{"id":27118,"date":"2014-05-02T21:30:14","date_gmt":"2014-05-02T18:30:14","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=27118"},"modified":"2018-06-25T21:41:12","modified_gmt":"2018-06-25T18:41:12","slug":"uluslarin-sagligi-dunyanin-saglik-raporunu-cikariyor-neoliberalizm-oldurur-sosyalizm-guldurur-kuru-laf-degil","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/05\/02\/uluslarin-sagligi-dunyanin-saglik-raporunu-cikariyor-neoliberalizm-oldurur-sosyalizm-guldurur-kuru-laf-degil","title":{"rendered":"\u201cUluslar\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u201d d\u00fcnyan\u0131n sa\u011fl\u0131k raporunu \u00e7\u0131kar\u0131yor \u201cNeoliberalizm \u00f6ld\u00fcr\u00fcr, sosyalizm g\u00fcld\u00fcr\u00fcr\u201d kuru laf de\u011fil…"},"content":{"rendered":"

\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131rr\u0131na ula\u015ft\u0131k ula\u015faca\u011f\u0131z, t\u0131p alan\u0131ndaki haberlere bak\u0131l\u0131rsa. Peki d\u00fcnyan\u0131n sa\u011fl\u0131k durumuna rengini veren ger\u00e7ekten bu durum mu? Yoksa insanlar, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn bilgisine ula\u015fman\u0131n e\u015fi\u011findeyken, k\u00fcresel neoliberal sistem taraf\u0131ndan sap\u0131r sap\u0131r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlar m\u0131? ABD, Birle\u015fik Krall\u0131k, G\u00fcney Afrika, Venezuela, K\u00fcba gibi \u00fclkelerin sa\u011fl\u0131k sistemlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bize ne g\u00f6steriyor; neoliberalizmin \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sosyalizmin g\u00fcld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc m\u00fc?..<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/strong>\u0130nsanlar aras\u0131ndaki e\u015fitsizlikler b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, basit ve \u00e7aresi \u00e7oktan bulunmu\u015f, \u00f6nlenebilir hastal\u0131klar daha geni\u015f kitleleri tehdit ediyor; do\u011fruya do\u011fru. Peki ya \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz kirletilen \u00e7evre, su, hava, toprak; d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen kentler, elimizden al\u0131nan sosyal haklar, bunlar\u0131n hepimizi \u201ckanser\u201d yapt\u0131\u011f\u0131 do\u011fru de\u011fil mi? Ge\u00e7ti\u011fimiz aylarda yay\u0131mlanan Uluslar\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131<\/em> (Yordam Kitap) kitab\u0131, ABD, Birle\u015fik Krall\u0131k, G\u00fcney Afrika, Venezuela, K\u00fcba gibi \u00f6rnekler \u00fczerinden, sa\u011fl\u0131k hizmetinin toplumcula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n gere\u011fini ortaya koyuyor. Ba\u015fl\u0131ktaki gibi, neoliberalizm \u00f6ld\u00fcr\u00fcyor, sosyalizm ise g\u00fcld\u00fcr\u00fcyor… Kitab\u0131 \u00e7eviren, Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcnv. Genel Cerrahi Anabilim Dal\u0131 \u00d6\u011fretim \u00dcyesi Prof. Dr. Cem Terzi ile konu\u015ftuk.<\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong>E\u015fitsizlikler g\u00f6r\u00fclmeden bir sa\u011fl\u0131k sistemi analizi yap\u0131labilir mi?<\/strong><\/p>\n

Cem Bey, hem \u201cUluslar\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131\u201d kitab\u0131na dikkat \u00e7ekelim, hem de kitab\u0131n konu \u00e7er\u00e7evesini i\u00e7erecek bir s\u00f6yle\u015fi olsun istiyoruz… Kitab\u0131n yazar\u0131 Gavin Mooney ve Vicente Navarro\u2019dan s\u00f6z ederek ba\u015flayal\u0131m m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

Gavin Mooney\u2019i \u00f6nceden tan\u0131m\u0131yordum, dikkatimi \u00e7eken Navarro\u2019nun \u00f6ns\u00f6z\u00fc oldu. Navarro\u2019yu d\u00fcnyada pek \u00e7ok sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131, \u00f6zellikle de sol kesim yak\u0131ndan izliyor. D\u00fcnyada e\u015fitsizlikler ve s\u0131n\u0131f ili\u015fkisi \u00fczerinden sa\u011fl\u0131k analizi yapan hi\u00e7 kimse kalmad\u0131; hatta bu alanda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalara ne dergilerde ne kitaplarda yer veriliyor. Bu ekol\u00fcn neredeyse yeg\u00e2ne temsilcisi Navarro. Bu nedenle \u00f6ns\u00f6z yazd\u0131\u011f\u0131 bir kitab\u0131 hemen edinmek istedim, b\u00f6ylelikle Mooney\u2019\u0131n \u00f6nemini fark ettim. Mooney iktisat\u00e7\u0131; sa\u011fl\u0131k iktisad\u0131 alan\u0131nda iyi biliniyor, pek \u00e7ok \u00f6d\u00fcl alm\u0131\u015f, bir\u00e7ok uluslararas\u0131 kurulu\u015fa dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapm\u0131\u015f. Bir genel cerrah olarak, bir iktisat kitab\u0131n\u0131 \u00e7evirmi\u015f oldum. Mooney\u2019den T\u00fcrkiye ile ilgili bir sunu\u015f yaz\u0131s\u0131 istemeyi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum, bu konuda bir \u015fey yoktu kitapta. T\u00fcrkiye AKP\u2019nin h\u0131zla uygulad\u0131\u011f\u0131 de\u011fi\u015fikliklerle, neoliberal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmlerin \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke. Mooney\u2019in dikkatini T\u00fcrkiye\u2019ye de \u00e7ekmek istiyordum, fakat tam o s\u0131ralarda \u00f6ld\u00fc ne yaz\u0131k ki. Ondan bir \u015fey isteme imk\u00e2n\u0131 kalmay\u0131nca, ben T\u00fcrkiye\u2019ye dair bir ek yazd\u0131m. Kitapta anlat\u0131lan ekonomipoliti\u011fin T\u00fcrkiye i\u00e7in de ge\u00e7erli oldu\u011funu ortaya koymak istedim. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fc yak\u0131nlarda kaybetti\u011fimiz Ata Soyer\u2019e adad\u0131m. Ata A\u011fabey halk sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131s\u0131yd\u0131 ve b\u00fct\u00fcn hayat\u0131 boyunca sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki e\u015fitsizliklere dikkat \u00e7ekmeye; herkesin e\u015fit ko\u015fullarda yararlanabildi\u011fi, sadece n\u00fcfus c\u00fczdan\u0131yla ula\u015f\u0131labilen bir kamusal sa\u011fl\u0131k sistemine olan inanc\u0131 diri tutmaya; bunun i\u00e7in sendikalar\u0131 ve Tabipler Birli\u011fi dahil, emek\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 ilgilendiren b\u00fct\u00fcn \u00f6rg\u00fctleri bir araya getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7ok \u00f6nemli biriydi.<\/p>\n

\"\"
Cem Terzi Vanl\u0131 \u00e7ocuklarla<\/figcaption><\/figure>\n

Temel bir tan\u0131mdan yola \u00e7\u0131karsak, sa\u011fl\u0131k hakk\u0131 ne demek?<\/em><\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de ve d\u00fcnyada sa\u011fl\u0131k hakk\u0131 denince, sa\u011fl\u0131k hizmeti talebi akla geliyor, sa\u011fl\u0131k hizmeti dendi\u011finde de hastane hizmeti. Bu \u00e7ok indirgemeci bir yakla\u015f\u0131m, \u00e7\u00fcnk\u00fc hastane hizmeti hastalanm\u0131\u015f bir ki\u015fiye sunulan hizmettir, halbuki sa\u011fl\u0131k \u00f6nce hastalanmamak, \u00f6nce ya\u015famak demek. Yani sa\u011fl\u0131k hakk\u0131 asl\u0131nda temiz hava, temiz su, temiz \u00e7evre, GDO\u2019suz g\u0131dalar, bar\u0131nma hakk\u0131 demek; ta\u015feron i\u015f\u00e7ili\u011fi kabul etmemek, i\u015f garantisi, asgari ge\u00e7im \u00fccretinin insanca ya\u015fama ko\u015fullar\u0131na izin vermesi, i\u015f kazalar\u0131na u\u011framamak demek. Sa\u011fl\u0131k hakk\u0131 m\u00fccadelesini b\u00f6yle geni\u015f bir \u00e7er\u00e7eveye kurman\u0131n yolu da, sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki ekonomipoliti\u011fi kavramakla olur. Kitap ona bak\u0131yor.<\/p>\n

