\u201cEvrim nedir? Evrim s\u00fcreci nas\u0131l i\u015fler?<\/strong><\/p>\n \u201cEvrim, baz\u0131 \u00e7evrelerde, sahip olduklar\u0131 \u00f6nyarg\u0131lar ve k\u00f6kle\u015fmi\u015f inan\u00e7lar \u00fczerinden evrimi de\u011ferlendirmeye \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle, genellikle tepki uyand\u0131ran bir kavram olarak alg\u0131lan\u0131r. Oysa evrim denilen bu olgu biz canl\u0131larla her zaman var oldu. Ortama en iyi uyum sa\u011flama, dolay\u0131s\u0131yla hayatta kalma ko\u015fulu sadece fiziksel g\u00fc\u00e7le a\u00e7\u0131klanamaz; ayn\u0131 zamanda bulundu\u011fu ko\u015fullar\u0131 kendi temel gereksinimleri i\u00e7in en iyi bi\u00e7imde kullanan canl\u0131lar\u0131n hayatta kalmas\u0131 ilkesine dayan\u0131r. Bunu hem fosillerden hem de genetik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131ndan biliyoruz. Daima bir de\u011fi\u015fim ve yenilikle i\u015flemeye devam eden evrim s\u00fcrecinin \u00fc\u00e7 unsur \u00fczerine temellendi\u011fini g\u00f6rmekteyiz. Bunlar s\u0131ras\u0131yla mutasyon, varyasyon (genetik \u00e7e\u015fitlilik) ve do\u011fal ay\u0131klanmad\u0131r. Evrimin i\u015fleyi\u015finde devreye giren bu \u00fc\u00e7 temel fakt\u00f6r\u00fcn ard\u0131\u015f\u0131k bir d\u00fczen i\u00e7inde i\u015fledi\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz; bir ba\u015fka deyi\u015fle mutasyon olmadan genetik \u00e7e\u015fitlilik ortaya \u00e7\u0131kmaz, genetik \u00e7e\u015fitlilik olmadan da do\u011fal ay\u0131klanma s\u00fcreci i\u015flevini s\u00fcrd\u00fcremez.<\/p>\n O halde bu \u00fc\u00e7 unsurdan birinin i\u015flevselli\u011fi bir \u00f6ncekinin var olmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Mutasyon canl\u0131da h\u00fccre d\u00fczeyinde \u00e7e\u015fitli nedenlerden dolay\u0131 rastlant\u0131sal olarak meydana gelen bir de\u011fi\u015fmedir. Daha do\u011frusu DNA sarmal\u0131n\u0131n baz \u00e7iftindeki dizilimde kopyalanma s\u0131ras\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan bir hatad\u0131r. Bu hata sonucunda bir genetik yenilik ortaya \u00e7\u0131kar. De\u011fi\u015fime u\u011frayan gen yeni bir kal\u0131tsal \u00f6zelli\u011fin kodlanmas\u0131 demektir. Bu suretle yeni \u00f6zellik toplulu\u011fun gen havuzunda yerini al\u0131r. Mutasyonlar tek ba\u015flar\u0131na yeni t\u00fcrlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7mazlar; daha ziyade \u00f6nceden var olan t\u00fcrler i\u00e7inde genetik \u00e7e\u015fitlenmeyi art\u0131r\u0131rlar. Yeni genlere sahip olan ku\u015faklar ya\u015fad\u0131klar\u0131 ortama g\u00f6rece daha iyi uyum sa\u011flad\u0131klar\u0131 takdirde, ba\u015far\u0131l\u0131 bi\u00e7imde \u00fcreyerek bir sonraki ku\u015fa\u011fa bu genleri aktar\u0131r. B\u00f6ylece se\u00e7ilimci bir avantaja sahip olan genlerin topluluk i\u00e7indeki s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 her ku\u015fakta g\u00f6rece artar ve o genlerin belirledi\u011fi biyolojik \u00f6zellikler gen havuzunda korunur. Ancak, burada \u00f6nemle vurgulamak gerekir ki, bireylerin al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131 ve gereksinimleri hi\u00e7bir surette mutasyonlar\u0131n izleyece\u011fi yol haritas\u0131n\u0131 belirlemez. Bir ba\u015fka deyi\u015fle canl\u0131lar h\u00fccrelerinde ne zaman ve hangi DNA baz \u00e7iftinde bir mutasyon olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6remez. Dolay\u0131s\u0131yla, mutasyon rastlant\u0131sal ve \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fczd\u00fcr. Bunun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 genetik \u00e7e\u015fitlenme \u00fczerinde do\u011fal ay\u0131klanma mekanizmas\u0131n\u0131n i\u015flevi ise belirli bir mant\u0131\u011fa dayan\u0131r; otomatik olarak iyi mutasyonlar\u0131 se\u00e7er, zararl\u0131 olanlar\u0131 ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde eler. Ger\u00e7ekten de zararl\u0131 mutasyonlar\u0131n t\u00fcm\u00fc bir toplulu\u011fun gen havuzundan elenip gitmez, bazen d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131kl\u0131kta da olsa ilgili canl\u0131 grupta varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye devam eder. Buna