{"id":26944,"date":"2013-12-01T17:26:29","date_gmt":"2013-12-01T15:26:29","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=26944"},"modified":"2018-06-13T17:47:52","modified_gmt":"2018-06-13T14:47:52","slug":"dmanisi-fosil-kesifleri-ve-erken-insanlarin-evrimsel-gecmisi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2013\/12\/01\/dmanisi-fosil-kesifleri-ve-erken-insanlarin-evrimsel-gecmisi","title":{"rendered":"Dmanisi fosil ke\u015fifleri ve erken insanlar\u0131n evrimsel ge\u00e7mi\u015fi"},"content":{"rendered":"

Dmanisi ara\u015ft\u0131rma ekibinin lideri Lordkipanidze ke\u015ffedilen D4500 kafatas\u0131 ile birlikte di\u011fer d\u00f6rt kafatas\u0131n\u0131n Homo cinsinin \u00fcyeleri aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi yans\u0131tan direkt kan\u0131tlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Dmanisi \u00f6rnekleri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kafatas\u0131 morfolojisindeki \u00e7e\u015fitlili\u011fin oran\u0131 modern \u015fempanzelerin t\u00fcr i\u00e7i farkl\u0131 yerel toplumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kafatas\u0131 morfolojisindeki \u00e7e\u015fitlilik ile benzer. Dmanisi fosilleri hakk\u0131nda daha \u00e7ok tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. <\/em><\/p>\n

Erken insan t\u00fcrlerine (Homo habilis<\/em>, Homo rudolfensis<\/em>, Homo ergaster<\/em> ve Homo erectus<\/em>) ait fosil kafataslar\u0131 aras\u0131nda Dmanisi \/ G\u00fcrcistan \u00f6rnekleri Afrika d\u0131\u015f\u0131nda bulunmu\u015f en eski (1,8 milyon y\u0131l) ve en iyi korunmu\u015f olanlar\u0131. Ge\u00e7en ay Science<\/em> dergisinin 342. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan makalenin ana temas\u0131n\u0131 olu\u015fturan D4500 etiketli fosil neredeyse tamam\u0131 ile korunmu\u015f b\u00fct\u00fcn bir kafatas\u0131 iskeleti. Bu materyal yakla\u015f\u0131k olarak 8 y\u0131l \u00f6nce ke\u015ffedilmi\u015fti. Lordkipanidze ve di\u011fer ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ge\u00e7en s\u00fcre i\u00e7erisinde bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Bu buluntuya dair \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n 8 y\u0131l s\u00fcrmesinin nedeni insan evrimine kuramsal ba\u011flamda baz\u0131 yeni anlay\u0131\u015flar\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve kazand\u0131r\u0131lmas\u0131ndan kaynakl\u0131yor. Uluslararas\u0131 paleoantropoloji masas\u0131nda b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalara neden olan Dmanisi perspektifi, erken insan t\u00fcrlerinin t\u00fcr i\u00e7i ve t\u00fcrler aras\u0131 morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak kimi t\u00fcrlerin tek bir t\u00fcr ad\u0131 alt\u0131nda toplan\u0131p insan\u0131n evrim a\u011fac\u0131nda baz\u0131 dallar\u0131n birle\u015ftirilmesi \u00f6nerisini i\u00e7eriyor.<\/p>\n

\u0130nsan evriminde t\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile ilgili kuramsal altyap\u0131y\u0131 Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinin 99. say\u0131s\u0131nda \u201cBurtele Hominidi ve Ad\u0131mlar\u0131m\u0131z\u0131n K\u00f6keni\u201d adl\u0131 yaz\u0131da tart\u0131\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131m. Konuya \u0131s\u0131nmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7eken okurlar o yaz\u0131y\u0131 okuyarak bu konuyu tekrar de\u011ferlendirebilirler. Bu yaz\u0131n\u0131n bir \u00e7e\u015fit g\u00f6zden ge\u00e7irme ve tart\u0131\u015fma i\u00e7eri\u011fine sahip olmas\u0131n\u0131 umut ederek, d\u00fc\u015f\u00fcncelerimin ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 konuya ba\u011fl\u0131 olmak kayd\u0131 ile \u00e7ok kontrol alt\u0131nda tutmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorum. \u0130nsan evrimi gibi anla\u015f\u0131lmas\u0131 ciddi bir \u00f6n haz\u0131rl\u0131k ve genel evrim kuram\u0131 bilgisi gerektiren bir konuda ta\u015ftan ta\u015fa hoplayarak yazman\u0131n okuyucu a\u00e7\u0131s\u0131ndan takip etme ve anlama zorlu\u011fu yarataca\u011f\u0131n\u0131n da fark\u0131nday\u0131m. Ayr\u0131ca \u00fclkemizde gerek orta\u00f6\u011frenimin ilgili derslerinde gerekse de y\u00fcksek\u00f6\u011frenimin bir\u00e7ok ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde b\u0131rak\u0131n\u0131z uluslararas\u0131 standartlar\u0131 minimum kapsamda dahi insan evrimi \u00f6\u011fretilmedi\u011fi i\u00e7in bu t\u00fcr pop\u00fcler bilim yaz\u0131lar\u0131nda i\u00e7eri\u011fin anla\u015f\u0131labilmesi endi\u015fesinin i\u015fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden daha \u00e7etrefilli bir hale getirdi\u011fini de eklemem laz\u0131m.<\/p>\n

\"\"E\u011fer eski bir mezarl\u0131\u011f\u0131n \u00f6n\u00fcnden ge\u00e7iyorsan\u0131z bazen oraya g\u00f6m\u00fclen insanlara ait bir\u00e7ok kemi\u011fin erozyon ve benzeri a\u015f\u0131nmalar gibi d\u0131\u015f etkenlerden dolay\u0131 toprak y\u00fczeyine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebilirsiniz. Mezarl\u0131k alanlar insan kemikleri ile doludur. Mezarl\u0131k k\u00fclt\u00fcr\u00fc yani \u00f6l\u00fclerimizi \u00f6zel bir yere g\u00f6mme gelene\u011fi insan\u0131n k\u00fclt\u00fcrel evriminin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \u00e7ok yak\u0131n diyebilece\u011fimiz belli bir s\u00fcrecinde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa y\u00fcz binler ve milyon y\u0131llar \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f olan atalar\u0131m\u0131za ve onlar\u0131n akrabalar\u0131na ait kemikleri bulmak son derece zor, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar\u0131n g\u00f6m\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc belli bir mezarl\u0131k alan yok. \u00d6ld\u00fckten sonra cesetleri do\u011fadaki di\u011fer canl\u0131lar\u0131nkine benzer bir kaderi payla\u015f\u0131yordu. \u00d6l\u00fc g\u00f6mme geleneklerine hen\u00fcz sahip olmad\u0131klar\u0131 i\u00e7in v\u00fccutlar\u0131 y\u0131rt\u0131c\u0131 hayvanlar taraf\u0131ndan par\u00e7alan\u0131yor ve parazitler gibi d\u0131\u015f etkenlerden dolay\u0131 neredeyse tamamen t\u00fcketiliyordu. Atalar\u0131m\u0131z\u0131n iskelet kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131n yeg\u00e2ne yolu ise fosille\u015fme. Ancak fosille\u015fme de \u00e7ok \u00f6zel \u00e7\u00f6kelme ko\u015fullar\u0131 gerektirdi\u011fi i\u00e7in nadiren ger\u00e7ekle\u015fiyor. Paleontologlar i\u00e7in fosille\u015fme ortamlar\u0131 do\u011fal mezarl\u0131klard\u0131r. Bu do\u011fal mezarl\u0131klar tek bir canl\u0131n\u0131n de\u011fil o ekosistemde ya\u015fayan bir\u00e7ok canl\u0131n\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Bununla birlikte memeli fosilleri i\u00e7eren olas\u0131 bir depozitte atalar\u0131m\u0131z\u0131n fosilleri en ender rastlanan kal\u0131nt\u0131lar aras\u0131ndad\u0131r. Bunun en \u00f6nemli nedeni atalar\u0131m\u0131z\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 paleo-ekosistemde y\u00fczde olarak \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck bir oranda yer almas\u0131d\u0131r. Di\u011fer bir\u00e7ok hayvan grubu say\u0131sal \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011fe sahip iken atalar\u0131m\u0131z az say\u0131da bireylerden olu\u015fan k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde ya\u015f\u0131yorlard\u0131. Az say\u0131da bireyden olu\u015fan gruplar\u0131n \u00f6len bireylerinin fosille\u015fmesi de \u00e7ok ender ger\u00e7ekle\u015fiyor. Bu nedenle insan atalar\u0131na ait bir fosilin ke\u015ffedilmesi bilim d\u00fcnyas\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir heyecan ve ilgi ile kar\u015f\u0131lan\u0131r, hele de bu fosil Dmanisi \u00f6rne\u011fi gibi b\u00fct\u00fcn ise. B\u00fct\u00fcn bir iskelet par\u00e7as\u0131 do\u011fruya yak\u0131n tutarl\u0131 bilgilerin elde edilmesine olanak sa\u011flar.<\/p>\n