Kapitalizm ve onun son 30 y\u0131ldaki vah\u015fi uygulamas\u0131 diyebilece\u011fimiz neoliberalizm sa\u011fl\u0131k hakk\u0131na imk\u00e2n vermiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc sermaye birikimi s\u00fcreci bu a\u015famada art\u0131k fabrikalar\u0131 a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r, kentte, do\u011fada ve b\u00fct\u00fcn alanlarda; e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k gibi kamusal hizmet sekt\u00f6rlerinde devam etmektedir. Sermaye birikimi i\u00e7in kapitalizm do\u011fay\u0131 katlediyor, k\u00fcresel \u0131s\u0131nmaya yol a\u00e7\u0131yor, kenti katlediyor, yoksullar\u0131n bar\u0131nma hakk\u0131n\u0131 elinden al\u0131yor; eme\u011fi par\u00e7al\u0131yor, b\u00f6l\u00fcyor, ta\u015feronla\u015ft\u0131r\u0131yor, g\u00f6\u00e7e zorluyor, sendikal faaliyetleri yok ediyor. Emek\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n Keynes\u00e7i d\u00f6nemdeki gibi sistemden \u201csus pay\u0131\u201d almas\u0131n\u0131 art\u0131k engelliyor. \u0130nsanlar\u0131n kendini sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u015fekilde yeniden var etmesi i\u00e7in b\u00fct\u00fcn ko\u015fullar\u0131 ortadan kald\u0131ran neoliberalizmin vah\u015fi sald\u0131r\u0131s\u0131 alt\u0131nday\u0131z. Erken \u00f6l\u00fcmlere, \u00e7ocuk \u00f6l\u00fcmlerine, b\u00fcy\u00fck sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131na yol a\u00e7\u0131yor. Hem geli\u015fmi\u015f, hem geli\u015fmekte olan, hem de gerikalm\u0131\u015f \u00fclkelerde temel sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu gibi s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. Y\u0131lda 18 milyon insan,\u00a0yoksullukla ili\u015fkili nedenlerden \u00f6l\u00fcyor; bu d\u00fcnyadaki \u00f6l\u00fcmlerin a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 \u00fc\u00e7te biri ve bu \u00f6l\u00fcmler\u00a0daha iyi\u00a0beslenme,\u00a0temiz i\u00e7me\u00a0suyu,\u00a0a\u015f\u0131lar, antibiyotikler\u00a0ve di\u011fer\u00a0ila\u00e7larla \u00f6nlenebilir\u00a0nitelikte. T\u0131p \u00e7ok ilerledi; mucize ila\u00e7lar, m\u00fcthi\u015f teknolojik imk\u00e2nlarla her \u015feye \u00e7are bulunuyor laflar\u0131n\u0131n pompalanan bir hik\u00e2yeden ibaret oldu\u011funu, enfeksiyon hastal\u0131klar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, temel sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz. AIDS\u2019e bakarsak \u00f6rne\u011fin, halen Afrika\u2019da \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir hastal\u0131k olarak nesilleri tehdit etti\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz ya da d\u00fcnyada ya\u015fayan her \u00fc\u00e7 insandan birinin kanser oldu\u011funu ve her d\u00f6rt \u00f6l\u00fcmden birinin kanser nedeniyle oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Durum her g\u00fcn daha da k\u00f6t\u00fcye gidiyor. K\u00fcresel \u0131s\u0131nma da insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in en b\u00fcy\u00fck tehlikedir. \u0130lk ve en \u00e7ok etkilenecek geli\u015fmekte olan \u00fclkelerdir. D\u00fcnya Bankas\u0131 bu duruma seyircidir, neoliberalizme adanm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 ile k\u00fcresel \u0131s\u0131nman\u0131n ate\u015fine benzin d\u00f6kmektedir.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>En vah\u015fi, en e\u015fitsiz sa\u011fl\u0131k sistemi ABD\u2019de<\/strong><\/p>\n

Kitapta sa\u011fl\u0131k sistemleri incelenen \u00fclkelere bakal\u0131m m\u0131\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

ABD ile ba\u015flayal\u0131m, d\u00fcnyan\u0131n en vars\u0131l \u00fclkesi olmas\u0131na ra\u011fmen n\u00fcfusun tamam\u0131 sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesinde de\u011fil; 50 milyondan fazla insan\u0131n hi\u00e7bir sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi yok. Yakla\u015f\u0131k 290 milyon n\u00fcfusu var ABD\u2019nin, bunun 50 milyonundan s\u00f6z ediyoruz, \u00e7ok \u00f6nemli bir rakam. Bu insanlar\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 a\u015f\u0131 olam\u0131yor, kronik hastal\u0131klar\u0131 varsa tedavi g\u00f6remiyor, ila\u00e7 alam\u0131yor, ameliyat olam\u0131yorlar.<\/p>\n

En yoksul y\u00fczde 17\u2019dir tabii…<\/em><\/strong><\/p>\n

Evet, oradaki tan\u0131mla \u201cunder class\u201d, yani s\u0131n\u0131f alt\u0131. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 da de\u011filler, \u00e7\u00fcnk\u00fc meslekleri, d\u00fczenli i\u015fleri yok. Etnisite de rol oynuyor; ya siyahiler ya da latino. Yani ayr\u0131mc\u0131 bir sistem, hem s\u0131n\u0131f, hem etnisite ayr\u0131m\u0131 yap\u0131yor vatanda\u015flara kar\u015f\u0131. Herkese sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesini anayasal zorunluluk haline getirmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u201cObamaCare\u201d diye yeni bir program var, asl\u0131nda kapsam a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a k\u0131s\u0131tl\u0131, radikal bir de\u011fi\u015fiklik \u00f6nermiyor. Herkesi bir sigorta sistemine girmeye zorluyor, oradan toplanacak primlerle, prim \u00f6deyecek g\u00fcc\u00fc olmayan 50 milyon insan\u0131n sigorta sistemine yava\u015f yava\u015f dahil edilmesini hedefliyor.<\/p>\n

