{"id":27136,"date":"2014-05-03T11:47:49","date_gmt":"2014-05-03T08:47:49","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=27136"},"modified":"2018-06-26T11:54:50","modified_gmt":"2018-06-26T08:54:50","slug":"izleyici-emegi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/05\/03\/izleyici-emegi","title":{"rendered":"\u0130zleyici eme\u011fi"},"content":{"rendered":"<p><em>Sosyal medyan\u0131n iki farkl\u0131 boyutuyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi, \u00d6zellikle internetin e\u015fitsizlikleri artt\u0131ran dinamikler de i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6sterebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kendi etkinli\u011finin kendisine kar\u015f\u0131 yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 anlam\u0131nda, sosyal payla\u015f\u0131m siteleri orta ve uzun vadede daha fazla yabanc\u0131la\u015fma ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc do\u011furacakt\u0131r. Facebook gibi merkeziyet\u00e7i sosyal a\u011flarda kullan\u0131c\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu b\u00fcy\u00fck veri, \u015firketlerin ve devletlerin bireyler \u00fczerindeki otoritesini artt\u0131racakt\u0131r. Ademi merkeziyet\u00e7i bir sosyal payla\u015f\u0131m sitesinde ise iki eksende bir olumluluk g\u00f6zlemlenecektir, hem s\u00f6m\u00fcr\u00fc hem de yabanc\u0131la\u015fma azalacakt\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>Son birka\u00e7 y\u0131la kadar bili\u015fim teknolojileri ve toplum alan\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e eser say\u0131s\u0131 son derece s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Bu eserlerin hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir k\u0131sm\u0131 da sanayi devriminden sonra co\u015fkuyla kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 bili\u015fim devrimine \u00f6vg\u00fclerle doluydu. Ele\u015ftirel \u00e7al\u0131\u015fmalar ise son derece azd\u0131. Mart ay\u0131nda Notabene Yay\u0131nlar\u0131&#8217;ndan \u00e7\u0131kan \u201cMedya, Meta ve Sermaye Birikimi &#8211; M@rx Geri D\u00f6nd\u00fc\u201d adl\u0131 derleme de bunlardan biri. Nick Dyer Witheford&#8217;un Siber-Marx&#8217;\u0131ndan 10 y\u0131l sonra Marx, a\u011flar, sosyal medya, say\u0131salla\u015fma vb tart\u0131\u015fmalarla tekrar kar\u015f\u0131m\u0131zda.<\/p>\n<p><strong>Marx\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f<\/strong><\/p>\n<p>Kitap, triple-C&#8217;nin (http:\/\/www.triple-c.at\/index.php\/tripleC) 2012 tarihli Marx Geri D\u00f6nd\u00fc: G\u00fcn\u00fcm\u00fcz Ele\u015ftirel \u0130leti\u015fim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 A\u00e7\u0131s\u0131ndan Marksist Kuram ve Ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00d6nemi ba\u015fl\u0131kl\u0131 say\u0131s\u0131 dikkate al\u0131narak haz\u0131rlanm\u0131\u015f. Bu \u00f6zel say\u0131y\u0131 haz\u0131rlayan Vincent Mosco ve Christian Fuchs ama\u00e7lar\u0131n\u0131n 2008 krizi sonras\u0131nda sosyal bilimlerde ve medyada tekrar g\u00fcndeme gelen Marx&#8217;\u0131n izini ileti\u015fim alan\u0131nda s\u00fcrmek oldu\u011funu belirtiyor. Social Sciences Citation Index&#8217;te Marx, Marxism veya Marxist anahtar kelimelerini kullanarak yap\u0131lan aramalar sonucunda bulunan makalelerin say\u0131s\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak 1988 sonras\u0131nda Marx&#8217;a olan ilginin azald\u0131\u011f\u0131n\u0131, 2008 krizi sonras\u0131nda ise artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rebiliyoruz. Bu artan ilgi yaln\u0131z akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarla da s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. The Guardian 2008 y\u0131l\u0131nda Marx&#8217;\u0131n kitaplar\u0131n\u0131n Alman kitap\u00e7\u0131larda kap\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediyor. Vincent ve Fuchs, Marx&#8217;\u0131n hep ge\u00e7erli olmas\u0131na ra\u011fmen marksist sosyal bilimcilere uygulanan tecridin ve post-modernizmin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n sonucunda marksist \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade ediyorlar. T\u00fcrk\u00e7e yay\u0131n\u0131n derleyeni Funda Ba\u015faran da kitab\u0131n orijinal ad\u0131na sad\u0131k kalarak Marx Geri D\u00f6nd\u00fc demelerine kar\u015f\u0131n, asl\u0131nda Marx&#8217;\u0131n geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnden \u00e7ok sosyal bilimlerin ve ileti\u015fim alan\u0131n\u0131n Marx&#8217;a geri d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve ileti\u015fimde yeni bir ele\u015ftirel ekonomi politik gelene\u011finin do\u011fdu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-27137 alignright\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/0000000589167-1-226x300.jpg\" alt=\"\" width=\"226\" height=\"300\" \/><\/p>\n<p>Kitap a\u015fa\u011f\u0131daki makalelerden olu\u015fuyor:<\/p>\n<ul>\n<li>Giri\u015f: Marx, Medya, Meta ve Sermaye Birikimi (Funda Ba\u015faran)<\/li>\n<li>Marx Geri D\u00f6nd\u00fc: G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Ele\u015ftirel \u0130leti\u015fim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131nda Marksist Kuram ve Ara\u015ft\u0131rman\u0131n \u00d6nemi (Christian Fuchs ve Vincent Mosco)<\/li>\n<li>Bir M\u00fccadele Alan\u0131 Olarak K\u00fclt\u00fcrel \u0130\u015f: Freelance \u00c7al\u0131\u015fanlar ve S\u00f6m\u00fcr\u00fc (Nicole S. Cohen)<\/li>\n<li>Birikimi Anlamak: Marx\u2019\u0131n \u0130lkel Birikim Kuram\u0131\u2019n\u0131n Medya ve \u0130leti\u015fim \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 A\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00d6nemi (Mattias Ekman)<\/li>\n<li>Daha Az Yabanc\u0131la\u015fma Nas\u0131l Daha Fazla S\u00f6m\u00fcr\u00fc Yarat\u0131r? Sosyal Payla\u015f\u0131m Sitelerinde \u0130zleyici Eme\u011fi (Eran Fisher)<\/li>\n<li>Metala\u015ft\u0131rmaya Kar\u015f\u0131: \u00dcniversite, Bili\u015fsel Kapitalizm ve Yeni Geli\u015fen Teknolojiler (Richard Hall ve Bernd Stahl)<\/li>\n<li>&#8220;\u00dcretim Ara\u00e7lar\u0131 Olarak \u0130leti\u015fim Ara\u00e7lar\u0131&#8221; (William Henning James Hebblewhite)<\/li>\n<li>Sermayenin \u0130leti\u015fimi Say\u0131sal Medya ve H\u0131zlanman\u0131n Mant\u0131\u011f\u0131 (Vincent R. Manzerolle ve Atle Mikkola Kj\u00f8sen)<\/li>\n<li>A\u011f\u0131n K\u00f6r Noktas\u0131: D\u0131\u015flama, S\u00f6m\u00fcr\u00fc ve Marx\u2019\u0131n S\u00fcre\u00e7-\u0130li\u015fkisel Ontolojisi (Robert Prey)<\/li>\n<li>S\u00fcr\u00fcp Giden Metala\u015ft\u0131rma S\u00fcre\u00e7leri \u00dczerine Bir Not: \u0130zleyici Metas\u0131ndan Toplumsal Fabrikaya (Jernej Prodnik)<\/li>\n<li>\u0130nternet ve &#8220;S\u00fcrt\u00fcnmesiz Kapitalizm&#8221; (Jens Schr\u00f6ter)<\/li>\n<li>Say\u0131sal Marx: Da\u011f\u0131t\u0131k Medyan\u0131n Ekonomi Politi\u011fine Do\u011fru (Andreas Wittel)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Hem bu kitab\u0131n hem de Notabene&#8217;nin Janus&#8217;un \u00c7ehresi dizisi kapsam\u0131nda yay\u0131nlanacak di\u011fer kitaplar\u0131n \u00fclkemizdeki bili\u015fime dair tart\u0131\u015fmalar\u0131 zenginle\u015ftirece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p>Bu yaz\u0131da, kitapta farkl\u0131 makalelerde tart\u0131\u015f\u0131lan ve ele\u015ftirel ekonomi politik yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nemli kavramlar\u0131ndan biri olan izleyici eme\u011fi \u00fczerinde durulacak.