S\u00f6zl\u00fck<\/strong><\/p>\n

Australopithecus<\/em><\/strong>: Yakla\u015f\u0131k olarak 4,2 ve 2 milyon y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda sadece Afrika\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f olan, yetenekli bir bi\u00e7imde de dik y\u00fcr\u00fcyebilen, neredeyse modern insan\u0131n \u00fc\u00e7te biri oran\u0131nda beyin hacmine sahip ve Homo<\/em> cinsine atal\u0131k etti\u011fi genel kabul g\u00f6ren insan atas\u0131 grubu.<\/p>\n

Paranthropus<\/em><\/strong>: 2,7 ve 1,2 milyon y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda sadece Afrika\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f, Australopithecus<\/em> ve Homo<\/em> cinsine oranla daha masif ve iri kafatas\u0131 ve v\u00fccut iskeletine sahip, dik y\u00fcr\u00fcyebilen, \u00e7ok iri az\u0131 di\u015fleri sayesinde sert bitkilerle rahatl\u0131kla beslendi\u011fi kabul g\u00f6ren insan atas\u0131 grubu.<\/p>\n

Kenyanthropus<\/em><\/strong>: Kenya\u2019da 2001 y\u0131l\u0131nda ke\u015ffedilmi\u015f olan, 3,4 milyon y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendirilmi\u015f ve \u00f6zellikle Australopithecusafarensis<\/em> ile \u00f6nemli benzerlikler ta\u015f\u0131yan insan atas\u0131.<\/p>\n

Homo<\/em><\/strong>: Yaz\u0131da da detayl\u0131 anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi bizim de dahil oldu\u011fumuz insan cinsi. Yakla\u015f\u0131k olarak 3-2,5 milyon y\u0131llar aras\u0131nda bir d\u00f6nemde b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Do\u011fu Afrika\u2019da bir australopithecus<\/em> atadan evrilmi\u015f, 2,6 milyon y\u0131l \u00f6nce ilk ta\u015f aletleri \u00fcretmi\u015f, beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, d\u00fczle\u015fmi\u015f y\u00fcz ve k\u00fc\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f di\u015fler ile karakterize olan, bizim gibi dik y\u00fcr\u00fcyebilen g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tek bir t\u00fcr olan Homo sapiens<\/em> ile hayatta kalm\u0131\u015f insan cinsi.<\/p><\/blockquote>\n

Dmanisi lokalitesi Afrika d\u0131\u015f\u0131na ilk g\u00f6\u00e7 eden erken insan t\u00fcrlerinin fosillerini i\u00e7ermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli, ancak buluntular bizi \u015fa\u015f\u0131rt\u0131yor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc bu ilk g\u00f6\u00e7 eden akt\u00f6rlerin gerek anatomik, gerek bili\u015fsel ve gerekse k\u00fclt\u00fcrel anlamda belli bir yetkinli\u011fe ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda hemfikirdiler. \u00c7\u00fcnk\u00fc Homo erectus<\/em> t\u00fcr\u00fcn\u00fcn Afrika\u2019da ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan jeolojik olarak k\u0131sa denilebilecek bir s\u00fcre sonra Avrasya\u2019da (Dmanisi) g\u00f6r\u00fclmesi bu g\u00f6\u00e7\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirebilecek yeterli donan\u0131ma sahip olmas\u0131n\u0131n gereklili\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Elbette bu g\u00f6\u00e7 olay\u0131n\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz anlam\u0131nda bir noktadan ba\u015fka bir noktaya s\u00fcrekli hareket olarak alg\u0131lamamak laz\u0131m. Homo erectus<\/em>un g\u00f6\u00e7\u00fc di\u011fer g\u00f6\u00e7 eden hayvanlar\u0131n ya da besin kaynaklar\u0131n\u0131n g\u00f6\u00e7\u00fcne paralel olarak \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin kontrol\u00fc alt\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen farkl\u0131 habitatlarda ya\u015fam deneyimlerine ba\u011fl\u0131 yer de\u011fi\u015ftirmeler s\u00fcreci olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n

D4500 \u00f6rne\u011fine ek olarak Dmanisi lokalitesinde bulunan daha \u00f6nceki kafataslar\u0131, D2600, D211 ve D2375 gibi \u00f6rnekler ayn\u0131 d\u00f6nemde bu b\u00f6lgede ya\u015fam\u0131\u015f insanlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden daha geni\u015f bir morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip oldu\u011funu kan\u0131tl\u0131yor. Kimi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar bu morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin cinsiyet farkl\u0131l\u0131klar\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnse de hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r say\u0131da ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ise bu morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin sadece cinsiyet farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131na ba\u011flanamayaca\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyor. Bu denli y\u00fcksek morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin olmas\u0131 bu bireylerin farkl\u0131 t\u00fcrlere ait oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor. Bununla birlikte Dmanisi lokalitesi ara\u015ft\u0131rma grubunun lideri Lordkipanidze ke\u015ffedilen her insan atas\u0131 fosili insan soya\u011fac\u0131n\u0131 daha kompleks hale getirirken Dmanisi buluntular\u0131n\u0131n bu a\u011fac\u0131 daha da basitle\u015ftirdi\u011fini belirtiyor. Ona g\u00f6re Dmanisi buluntular\u0131n\u0131n g\u00f6sterdi\u011fi morfolojik \u00e7e\u015fitlilik, Afrikal\u0131 olan Homo habilis<\/em>, Homo rudolfensis<\/em>, Homo ergaster<\/em> ve Homo erectus<\/em> gibi erken insan t\u00fcrlerinin tek bir t\u00fcr\u00fcn co\u011frafik varyasyonlar\u0131na atfedilmesine kan\u0131tlar sunuyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc Dmanisi \u00f6rneklerinin sahip oldu\u011fu morfolojik \u00e7e\u015fitlilik Afrikal\u0131 erken insanlar\u0131n farkl\u0131 t\u00fcrleri aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlilikten daha fazla. E\u011fer bu t\u00fcrler tek bir t\u00fcr\u00fcn co\u011frafik varyasyonlar\u0131 ise yakla\u015f\u0131k 2 milyon y\u0131ldan neredeyse son 100 bin y\u0131la kadar Afrika ve Avrasya k\u0131talar\u0131nda y\u00fcksek morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile tek bir Homo<\/em> t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nabilir.<\/p>\n