ABD\u2019de nas\u0131l bir sigorta sistemi var?<\/em><\/strong><\/p>\n

ObamaCare\u2019den \u00f6nceki durumu \u00f6zetleyeyim. ABD\u2019de toplumun y\u00fczde 60\u2019\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar olu\u015fturuyor. N\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesini i\u015fverenleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla al\u0131yor. N\u00fcfusun y\u00fczde 55\u2019inin i\u015fvereni taraf\u0131ndan \u00f6denen sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 var. Sigorta primleri y\u00fckseldik\u00e7e k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta \u00f6l\u00e7ekli i\u015fletmelerde \u00e7al\u0131\u015fan insanlar i\u015fvereni arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile sigortalanma imk\u00e2n\u0131n\u0131 kaybediyor. N\u00fcfusun y\u00fczde 3\u2019\u00fcn\u00fcn bireysel \u00f6zel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 var. Devlet memuru\/asker\/gazi olarak ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren y\u00fczde 1\u2019lik kesim kamu taraf\u0131ndan sigortal\u0131d\u0131r. Ya\u015fl\u0131 ve \u00f6z\u00fcrl\u00fcler kamusal nitelikli \u201cMedicare\u201d ve \u201cMedicaid\u201d programlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi kapsam\u0131ndad\u0131r. Y\u00fczde 14 \u201cMedicare\u201d, y\u00fczde 12 ise \u201cMedicaid\u201d program\u0131 i\u00e7inde. Geri kalan yakla\u015f\u0131k 50 milyon ki\u015fi (ki n\u00fcfusun y\u00fczde 17\u2019si) ise herhangi bir sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesine sahip de\u011fil. K\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fyerlerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00e7o\u011fu sigortas\u0131z. Hizmet sekt\u00f6r\u00fcnde, \u00f6rne\u011fin McDonalds vs. gibi firmalarda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n sigortas\u0131 yok. Orta s\u0131n\u0131fa ait insanlar\u0131n da ba\u015flar\u0131na b\u00fcy\u00fck bir sa\u011fl\u0131k sorunu geldi\u011finde, bu hastal\u0131k sigortan\u0131n kapsam\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaysa, b\u00fct\u00fcn mal varl\u0131klar\u0131n\u0131 kaybettiklerini biliyoruz. \u00d6rne\u011fin ameliyat ya da kemoterapi masraflar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in bankadan bor\u00e7 al\u0131yor, \u00f6deyemiyor; orta s\u0131n\u0131ftan insanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir sa\u011fl\u0131k problemi ge\u00e7irdi\u011finde iflas etti\u011fini biliyoruz. Sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesizli\u011fi ABD\u2019de yaln\u0131zca yoksullar\u0131n sorunu de\u011fil, bir orta s\u0131n\u0131f fenomeni haline de gelmi\u015f durumda. Kamusal nitelikli sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesinde de, devletin geri \u00f6deme miktar\u0131n\u0131 hekim ve hastane sahipleri d\u00fc\u015f\u00fck buldu\u011fu i\u00e7in bu hastalara hizmet vermek istemiyor. Dolay\u0131s\u0131yla herkes bir kaderine terk edilmi\u015flik i\u00e7inde, \u201cHer koyun kendi baca\u011f\u0131ndan as\u0131l\u0131r\u201d diyebilece\u011fimiz, tamamen end\u00fcstriyel tipte bir sa\u011fl\u0131k sistemi var ve d\u00fcnyan\u0131n en pahal\u0131 sa\u011fl\u0131k sistemi. Gayrisafi milli has\u0131las\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k be\u015fte birini sa\u011fl\u0131\u011fa harc\u0131yor, bu pek \u00e7ok \u00fclkenin toplam gelirinden \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir rakam, ama genel sa\u011fl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fctlerine bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, OECD \u00fclkeleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsak iyi bir noktada de\u011fil. Ya da K\u00fcba ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rsak, onun \u00e7ok \u00e7ok \u00fczerinde bir harcama yapm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, temel sa\u011fl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fctlerinde K\u00fcba\u2019n\u0131n gerisinde. \u00c7ok radikal bir de\u011fi\u015fiklik \u00f6nermemesine ra\u011fmen, Obama\u2019n\u0131n yapmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u015feyin b\u00fcy\u00fck itirazlar ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 da g\u00f6r\u00fcyoruz. Cumhuriyet\u00e7iler de, vatanda\u015flar da, entelekt\u00fceller de itiraz ediyor; yoksulun sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131na niye ortak olal\u0131m, niye bu devletin g\u00f6revi olsun diyenler \u00e7o\u011funlukta. Toplumcu bir bilincin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. ABD kendi n\u00fcfusuna sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi ve iyi bir sa\u011fl\u0131k hizmeti sunabilecek maddi g\u00fcce, altyap\u0131ya ve organizasyona sahip; ama kapitalizm buna izin vermiyor.<\/p>\n

\"\"
2) D\u00fcnyan\u0131n en e\u015fitsiz sa\u011fl\u0131k sistemi ABD\u2019de. En yoksul kesimi olu\u015fturan, \u00e7o\u011funlukla da siyah ya da Latin k\u00f6kenli olan 50 milyon insan\u0131n, hi\u00e7bir sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi yok.<\/figcaption><\/figure>\n

Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta ise, 2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra pek \u00e7ok k\u0131ta Avrupas\u0131 \u00fclkesinde oldu\u011fu gibi, sosyalistlerin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7ok iyi bir kamusal sa\u011fl\u0131k sistemi kurulmu\u015f; herkesi kapsayan, genel b\u00fct\u00e7eden kar\u015f\u0131lanan, vatanda\u015f\u0131n vergileriyle finanse edilen, e\u015fitlik\u00e7i bir sistem. Ama Thatcher\u2019\u0131n iktidara gelmesiyle durum de\u011fi\u015fiyor. ABD\u2019de Reagan, \u0130ngiltere\u2019de Thatcher\u2019\u0131n oldu\u011fu, 70-80\u2019lere tekab\u00fcl eden d\u00f6nemde, D\u00fcnya Bankas\u0131 Washington konsensusu denen yeni bir ekonomipoliti\u011fi t\u00fcm d\u00fcnyaya dayat\u0131yor ve \u00fclkeler bu konsensus \u00e7er\u00e7evesinde neoliberal ekonomik d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmden ge\u00e7iyorlar. Yani son 30-40 y\u0131l i\u00e7inde \u0130ngiltere\u2019de sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n kamusal niteli\u011finin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, giderek metala\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019deki gibi performans sistemine ge\u00e7ildi\u011fini, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fcn, \u00f6zel hastanelerin desteklendi\u011fini ve tamamlay\u0131c\u0131 sigorta sistemi denen, insanlar\u0131n kamudan sa\u011flad\u0131klar\u0131 g\u00fcvenceyle yetinemeyip \u00f6zel sigorta sat\u0131n ald\u0131klar\u0131 bir yap\u0131y\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. Neoliberal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn tipik bir \u00f6rne\u011fi haline geliyor.<\/p>\n

Afrika: S\u00f6m\u00fcrgecilikten kurtul, neoliberalizme teslim ol…<\/strong><\/p>\n

G\u00fcney Afrika\u2019ya da de\u011finelim mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

Kitab\u0131n ilgin\u00e7 b\u00f6l\u00fcmlerinden biri, dikkatle okunmas\u0131n\u0131 \u00e7ok isterim. Afrika\u2019da s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn tarihi y\u00fczy\u0131llara dayan\u0131yor, s\u00f6m\u00fcr\u00fc tarihinden gelen problemlerin \u00fczerine bir de Apartheid rejimi denen, beyaz bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n siyah \u00e7o\u011funlu\u011fa eziyet etti\u011fi, eme\u011fini s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, ayr\u0131mc\u0131l\u0131k, \u015fiddet, bask\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131, yoksulla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, b\u00fct\u00fcn \u00fclkenin varl\u0131klar\u0131na el koydu\u011fu korkun\u00e7 bir y\u00f6netim geliyor. ANC denen Mandela\u2019n\u0131n partisi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclen m\u00fccadeleyle kurtuluyorlar, biliyorsunuz. \u00d6nce silahl\u0131 m\u00fccadele, arkas\u0131ndan Mandela\u2019n\u0131n yakalanmas\u0131, bar\u0131\u015f g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri, Mandela\u2019n\u0131n Nobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc almas\u0131, iktidar\u0131n siyahlar\u0131n eline ge\u00e7mesini sa\u011flayacak liberal bir anayasa yap\u0131lmas\u0131 ve Mandela\u2019n\u0131n devlet ba\u015fkan\u0131 olmas\u0131na gidecek s\u00fcre\u00e7. Tabii insan sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda siyahlar\u0131n ve yoksullar\u0131n durumunun iyile\u015fti\u011fi bir d\u00f6nem olmas\u0131n\u0131 bekliyor; insanlar\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131, ayr\u0131mc\u0131 bir bask\u0131dan kurtar\u0131rken, yoksulluktan, hastal\u0131ktan, sa\u011fl\u0131ks\u0131zl\u0131ktan da kurtar\u0131r diye umuyorsunuz, ama \u00f6yle olmuyor. Mandela, G\u00fcney Afrika\u2019y\u0131 \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k bata\u011f\u0131ndan al\u0131yor, neoliberalizmin kuca\u011f\u0131na teslim ediyor. Kitapta d\u00f6nemsel olarak inceleniyor, yoksulluk ve e\u015fitsizlikte daha da k\u00f6t\u00fcye gidi\u015f var ve gelinen noktada sa\u011fl\u0131k sistemi korkun\u00e7 durumda. Evet \u0131rk\u00e7\u0131, ayr\u0131mc\u0131, asimilasyoncu, imhac\u0131, zalim y\u00f6netimlerle sava\u015fmak ve o t\u00fcr y\u00f6netimlerden \u00f6zg\u00fcrle\u015fmek \u00e7ok \u00f6nemli, ama i\u015f onunla bitmiyor, e\u011fer neoliberalizmle sava\u015fmazsan\u0131z, patronunuz beyaz olmaktan \u00e7\u0131k\u0131yor ama yeni siyah patronla, yine yoksul, yine e\u015fitsiz ve hasta olmaya devam<\/p>\n