en iyi \u00f6rnek, talasemiya (Akdeniz anemisi) ad\u0131 verilen kal\u0131tsal hemolitik anormalliktir. Talasemiya, hemoglobin proteinin \u03b2-globin geninde ortaya \u00e7\u0131kan toplam 180 farkl\u0131 mutasyondan kaynaklan\u0131r. Bu zararl\u0131 mutasyonlardan 50\u2019si Akdeniz b\u00f6lgesinde tespit edilmi\u015ftir. Talasemiya d\u00fcnyada en s\u0131k rastlanan genetik hastal\u0131kt\u0131r. Zararl\u0131 olan bir mutasyonun yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 bu kal\u0131tsal rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde bu denli yayg\u0131n olmas\u0131 anormal hemoglobin genini (mutant gen) ta\u015f\u0131yan hastalar\u0131n malaryaya kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazanm\u0131\u015f olmalar\u0131d\u0131r. O halde, zararl\u0131 olan bir mutasyon yeri geldi\u011finde belirli ko\u015fullar i\u00e7inde genomunda bu anormal geni bulunduran bireylere se\u00e7ilimsel bir avantaj kazand\u0131rabilir. O takdirde, evrim s\u00fcrecinde ilgili toplumun bireylerinde ku\u015faklar boyu aktar\u0131lmaya devam eder.<\/p>\n \u201cMutasyonlar yeni genetik \u00e7e\u015fitlenme i\u00e7in t\u00fckenmez bir kaynak olu\u015fturur. \u0130\u015fte bu kaynak \u00fczerinde de do\u011fal ay\u0131klanman\u0131n filtrasyon (s\u00fczme) i\u015flevi ba\u015flar. Zaman i\u00e7inde t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fimine ortam haz\u0131rlar ve onlar\u0131n \u00e7evreye en iyi bi\u00e7imde uyum sa\u011flayarak evrimle\u015fmesini olanakl\u0131 k\u0131lar. Ancak, her mutant gen her \u00e7evresel ko\u015fulda bir avantaj sa\u011flamayabilir. Bazen bir canl\u0131 organizman\u0131n giderek yok olmas\u0131na da neden olabilir. Evrim, yer ve zamana g\u00f6re de\u011fi\u015fen \u00e7evresel ko\u015fullara ba\u011fl\u0131 olarak i\u015fler. Herhangi bir amaca y\u00f6nelik de\u011fildir. Kendine bir hedef belirlemez. Daha do\u011frusu evrimin bir yol haritas\u0131 s\u00f6z konusu de\u011fildir. Ge\u00e7en zaman\u0131 geri getiremedi\u011fimiz gibi, de\u011fi\u015fmi\u015f olan canl\u0131y\u0131 da eski haline d\u00f6nd\u00fcremeyiz. \u00d6rne\u011fin insanla\u015fma s\u00fcrecinde bir Homo sapiens hi\u00e7bir zaman 1,8 milyon y\u0131l \u00f6nce ya\u015fam\u0131\u015f olan Homo habilis\u2019e d\u00f6n\u00fc\u015fmeyecektir.<\/p>\n \u201cBug\u00fcn bir kuramdan ziyade art\u0131k bir olgu olarak kabul edilen evrim mekanizmas\u0131 zamana yay\u0131lan uzun bir s\u00fcre\u00e7tir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde art\u0131k bilim d\u00fcnyas\u0131, canl\u0131lar\u0131n evrim ge\u00e7irip ge\u00e7irmedi\u011fi de\u011fil de, bu biyolojik evrimin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi \u00fczerinde tart\u0131\u015fmalar yapmaktad\u0131r. Canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131ndaki biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu ve bu \u00e7e\u015fitlili\u011fin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f nedenleri ara\u015ft\u0131r\u0131l\u0131rken, zaman zaman bilimsel yakla\u015f\u0131mlar g\u00f6z ard\u0131 edilmekte ya da \u00e7arp\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Evrimin ilahi bir g\u00fcc\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 ile ve canl\u0131 formlar\u0131n \u015fu anda ula\u015ft\u0131klar\u0131 evrimsel stat\u00fcler ama\u00e7lanarak tasarland\u0131klar\u0131 \u015feklinde a\u00e7\u0131klanmas\u0131, var olan bilimsel verilere ters d\u00fc\u015fer.\u201d<\/p>\n Sevgili Metin Hoca\u2019n\u0131n da belirtti\u011fi gibi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bilim d\u00fcnyas\u0131 canl\u0131lar\u0131n evrim ge\u00e7irip ge\u00e7irmedi\u011fi hakk\u0131nda de\u011fil, evrimin nas\u0131l i\u015fledi\u011fi \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar\/tart\u0131\u015fmalar yap\u0131yor. Evrimin i\u015fleyi\u015fine ili\u015fkin \u015furada Kurzgesagt\u2019\u0131n \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir g\u00f6rsel anlat\u0131m\u0131 var:<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/genetik-\u00e7e\u015fitlilik-300x169.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/homohabilis87-300x169.jpg\")