<\/p>\n<p><strong>Reklam veren ne sat\u0131n al\u0131yor?<\/strong><\/p>\n<p>\u0130zleyicilere y\u00f6nelik tezler, ileti\u015fime ele\u015ftirel ekonomi politik yakla\u015f\u0131m\u0131n en \u00f6nemli tezlerinden biridir. \u0130leti\u015fim ekonomisinin kurucular\u0131ndan Dallas Smythe, Bat\u0131 Marksizminin ileti\u015fime olan ilgisizli\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u201c\u0130leti\u015fim, Bat\u0131 Marksizminin K\u00f6r Noktas\u0131 (Communications: Blindspot of Western Marxism)\u201d adl\u0131 makalesinde, akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarda dikkatlerin izleyicilere y\u00f6nelmesini sa\u011flar. Smythe&#8217;nin Bat\u0131 Marksizminde ele\u015ftirdi\u011fi k\u00f6r nokta sadece medya \u00fcr\u00fcnlerinin i\u00e7eri\u011finin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131d\u0131r. Smythe&#8217;nin makalesine kadar i\u00e7erik, izleyicilere sunulan meta olarak g\u00f6r\u00fclmektedir ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeler de bunun \u00fczerinden yap\u0131lmaktad\u0131r. \u0130zleyici, medya i\u00e7eri\u011fi ve reklam verenler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin alg\u0131lan\u0131\u015f\u0131nda h\u00e2l\u00e2 bunun izlerini g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. \u00d6rne\u011fin yayg\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce, televizyon ya da radyo sahibinin reklam vermek isteyen \u015firkete reklam\u0131n\u0131n belirli bir zamanda belirli bir s\u00fcre kadar yay\u0131nlanabilmesi i\u00e7in yay\u0131n ak\u0131\u015f\u0131ndan alan satt\u0131\u011f\u0131 ve meta olan\u0131n da bu alan oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndedir. Ancak Hebblewhite (s. 212-213), e\u011fer meta olan\u0131n alan olmas\u0131 durumunda reklamlar\u0131n nereye yerle\u015ftirildi\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak alanlar\u0131n ayn\u0131 de\u011ferde olmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7eker. Oysa belirli zamanda (prime-time, drive-time) veya belirli bir program\u0131n aras\u0131nda yay\u0131nlanan reklam daha de\u011ferli olacakt\u0131r. Bir \u00e7izgi film s\u0131ras\u0131nda, \u00fczerinde kahraman\u0131n resminin oldu\u011fu oyuncaklar\u0131n veya bir futbol ma\u00e7\u0131nda tutulan tak\u0131m\u0131n taraftarlar\u0131na y\u00f6nelik \u00fcr\u00fcnlerin reklam\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131, reklam verenler a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha uygun zamanlard\u0131r. Bu ba\u011flamda, Hebblewhite, Smythe&#8217;n\u0131n reklamlar hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131r: Reklam verenlerin sat\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 \u201c\u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir zamanda, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir say\u0131da dikkatini verecek olan \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir \u00f6zelliklere sahip izleyicilerin hizmeti\u201ddir.