\"\"
3) \u0130la\u00e7 \u015firketleri, zaman\u0131nda AIDS ila\u00e7lar\u0131n\u0131 Afrika \u00fclkelerine daha ucuza vermeyi kabul etseydi, bug\u00fcn, y\u0131lda 2 milyon insan\u0131 AIDS nedeniyle kaybediyor olmayacakt\u0131k.<\/figcaption><\/figure>\n

ediyorsunuz.<\/p>\n

\u0130pler ila\u00e7 ve biyoteknoloji \u015firketlerinin elinde<\/strong><\/p>\n

\u0130la\u00e7 \u015firketleri neoliberal sa\u011fl\u0131k sisteminin neresindeler?<\/em><\/strong><\/p>\n

Sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda k\u00e2r amac\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fan pek \u00e7ok biyoteknoloji \u015firketini de eklemek gerek. Sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda en \u00f6nemli g\u00fc\u00e7 sahipleri ila\u00e7 ve biyoteknoloji \u015firketleri. Hem t\u0131p bilimini etkiliyorlar, hem de hekimleri bask\u0131 alt\u0131na al\u0131p, onlar\u0131n istedikleri do\u011frultuda hekimlik yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yorlar, ne yaz\u0131k ki. \u00c7ok ustaca y\u00f6ntemleri var; bu y\u00f6ntemler zaman i\u00e7erisinde normalle\u015fmi\u015f, kimsenin yad\u0131rgamad\u0131\u011f\u0131 bir hale gelmi\u015f. Sosyal hizmet programlar\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri programlar\u0131n \u00e7o\u011fu asl\u0131nda firman\u0131n reklam\u0131n\u0131 yapmaya y\u00f6nelik. End\u00fcstrinin tek bir derdi var ilac\u0131n\u0131 satmak ve hissedar\u0131na k\u00e2r da\u011f\u0131tmak; kamusal sa\u011fl\u0131k yarar\u0131 diye bir kavram yok g\u00fcndemlerinde. Bunun g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serildi\u011fi \u00e7ok olumsuz \u00f6rnekler var. \u00d6rne\u011fin AIDS salg\u0131n\u0131. Afrika\u2019da HIV vir\u00fcs\u00fc ortaya \u00e7\u0131k\u0131p insanlar AIDS\u2019ten k\u0131r\u0131lmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Bat\u0131\u2019da vir\u00fcse kar\u015f\u0131 ila\u00e7lar geli\u015ftirildi, ila\u00e7 tedavisiyle insanlar\u0131n hayatta kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak m\u00fcmk\u00fcn hale geldi. Fakat ila\u00e7 \u00e7ok pahal\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in Afrika\u2019da kullan\u0131lamad\u0131. Afrikal\u0131 devletler ila\u00e7lar\u0131n kendilerine daha ucuz sat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in talepte bulundu, ila\u00e7 firmalar\u0131 olumsuz yan\u0131t verdi. Afrika\u2019da milyonlarca insan ila\u00e7 kullanamad\u0131 ve \u00f6ld\u00fc. Bu ayn\u0131 zamanda hastal\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok h\u0131zla ilerlemesine yol a\u00e7t\u0131. Bug\u00fcn d\u00fcnyada bir AIDS pandemisi var; her y\u0131l iki milyon insan AIDS\u2019e yakalan\u0131yor, her y\u0131l iki milyon insan AIDS\u2019ten \u00f6l\u00fcyorsa, bunda ila\u00e7 \u015firketlerinin pay\u0131 var.<\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc gibi k\u00fcresel sa\u011fl\u0131k organizasyonlar\u0131n\u0131n bir m\u00fcdahalesi olmad\u0131 m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc, D\u00fcnya Bankas\u0131, IMF, UNESCO, Birle\u015fmi\u015f Milletler gibi neoliberalizmin k\u00fcresel kurumlar\u0131 da ila\u00e7 firmalar\u0131na bask\u0131 yapmad\u0131, onlar da zannetti ki bu sadece Afrika\u2019da kal\u0131r, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya yay\u0131lmaz. Ne zaman ki bunun k\u00fcresel bir pandemi haline geldi\u011fi anla\u015f\u0131ld\u0131, o zaman fiyatlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcn diye bask\u0131 yap\u0131lmaya ba\u015fland\u0131, tabii bu durumu fark eden kamuoyu sayesinde de oldu. Neden sonra indirim yap\u0131ld\u0131, ama h\u00e2l\u00e2 Afrika i\u00e7in AIDS ila\u00e7lar\u0131 \u00e7ok pahal\u0131 ve hastalar\u0131n \u00e7ok ciddi bir k\u0131sm\u0131 h\u00e2l\u00e2 ilaca ula\u015fam\u0131yor. Bu \u00f6rnek bize ila\u00e7 firmalar\u0131n\u0131n \u00f6nceli\u011finde temel sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 ya da insan\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. S\u00f6zde d\u00fcnyan\u0131n iyili\u011fini tasarlayan uluslararas\u0131 kurumlar ise, de\u011fil bask\u0131 kurmak, asl\u0131nda neoliberalizm nedeniyle tamamen bu \u015firketlerin emrine girmi\u015f durumdalar.<\/p>\n

Uluslar\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131<\/em> kitab\u0131n\u0131n ila\u00e7 end\u00fcstrisiyle ilgili b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, neoliberal k\u00fcresel kurumlarla ila\u00e7 end\u00fcstrisinin ili\u015fkisi inceleniyor, ila\u00e7 end\u00fcstrisinin akademiye, t\u0131p fak\u00fcltelerine, oradaki ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara ne t\u00fcr bask\u0131lar yapt\u0131\u011f\u0131, ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 nas\u0131l kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 y\u00f6n\u00fcnde manip\u00fcle etti\u011fi anlat\u0131l\u0131yor; sahada \u00e7al\u0131\u015fan hekimlerle kendi ila\u00e7lar\u0131n\u0131 satt\u0131rmak \u00fczere ne t\u00fcr ili\u015fkiler kurduklar\u0131, sa\u011fl\u0131k hizmeti sistemini kendi \u00e7\u0131karlar\u0131na nas\u0131l manip\u00fcle ettikleri g\u00f6steriliyor.<\/p>\n

Sa\u011fl\u0131k hizmeti verenlerle alanlar aras\u0131nda temelde bir g\u00fcven ili\u015fkisi olmal\u0131; kaderinizi belirleyecek bir durumda, kaderinizi belirleyecek bir sisteme, hekime, eczac\u0131ya teslim oluyorsunuz. Ama tam da sizin anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z nedenlerde, art\u0131k genele yay\u0131lm\u0131\u015f bir kayg\u0131 var, acaba benim tedavi s\u00fcrecim durumuma g\u00f6re de\u011fil de, herhangi bir \u00e7\u0131kara g\u00f6re mi y\u00f6nlendiriliyor diye.<\/em><\/strong><\/p>\n

