{"id":27163,"date":"2014-05-03T12:49:15","date_gmt":"2014-05-03T09:49:15","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=27163"},"modified":"2018-06-26T12:52:39","modified_gmt":"2018-06-26T09:52:39","slug":"tolkienin-agacina-tunemek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2014\/05\/03\/tolkienin-agacina-tunemek","title":{"rendered":"Tolkien’in A\u011fac\u0131na T\u00fcnemek"},"content":{"rendered":"

\u201cGandalf ya\u015f\u0131yor!\u201d<\/em><\/p>\n

(Londra metrosu duvarlar\u0131ndan bir yaz\u0131)<\/p>\n

Baz\u0131 eserler \u00fczerinde pek konu\u015fulup tart\u0131\u015f\u0131lmadan raflarda kal\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise kalabal\u0131klar aras\u0131nda elden ele gezer, salg\u0131n gibi h\u0131zla yay\u0131l\u0131r. Yapacak bir \u015fey yoktur. Eser bir kez ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r art\u0131k. Tolkien’inkiler de okuyuculara k\u0131sa bir s\u00fcrede n\u00fcfuz edip ele\u015ftirmenleri fikir beyan\u0131na zorlayanlardan. Hobbit<\/em> de, Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi<\/em> de ilk yay\u0131mland\u0131klar\u0131 y\u0131llardan bu yana okuyucusunu bulmakta s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famaz. Eserlerin b\u00fcy\u00fck bir kesim taraf\u0131ndan ilgiyle kar\u015f\u0131lanmas\u0131 kimi ele\u015ftirmenler taraf\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fcmsenmi\u015f, sahip olduklar\u0131 de\u011fer konusunda sonu gelmez bir tart\u0131\u015fman\u0131n ba\u015flamas\u0131na sebep olmu\u015ftur.<\/p>\n

\u0130\u00e7inden a\u011fa\u00e7lar ge\u00e7en derlemede Tolkien’in eserleri \u00fczerine k\u0131rk y\u0131ll\u0131k bir d\u00f6neme ait ele\u015ftiri ve inceleme yaz\u0131lar\u0131, Tolkien’in mektuplar\u0131ndan al\u0131nt\u0131lar bulunuyor. Kimi hususlarda uzla\u015fan, kimilerinde birbirlerinden uzak d\u00fc\u015fen yazarlar\u0131n \u00e7o\u011fu Tolkien sevgisinin alt\u0131nda yatan nedeni bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Metinleraras\u0131 yazarlar\u0131n birbirlerine y\u00f6nelttikleri ele\u015ftiriler, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir tart\u0131\u015fma havas\u0131 yarat\u0131yor. \u00d6yle ki ben de kitab\u0131 okumaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda birdenbire o canl\u0131 tart\u0131\u015fman\u0131n ortas\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f buldum kendimi. Ele\u015ftirmenler eserleri kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f yazarlara bak\u0131p \u201cTolkien’i bu yazarlar aras\u0131nda nereye koyaca\u011f\u0131z \u015fimdi?\u201d der gibi duruyorlar. Bu kayg\u0131 anla\u015f\u0131lmaz de\u011fildir; s\u00f6z\u00fc edilen \u201cbestseller\u201dlar\u0131n de\u011feri neye g\u00f6re \u00f6l\u00e7\u00fclecektir?<\/p>\n

Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi<\/em>‘nin (1954-55) daha ilk bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zamanlarda fikirlerini ortaya koymu\u015f, biri Tolkien’in yan\u0131nda, di\u011feri kar\u015f\u0131s\u0131nda yer alan iki ismi g\u00f6r\u00fcyoruz: W. H. Auden ve Edmund Wilson. Bu isimlere ait yaz\u0131lar\u0131n \u00f6zelli\u011fi Tolkien’i anlamaya, anlamland\u0131rmaya, edebiyat d\u00fcnyas\u0131nda bir yere koymaya \u00e7al\u0131\u015fan ilk yaz\u0131lar olmas\u0131. Di\u011feri, kitap i\u00e7inde bir kitap, Colin Wilson’\u0131n fazla hacimli olmayan kitab\u0131 Tolkien’in A\u011fac\u0131 <\/em>(1973). Peki gen\u00e7lik hareketleriyle d\u00fcnyan\u0131n sars\u0131ld\u0131\u011f\u0131 60’larda Tolkien nas\u0131l okunuyordu? Peter S. Beagle’\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u201c<\/em>Tolkien’in B\u00fcy\u00fcl\u00fc Y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc\u201d, W. E. Ratliff ve C. G. Flinn’in \u201cHobbit ve Hippi\u201dsi bu soruya cevap verir nitelikte yaz\u0131lar. Ratliff ve Flinn, Tolkien’in eserlerinde savundu\u011fu temel de\u011ferler ve d\u00f6nemin muhalifleri olan Hippilerin d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc aras\u0131nda g\u00f6rd\u00fckleri farklar\u0131 aktar\u0131yor. Tolkien’in 1956-72 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplardan al\u0131nt\u0131lar, onun a\u011fa\u00e7lar ve do\u011fadan yana tavr\u0131na odaklan\u0131yor. \u201cBen b\u00fct\u00fcn eserlerimde d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131n taraf\u0131n\u0131 tutar\u0131m.\u201d diyor Tolkien. Claudia Riiff Finseth’in Tolkien’in A\u011fa\u00e7lar\u0131<\/em> (1997) ise tart\u0131\u015fma havas\u0131ndan kopuk, bir inceleme yaz\u0131s\u0131; Tolkien’in eserlerinde a\u011fa\u00e7lar ve ormanlar\u0131n simgeledikleri anlamlar \u00fczerinde duruyor.<\/p>\n

Kitapta yer alan yaz\u0131lar\u0131n hemen hepsinin ilgi \u00e7ekici, \u00f6zenle se\u00e7ilmi\u015f yaz\u0131lar oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Ancak benim \u00f6zellikle \u00f6nemli buldu\u011fum iki yaz\u0131 var: Birincisi, derlemenin de ismini ald\u0131\u011f\u0131, Colin Wilson’\u0131n Tolkien’in A\u011fac\u0131<\/em>; ikincisi ise Claudia Riiff Finseth’in \u201cTolkien’in A\u011fa\u00e7lar\u0131\u201d yaz\u0131s\u0131. Colin Wilson, ba\u015flar ba\u015flamaz kitab\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131p y\u0131llar sonra arkada\u015f tavsiyesiyle tekrar eline alanlardan. Frodo’nun ba\u015f\u0131na gelenleri merak etti\u011fi i\u00e7in kitapta yer alan uzun konu\u015fmalar\u0131 atlam\u0131\u015f, \u00e7ocuklar\u0131na okurken onlar da s\u0131k\u0131l\u0131p bu b\u00f6l\u00fcmleri atlamas\u0131n\u0131 istemi\u015f. Yine de bu Tolkien’in taraf\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemesine engel olmuyor. \u00d6ncelikle Tolkien’in eserlerinin neden bu kadar sevildi\u011fi sorusuna yan\u0131t ar\u0131yor. Tamamen negatif veya pozitif bir tutum benimsemek yerine, Tolkien’i \u00e7e\u015fitli y\u00f6nleriyle oldu\u011fu gibi g\u00f6rmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Tolkien’in eserlerini \u00e7ekici k\u0131lan unsurlar\u0131 s\u0131ral\u0131yor. Yazar\u0131n etkilenmi\u015f olabilece\u011fi isimler ve ak\u0131mlar \u00fczerinde duruyor. Tolkien’in eserlerinde modern d\u00fcnya ve teknolojik uygarl\u0131k ele\u015ftirisinin \u00f6nemine dikkat \u00e7ekiyor. A\u011fa\u00e7lar, ormanlar, k\u0131rlar sadece g\u00f6rsel unsurlar de\u011fildir; do\u011fadan ve ya\u015famdan taraf anlamlara i\u015faret ederler. Yazara y\u00f6neltilen ele\u015ftirilere, bilhassa Edmund Wilson’unkilere kar\u015f\u0131l\u0131k veriyor. Bunlardan \u00fczerinde en \u00e7ok konu\u015fulan\u0131, \u201cka\u00e7\u0131\u015f\u00e7\u0131l\u0131k m\u0131, ger\u00e7ek\u00e7ilik mi?\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131, di\u011feri ise sanat\u00e7\u0131 ve toplum ili\u015fkisiyle ilgili. Colin Wilson, Tolkien’in kimi isimlerle k\u0131yaslanmas\u0131na itiraz ederken hangi y\u00f6nlerden, hangi isimlerle k\u0131yaslan\u0131p k\u0131yaslanamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor. Sald\u0131rgan bir \u00fcslup benimseyen Edmund Wilson’\u0131n tepkisini bile onun a\u00e7\u0131s\u0131ndan anlama \u00e7abas\u0131nda; iki insan aras\u0131ndaki en basit ili\u015fkide bile benzerine az rastlan\u0131r bir \u00f6rnek. Colin Wilson’\u0131n yaz\u0131s\u0131nda, di\u011ferlerinden farkl\u0131 olarak, Tolkien’i edebiyat tarihinde hak etti\u011fi yere koyma gayreti a\u00e7\u0131k \u015fekilde anla\u015f\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