Problemi \u015fu \u015fekilde toparlayabiliriz: Dmanisi lokalitesinden bug\u00fcne kadar be\u015f farkl\u0131 ve iyi korunmu\u015f kafatas\u0131 ke\u015ffedildi. Daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu fosillerin ilk bulunanlar\u0131 Homo georgicus <\/em>ismi ile yeni bir t\u00fcre atfedilmi\u015fti. Ancak ayn\u0131 lokalitede ve ayn\u0131 stratigrafik seviyede ke\u015ffedilen yeni fosiller daha \u00f6nce tan\u0131mlanan t\u00fcre ait mi de\u011fil mi sorusunu i\u00e7inden \u00e7\u0131k\u0131lmaz hale getirdi. Bunun nedeni son bulunan kafataslar\u0131n\u0131n morfolojik olarak Afrikal\u0131 \u00f6nc\u00fcllere benzemesi hatta daha ilkin \u00f6zellikler ta\u015f\u0131mas\u0131 ve bu ba\u011flamda Dmanisi \u00f6rnekleri aras\u0131nda morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin oran\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131. B\u00f6ylece sorulmas\u0131 gereken \u00f6nemli iki sorudan ilki \u201cDmanisi fosillerinin sahip oldu\u011fu bu morfolojik \u00e7e\u015fitlilik onlar\u0131n farkl\u0131 t\u00fcrlere atfedilmesine yeterli kan\u0131tlar\u0131 sa\u011fl\u0131yor mu?\u201d, ikincisi ise \u201ce\u011fer Dmanisi\u2019de y\u00fcksek morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi ile tek bir t\u00fcr ya\u015fam\u0131\u015f ise bu t\u00fcr\u00fcn sahip oldu\u011fu morfolojik \u00e7e\u015fitlilik Afrikal\u0131 \u00f6nc\u00fcllerin de tek bir t\u00fcr ad\u0131 alt\u0131nda toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar m\u0131?\u201d<\/p>\n

G\u00fcncel tart\u0131\u015fmalar<\/strong><\/p>\n

Paleontologlar ve paleoantropologlar ya da her iki disiplini de i\u00e7eren bir \u00fcst ba\u015fl\u0131k ile paleobiyologlar \u00e7o\u011funlukla bulunan fosillerin evrim a\u011fac\u0131nda yerini belirlemek i\u00e7in morfolojik \u00f6zellikleri, co\u011frafik ve kronolojik konumlar\u0131n\u0131 dikkate al\u0131rlar. Bulunan bir fosilin morfolojik, tafonomik, stratigrafik, litolojik ve sedimantolojik \u00f6zellikleri o fosil \u00fczerinde yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 belirler. DNA gibi genetik bilginin korunamad\u0131\u011f\u0131 kronolojik olarak eski tabakalarda bulunan insan atalar\u0131na ait fosillerin taksonomik de\u011ferlendirmeleri ve tan\u0131mlar\u0131 \u00e7o\u011funlukla morfolojik \u00f6zelliklerine g\u00f6re yap\u0131l\u0131r. Ancak ya\u015fayan t\u00fcrlerin taksonomik analizleri ve tan\u0131mlar\u0131 ise genetik bilgi, ekolojik ve sosyal davran\u0131\u015f, fizyoloji ve morfoloji dikkate al\u0131narak ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Paleontologlar tarih\u00f6ncesine \u00e7o\u011funlukla yerbilimlerinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemleri kullanarak tabakalar aras\u0131nda yolculuk ederlerken, biyologlar ancak molek\u00fcler genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar ile genetik bilginin farkl\u0131 bireyler ve pop\u00fclasyonlar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerini kurgulayarak gidebilirler. Fosil materyalde fizyoloji, davran\u0131\u015f ve genetik bilgi \u00e7o\u011funlukla korunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fczerine in\u015fa edilece\u011fi en \u00f6nemli parametre morfolojidir. Bununla birlikte bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 \u00f6zellikle Homo <\/em>yani insan cinsi ile karakterize olan alet \u00fcretimi ve kullanman\u0131n yani k\u00fclt\u00fcr\u00fcn de t\u00fcr tan\u0131mlar\u0131na katk\u0131s\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda kullan\u0131yor. Ek olarak Homo<\/em> cinsi i\u00e7in \u00e7ok ge\u00e7erli olmasa da erken insans\u0131lar Ardipithecus<\/em>, Sahelanthropus<\/em> ve kimi Australopithecus<\/em> t\u00fcrlerinin taksonomik analizlerinde onlarla birlikte ayn\u0131 ekosistemi payla\u015fm\u0131\u015f canl\u0131lar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 bilgiler de kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Onlara e\u015flik eden fauna ve flora, ayr\u0131ca yine kal\u0131nt\u0131n\u0131n kendisinden ya da \u00e7\u00f6keldi\u011fi tabakadan elde edilen karbon, stronsiyum, nitrojen, s\u00fclf\u00fcr, oksijen ve kalsiyum gibi \u00e7e\u015fitli hafif ve a\u011f\u0131r elementlerin kararl\u0131 izotoplar\u0131n\u0131n analizleri sayesinde bu ata formlar\u0131n ekolojik davran\u0131\u015flar\u0131, habitat se\u00e7imleri ve besin gereksinimleri k\u0131smen ayd\u0131nlat\u0131labilmi\u015ftir.<\/p>\n

Biyolojik t\u00fcr tan\u0131m\u0131 (\u00e7iftle\u015fip verimli d\u00f6ller olu\u015fturabilen pop\u00fclasyonlar\u0131n bireyleri) paleontolojik t\u00fcr tan\u0131m\u0131na g\u00f6re farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin, Homo neanderthalensis<\/em> morfolojik olarak Homo sapiens<\/em>ten farkl\u0131 bir t\u00fcr olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen bu t\u00fcrler aras\u0131nda melezle\u015fmenin ger\u00e7ekle\u015fip ger\u00e7ekle\u015fmedi\u011fi paleoantropolojinin \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fma konular\u0131ndan biridir ve son \u00e7al\u0131\u015fmalar bu melezle\u015fmenin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde. Bu durumda paleontolojik t\u00fcr tan\u0131m\u0131na g\u00f6re -ki e\u011fer bu taksonomik tan\u0131mlar do\u011fru ise- farkl\u0131 t\u00fcrler aras\u0131nda melezle\u015fme meydana gelebilir. Elbette farkl\u0131 t\u00fcrler aras\u0131nda \u00fcremenin oldu\u011fu bir ger\u00e7ek ancak do\u011fan yavrular\u0131n da \u00fcreme yetene\u011finde oldu\u011fu paleontolojik \u00f6rneklerde gizlili\u011fini koruyacak, \u00e7\u00fcnk\u00fc salt morfolojiye dayal\u0131 olarak bu soruyu yan\u0131tlamak g\u00fc\u00e7. Biyolojik t\u00fcr perspektifine geri d\u00f6nersek, \u00f6rne\u011fin morfolojik yani iskelet anatomisi bak\u0131m\u0131ndan birbirlerine \u00e7ok benzeyen ancak birbirleri ile \u00e7iftle\u015fmeyen ve co\u011frafik olarak izole t\u00fcrler de mevcut. Kimi lemur t\u00fcrlerinin k\u00fcrk renkleri ve desenlerini bir kenara b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131zda iskelet morfolojisi neredeyse ayn\u0131, ancak farkl\u0131 t\u00fcrler. Asl\u0131nda bu noktada sizlerle payla\u015fmak istedi\u011fim temel nokta, do\u011fada birbirlerine morfolojik olarak \u00e7ok benzeyen ancak farkl\u0131 t\u00fcr olan, bununla birlikte morfolojik olarak y\u00fcksek derecede \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip olup ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn i\u00e7erisinde yer alan \u00f6rneklerin olmas\u0131. Bu noktada biyolojik t\u00fcr tan\u0131m\u0131 ve paleontolojik t\u00fcr tan\u0131m\u0131 aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. O nedenle fosil t\u00fcrleri biyolojik t\u00fcr i\u00e7eri\u011fi ile de\u011ferlendirmememiz gerekir. Biyologlar ya\u015fayan canl\u0131lar\u0131n \u00fcreme, davran\u0131\u015f, fizyolojik ve genetik yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re t\u00fcr analizlerini yaparlar. Oysa paleontologlar g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki mevcut biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin tarih\u00f6ncesindeki atalar\u0131n\u0131 ke\u015ffederek evrimsel ili\u015fkilerini kurarlar. Bu ba\u011flamda yumu\u015fak dokular\u0131n fosille\u015fmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek asla k\u00fcrk rengi gibi kimi ya\u015fayan canl\u0131larda t\u00fcr farkl\u0131la\u015fmas\u0131nda \u00f6nemli bir \u00f6zellik hakk\u0131nda veya bir\u00e7ok davran\u0131\u015f hakk\u0131nda kesin bilgiler edinmemiz zor. Bu nedenle paleontoloji ve paleoantropoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda fosil kal\u0131nt\u0131n\u0131n morfolojik \u00f6zellikleri t\u00fcr tan\u0131m\u0131nda belirleyicidir.<\/p>\n