Kesinlikle. Sa\u011fl\u0131k metala\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve bu temelde hekim ile hasta aras\u0131nda bir yabanc\u0131la\u015fma ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 zaman, hasta \u00e7ok hakl\u0131 olarak acaba bu ila\u00e7, \u00f6nerilen tedavi benim iyili\u011fim i\u00e7in mi yoksa benim \u00fczerimden ila\u00e7 \u015firketi, hastane k\u00e2r etsin, buradan da hekim ve di\u011ferleri kendine d\u00fc\u015fen pay\u0131 als\u0131n diye mi diye sorguluyor.<\/p>\n

\u00a0<\/strong>\u201cBeyaz ordu\u201d Venezuelal\u0131 yoksullar\u0131n hizmetinde<\/strong><\/p>\n

Kitapta alternatif \u00f6rnekler de anlat\u0131l\u0131yor; K\u00fcba, Venezuela, Hindistan\u2019\u0131n sosyalist y\u00f6netimli eyaleti Kerala…<\/em><\/strong><\/p>\n

Chavez\u2019in iktidara gelmesiyle Venezuela\u2019da bir anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi yap\u0131l\u0131yor, t\u0131pk\u0131 G\u00fcney Afrika\u2019da Mandela\u2019n\u0131n iktidara gelmesiyle oldu\u011fu gibi. Chavez de Mandela\u2019n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 gibi, bu yeni toplumsal s\u00f6zle\u015fmeyle, anayasal hak stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fturuyor sa\u011fl\u0131\u011f\u0131. Ama G\u00fcney Afrika\u2019da hi\u00e7bir \u015fey uygulamaya ge\u00e7mezken, Chavez \u00f6zel programlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011fl\u0131kta m\u00fcthi\u015f de\u011fi\u015fimler yarat\u0131yor yoksullar ad\u0131na. Daha \u00f6nce hi\u00e7 sa\u011fl\u0131k hizmeti almayan, \u00e7ok yoksul, genellikle ya k\u0131rsalda ya da \u015fehirlerin \u00e7eperlerindeki varo\u015flarda ya\u015fayan n\u00fcfusa birinci basamak sa\u011fl\u0131k hizmetlerini g\u00f6t\u00fcrmeye, koruyucu sa\u011fl\u0131k hizmeti sunmaya ba\u015fl\u0131yor. Bunu da kendi doktor kadrosuyla yapamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in K\u00fcba\u2019dan yard\u0131m istiyor.<\/p>\n

\"\"
4) Chavez, K\u00fcbal\u0131 hekimler ve sa\u011fl\u0131k emek\u00e7ilerinin yard\u0131m\u0131yla, k\u0131rsalda ve kentin varo\u015flar\u0131nda ya\u015fayan yoksullara temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerini g\u00f6t\u00fcrd\u00fc.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130lgin\u00e7 bir \u015fey var, gerek t\u0131p e\u011fitimi, gerek sa\u011fl\u0131k hizmetinin d\u00fcnyadaki organizasyonu hekimlerde s\u0131n\u0131fsal bir yabanc\u0131la\u015fmaya yol a\u00e7\u0131yor; o y\u00fczden gerikalm\u0131\u015f b\u00f6lgelerde, yoksul insanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 yerlerde kurulacak bir sa\u011fl\u0131k organizasyonu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015facak ekibi; hekim, hem\u015fire, ebe, sa\u011fl\u0131k teknisyeni bulam\u0131yorsunuz. Herkes b\u00fcy\u00fck merkezlerde, b\u00fcy\u00fck hastanelerde, sa\u011fl\u0131k altyap\u0131s\u0131 olan yerlerde \u00e7al\u0131\u015fmak istiyor ve oralarda toplan\u0131yor. Chavez de, kendi hekimlerini bu yoksul b\u00f6lgelere g\u00f6nderemeyince, K\u00fcba\u2019dan yard\u0131m istiyor. K\u00fcba\u2019n\u0131n yakla\u015f\u0131k 20 bin hekimi var, yery\u00fcz\u00fcnde uluslararas\u0131 hizmet veren, \u201cbeyaz ordu\u201d diyorlar.<\/p>\n

K\u00fcba\u2019n\u0131n toplam ka\u00e7 hekimi var?<\/em><\/strong><\/p>\n

K\u00fcba d\u00fcnyan\u0131n en y\u00fcksek hekim\/n\u00fcfus oran\u0131na sahip: Hekim say\u0131s\u0131 80 bin civar\u0131nda, binde 6\u2019ya denk geliyor. K\u00fcba hekim yeti\u015ftirmiyor; toplumcu t\u0131p anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya g\u00f6t\u00fcrecek devrimci hekimler yeti\u015ftiriyor. K\u00fcbal\u0131 hekimler, sadece hastal\u0131k tedavi etmiyor ya da insanlara koruyucu sa\u011fl\u0131k hizmeti vermiyor; toplumcu sa\u011fl\u0131k bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 insanlara yaymaya da gidiyorlar. \u0130nsanlar\u0131 hasta eden sorunlar\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcyle de u\u011fra\u015f\u0131yorlar. K\u00fcbal\u0131 hekim, hem\u015fire, ebe, sa\u011fl\u0131k teknisyeninden olu\u015fan, birinci basamak sa\u011fl\u0131k hizmeti verecek bir ekip, vatanda\u015f nerede oturuyorsa, onunla ayn\u0131 mahallede oturuyor. Sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla hizmet edilen insanlar aras\u0131nda s\u0131n\u0131fsal ve ya\u015famsal fark yok. 7\/24 ula\u015f\u0131labilir nitelikte bir hizmet veriyorlar. Mahalledeki her ailenin ger\u00e7ek bir \u00fcyesi haline geliyorlar zamanla.<\/p>\n

B\u00fcrokrasi kalkm\u0131\u015f aradan.<\/em><\/strong><\/p>\n

Hi\u00e7bir b\u00fcrokrasi yok. Su gibi do\u011fal bir hak.<\/p>\n

Bizde son birka\u00e7 y\u0131ld\u0131r uygulanan aile hekimli\u011finden farkl\u0131 m\u0131 peki?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00c7ok farkl\u0131. Hem ald\u0131klar\u0131 e\u011fitim hem de \u00e7al\u0131\u015fma organizasyonlar\u0131 itibariyle tamamen farkl\u0131 bir i\u015f yap\u0131yorlar. Bu sistemde sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131yla, hizmet edilen aras\u0131ndaki yabac\u0131la\u015fma ortadan kalk\u0131yor. S\u00f6yledi\u011fim gibi, hizmet ettikleri b\u00f6lgenin sadece koruyucu ve tedavi edici sa\u011fl\u0131k hizmetlerini vermiyor bu sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131lar. Mesela, o b\u00f6lgede bir \u00e7evre problemi ya da i\u015fsizlik, yoksulluk, beslenme yetersizli\u011fi gibi bir sorun varsa, oradaki sa\u011fl\u0131k komiteleri ile bunu beraberce tespit edip, o sa\u011fl\u0131k komiteleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ilgili yerel ve merkezi devlet yetkililerine ula\u015f\u0131p, rapor ediyorlar, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fc talep ediyor, sa\u011fl\u0131k sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 izliyorlar. B\u00fct\u00fcn sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n sosyal belirleyicilerini d\u00fczeltmek \u00fczere \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 bir organizasyon bu. Chavez bunu, Venezuela\u2019da var olan kapitalist sa\u011fl\u0131k hizmeti organizasyonuyla ve onun hekimleriyle yapamayaca\u011f\u0131 i\u00e7in alternatif bir sa\u011fl\u0131k organizasyonu ba\u015flat\u0131yor. Her mahalleye diyor ki; sa\u011fl\u0131k komitenizi kurun, birlikte sa\u011fl\u0131k oca\u011f\u0131n\u0131z\u0131 kural\u0131m, ben hekim g\u00f6ndereyim. Halk kat\u0131l\u0131m\u0131yla her mahalleye sa\u011fl\u0131k oca\u011f\u0131 in\u015fa ediliyor. \u0130\u015fte oralara K\u00fcbal\u0131 hekimler, sa\u011fl\u0131k emek\u00e7ileri gidiyor, \u00e7\u00fcnk\u00fc hi\u00e7bir Venezuelal\u0131 doktor gitmek istemiyor. Ev eve dola\u015f\u0131larak sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131 saptan\u0131yor. M\u00fcthi\u015f ba\u015far\u0131 elde ediyorlar; sa\u011fl\u0131\u011fa eri\u015fimde, hastal\u0131klar\u0131n \u00f6nlenmesinde \u00e7ok ciddi bir art\u0131\u015f oluyor. Bu rapor edilmi\u015f durumda, Venezuela \u00f6rne\u011fi bu a\u00e7\u0131dan de\u011ferli.<\/p>\n