\u0130kinci olarak Claudia Riif Finseth’in, yazar\u0131n eserlerindeki a\u011fa\u00e7lar ve ormanlar\u0131n temsillerine yak\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131 “Tolkien’in A\u011fa\u00e7lar\u0131” ba\u015fl\u0131kl\u0131 denemesi incelikli bir g\u00f6rme bi\u00e7imini yans\u0131t\u0131yor. Tolkien bu a\u011fa\u00e7lar\u0131 sadece b\u00fcy\u00fcl\u00fc bir d\u00fcnya yaratmak i\u00e7in kullanmaz, a\u011fa\u00e7 temelde canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ifadesidir. Bir canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131n\u0131n de\u011feri nereden gelir? Finseth, Frodo’nun bir a\u011fac\u0131n kabu\u011funa dokunu\u015fundan bahsetti\u011fi b\u00f6l\u00fcmde \u015funlar\u0131 s\u00f6yler:<\/p>\n

\u201cTolkien bize ya\u015fam\u0131 yeniden tan\u0131ml\u0131yor. Ya\u015fam bildi\u011fimiz haliyle hareket etmek, yemek, nefes almak de\u011fildir. Ak\u0131l basit\u00e7e konu\u015fma yetene\u011fi de\u011fildir. Mallornlar bunlar\u0131n hi\u00e7birini ya\u015famaz, fakat Frodo’nun dokunu\u015fu sayesinde onlar\u0131n capcanl\u0131 oldu\u011funu ve \u00e7evrelerinde olanlar\u0131n fazlas\u0131yla fark\u0131nda oldu\u011funu hissederiz. Bu a\u011fa\u00e7lar bir \u015fey YAPMAZ, sadece VAR OLURLAR ve b\u00f6ylece \u201ccanl\u0131\u201d olma tan\u0131m\u0131n\u0131 Orta D\u00fcnya’daki, s\u00f6z ve eylem arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u0131k\u0131m, \u00e7aresizlik ve \u00f6l\u00fcm getiren varl\u0131klar\u0131n bir\u00e7o\u011fundan daha fazla doldururlar. Bizim modern, Bat\u0131l\u0131 d\u00fcnyam\u0131z, toplu ve h\u0131zl\u0131 \u00fcretime \u00f6nem veren d\u00fcnyam\u0131z, genellikle bu de\u011ferden yoksundur ve Tolkien bundan yak\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Elizabeth Kubler-Ross ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z d\u00fcnyadaki umutsuzlu\u011fun nedeninin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n bu oldu\u011funu s\u00f6yler; bizim de\u011ferimiz kim oldu\u011fumuza de\u011fil de ne yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131za ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu zaman, ya\u015flan\u0131p da yeteneklerimizi kaybetti\u011fimiz zaman, anlam ve ama\u00e7 duygumuzu da kaybederiz.\u201d (s. 53-54)<\/p>\n