Bu durumda insan atalar\u0131 gibi \u00f6nemli bir morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahip olan ve biyolojik evrimin yan\u0131 s\u0131ra ciddi bir k\u00fclt\u00fcrel evrim de ge\u00e7irmi\u015f canl\u0131 grubunun fosillerini tan\u0131mlarken di\u011fer canl\u0131lara uygulad\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcr tan\u0131mlama kriterlerini ne kadar ya da nereye kadar uygulayabiliriz? Bu soru asl\u0131nda iki tip ara\u015ft\u0131rmac\u0131 profilinin bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 belirleyen can al\u0131c\u0131 nokta. Bunlar splitters <\/strong>(ay\u0131r\u0131c\u0131) yani fosil kay\u0131tlar\u0131 farkl\u0131 t\u00fcrler ve gruplara ay\u0131rma e\u011filiminde olanlar ile t\u00fcrlere ay\u0131rma konusunda daha tutumlu ve cimri, daha \u00e7ok bir arada grupland\u0131rma e\u011filiminde olan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, yani lumpers<\/strong> (birle\u015ftirici).<\/p>\n

Antroposentrik (insan-merkezci) kayg\u0131lar\u0131m\u0131z kendimiz d\u0131\u015f\u0131ndaki canl\u0131lar\u0131 ve cans\u0131zlar\u0131 isimlendirme, kategorize etme ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmada olduk\u00e7a ba\u015far\u0131l\u0131 iken bu i\u015f kendi t\u00fcr\u00fcm\u00fcz\u00fc ilgilendirmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda benzer rahatl\u0131\u011f\u0131 ya\u015fayam\u0131yoruz. Bir gergedan ya da fil fosilini tan\u0131mlarken sahip oldu\u011fumuz rahatl\u0131k ile bir insan atas\u0131n\u0131n fosilini tan\u0131mlarken sahip oldu\u011fumuz endi\u015feler \u00e7ok farkl\u0131. Ancak bunun kurban\u0131 olmamak elde de\u011fil, kendimden biliyorum, y\u0131llar \u00f6nce Afrika\u2019da (Etiyopya, Addis Ababa Do\u011fa Tarihi M\u00fczesi) Tim White ile \u00fcnl\u00fc Lucy yani Australopithecusafarensis<\/em> fosilinin orijinal materyaline bir nedenden dolay\u0131 bakmaya gitmi\u015ftik, Lucy\u2019nin fosil kal\u0131nt\u0131lar\u0131na dokundu\u011fum an ne kadar etkilendi\u011fimi neler hissetti\u011fimi anlatmak zor. Bir ba\u015fka canl\u0131n\u0131n atas\u0131ndan ziyade insan\u0131n \u00fc\u00e7 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f kendi atas\u0131n\u0131n fosillerine dokunuyor olmas\u0131n\u0131n do\u011fa ile evrimsel ba\u011flar\u0131n\u0131 kurmas\u0131 ve varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n do\u011faya ait oldu\u011funu anlamas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan elbette bir ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131 var. Hatta Afrika\u2019da arazi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda 4,2 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f olan Australopithecusanamensis<\/em> atam\u0131za ait bir fosil par\u00e7as\u0131n\u0131 ke\u015ffetti\u011fimde o g\u00fcn ekibin pop\u00fcler bir \u00fcyesi olma zevkini bir kenara b\u0131rak\u0131rsak fosil atalar\u0131m\u0131zla aramda evrimsel ba\u011fa paralel olarak duygusal bir ba\u011f\u0131n da geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan bir bi\u00e7imde beynime yerle\u015fti\u011fini belirtmeliyim.<\/p>\n

Ay\u0131r\u0131c\u0131 (splitters) ve birle\u015ftirici (lumpers) aras\u0131ndaki s\u0131k\u0131c\u0131 taksonomi tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rakal\u0131m ve Dmanisi buluntular\u0131n\u0131n insan\u0131n soya\u011fac\u0131nda ne gibi de\u011fi\u015fiklikler \u00f6nerdi\u011fine odaklanal\u0131m. Biliminsanlar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu insan\u0131n (Homo<\/em> cinsinin) yakla\u015f\u0131k 3-2,5 milyon y\u0131l aras\u0131nda kalan d\u00f6nemde bir australopithecus atadan evrildi\u011finde hemfikir say\u0131l\u0131r. Bu durumda hangi australopithecus t\u00fcr\u00fcn\u00fcn Homo<\/em> cinsine atal\u0131k etti\u011fi sorusunun cevab\u0131 i\u00e7in Bilim ve Gelecek<\/em> dergisinin 92. say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanan Australopithecussediba<\/em> ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131ya g\u00f6z atman\u0131z\u0131 \u00f6neririm. Gelenek\u00e7i (burada gelenek, Darwin\u2019in filetik gradualism (tedrici) evrim modelini takip edenler olarak kabul edilebilir) paleoantropologlar Homo<\/em> cinsini zamana ba\u011fl\u0131 olarak ba\u015far\u0131yla hayatta kalmalar\u0131 ve da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131na g\u00f6re \u00fc\u00e7 ana t\u00fcre ay\u0131r\u0131yorlar: Homo habilis<\/em>, Homo erectus ve Homo sapiens<\/em>. Bu \u00fc\u00e7 grup gerek biyolojik (beynin, y\u00fcz\u00fcn, di\u015flerin ve di\u011fer iskelet morfolojisindeki de\u011fi\u015fimlerin anatomik olarak modern insana benzemesi) gerekse de k\u00fclt\u00fcrel (ta\u015f alet end\u00fcstrisinden g\u00fcn\u00fcm\u00fcz teknolojisine) olarak evrimin tedrici yani de\u011fi\u015fimlerin atadan toruna birikerek ad\u0131m ad\u0131m ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi \u00e7izgisel bir modeli yans\u0131t\u0131r. Bununla birlikte bu gelenek\u00e7i yakla\u015f\u0131m\u0131n Homo<\/em> cinsinin evrimsel tarihinde ka\u00e7 farkl\u0131 t\u00fcr\u00fcn yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 do\u011fru yans\u0131t\u0131p yans\u0131tmad\u0131\u011f\u0131 da ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma. 1950\u2019lerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze Do\u011fu Afrika, G\u00fcney Afrika ve Avrasya\u2019da Homo <\/em>cinsinin bir\u00e7ok t\u00fcr\u00fc ke\u015ffedildi. \u00d6zellikle 1950\u2019de New York\u2019ta \u00fcnl\u00fc biyolog Dobzhansky ve antropolog Washburn taraf\u0131ndan Cold Spring Harbor laboratuvar\u0131nda organize edilen \u201cOrigin and Evolution of Man\u201d (\u0130nsan\u0131n K\u00f6keni ve Evrimi) sempozyumu ke\u015ffedilen insan fosillerinin taksonomik yani cins ve t\u00fcr baz\u0131nda isimlendirme sorunlar\u0131na dikkat \u00e7ekti. Dobzhansky, Mayr ve Simpson bu sempozyumda antropologlara, Modern Sentez ile birlikte \u00f6zellikle paleontoloji alan\u0131nda, yani morfolojiye dayal\u0131 evrilen karakterlerin belirlenmesinde ve buna ba\u011fl\u0131 yeni t\u00fcr isimlendirmelerinde birey d\u00fczeyinde de\u011fil pop\u00fclasyon d\u00fczeyinde analizler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ancak insan fosillerinin stratigrafik olarak gerek dikey ve gerek yanal d\u00fczlemde \u00e7ok ender olmas\u0131 buluntular\u0131n morfolojik, co\u011frafik ve kronolojik olarak evrimsel ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n net kurulamay\u0131\u015f\u0131na neden oluyordu. Bu da ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 \u00e7o\u011funlukla yeni t\u00fcr isimlendirmelerine y\u00f6nlendiriyordu.T\u00fcr ismi kirlili\u011fine yol a\u00e7an bu durum Cold Spring Harbor sempozyumunda Washburn taraf\u0131ndan ciddi bir bi\u00e7imde ele\u015ftirildi. Bug\u00fcn ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu \u00f6zellikle Homo<\/em> cinsinin evrimine dair sorunlar\u0131n \u00e7o\u011funlukla karakterlerin farkl\u0131 filogenetik yorumlar\u0131 ve taksonomik, yani cins ve t\u00fcr s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131ndan kaynakl\u0131 problemler oldu\u011funda hemfikirler. Bu nedenle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz paleoantropologlar\u0131 \u201cerken Homo<\/em>\u201d ve \u201carkaik Homo sapiens<\/em>\u201d gibi \u00e7ok say\u0131da farkl\u0131 t\u00fcr i\u00e7eren bu gruplarda uzun zamand\u0131r taksonomik olarak bir yeniden yap\u0131land\u0131rma s\u00fcrecine giri\u015fmi\u015flerdir.<\/p>\n