<\/p>\n<p>Smythe&#8217;nin temel tezi, \u00fcretilen ve piyasada sat\u0131lan\u0131n izleyiciler ve izleyicilerin eme\u011fi oldu\u011fudur. Bu meta, medya end\u00fcstrisi taraf\u0131ndan \u00fcretilip reklam \u015firketlerine sat\u0131lmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, bo\u015f zaman olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen alan\u0131n metala\u015fmas\u0131ndan da s\u00f6z edilebilir. Bu nedenle t\u00fcm hayat\u0131m\u0131z\u0131n metala\u015ft\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7eken Smythe, \u201cinsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131 g\u00fcn\u00fcn yirmi d\u00f6rt saatidir.\u201d der. Ele\u015ftirel ekonomi politik, medyan\u0131n yaln\u0131zca bir ideolojik ayg\u0131t olmay\u0131p sermaye birikim s\u00fcrecinin de bir bile\u015feni oldu\u011funa dikkatleri \u00e7eker.<\/p>\n<p>Daha sonra Jhally ve Livant da (s. 123) Smythe&#8217;yi takip ederek, Marx&#8217;tan ald\u0131klar\u0131 geni\u015fli\u011fine ve derinli\u011fine s\u00f6m\u00fcr\u00fc kavramlar\u0131yla medyay\u0131 izleyici ve medya sahipleri aras\u0131nda zaman \u00fczerinde ger\u00e7ekle\u015fen bir m\u00fccadele alan\u0131 olarak tan\u0131mlarlar. Geni\u015fletilmi\u015f s\u00f6m\u00fcr\u00fc, \u00e7al\u0131\u015fma zaman\u0131na y\u00f6nelik d\u00fczenlemelerle s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn artt\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 anlat\u0131r. Derinli\u011fine s\u00f6m\u00fcr\u00fcde ise ayn\u0131 zamanda i\u015f\u00e7inin daha fazla \u00fcretmesi i\u00e7in i\u015f s\u00fcrecinin yeniden d\u00fczenlenmesi s\u00f6z konusudur. Jhally ve Livant, benzer bir durumun medyada da g\u00f6zlemlenebilece\u011fini belirtir. Medyada reklam oranlar\u0131n\u0131n artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ve izleyicinin (dinleyicinin, okuyucunun) s\u00fcrekli bir reklam bombard\u0131man\u0131na maruz b\u0131rak\u0131lmas\u0131 medyada s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn geni\u015fletilmesidir. S\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn derinle\u015ftirilmesi ise iki yolla ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Birincisi, daha k\u0131sa reklamlarla zaman\u0131 b\u00f6l\u00fcmleyip izleme s\u00fcrecini yeniden d\u00fczenlemektir. \u0130kinci yol ise reyting sistemleri, medya pazar ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ve hedefli reklamlarla belirli izleyicilere belirli reklamlar\u0131 g\u00f6stererek reklam\u0131n etkisini artt\u0131rmakt\u0131r. \u00d6rne\u011fin, ev kad\u0131nlar\u0131n\u0131n televizyon izledi\u011fi saatlerde buna uygun reklamlar\u0131n ya da yemek saatlerinden \u00f6nce yiyecek reklamlar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131 reklam\u0131 daha etkili k\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u0130nternet e\u015fitsizli\u011fi art\u0131r\u0131yor<\/strong><\/p>\n<p>Smythe&#8217;nin ileti\u015fim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na getirdi\u011fi yenilikler \u00e7e\u015fitli itirazlarla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Smythe, vulgar marksizmle ve indirgemecilikle su\u00e7lan\u0131r. \u201cKar mant\u0131\u011f\u0131yla hareket eden medya\u201d modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce olarak de\u011ferlendirildi\u011finden ve belki de yaz\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda belirtilen nedenlerden de kaynakl\u0131 olarak, yanl\u0131\u015f zamanda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir makaledir. Ancak Smythe&#8217;nin ve takip\u00e7ilerinin tezlerinin bug\u00fcn her zamankinden daha ge\u00e7erli oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bili\u015fim teknolojilerinin izleyicilerin denetlenmesini ve \u00f6l\u00e7\u00fclmesini kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131yla beraber izleyicilerin metala\u015fmas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde daha yo\u011fun olarak ya\u015fanmaktad\u0131r. Genele yay\u0131nc\u0131l\u0131ktan (broadcasting) hedefe yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011fa (pointcasting) do\u011fru geli\u015fen s\u00fcre\u00e7te izleyiciler par\u00e7alara ayr\u0131l\u0131p do\u011frudan bu par\u00e7alara y\u00f6nelik reklamlar haz\u0131rlanmaktad\u0131r. \u0130zleyicilerin pratiklerinin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir \u015fekilde \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc ve bunlar\u0131n veri madencili\u011fi ile analizi \u015firketlere e\u015fsiz f\u0131rsatlar sunmaktad\u0131r. Bu nedenle Prodnik, internetin son on y\u0131lda e\u015fitsizlikleri gidermek bir yana bunu daha da artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. \u0130\u015f modeli tamamen izleyici metas\u0131 \u00fczerine kurulu olan Google, 30 bin ki\u015fiyi istihdam etmesine ra\u011fmen \u015firketin y\u0131ll\u0131k kar\u0131 2 milyon n\u00fcfuslu Slovenya&#8217;n\u0131n y\u0131ll\u0131k b\u00fct\u00e7esiyle ayn\u0131 seviyededir (s. 342).<\/p>\n<p>Dolay\u0131s\u0131yla, bili\u015fim teknolojilerinden ve \u00f6zellikle de internetten s\u00f6z ederken idealizmin \u00f6tesinde internetin e\u015fitsizli\u011fi artt\u0131ran e\u011filimlerinin de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurulmas\u0131 gerekmektedir. Eran Fisher&#8217;in\u00a0 \u201cSosyal Payla\u015f\u0131m Sitelerinde \u0130zleyici Eme\u011fi\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesi de bu y\u00f6ndedir. Fisher kitle medyas\u0131n\u0131 ve sosyal payla\u015f\u0131m sitelerini yabanc\u0131la\u015fma ve izleyici eme\u011fi eksenlerinde kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmakta, daha az yabanc\u0131la\u015fman\u0131n nas\u0131l daha fazla s\u00f6m\u00fcr\u00fc yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 aramaktad\u0131r.\u00a0\u00a0 Fisher yeni medyadaki marksist \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak izleyici s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak sosyal payla\u015f\u0131m sitelerinin izleyicilere ayn\u0131 zamanda \u201ckendini ifade etme, \u00f6zg\u00fcn olma ve di\u011ferleriyle ileti\u015fim kurma\u201d olana\u011f\u0131 verdi\u011fini s\u00f6yler. \u0130nternet kullan\u0131c\u0131lar\u0131, kitle medyas\u0131n\u0131n pasif izleyicilerine g\u00f6re \u00e7ok daha aktiftir. \u0130nsanlar youtube&#8217;da yarat\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etmekte, kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir \u015fekilde kendi aralar\u0131nda i\u015fbirli\u011fi yapmakta ve d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 bir ucundaki insanlarla empati kurabilmektedir. Fisher bunu yabanc\u0131la\u015fman\u0131n azalmas\u0131 olarak g\u00f6r\u00fcr ve internetteki bu faaliyetlerin bir yandan yabanc\u0131la\u015fmay\u0131 azalt\u0131rken di\u011fer yandan da (izleyicinin artan metala\u015fmas\u0131 nedeniyle) s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc artt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131, ikisi aras\u0131nda diyalektik bir ili\u015fki oldu\u011funu savunur. Fisher bu tezini, en pop\u00fcler sosyal payla\u015f\u0131m sitesi olan Facebook \u00f6rne\u011finde tart\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Facebook enformasyon pazarl\u0131yor<\/strong><\/p>\n<p>Fisher&#8217;e g\u00f6re Facebook hem ileti\u015fim hem de \u00fcretim arac\u0131d\u0131r. Facebook&#8217;un yeni ileti\u015fim bi\u00e7imlerine izin veren \u00f6zellikleri a\u00e7\u0131kt\u0131r. Fisher, Facebook&#8217;un her \u015feyden \u00f6nce bir \u015firket oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izer. Bu \u015firketin ba\u015fl\u0131ca kayna\u011f\u0131 ise kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sosyalli\u011fi ve ileti\u015fimi sonucu \u00fcretilen enformasyondur. Fisher bu enformasyonu be\u015f farkl\u0131 katmanda de\u011ferlendirir (s. 131-135).