Son s\u00f6z yerine, derlemede genel olarak Tolkien’in eserlerini a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturan yaz\u0131lar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir. A\u011fa\u00e7 ve ormanlar\u0131n rol\u00fcn\u00fcn \u00f6neminden her yaz\u0131da bahsediliyor. Ancak ele\u015ftirmenlerin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 as\u0131l meselenin Tolkien’i edebiyat tarihinde hak etti\u011fi yere koyabilmek oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Colin Wilson’\u0131n, bu eserlere \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden bakt\u0131\u011f\u0131 denemesiyle, Claudia Riif Finseth’in Tolkien’in a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fcte\u00e7le bakar gibi dikkatle inceledi\u011fi yaz\u0131s\u0131 ilgimi en \u00e7ok uyand\u0131ran yaz\u0131lar oldu. Colin Wilson, Tolkien’in hakk\u0131n\u0131 teslim ediyor: \u201cY\u00fcz\u00fcklerin Efendisi <\/em>bence yirminci y\u00fczy\u0131l edebiyat\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir eseridir, t\u0131pk\u0131 Kay\u0131p Zaman\u0131n \u0130zinde<\/em> ya da \u00c7orak \u00dclke<\/em> gibi.\u201d (s.27) Colin Wilson’\u0131n savunusunu tek sat\u0131rda \u00f6zetlemek gerekirse, evet, Tolkien bir\u00e7ok y\u00f6nden avangard say\u0131lmayabilir, ancak eserleri etik bir de\u011fer ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bunu da dil bak\u0131m\u0131ndan altt\u00fcrlerden \u00e7ok daha iyi bir bi\u00e7imde yapmaktad\u0131r.<\/p>\n

Tolkien’in A<\/em>\u011fac\u0131<\/em>‘n\u0131 okumak, fantastik bir tarzda s\u00f6ylenirse, zaman t\u00fcnelinde Tolkien \u00fczerine konu\u015fan, \u00e7eki\u015fen; birbirinden farkl\u0131 bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131lar\u0131na sahip ki\u015filerden olu\u015fan bir grupla ayn\u0131 masada oturmak gibiydi benim i\u00e7in. Colin Wilson’dan sonra ben de bir itirafta bulunabilirim san\u0131r\u0131m. Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi<\/em>‘nin ilk filminden akl\u0131mda kalan, ilk on dakikas\u0131ndan sonras\u0131n\u0131 hat\u0131rlamad\u0131\u011f\u0131m. Uyuyakalm\u0131\u015ft\u0131m. Tolkien’i sevip de sevgisinin nedenini kendisine bile a\u00e7\u0131klamakta zorlananlar, kitaba ba\u015flay\u0131p da devam etmekten vazge\u00e7enler ya da benim gibi filmin ba\u015f\u0131nda uyuyakalanlar! Tolkien’e ba\u015fka bir g\u00f6zle yeniden bakmak i\u00e7in iyi bir f\u0131rsat olabilir Tolkien’in A\u011fac\u0131<\/em>‘na t\u00fcnemek.<\/p>\n

Tolkien’in A\u011fac\u0131, Derleyen ve \u00c7eviren: Sabri G\u00fcrses, \u00c7eviribilim Ajans ve Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, Ekim 2013, 103 s.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cGandalf ya\u015f\u0131yor!\u201d (Londra metrosu duvarlar\u0131ndan bir yaz\u0131) Baz\u0131 eserler \u00fczerinde pek konu\u015fulup tart\u0131\u015f\u0131lmadan raflarda kal\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 ise kalabal\u0131klar aras\u0131nda elden ele gezer, salg\u0131n gibi h\u0131zla yay\u0131l\u0131r. Yapacak bir \u015fey yoktur. Eser bir kez ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r art\u0131k. Tolkien’inkiler de okuyuculara k\u0131sa bir s\u00fcrede n\u00fcfuz edip ele\u015ftirmenleri fikir beyan\u0131na zorlayanlardan. Hobbit de, Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi de ilk yay\u0131mland\u0131klar\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":486,"featured_media":27164,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[160,38,510,511],"tags":[210,3564,3563],"class_list":["post-27163","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-123-sayi","category-dergi-sayilari","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-kitap","tag-sabri-gurses","tag-tolkien"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27163","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/486"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=27163"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/27163\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/27164"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=27163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=27163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=27163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}