Homo cinsini tan\u0131yal\u0131m<\/strong><\/p>\n

Tarihte ke\u015ffedilen ilk insan (Homo<\/em>) fosili bir neandertal insan\u0131na aitti. 1856 y\u0131l\u0131nda Almanya\u2019da Neander vadisinde Feldhofer ma\u011faras\u0131nda ke\u015ffedilen iskelet par\u00e7as\u0131 1864 y\u0131l\u0131nda William King taraf\u0131ndan Homo neanderthalensis<\/em> olarak isimlendirildi. Bir y\u0131l sonra 1965 y\u0131l\u0131nda George Busk Gibraltar\u2019da ke\u015ffedilmi\u015f yine bir neandertal kafatas\u0131n\u0131 duyurdu. Neandertal fosillerinin Homo <\/em>cinsine dahil edilmesi beraberinde Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fini geni\u015fletti. Neandertaller daha robust karakterlere sahipti, \u00f6zellikle ka\u015f kemerleri, kafatas\u0131n\u0131n genel yap\u0131s\u0131, kol ve bacak kemiklerinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan daha kaba ve belirgin anatomik \u00f6zellikler ya\u015fayan insanlar\u0131n anatomik \u00f6zelliklerinden farkl\u0131yd\u0131.<\/p>\n

1900\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ilk \u00e7eyre\u011finde yeni bir Homo<\/em> t\u00fcr\u00fcn\u00fcn ke\u015ffedilmesi ile birlikte Homo cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi daha da artm\u0131\u015f oldu. 1907 y\u0131l\u0131nda yine Almanya\u2019da Heidelberg yak\u0131nlar\u0131nda Mauer kaz\u0131 alan\u0131nda ke\u015ffedilen alt \u00e7ene kemi\u011fi Homo heidelbergensis<\/em> olarak isimlendirildi. Bu \u00e7ene kemi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz insan\u0131nkinden farkl\u0131yd\u0131; daha iriydi ve \u00f6zellikle alt \u00e7enede dudaklar\u0131m\u0131z\u0131n hemen alt\u0131nda bulunan ve \u201c\u00e7in\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan \u00e7enemizin ucundaki \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 bu fosilde yoktu. Takip eden y\u0131llarda Kabwe, Rhodesia ve Java ke\u015fifleri eklendi. Daha \u00f6nemli fosil kal\u0131nt\u0131lar ele ge\u00e7mi\u015fti; kafataslar\u0131. Bu yeni buluntular ile insan evriminde Homo sapiens<\/em>ten ve Homo nenaderthalensis<\/em>ten morfolojik olarak farkl\u0131 yeni bir t\u00fcr, Homo hedidelbergensis<\/em> soya\u011fac\u0131na eklenmi\u015f oldu.<\/p>\n

\"\"
D4500 g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi yeni ke\u015fifler ve \u00e7al\u0131\u015fmalar ile artmaya devam etti. Bu sefer Franz Weidenreich 1940\u2019l\u0131 y\u0131llarda daha \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar ile farkl\u0131 cinslere atfedilen Asyal\u0131 Pithecanthropuserectus<\/em> ve Sinanthropuspekinensis<\/em> t\u00fcrlerini Homo erectus<\/em> ad\u0131nda tek bir t\u00fcr alt\u0131nda toplay\u0131p Homo<\/em> cinsine d\u00e2hil etmeyi \u00f6nerdi. B\u00f6ylece daha \u00f6nce isimlendirilmi\u015f Meganthropus<\/em>, Atlanthropus <\/em>ve Telanthropus<\/em> gibi cinsler de Mayr, Le Gros Clark ve Robinson gibi d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc biyologlar\u0131 ve antropologlar\u0131 taraf\u0131ndan Homo erectus<\/em> t\u00fcr\u00fcne d\u00e2hil edildi. Homo erectus<\/em> fosilleri daha k\u00fc\u00e7\u00fck beyin hacmi, daha kal\u0131n kafatas\u0131 kemikleri, daha belirgin ka\u015f kemerleri, daha k\u0131sa al\u0131n d\u00fczlemi, daha kompleks di\u015f \u00f6zellikleri ile Homo sapiens<\/em>, Homo neanderthalensis<\/em> ve Homo hedidelbergensis<\/em>ten farkl\u0131la\u015f\u0131yordu.<\/p>\n

1960\u2019l\u0131 y\u0131llarda Afrika\u2019dan da Homo<\/em> cinsine ait ke\u015fifler duyulmaya ba\u015flad\u0131. \u00d6zellikle Do\u011fu Afrika\u2019da Olduvai Gorge ve Turkana lokalitelerinden \u00e7ok iyi korunmu\u015f fosiller ke\u015ffedildi. 1964 y\u0131l\u0131nda Louis Leakey, Phillip Tobias ve John Napier mevcut Homo<\/em> cinsinin t\u00fcrlerinden daha ilkin \u00f6zelliklere sahip bir t\u00fcr isimlendirdiler: Homo habilis<\/em>. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck kafatas\u0131 hacmi, daha \u00f6ne f\u0131rlak y\u00fcz, daha \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 ka\u015f kemerleri, bacak kemiklerinde dik y\u00fcr\u00fcmenin -bize g\u00f6re- daha yeteneksiz olu\u015funa dair kan\u0131tlar gibi daha ilkin \u00f6zellikler Homo habilis<\/em>i cinsin bilinen di\u011fer t\u00fcremi\u015f t\u00fcrlerinden ay\u0131r\u0131yordu. B\u00f6ylece Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi Homo habilis<\/em>ten Homo sapiens<\/em>e -ilkinden t\u00fcremi\u015fe- daha \u00e7ok geni\u015flemi\u015f oldu.<\/p>\n

Bu arada baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Homo erectus<\/em>un Asya\u2019ya g\u00f6\u00e7 etmemi\u015f Afrikal\u0131 formlar\u0131n\u0131 Homo ergaster<\/em> olarak isimlendirdi. Bu isimlendirme yeni bir t\u00fcr ya da morfolojik bir ayr\u0131\u015fmadan ziyade co\u011frafik bir kategori olarak genel kabul g\u00f6rd\u00fc. Takip eden s\u00fcre\u00e7te (1970\u2019li y\u0131llarda) Louis Leakey\u2019nin o\u011flu Richard Leakey ve ekibi taraf\u0131ndan Turkana havzas\u0131nda yer alan Koobi Fora formasyonunda yakla\u015f\u0131k olarak 1,9 milyon y\u0131l \u00f6ncesine tarihlendirilen yeni ke\u015fifleri Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlilik alan\u0131n\u0131n daha fazla kar\u0131\u015fmas\u0131na neden oldu. Bu ke\u015fif Homo<\/em> cinsini karakterize eden g\u00f6rece b\u00fcy\u00fck beyin hacmine sahip iken \u00e7o\u011funlukla d\u00f6nemin iri yap\u0131l\u0131 australopithecus<\/em>lar\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lan Paranthropus<\/em> benzeri geni\u015f ve kaba bir y\u00fcze sahipti.<\/p>\n