<\/p>\n<p>Birinci katmanda demografik enformasyon yer al\u0131r. Demografik enformasyon, kullan\u0131c\u0131 hakk\u0131nda Facebook kullan\u0131m\u0131 \u00f6ncesinde de var olan enformasyondur. Ya\u015f, medeni durum, e\u011fitim, co\u011frafi konum gibi. Fakat Facebook kullan\u0131c\u0131n\u0131n beyan\u0131yla yetinmez, onu daha fazla kendini a\u00e7maya te\u015fvik eder; anonimli\u011fi ho\u015f g\u00f6rmez.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-27138 alignleft\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/facebook-amateur-300x225.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"225\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/facebook-amateur.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/facebook-amateur-80x60.jpg 80w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/facebook-amateur-100x75.jpg 100w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/facebook-amateur-180x135.jpg 180w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/facebook-amateur-238x178.jpg 238w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>\u0130kinci katmanda ki\u015fisel enformasyon yer al\u0131r. Kullan\u0131c\u0131n\u0131n kendi hakk\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnmesi, profilini bu \u00f6zd\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcm sonucunda olu\u015fturmas\u0131 istenir. Bu katmandaki enformasyon, birinci katmandaki gibi \u00f6nceden var olan net bir enformasyon de\u011fildir. Facebook \u00e7e\u015fitli testlerle ya da sizi daha iyi tan\u0131t\u0131p sosyalle\u015fmenizi sa\u011flayacak sorularla bu enformasyonu derler.<\/p>\n<p>\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc katmanda ileti\u015fim i\u00e7eri\u011fi yer al\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n birbirleriyle olan ileti\u015fimine ve ileti\u015fimin i\u00e7eri\u011findeki anahtar kelimelere dayan\u0131r. \u0130leti\u015fim i\u00e7eri\u011finin di\u011fer katmanlardaki enformasyonla ili\u015fkilendirilmesi Facebook&#8217;a ki\u015fiye \u00f6zel reklamlar \u00e7\u0131karma \u015fans\u0131 verir. Facebook&#8217;un WhatsApp&#8217;\u0131 almas\u0131ndan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi gibi \u00fccretsiz sohbet platformlar\u0131 asl\u0131nda o kadar da \u00fccretsiz de\u011fildir. Bu katman, yaln\u0131zca do\u011frudan reklam ama\u00e7l\u0131 de\u011fil, sosyal a\u011fdaki ki\u015fileri y\u00f6nlendirmek i\u00e7in de kullan\u0131labilmektedir (\u00d6rne\u011fin halkla ili\u015fkiler uzmanlar\u0131n\u0131n sosyal payla\u015f\u0131m sitelerindeki viral reklamlar\u0131).<\/p>\n<p>D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc katman ise kullan\u0131c\u0131lar\u0131n arkada\u015flar\u0131n\u0131, Facebook&#8217;taki hareketlerinin nitel ve nicel de\u011ferlendirmesini, be\u011fenilerini i\u00e7eren edimsellik katman\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Be\u015finci katmanda, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc katmanla ili\u015fkili olarak kullan\u0131c\u0131n\u0131n di\u011fer kullan\u0131c\u0131 profilleriyle, ticari, politik sayfalarla ba\u011flant\u0131lar\u0131, be\u011fenileri dikkate al\u0131narak alt a\u011flar olu\u015fturulur. Bu a\u011flardan anlamsal bir evren olu\u015fturulur ve bu evrenden de \u00e7e\u015fitli \u00f6r\u00fcnt\u00fcler elde edilir.