K\u00fcbal\u0131 20 bin hekim, a\u011f\u0131rl\u0131kla G\u00fcney Amerika \u00fclkelerine mi gidiyor, yoksa d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerine de gidiyorlar m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

K\u00fcba\u2019dan hekim talep eden pek \u00e7ok \u00fclkeye gidiyorlar. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Latin Amerika\u2019ya; \u00e7\u00fcnk\u00fc Latin Amerika\u2019daki antiemperyalist bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n yeniden canland\u0131r\u0131lmas\u0131nda sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki enternasyonal dayan\u0131\u015fma politik bir proje olarak Chavez ve Castro taraf\u0131ndan planlanm\u0131\u015f. Ve \u00e7ok i\u015fe yar\u0131yor. \u015eu anda Latin Amerika\u2019da ger\u00e7ekten antiemperyalist bir uyan\u0131\u015f var ve 20 bin ki\u015filik \u201cbeyaz ordu\u201dnun, devrimci hekimlerin bunda epey bir rol\u00fc bulunuyor.<\/p>\n

\"\"
5) Chavez ve Castro, sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda Latin Amerika \u00e7ap\u0131nda planlad\u0131klar\u0131 enternasyonal dayan\u0131\u015fmayla, antiemperyalist bilincin iyice yerle\u015fmesini de sa\u011flad\u0131lar.<\/figcaption><\/figure>\n

Venezuela\u2019daki sa\u011fl\u0131k sistemi, K\u00fcba\u2019y\u0131 model mi al\u0131yor?<\/em><\/strong><\/p>\n

Aynen \u00f6yle. Chavez\u2019\u0131n iktidara gelmesi, 1917 Sovyet Devrimi gibi bir devrimle olmuyor, sand\u0131ktan y\u00fczde 56 destekle sosyalizm \u00e7\u0131k\u0131yor. Chavez\u2019in yapt\u0131\u011f\u0131 petrol gelirlerinin ulusal bankalarda kalmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak. Daha \u00f6nce ABD bankalar\u0131na yatan paralar\u0131n, kendi kontrol edebilece\u011fi Venezuela bankalar\u0131na yat\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak yasal de\u011fi\u015fikleri yap\u0131yor, kamuya ait petrol \u015firketlerinde \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131 da de\u011fi\u015ftiriyor, kendi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnden insanlar\u0131 getiriyor. Buradan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 geliri de, emek\u00e7i s\u0131n\u0131fa ve g\u00fcnl\u00fck besin temini belirsiz olan, do\u011fru d\u00fcr\u00fcst bir bar\u0131nma imk\u00e2n\u0131 olmayan, bir meslek ve kal\u0131c\u0131 i\u015fe sahip olmayan sosyal olarak d\u0131\u015flanm\u0131\u015f milyonlarca insana aktar\u0131yor. Bunu toplumsal kat\u0131l\u0131mla yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. En \u00e7ok \u00f6nem verdi\u011fi alanlar e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k. Varo\u015f mahallelerde, k\u0131rsal alanlarda birinci basamak sa\u011fl\u0131k merkezlerinin kurulmas\u0131n\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Hekim, hem\u015fire g\u00f6nderiyor. Ayn\u0131 \u015feyi e\u011fitim alan\u0131nda da yap\u0131yor. Sa\u011fl\u0131k oca\u011f\u0131n\u0131 b\u00f6lgenin insanlar\u0131 kuruyor. \u0130nsanlar\u0131n g\u00f6n\u00fcll\u00fc kat\u0131l\u0131m\u0131yla bir sa\u011fl\u0131k komitesi olu\u015fuyor; bu komite b\u00f6lgenin \u00f6ncelikli sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 belirliyor, neyle m\u00fccadele edilece\u011fine yerelden karar verilmi\u015f olunuyor. Bir t\u00fcr demokratizasyon bu. Bunlar\u0131 yapanlar, merkezden altyap\u0131, insan g\u00fcc\u00fc ve ekonomi deste\u011fi al\u0131yorlar. Ama eski kapitalist d\u00fczenin \u00f6zel hastaneleri, muayenehanecilik, Venezuelal\u0131 hekimler vs. paralel olarak devam ediyor, onu de\u011fi\u015ftiremiyorsun, y\u0131kam\u0131yorsun; yeni sistemi b\u00fct\u00fcn \u00fclke genelinde kuram\u0131yorsun. \u0130\u015fin \u00e7\u0131kmaz\u0131 burada. Benim uzaktan g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm; daha \u00f6nce hi\u00e7 hizmet almam\u0131\u015f ama Chavez\u2019i iktidara ta\u015f\u0131m\u0131\u015f, sosyalizm umudu olan yoksul halka, kendi sosyalizmlerini, kapitalizme ra\u011fmen kurma imk\u00e2n\u0131 veren bir deneme, Venezuela. O y\u00fczden de \u00f6b\u00fcr sistem halihaz\u0131rda ayakta oldu\u011fu i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc ve bu nedenle Chavez\u2019in Venezuela\u2019s\u0131 onun yoklu\u011funda m\u00fcthi\u015f bir sald\u0131r\u0131 alt\u0131nda maalesef.<\/p>\n

T\u00fcrkiye sa\u011fl\u0131kta nereye gidiyor?<\/strong><\/p>\n

T\u00fcrkiye\u2019de halk\u0131n AKP\u2019nin getirdi\u011fi sa\u011fl\u0131k sistemine kar\u015f\u0131 olumlu bir alg\u0131s\u0131 var: Sosyal g\u00fcvenlik sistemleri b\u00fct\u00fcnle\u015fti, sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi olmayanlar sisteme al\u0131nd\u0131, bir bi\u00e7imde e\u015fitlik sa\u011fland\u0131, vatanda\u015f olanaklar\u0131 daha iyi olan \u00f6zel hastalenelere gidebildi, istedi\u011fi eczaneden ilac\u0131 alabildi, ila\u00e7 fiyatlar\u0131 ucuzlad\u0131 vs. Tabii giderek o haklar al\u0131nd\u0131 ellerinden, en ba\u015fta be\u015f kuru\u015f para vermiyorken, bir\u00e7ok hizmeti ve ila\u00e7ta bir\u00e7ok kalemi devlet \u00f6demez hale geldi, muayene \u00fccretleri, hem de geriye d\u00f6n\u00fck bor\u00e7lanmayla kar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131… <\/em><\/strong><\/p>\n