\"\"
Soldan sa\u011fa Dmanisi kaz\u0131 ekibi: Ann Margvelashvili, Abesalom Vekua, Christoph Zollikofer, David Lordkipanidze ve Marcia Ponce de L\u00e9on.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu iki farkl\u0131 morfolojinin ayn\u0131 kafatas\u0131nda g\u00f6r\u00fclmesi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 da \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131. Bu karakterlerden hangisini t\u00fcr tayininde temel almalar\u0131 gerekti\u011fi karar\u0131n\u0131 vermek zordu. Zira ya kafatas\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck olmas\u0131 ya da y\u00fcz\u00fcn geni\u015f ve robust olmas\u0131, iki morfolojiden biri homoplasik bir durumdu. Yani paralel ya da yak\u0131nsayan (convergence evolution) evrim sonucu iki veya daha fazla t\u00fcrde benzer morfolojik karakterlerin ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 filogenetik ve kladistik s\u0131n\u0131fland\u0131rmada tart\u0131\u015fmal\u0131 alanlar olu\u015fturuyordu. Kimi paleoantropologlar bu t\u00fcr\u00fcn b\u00fcy\u00fck beyin hacmine sahip bir australopithecus<\/em>a ait olabilece\u011fi olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 hesaba katarken kimi paleoantropologlar ise b\u00fcy\u00fck beyin hacminin Homo<\/em> cinsine \u00f6zg\u00fc diyagnostik yani benzersiz, ay\u0131rt edici bir karakter oldu\u011funu ileri s\u00fcrerek australopithecus<\/em>lara atfedilemeyece\u011finde \u0131srarl\u0131 idiler. Homo rudolfensis<\/em> olarak isimlendirilen bu fosil Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finin daha da geni\u015flemesine ve karma\u015f\u0131k bir hal almas\u0131na neden oldu. Ayr\u0131ca Omo ve Olduvai Gorge lokalitelerinden ke\u015ffedilen iskelet par\u00e7alar\u0131 \u00f6zellikle de kol ve bacak kemikleri bu erken insan t\u00fcrlerinin modern insana g\u00f6re daha uzun kollara ve k\u0131sa bacaklara sahip oldu\u011funa dair bilgiler verdi. B\u00f6ylece sadece kafatas\u0131nda morfolojik \u00e7e\u015fitlilik de\u011fil ayn\u0131 zamanda kafatas\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan v\u00fccut iskeletinde de \u00f6nemli morfolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fcze do\u011fru yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, 2004 y\u0131l\u0131nda Asya\u2019da \u00e7ok farkl\u0131 bir ke\u015fif herkesi \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Endonezya\u2019da Flores adas\u0131nda bir ma\u011farada 74 bin ile 18 bin y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlendirilen tabakalarda c\u00fcce boyutlarda insanlara ait fosiller ke\u015ffedildi. Bu insan\u0131n morfolojisi Homo erectus<\/em> ve australopithecus<\/em>lar aras\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131k \u00f6zellikler g\u00f6steriyordu. \u00c7ok k\u00fc\u00e7\u00fck beyin hacmine sahip bu insanlara Homo floresiensis<\/em> ad\u0131 verildi. B\u00f6ylece Homo<\/em> cinsinin kafatas\u0131 morfolojisi, beyin hacmi ve geriye kalan iskelet morfolojisindeki karakter \u00e7e\u015fitlili\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131 hayli geni\u015flemi\u015f oldu.<\/p>\n

Sonu\u00e7 olarak Homo<\/em> cinsinde yer alan t\u00fcrleri ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kronolojik olarak s\u0131ralad\u0131\u011f\u0131m\u0131zda genel kabul g\u00f6renler: Homo habilis, Homo rudolfensis, Homo ergaster, Homo erectus, Homo heidelbergensis, Homo neaderthalensis, Homo floresiensis<\/em> ve Homo sapiens<\/em>. Elbette Homo sapiensidaltu<\/em> gibi kimi altt\u00fcrler de eklendi insan\u0131n soy a\u011fac\u0131na, ancak Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finin alan\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131na bu sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u00fcrler temel al\u0131nabilir.<\/p>\n

\"\"
Dmanisi lokalitesinde bulunan fosil kafataslar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7 boyutlu taranm\u0131\u015f dijital g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin \u00f6nden, yandan ve \u00fcstten g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fleri ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131. \u00d6l\u00e7ek 5 cm. (Lordkipanidze ve di\u011f., 2013).<\/figcaption><\/figure>\n

Homo<\/em> cinsinin morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fine dair bu tarihsel \u00f6zetin yetersizli\u011fini l\u00fctfen pop\u00fcler bir bilim yaz\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7er\u00e7evesini korumaya ve konunun daha anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 i\u00e7in dili basitle\u015ftirme endi\u015fesine ba\u011flay\u0131n\u0131z. Aksi takdirde yaz\u0131n\u0131n paleoantropolojinin anla\u015f\u0131lmaz latince terminolojisine bo\u011fulmas\u0131 an meselesi. Bu noktada Homo<\/em> cinsinin sistematik ve taksonomik olarak yeterli olup olmad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131na girmek istemiyorum, asl\u0131nda Dmanisi buluntular\u0131 bu tart\u0131\u015fman\u0131n yap\u0131lmas\u0131n\u0131 da gerektiriyor. Bu tart\u0131\u015fmaya girmek istemeyi\u015fimin nedeni Homo<\/em> cinsinin yeterli do\u011frulukta tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir cins olup olmamas\u0131ndan de\u011fil, taksonomide \u201ccins\/genus\u201d kategorisinin ger\u00e7ekten neyi ifade edip etmedi\u011finin de tart\u0131\u015fmal\u0131 olmas\u0131ndan kaynaklanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Yine de belli bir d\u00fczeyde bu tart\u0131\u015fman\u0131n k\u0131y\u0131s\u0131ndan ge\u00e7mekte fayda var. Homo<\/em> cinsi dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda taksonomik olarak cins kategorisi hakk\u0131nda bug\u00fcne kadar tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f neredeyse alt\u0131 farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m var. Bu tart\u0131\u015fma 1950\u2019de Ernest Mayr ile ba\u015flay\u0131p, 1966\u2019da Willie Hennig\u2019in filogenetik sistematik ya da kladistik s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 ile devam eden ve paleoantropolog Woodand Collard gibi isimlerin katk\u0131lar\u0131 ile \u00e7o\u011falan bir paradigma.<\/p>\n

Simpson evrimsel \u00e7al\u0131\u015fmalarda cins kategorisine odaklanman\u0131n asl\u0131nda t\u00fcr kategorisinden daha verimli olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6nerir, \u00e7\u00fcnk\u00fc t\u00fcrler aras\u0131 evrimsel ili\u015fkiler Homo<\/em> cinsinde oldu\u011fu gibi morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n belirlenmesi noktas\u0131nda karma\u015f\u0131kl\u0131\u011fa neden olabilir.<\/p>\n