<\/p>\n<p>Fisher bu be\u015f katmanl\u0131 enformasyonun g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ekonomisindeki de\u011ferine dikkatleri \u00e7eker. Bu de\u011fer, kitle medyas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda daha rahat anla\u015f\u0131labilir.<\/p>\n<p>Birincisi, izleyiciler reklamlardan pek ho\u015flanmazlar. B\u00fcy\u00fck bir ihtimalle televizyon kumandas\u0131n\u0131n icad\u0131 reklamc\u0131lar taraf\u0131ndan pek ho\u015f kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131r. Bir televizyon kanal\u0131 izleyicilerini kaybetmek istemiyorsa izleyicinin dikkatini metala\u015ft\u0131r\u0131rken dikkatli olmal\u0131d\u0131r. Kullan\u0131c\u0131lar\u0131n dikkatini sat\u0131n almak isteyen bir medya kurulu\u015fu, bu do\u011frultuda programlar \u00fcretmelidir. Bunda \u00e7o\u011fu zaman ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131klar\u0131n\u0131 biliyoruz. Facebook ve benzeri sosyal payla\u015f\u0131m a\u011flar\u0131nda ise yap\u0131lmas\u0131 gereken tek \u015fey sadece kullan\u0131c\u0131lar\u0131n sitede daha fazla zaman ge\u00e7irmesi ve kendini ifade etmesi i\u00e7in gerekli oyuncaklar\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, kitle medyas\u0131n\u0131n izleyicileri g\u00f6zetimi ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi pahal\u0131 oldu\u011fu kadar kesinlikten de uzak, istatistiksel bir ara\u015ft\u0131rmad\u0131r. Bu ara\u015ft\u0131rmalar sonucunda ortaya \u00e7\u0131kan izleyiciler kesin olmayan soyut dilimler ve y\u0131\u011f\u0131nlard\u0131r. Facebook&#8217;ta ise kullan\u0131c\u0131lar sahici bireylerdir ve elde ki\u015fileri tan\u0131mlayan \u00e7ok daha kesin veriler vard\u0131r.<\/p>\n<p>Fisher, s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u015fiddetlenmesinin ve yabanc\u0131la\u015fman\u0131n hafiflemesinin diyalektik olarak ili\u015fkili iki s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu belirtir. Kitle medyas\u0131ndaki ve sosyal payla\u015f\u0131m sitelerindeki yabanc\u0131la\u015fma\/s\u00f6m\u00fcr\u00fc diyalekti\u011fini a\u015fa\u011f\u0131daki tabloda \u00f6zetler:<\/p>\n<p>Fisher&#8217;in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda yabanc\u0131la\u015fma kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-medium wp-image-27139 alignright\" src=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/world-social-media-stock-illustration-2002204-300x226.jpg\" alt=\"\" width=\"300\" height=\"226\" srcset=\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/world-social-media-stock-illustration-2002204.jpg 300w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/world-social-media-stock-illustration-2002204-80x60.jpg 80w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/world-social-media-stock-illustration-2002204-100x75.jpg 100w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/world-social-media-stock-illustration-2002204-180x135.jpg 180w, https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/06\/world-social-media-stock-illustration-2002204-238x178.jpg 238w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><\/p>\n<p>K\u0131sa vadede d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde sosyal payla\u015f\u0131m sitelerinin insanlar aras\u0131 etkile\u015fimdeki olumlu etkisi g\u00f6z ard\u0131 edilemez. \u0130nsanlar\u0131n hi\u00e7 gitmedi\u011fi ve hi\u00e7 gitmeyece\u011fi yerlerdeki insanlara empatiyle yakla\u015f\u0131p onlar\u0131n ac\u0131lar\u0131na ve sevin\u00e7lerine ortak olmas\u0131 toplumsal ba\u011flar\u0131 kuvvetlendirmektedir. Sosyal payla\u015f\u0131m sitelerinde olu\u015fturulan \u00f6zerk ileti\u015fim ortamlar\u0131 farkl\u0131 toplumsall\u0131klar yaratmaktad\u0131r.