Sa\u011fl\u0131kta d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm program\u0131ndan insanlar memnun mu de\u011fil mi, bug\u00fcn bir daha bakmak gerek. T\u00fcrkiye\u2019de iktisattaki neoliberal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm sa\u011fl\u0131k alan\u0131nda da AKP eliyle neoliberal bir sald\u0131r\u0131ya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc, son on y\u0131lda. Gelinen noktada, h\u00fck\u00fcmetin eli vatanda\u015f\u0131n cebine girmi\u015f durumda, art\u0131k sa\u011fl\u0131kla ilgili her ad\u0131n\u0131m\u0131zda \u00f6deme yapmak zorunda kal\u0131yorsunuz, memnuniyetsizlikler de su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Tabii bu AKP\u2019den ibaret de\u011fil, k\u00f6kleri \u00d6zal\u2019a, \u00d6zal sonras\u0131 h\u00fck\u00fcmetlere dayan\u0131yor, yasal \u00e7er\u00e7evesi o y\u0131llarda D\u00fcnya Bankas\u0131\u2019ndan dan\u0131\u015fmanlarla haz\u0131rlan\u0131yor, y\u00f6netiliyor. AKP\u2019nin 2002\u2019de iktidara geldi\u011fi d\u00f6nem ve sonras\u0131nda, art\u0131k uygulamaya ge\u00e7iliyor.<\/p>\n

\"\"
6) AKP\u2019nin sa\u011fl\u0131k alan\u0131ndaki neoliberal uygulamalar\u0131yla, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n giderek e\u015fitsiz ve paral\u0131 hale geldi\u011fi bir s\u00fcreci ya\u015f\u0131yoruz.<\/figcaption><\/figure>\n

S\u00fcreci k\u0131saca \u00f6zetlersek, \u00f6nceki d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019nin sa\u011fl\u0131k sistemi \u015f\u00f6yle: Emekli Sand\u0131\u011f\u0131 var, bu memurlara ve emekli memurlara hizmet ediyor. Devlet maa\u015f\u0131n\u0131 verdi\u011fi en yak\u0131n\u0131ndaki kesim i\u00e7in bir sa\u011fl\u0131k sistemi kurmu\u015f. Emekli Sand\u0131\u011f\u0131\u2019na \u00fcye olanlar sevk zincirine tabi de\u011fil, do\u011frudan devlet ya da \u00fcniversite hastanesine ba\u015fvurup sa\u011fl\u0131k hizmeti alabiliyor, istedi\u011fi eczaneye gidebiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla Emekli Sand\u0131\u011f\u0131 mensuplar\u0131 i\u00e7in g\u00f6rece iyi i\u015fleyen bir sistem vard\u0131 diyebiliriz. \u0130\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in de SSK vard\u0131. SSK hastaneleri ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lama a\u00e7\u0131s\u0131ndan, Emekli Sand\u0131\u011f\u0131\u2019ndan yararlanabilenlerin gittiklerinden daha k\u00f6t\u00fc durumdayd\u0131. Daha az sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131yla, \u00e7ok say\u0131da insana hizmet ediyorlard\u0131. Bir de Ba\u011fkurlular vard\u0131, onlar da kendi sigortas\u0131n\u0131 devletten sat\u0131n alan k\u00fc\u00e7\u00fck esnaft\u0131. \u00dc\u00e7\u00fcn\u00fc yan yana koydu\u011funuzda, h\u00e2l\u00e2 toplumun b\u00fcy\u00fck bir kesimi bunun d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131yordu: kim onlar, kay\u0131td\u0131\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fanlar, yani sigortas\u0131z i\u015f\u00e7iler ve k\u0131rsal alanda ya\u015fayan, tar\u0131m alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, tar\u0131m i\u015f\u00e7isi ya da k\u00f6yl\u00fcler.<\/p>\n

60\u2019larda Sosyalizasyon Yasas\u0131 ile sa\u011fl\u0131k ocaklar\u0131 kuruldu; k\u00f6ylerdeki, k\u0131rsal alandaki insanlara temel sa\u011fl\u0131k hizmeti g\u00f6t\u00fcrebilecek bir organizasyona gitti devlet. Do\u011fu ve Bat\u0131, k\u0131r ve kent aras\u0131nda ciddi e\u015fitsizlikler mevcuttu. Sa\u011fl\u0131k Hizmetlerinin Sosyalle\u015ftirilmesi Kanunu, bu e\u015fitsizlikleri ortadan kald\u0131rmak ve \u00fclke kalk\u0131nmas\u0131n\u0131 h\u0131zland\u0131rmak \u00fczere tasarland\u0131. Sosyalle\u015ftirilme yap\u0131lan il ve b\u00f6lgede belirli bir n\u00fcfusun sa\u011fl\u0131\u011f\u0131ndan sorumlu sa\u011fl\u0131k evleri ve sa\u011fl\u0131k ocaklar\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. B\u00fct\u00fcn sa\u011fl\u0131k kurumlar\u0131n\u0131n tek elde toplanmas\u0131na ve sevk zincirinin i\u015flemesine gerek vard\u0131. Ancak, h\u00fck\u00fcmetler hi\u00e7bir zaman Sosyalizasyon Yasas\u0131n\u0131n gereklerini yerine getirmedi ve sosyalizasyonun T\u00fcrkiye\u2019nin sa\u011fl\u0131k sitemi olmas\u0131n\u0131 sa\u011flanamad\u0131. Sevk zinciri kurulmad\u0131. Emekli Sand\u0131\u011f\u0131 mensuplar\u0131 ve SSK\u2019l\u0131lar sa\u011fl\u0131k oca\u011f\u0131na u\u011framadan do\u011frudan hastanelerden hizmet ald\u0131. Sa\u011fl\u0131k Ocaklar\u0131 yoksullara ve sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi olmayanlara s\u0131n\u0131rl\u0131 hizmet veren kurumlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Uzman, laboratuvar ve teknik ekipman i\u00e7eren kent tipi versiyonlar\u0131 geli\u015ftirilmedi. Buna ra\u011fmen bu kadar\u0131 bile \u00f6nemli sonu\u00e7lara yol a\u00e7t\u0131, Sosyalizasyon Yasas\u0131 sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019nin temel sa\u011fl\u0131k \u00f6l\u00e7\u00fctlerinde ciddi iyile\u015fmeler oldu; \u00f6rne\u011fin a\u015f\u0131lanma oranlar\u0131 artt\u0131, ana-\u00e7ocuk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 hizmetlerinde b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar elde edildi.<\/p>\n

Kapitalizmin krizleri klasiktir; T\u00fcrkiye\u2019deki krizleri hat\u0131rlay\u0131n, \u00e7ok gerilere gitmeyelim, 2001\u2019i an\u0131msay\u0131n. 2002\u2019de AKP iktidara geldi\u011finde sosyal d\u0131\u015flanm\u0131\u015f dedi\u011fimiz insan say\u0131s\u0131 bir hesaba g\u00f6re 13 milyon, bir hesaba g\u00f6re 21 milyondu. 2001 krizinden sonra, 13-21 milyon insan\u0131n beslenme, bar\u0131nma, i\u015f problemi vard\u0131. Neoliberal sistemde, bu t\u00fcr krizlerin sonras\u0131nda sosyal d\u0131\u015flanm\u0131\u015flar\u0131n oran\u0131 \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir kitlesel rakama ula\u015f\u0131nca, oraya bir kaynak aktar\u0131m\u0131nda bulunacak programlar desteklenir, \u00e7\u00fcnk\u00fc o insanlar\u0131n hayatta kalmas\u0131, emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden \u00fcretilmesi; sosyal bir ar\u0131zaya, isyana yol a\u00e7mamas\u0131 gerekir. AKP de, iktidar\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda 900 bin olan ye\u015fil kartl\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 10 milyona \u00e7\u0131kartt\u0131. Asl\u0131nda devletin g\u00f6revi, her vatanda\u015f\u0131na anayasal bir hak olarak temel bir sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesi sa\u011flamakt\u0131r; ama AKP onu yapmad\u0131, muhta\u00e7 duruma d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc kar\u015f\u0131s\u0131ndakini. Ye\u015fil kart almak i\u00e7in, muhta\u00e7 oldu\u011funu devlete kan\u0131tlamak zorundayd\u0131n, muhtardan, belediyeden belge alarak. Kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, \u201cMadem yoksulsun\u201d diyor, sanki bir l\u00fctufmu\u015f gibi, sana kapsam\u0131 daralt\u0131lm\u0131\u015f bir sa\u011fl\u0131k hizmeti veriyor. Biz sa\u011fl\u0131k\u00e7\u0131lar, politikac\u0131lar, iktisat\u00e7\u0131lar a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok yetersiz ve desteklemedi\u011fimiz bir yurtta\u015f-devlet ili\u015fki bi\u00e7imi bu, ama ye\u015fil kart sahibi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00f6yle de\u011fil; yerine g\u00f6re bir \u00f6l\u00fcm-kal\u0131m meselesi ye\u015fil kart\u0131n\u0131n olmas\u0131. Annenin kal\u00e7as\u0131 k\u0131r\u0131l\u0131yor, onu ameliyat ettirip kal\u00e7a protezi yapt\u0131ramad\u0131\u011f\u0131n i\u00e7in, k\u00f6t\u00fcr\u00fcm kal\u0131yor; birka\u00e7 ay sonra bir \u00fcst solunum yolu enfeksiyonu ile zat\u00fcrree oluyor, \u00f6l\u00fcyor. Ya da deden, baban kalp hastas\u0131, koroner damarlar\u0131 t\u0131kal\u0131; ye\u015fil kart\u0131n yok, hastaneye g\u00f6t\u00fcremedi\u011fin i\u00e7in kalp krizi ge\u00e7iriyor, \u00f6l\u00fcyor. Ama ye\u015fil kart\u0131yla bu t\u00fcr hizmetleri alabiliyor. \u00c7ok b\u00fcy\u00fck bir kazan\u0131m bu, k\u00fc\u00e7\u00fcmsenecek bir \u015fey de\u011fil. Bunu kaybetmemek i\u00e7in her \u015feyi yaparlar. Ama tabii ki bunun bir yurtta\u015f talebine d\u00f6n\u00fc\u015fmesi, n\u00fcfus c\u00fczdan\u0131 g\u00f6sterildi\u011finde bir do\u011fal hak, anayasal hak olarak sa\u011fl\u0131k hizmetinin al\u0131nabilmesi gerekir.<\/p>\n

