00fccutlar\u0131n\u0131 titretirler, geri geri at\u0131larak tenlerinin parlakl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00f6\u011f\u00fcslerini b\u00fct\u00fcn a\u00e7\u0131kl\u0131\u011f\u0131yla g\u00f6sterirlerdi.<\/p>\n

Bu oyunlar\u0131n \u00f6nemi h\u00fcnk\u00e2r\u0131n \u00f6n\u00fcnde yap\u0131lan numaralarla birdenbire artar, herkesin de heyecan\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rd\u0131. H\u00fcnk\u00e2r sofas\u0131nda, taht\u0131n \u00f6n\u00fcnde, tavana as\u0131lm\u0131\u015f yuvarlak bill\u00fbr bir top bulunmaktad\u0131r. Oyunun k\u0131z\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada oyuncular h\u00fcnk\u00e2r\u0131n \u00f6n\u00fcne gelirler, orada as\u0131l\u0131 bulunan topu yakalamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Top olduk\u00e7a y\u00fckse\u011fe as\u0131l\u0131 bulundu\u011fundan, yakalamak i\u00e7in \u015fahlan\u0131rlar, etekleri a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f \u015femsiyeler gibi havada u\u00e7u\u015fur, v\u00fccutlar\u0131n\u0131n hatlar\u0131 ve incelikleri b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla padi\u015fah\u0131n g\u00f6z\u00fc \u00f6n\u00fcne yay\u0131l\u0131r. Bu fig\u00fcr her e\u011flencede istenir, ba\u015far\u0131l\u0131 g\u00f6steri yapan oyuncu k\u0131zlara h\u00fcnk\u00e2r taraf\u0131ndan arma\u011fanlar verilir.<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/p>\n

1) \u00c7a\u011fatay Ulu\u00e7ay, Harem II, T\u00fcrk Tarih Kurumu Yay\u0131nlar\u0131, Akara, 2001, s.154-157<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dokuz, on ya\u015f\u0131nda k\u0131zlar\u0131n bikrini izaleden (bek\u00e2retini bozmaktan) pek b\u00fcy\u00fck zevk duyan Sultan Abd\u00fclmecit\u2026 \u015e\u00e2b-\u0131 emretlere (gen\u00e7 delikanl\u0131) d\u00fc\u015fk\u00fcn olan Sultan Abd\u00fclaziz\u2026 Hareminde gen\u00e7 ve \u015firin k\u0131zlardan te\u015fkil etti\u011fi oyun tak\u0131m\u0131 pek tekell\u00fcfle haz\u0131rlanm\u0131\u015f elbiselerin tenevv\u00fc\u00fc ve parlakl\u0131\u011f\u0131, oyuncular\u0131n maharetleri ve ho\u015fluklar\u0131 ile emsalsiz denilecek bir m\u00fckemmeliyet arz eden \u201cUlu Hakan\u201d Abd\u00fclhamit\u2026 \u0130\u015fte Cumhuriyet\u2019in hemen […]<\/p>\n","protected":false},"author":493,"featured_media":26940,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[155,222,29],"tags":[557,2899,3506],"class_list":["post-26933","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-118-sayi","category-tarih","category-toplum","tag-kadin","tag-osmanli-devleti","tag-osmanlida-yasam"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t