<\/p>\n<p>Fakat orta ve uzun vadede olabilecekleri basit\u00e7e s\u00f6m\u00fcr\u00fc ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda inceleyemeyiz. Kendi etkinli\u011finin kendisine kar\u015f\u0131 yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 anlam\u0131nda, sosyal payla\u015f\u0131m siteleri orta ve uzun vadede daha fazla bir yabanc\u0131la\u015fma ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc do\u011furacakt\u0131r.\u00a0 Facebook merkeziyet\u00e7i bir a\u011f oldu\u011fu i\u00e7in kullan\u0131c\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu b\u00fcy\u00fck veri, \u015firketlerin ve devletlerin bireyler \u00fczerindeki otoritesini artt\u0131racakt\u0131r. Ademi merkeziyet\u00e7i bir sosyal payla\u015f\u0131m sitesinde ise iki eksende bir olumluluk g\u00f6zlemlenecektir, hem s\u00f6m\u00fcr\u00fc hem de yabanc\u0131la\u015fma azalacakt\u0131r.<\/p>\n<p>Ancak yine de Fisher&#8217;in sosyal medyay\u0131 iki farkl\u0131 boyutuyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesi \u00f6nemlidir. \u00d6zellikle internetin e\u015fitsizlikleri artt\u0131ran dinamikler de i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6sterebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan. Ele\u015ftirel ekonomi politik yakla\u015f\u0131m\u0131n tezlerinin g\u00fcndeme gelmesiyle \u00fclkemizde bili\u015fime dair daha verimli bir tart\u0131\u015fma ortam\u0131 olu\u015faca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki say\u0131larda, ileti\u015fime ele\u015ftirel politik yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n di\u011fer tezlerini de aktarmaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sosyal medyan\u0131n iki farkl\u0131 boyutuyla \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi, \u00d6zellikle internetin e\u015fitsizlikleri artt\u0131ran dinamikler de i\u00e7erdi\u011fini g\u00f6sterebilmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kendi etkinli\u011finin kendisine kar\u015f\u0131 yabanc\u0131 bir g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 anlam\u0131nda, sosyal payla\u015f\u0131m siteleri orta ve uzun vadede daha fazla yabanc\u0131la\u015fma ve s\u00f6m\u00fcr\u00fc do\u011furacakt\u0131r. Facebook gibi merkeziyet\u00e7i sosyal a\u011flarda kullan\u0131c\u0131lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu b\u00fcy\u00fck veri, \u015firketlerin ve devletlerin bireyler \u00fczerindeki otoritesini artt\u0131racakt\u0131r. Ademi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":276,"featured_media":27140,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[160,453,38],"tags":[454,976,997],"class_list":["post-27136","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-123-sayi","category-bilisim","category-dergi-sayilari","tag-bilisim","tag-enformasyon","tag-facebook"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27136","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/276"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27136\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27140"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}