Devam edelim, AKP ye\u015fil kartl\u0131 say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131rken, Sosyalizasyon Yasas\u0131n\u0131 tamamen ortadan kald\u0131rd\u0131, birinci basamak sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin temeli olan ve koruyucu sa\u011fl\u0131k hizmetine g\u00f6re yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f Sa\u011fl\u0131k Oca\u011f\u0131 modelini yok ederek, ba\u015fvurana hizmet verilen Aile Hekimli\u011fi Sistemi\u2019ne ge\u00e7ildi. Bu sayede, 60\u2019larda planland\u0131\u011f\u0131 bi\u00e7imde uygulama olana\u011f\u0131 bulamam\u0131\u015f, gerekli kaynak, yat\u0131r\u0131m ve i\u015fg\u00fcc\u00fcnden yoksun b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, n\u00fcfusa dayal\u0131 yap\u0131s\u0131 ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sosyalizasyon uygulamas\u0131 da tarihe g\u00f6m\u00fcld\u00fc. Aile Hekimli\u011fi, ekip hizmetini ortadan kald\u0131ran ve birinci basamakta hekimler dahil istihdam modelini s\u00f6zle\u015fmeli bi\u00e7imine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren neoliberal bir modeldir.<\/p>\n

AKP, daha \u00e7ok say\u0131da vatanda\u015f\u0131 kapsam i\u00e7ine al\u0131rken, e\u015fzamanl\u0131 olarak kamuyu k\u00fc\u00e7\u00fcltt\u00fc, \u00f6zel sekt\u00f6r\u00fc ihya etti, kamu yerine b\u00fcy\u00fck uluslararas\u0131 dev hastane zincirleriyle anla\u015ft\u0131, onlar geldi ve devlet tek sat\u0131n al\u0131c\u0131 kurum pozisyonuna devam etti; h\u00e2l\u00e2 sa\u011fl\u0131k \u00f6deme anlam\u0131nda kamusal, ama art\u0131k y\u00fczde 60 oran\u0131nda kamudan, y\u00fczde 40 oran\u0131nda \u00f6zelden sa\u011flan\u0131yor. Kamu paras\u0131 aktar\u0131larak \u00f6zel sekt\u00f6r yarat\u0131ld\u0131. Sonraki a\u015famada sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 almak i\u00e7in \u00f6zel sa\u011fl\u0131k sigorta \u015firketlerine ba\u015fvurur hale gelmenize s\u0131ra gelecek, hen\u00fcz daha tam ba\u015flamad\u0131, ama \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 10 y\u0131l i\u00e7erisinde bu olacak. Devletin sa\u011fl\u0131k maliyeti giderek art\u0131yor, bunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in daha \u00f6nce \u00fccretsiz olan pek \u00e7ok sa\u011fl\u0131k hizmetini \u00fccretli hale getiriyor, giderek bunun oran\u0131n\u0131 art\u0131racak. Temel sa\u011fl\u0131k hizmeti paketi \u015fu anda g\u00f6rece geni\u015f, ama giderek k\u00fc\u00e7\u00fclt\u00fcl\u00fcyor, daha da k\u00fc\u00e7\u00fclecek. Paketin d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar\u0131 devlet \u00f6demeyecek, cebinizden \u00f6deyeceksiniz, yoksa o hizmeti alamayacaks\u0131n\u0131z. Daha pahal\u0131, daha e\u015fitsiz bir sa\u011fl\u0131k sistemine do\u011fru gidiyoruz. Ama ba\u015flang\u0131\u00e7 d\u00f6neminde kapsam geni\u015flemesi ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, yani bir\u00e7ok insan sistem d\u0131\u015f\u0131ndayken i\u00e7ine al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu b\u00fcy\u00fck bir memnuniyete yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131, h\u00e2l\u00e2 etkisi devam ediyor. Gelecekte bu kapsam i\u00e7ine giren insanlar\u0131n hizmet almaya devam edemeyeceklerini ve yeniden kapsam d\u0131\u015f\u0131na itileceklerini \u00e7ok rahat g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n

T\u00fcm d\u00fcnyadaki \u00f6rneklerde sa\u011fl\u0131k piyasala\u015ft\u0131k\u00e7a maliyet art\u0131yor. Etkin, eri\u015filebilir ve mali a\u00e7\u0131dan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir sa\u011fl\u0131k sistemi ancak, g\u00fc\u00e7l\u00fc kamusal sa\u011fl\u0131k hizmeti anlay\u0131\u015f\u0131yla m\u00fcmk\u00fcn. Bunu yeniden ke\u015ffetmenin T\u00fcrkiye ekonomisine bedeli a\u011f\u0131r olacakt\u0131r. \u0130tiraz\u0131m\u0131z da bu y\u00fczden.<\/p>\n

Te\u015fekk\u00fcrler Say\u0131n Terzi.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00d6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn s\u0131rr\u0131na ula\u015ft\u0131k ula\u015faca\u011f\u0131z, t\u0131p alan\u0131ndaki haberlere bak\u0131l\u0131rsa. Peki d\u00fcnyan\u0131n sa\u011fl\u0131k durumuna rengini veren ger\u00e7ekten bu durum mu? Yoksa insanlar, \u00f6l\u00fcms\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcn bilgisine ula\u015fman\u0131n e\u015fi\u011findeyken, k\u00fcresel neoliberal sistem taraf\u0131ndan sap\u0131r sap\u0131r \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcyorlar m\u0131? ABD, Birle\u015fik Krall\u0131k, G\u00fcney Afrika, Venezuela, K\u00fcba gibi \u00fclkelerin sa\u011fl\u0131k sistemlerinin kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bize ne g\u00f6steriyor; neoliberalizmin \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, sosyalizmin g\u00fcld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc m\u00fc?.. \u00a0\u0130nsanlar aras\u0131ndaki e\u015fitsizlikler […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[160,38],"tags":[3547,1563,425,3546],"class_list":["post-27118","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-123-sayi","category-dergi-sayilari","tag-cem-terzi","tag-neoliberalizm","tag-saglik","tag-ulusal-saglik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t