Wood ve Collard Homo<\/em> cinsini tan\u0131mlamak i\u00e7in biyolojik ve k\u00fclt\u00fcrel olmak \u00fczere farkl\u0131 kriterleri i\u00e7eren d\u00f6rt temel \u00f6l\u00e7\u00fct belirlerler; birincisi beyin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc, ikincisi konu\u015fma ve dilin geli\u015fimi, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc alet \u00fcretebilme yetene\u011fi ve son olarak d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise ellerin anatomik olarak modern insana benzer bi\u00e7imde kavrama ve tutabilme yetene\u011fini kazanmas\u0131. Bu d\u00f6rt \u00f6l\u00e7\u00fct Homo<\/em> cinsinin farkl\u0131 bir cins kategorisinde yer almas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ay\u0131rt edici \u00f6zelliklerini belirler ve kapsar. 1999 y\u0131l\u0131ndaki yapt\u0131klar\u0131 kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmada Wood ve Collard Homo<\/em> cinsine atfedilen Homo habilis<\/em>, Homo rudolfensis<\/em>, Homo ergaster<\/em>, Homo erectus<\/em>, Homo heidelbergensis<\/em>, Homo neanderthalensis <\/em>ve Homo sapiens<\/em> gibi temel fosil t\u00fcrleri filogenetik, fonksiyonel ve uyumsal morfolojik karakterlerini dikkate alarak kar\u015f\u0131lat\u0131rd\u0131lar. Bu kapsaml\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda Homo ergaster<\/em>, Homo erectus<\/em>, Homo heidelbergensis <\/em>ve Homo neanderthalensis <\/em>t\u00fcrleri Homo sapiens <\/em>ile \u00f6nemli ve anlaml\u0131 istatistiksel oranlarda bir grup olu\u015fturdular. Buna kar\u015f\u0131n Homo habilis<\/em> ve Homo rudolfensis<\/em> t\u00fcr d\u00fczeyinde birbirleri ile \u00f6nemli derecede benzerlikler payla\u015f\u0131rken cins d\u00fczeyinde Homo<\/em> cinsinden \u00e7ok australopithecus<\/em>lara yak\u0131n istatistiksel de\u011ferlere yakla\u015f\u0131yorlar.<\/p>\n

\"\"
Dmanisi kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler.<\/figcaption><\/figure>\n

Wood ve Collard\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131ndan farkl\u0131 olarak 2004 y\u0131l\u0131nda Cameron ve Groves\u2019un Homo<\/em> cinsinin \u00fcyeleri \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 benzer bir \u00e7al\u0131\u015fmada Homo habilis<\/em>in taksonomik olarak Homo<\/em> cinsi i\u00e7erisinde ancak uyumsal stratejisi bak\u0131m\u0131ndan ise australopithecus<\/em> cinsi i\u00e7erisinde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6nerirken Homo rudolfensis<\/em>in b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131k ile bir australopithecus<\/em> varyasyonu olan Kenyanthropus<\/em> cinsine d\u00e2hil edilmesi gerekti\u011fini \u00f6nerdiler.<\/p>\n

\u0130\u00e7imden bir ses yaz\u0131ya bu \u015fekilde devam edersem kim kime benziyor kim kimden farkl\u0131 konusunda kafalar\u0131n iyice kar\u0131\u015faca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. O nedenle k\u0131sa bir toparlama yap\u0131p Dmanisi fosillerinin bu taksonomik karma\u015f\u0131kl\u0131kta bize ne \u00f6nerdi\u011fini tart\u0131\u015fabiliriz. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere Homo <\/em>cinsinin ilk \u00fcyeleri olan Homo habilis<\/em> ve Homo rudolfensis<\/em> insan\u0131n soya\u011fac\u0131nda Homo<\/em> cinsi ve Australopithecus<\/em> cinsi aras\u0131nda bir evrimsel pozisyonda duruyor. Hatta baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Homo rudolfensis<\/em>i asutralopithecus<\/em> benzeri y\u00fcz \u00f6zelliklerinden dolay\u0131 Kenyanthropus<\/em> cinsine d\u00e2hil etmeyi bile \u00f6neriyorlar. Bu noktada \u015funu belirtmekte fayda var, \u00f6zellikle ge\u00e7 Australopithecus<\/em>lar yani Australopithecusgarhi<\/em> ve Australopithecussediba<\/em> gibi t\u00fcrler ile Homo<\/em> cinsinin ilk \u00fcyeleri Homo habilis<\/em> ve Homo rudolfensis<\/em> aras\u0131ndaki \u00e7ok b\u00fcy\u00fck morfolojik bir u\u00e7urum yoktu. E\u011fer \u015fempanze ile bizim aram\u0131zdaki morfolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131 dikkate al\u0131p g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n aram\u0131zda y\u00fczde 99 oran\u0131nda genetik benzerli\u011fi kan\u0131tlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrseniz Australopithecus<\/em> ve Homo<\/em> cinsleri aras\u0131ndaki taksonomik kesi\u015fimin asl\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir sorun olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak kolayla\u015f\u0131r.<\/p>\n

Dmanisi bulgusunun getirdi\u011fi tart\u0131\u015fmalar<\/strong><\/p>\n

Dmanisi ara\u015ft\u0131rma ekibinin lideri Lordkipanidze ke\u015ffedilen D4500 kafatas\u0131 ile birlikte di\u011fer d\u00f6rt kafatas\u0131n\u0131n Homo<\/em> cinsinin \u00fcyeleri aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi yans\u0131tan direkt kan\u0131tlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Science<\/em> dergisinde yay\u0131nlanan bu \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re Homo<\/em> cinsi birbirleri aras\u0131nda \u00fcreyebilen ancak genetik olarak uzakla\u015fm\u0131\u015f co\u011frafik ve yerel toplumlardan olu\u015fuyor. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar \u00f6zellikle son 3 milyon y\u0131l ile yakla\u015f\u0131k olarak 200 bin y\u0131l aras\u0131nda kalan d\u00f6nemde insan evriminde t\u00fcr i\u00e7i ve toplumlar aras\u0131 morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin \u00e7o\u011funlukla t\u00fcr \u00e7e\u015fitlili\u011fi olarak yorumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia ediyorlar. \u00d6zellikle birey d\u00fczeyinde bulunmu\u015f fosil \u00f6rneklerin farkl\u0131 co\u011frafyalarda bulunmu\u015f di\u011fer bireyler ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sonucunda t\u00fcr i\u00e7i morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin kal\u0131nt\u0131lar\u0131n farkl\u0131 t\u00fcrlere atfedilmesine neden oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlar.<\/p>\n

Makalenin yazarlar\u0131na g\u00f6re \u00f6zellikle Dmanisi \u00f6rnekleri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kafatas\u0131 morfolojisindeki \u00e7e\u015fitlili\u011fin oran\u0131 modern \u015fempanzelerin t\u00fcr i\u00e7i farkl\u0131 yerel toplumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kafatas\u0131 morfolojisindeki \u00e7e\u015fitlilik ile benzer. Buna g\u00f6re Dmanisi \u00f6rnekleri bize yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon y\u0131l \u00f6nce Afrikal\u0131 erken insan t\u00fcrleri aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin asl\u0131nda evrilen tek bir insan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn farkl\u0131 yerel toplumlar\u0131 aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlilik olarak yorumlamam\u0131z\u0131 \u00f6neriyor. Bu t\u00fcrlerin birbirlerine \u00e7ok benzer habitatlarda benzer \u00e7evresel kontrol mekanizmalar\u0131 alt\u0131nda yine benzer uyumsal stratejiler ile ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek Dmanisi perspektifi yani evrilen tek bir t\u00fcr\u00fcn farkl\u0131 yerel varyasyonlar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmek daha tutumlu bir yakla\u015f\u0131m gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

\"\"
Dmanisi kaz\u0131 alan\u0131n\u0131n uzaktan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

Ters a\u00e7\u0131dan bakarsak salt Dmanisi yerel toplumunun morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011finden yola \u00e7\u0131karak k\u0131talar aras\u0131, \u00f6zellikle de Afrikal\u0131 erken insan t\u00fcrlerinin evrimsel ili\u015fkilerine at\u0131fta bulunmak baz\u0131 riskler de i\u00e7eriyor. Kald\u0131 ki Dmanisi buluntular\u0131n\u0131n stratigrafik ili\u015fkileri tamam\u0131 ile net bir bi\u00e7imde belirtilmi\u015f de\u011fil. Bunlardan ilki makalede \u00f6zellikle Dmanisi D4500 buluntusunun stratigrafik olarak \u00f6nceki buluntular ile ayn\u0131 seviyede bulundu\u011fu iddia edilse de bu yorum b\u00fct\u00fcn bu bireylerin ayn\u0131 zaman diliminde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmiyor. \u00c7\u00f6kelme ortam\u0131 ve \u00e7\u00f6kelme h\u0131z\u0131 hakk\u0131nda makalede verilmi\u015f herhangi bir bilgi yok ve insan evriminde -jeolojik olarak k\u0131sa da olsa- 100 bin y\u0131l \u00e7e\u015fitli evrimsel de\u011fi\u015fimlerin ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in yeterli bir s\u00fcre\u00e7. Bu nedenle Dmanisi\u2019de bulunmu\u015f kafatas\u0131 fosillerinin \u00e7\u00f6kelme zamanlar\u0131 ve bu konudaki kronolojik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n da ayd\u0131nlat\u0131lmas\u0131 gerekiyor. B\u00f6ylece Dmanisi\u2019de ka\u00e7 farkl\u0131 yerel toplumun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve zamana ba\u011fl\u0131 aralar\u0131ndaki evrimsel ili\u015fkileri anlamak kolayla\u015fabilir. Elbette zaman tek ba\u015f\u0131na evrimsel de\u011fi\u015fimin bir itici g\u00fcc\u00fc olamaz. Zamandan daha \u00f6nemli olan unsurlar gen havuzundaki de\u011fi\u015fimler ve \u00e7evresel fakt\u00f6rlerdir. Dmanisi \u00f6rneklerine ait di\u015fler \u00fczerinde yap\u0131lan baz\u0131 mikro-a\u015f\u0131nma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 iki farkl\u0131 grubun varl\u0131\u011f\u0131na i\u015faret ediyor. Buna g\u00f6re en son ke\u015ffedilen D4500 fosiline ait di\u015fler \u00fczerindeki mikro izler daha lifli, a\u015f\u0131nd\u0131r\u0131c\u0131 ve sert besinler ile beslendi\u011fini g\u00f6steriyor. \u0130spanya Burgos Ulusal \u0130nsan Evrimi Ara\u015ft\u0131rma Merkezi, Di\u015f Ara\u015ft\u0131rma Grubu\u2019ndan Laura Mart\u00edn-Franc\u00e9s ve meslekta\u015flar\u0131n\u0131n hen\u00fcz bask\u0131da olan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na g\u00f6re bu izler daha g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ene kaslar\u0131 gerektiren sebze bak\u0131m\u0131ndan bask\u0131n bir diyeti i\u015faret ediyor. D4500 bireyi de di\u011fer kafataslar\u0131 fosillerine g\u00f6re daha masif bir \u00e7eneye sahip, bu \u00f6zellikler onun g\u00fc\u00e7l\u00fc \u00e7ene kaslar\u0131na da sahip oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Bu durumda D4500 buluntusunun di\u011fer buluntular ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ekolojik olarak daha farkl\u0131 bir beslenme davran\u0131\u015f\u0131na uyum sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclebilir. Bu nedenle Dmanisi \u00f6rneklerinin salt morfolojik analizlere g\u00f6re de\u011fil ekoloji ve davran\u0131\u015f gibi uyumsal stratejileri de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131na ihtiya\u00e7 var.<\/p>\n

Dmanisi fosilleri hakk\u0131nda daha \u00e7ok tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Yeni buluntular ve analizler farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 kazand\u0131r\u0131yor ve kazand\u0131rmaya devam edecek. San\u0131r\u0131m unutulmamas\u0131 gereken en \u00f6nemli noktalardan biri de \u015fu: Taksonomik olarak cinsimiz Homo<\/em>nun ka\u00e7 t\u00fcr i\u00e7erip i\u00e7ermedi\u011fi tek mesele de\u011fil, zira morfoloji tek ba\u015f\u0131na bir t\u00fcr demek de\u011fildir. Bence Homo<\/em> cinsini karakterize eden biyolojik de\u011fi\u015fimlerin yan\u0131 s\u0131ra k\u00fclt\u00fcrel evrimin de ivmelenmesi, bu cinsin yerel toplumlar\u0131 aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fe ili\u015fkin farkl\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 gerektirebilir. Akrabal\u0131k ve sosyal ili\u015fkilerin muhtemelen daha da belirginle\u015fmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131, alet \u00fcretiminin ilerleyen bi\u00e7imde geli\u015fti\u011fi, konu\u015fman\u0131n ve dilin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131, yani insan\u0131n bili\u015fsel yetenekleri ile do\u011fadaki pozisyonunu belirlemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemin ilk basit ad\u0131mlar\u0131n\u0131 att\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7ten s\u00f6z ediyoruz. Daha \u00e7ok veriye ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011fu kesin. Yeni ke\u015fifler ve bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131 insan evrimi hakk\u0131nda yeni sorular sorabilmemizi sa\u011fl\u0131yor. Sormaya ve tart\u0131\u015fmaya devam.<\/p>\n

Bir soru ile bitirelim o vakit: G\u00fcrcistan gibi \u00fclkemize kom\u015fu olan bir b\u00f6lgede yakla\u015f\u0131k 1,8 milyon y\u0131l \u00f6nce Afrika\u2019dan Avrasya\u2019ya ilk g\u00f6\u00e7 eden atalar\u0131m\u0131z\u0131n fosilleri bulunurken neden benzerleri \u00fclkemizde bulunmuyor?<\/p>\n

\"\"
Dmanisi ara\u015ft\u0131rma ekibinin lideri Lordkipanidze \u00e7al\u0131\u015fma odas\u0131nda.<\/figcaption><\/figure>\n

Baz\u0131 Kaynaklar<\/strong><\/p>\n

1) D. W. Cameron, C. P. Groves. 2004; Bones, stones and molecules: \u201cOut of Africa\u201d and human origins; Elsevier, Burlington MA.<\/p>\n

2) A. Gibbons, 2013, Stunning Skull Gives a Fresh Portrait of Early Humans, Science<\/em>, 342:297-298.<\/p>\n

3) L. S. B. Leakey, P. V. Tobias ve J. R. Napier, 1964; A new species of the genus Homo from Olduvai Gorge, Nature<\/em> 202: 7-9.<\/p>\n

4) D. Lordkipanidze, M. Ponce de Le\u00f3n, A. Margvelashvili, Y. Rak, G. P. Rightmire, A. Vekua, C. Zollikofer, 2013; A complete skull from Dmanisi, Georgia, and the evolutionary biology of early Homo<\/em>, <\/em>Science<\/em> 342, 326-331.<\/p>\n

5) L. Mart\u00edn-Franc\u00e9s, M. Martin\u00f3n-Torres, E. Lacasa-Marquina, P. Fern\u00e1ndez-Col\u00f3n, A. Gracia-T\u00e9llez, J. M. Berm\u00fadez de Castro, 2013; Palaeopathology of the Plio-Pleistocene specimen D2600 from Dmanisi (Republic of Georgia), Comptes Rendus Palevol (bask\u0131da).<\/p>\n

6) E. Mayr, 1950; Taxonomic categories in fossil hominids, Cold Spring Harb Symp Quant Biol 15: 109-118.<\/p>\n

7) B. A. Wood ve M. Collard, 1999; The human genus, Science <\/em>284: 65\u201371.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dmanisi ara\u015ft\u0131rma ekibinin lideri Lordkipanidze ke\u015ffedilen D4500 kafatas\u0131 ile birlikte di\u011fer d\u00f6rt kafatas\u0131n\u0131n Homo cinsinin \u00fcyeleri aras\u0131ndaki morfolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi yans\u0131tan direkt kan\u0131tlar sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcr\u00fcyor. Dmanisi \u00f6rnekleri aras\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kafatas\u0131 morfolojisindeki \u00e7e\u015fitlili\u011fin oran\u0131 modern \u015fempanzelerin t\u00fcr i\u00e7i farkl\u0131 yerel toplumlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen kafatas\u0131 morfolojisindeki \u00e7e\u015fitlilik ile benzer. Dmanisi fosilleri hakk\u0131nda daha \u00e7ok tart\u0131\u015faca\u011f\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Erken […]<\/p>\n","protected":false},"author":180,"featured_media":26945,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[155,211,32],"tags":[3507,1049,230],"class_list":["post-26944","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-118-sayi","category-antropoloji","category-evrim","tag-dmanisi-fosili","tag-insanin-evrimi","tag-insanlik-tarihi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t