D\u00fcnya\u2019da ilk kez bir grup biliminsan\u0131, insan embriyosu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 18 Nisan g\u00fcn\u00fc Protein & Cell online dergisinde yay\u0131nlayan \u00c7inliara\u015ft\u0131rma tak\u0131m\u0131, insan embriyosu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dedikodular\u0131n\u0131 da sonland\u0131rm\u0131\u015f oldu.<\/p>\n
Sun Yat Sen \u00dcniversitesi\u2019nde gen fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rmalar yapan Junjiu Huang\u2019\u0131n \u00f6nderli\u011findeki tak\u0131m, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, \u201cNormal ko\u015fullarda ya\u015fayamayacak olan, iki sperm taraf\u0131ndan d\u00f6llendikleri i\u00e7in ekstra kromozom ta\u015f\u0131yan\u201d embriyolar kulland\u0131. Do\u011fuma uygun olmayan embriyolar\u0131 yerel t\u00fcp bebek merkezlerinden temin eden grup, \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir genetik hastal\u0131k olan Akdeniz anemisinitedavi etmeyi ama\u00e7l\u0131yordu. Bunun i\u00e7in grup, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda hastal\u0131\u011f\u0131n sebebi olan HBB genini hedefledi.<\/p>\n
Akdeniz anemisi (beta talasemi), genelde Akdeniz \u00fclkeleri \u0131rklar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir \u00e7e\u015fit kans\u0131zl\u0131k tipidir ve kal\u0131tsal olarak ebeveynlerden \u00e7ocu\u011fa ge\u00e7er. Hastal\u0131\u011f\u0131n \u00f6l\u00fcmc\u00fcl olmas\u0131n\u0131n sebebi, kanda oksijen ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flayan hemoglobin molek\u00fcllerinin yap\u0131s\u0131n\u0131n bozulmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n
Huang ve tak\u0131m\u0131 bu \u00e7al\u0131\u015fmada, embriyo tek h\u00fccre iken hastal\u0131k yapan geni de\u011fi\u015ftirmeyi ama\u00e7lamaktayd\u0131. B\u00f6ylelikle o tek h\u00fccreden b\u00f6l\u00fcnen b\u00fct\u00fcn h\u00fccrelerde hastal\u0131k geni tamir edilmi\u015f olacakt\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmada kullan\u0131lan embriyolar ekstra kromozoma sahip oldu\u011fu i\u00e7in geli\u015fim g\u00f6sterebilecek, fakat canl\u0131 do\u011fum ger\u00e7ekle\u015fmeyecekti. Huang, etik tart\u0131\u015fmalardan ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in bu embriyolar\u0131 kulland\u0131klar\u0131n\u0131 da ekledi.<\/p>\n
\u00c7al\u0131\u015fman\u0131n temeli olan CRISPR\/Cas9 tekni\u011fi, embriyoya CRISPR\/Cas9 enzim kompleksinin enjekte edilmesine dayan\u0131yor. Enjekte edilen enzim kompleksi, DNA\u2019y\u0131 istenen yerden kesme yetene\u011fine sahip. Ayn\u0131 zamanda eklenen farkl\u0131 bir molek\u00fcl sayesinde de, DNA\u2019da olu\u015fan bo\u015flu\u011fa farkl\u0131 bir gen yerle\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcn. Bu tekni\u011fin gayet iyi i\u015fledi\u011fi, insan h\u00fccrelerinde ve fare embriyolar\u0131nda yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarla kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131; fakat insan embriyolar\u0131nda kullan\u0131m\u0131 rapor edilmemi\u015fti.<\/p>\n
Ciddi engeller<\/strong><\/p>\n Tak\u0131m, 86 embriyoya CRISPR\/Cas9 kompleksini enjekte ederek 48 saat bekledi. 48 saat, sistemin hedeflenen geni de\u011fi\u015ftirmesi ve embriyonun 8 h\u00fccreye b\u00f6l\u00fcnmesi i\u00e7in yeterli bir s\u00fcreydi. Hayatta kalan 71 embriyonun 54\u2019\u00fcn\u00fcn genetik analizi yap\u0131ld\u0131. Yap\u0131lan analizlerde 28 tane embriyoda DNA\u2019n\u0131n ba\u015far\u0131yla kesildi\u011fi ve sadece birka\u00e7 tanesinde genin tamir edildi\u011fi g\u00f6r\u00fcld\u00fc. \u00c7al\u0131\u015fman\u0131n lideri Huang, konuyla ilgili \u201cNormal embriyolarda bunu uygulamak istiyorsak, y\u00fczde 100 ba\u015far\u0131ya yakla\u015fmak zorunday\u0131z. O y\u00fczden \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 durdurduk. Sistemin h\u00e2l\u00e2 olgunla\u015fmam\u0131\u015f oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz\u201d dedi. Etik problemler<\/strong><\/p>\n Baz\u0131 biliminsanlar\u0131 insan \u00fczerindeki genetik de\u011fi\u015fikliklerin ba\u015fta genetik hastal\u0131klar\u0131 yok etmek olmak \u00fczere \u00e7ok parlak bir gelece\u011fi oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmekte, ama bunun tam tersini d\u00fc\u015f\u00fcnenler de var. Mart ay\u0131nda Nature dergisinde yay\u0131mlanan bir makalede biliminsanlar\u0131, embriyolara yap\u0131lan genetik m\u00fcdahalelerin kal\u0131t\u0131labilir oldu\u011fundan ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilece\u011finden bahsetmi\u015fti. Ayr\u0131ca bu gibi uygulamalar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131n\u0131n, etik olmayan deneylerde de kullan\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7abilece\u011finden s\u00f6z ediliyordu. Baz\u0131 biliminsanlar\u0131 ise, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n etik s\u0131n\u0131r\u0131 \u00e7oktan a\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n Nature\u2019da yay\u0131mlanan s\u00f6z\u00fc edilen makalenin yazarlar\u0131ndan biri olan, Sangamo Biosciences\u2019in Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Edward Lanphier konuyla ilgili olarak \u201cGe\u00e7ti\u011fimiz aylarda s\u00f6yledi\u011fimiz \u015feylerin \u00f6nemi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f oldu. Bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 durdurmal\u0131 ve oturup ne y\u00f6ne gitti\u011fimizi tart\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z\u201d diyor. Richmond-Kaliforniya\u2019da bulunan Sangamo Biosciences\u2019te insan h\u00fccrelerinde genetik \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131lmakta.<\/p>\n Harvard T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde k\u00f6k h\u00fccre \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapan George Daley, sadece bilimsel sonu\u00e7lara ula\u015fmak i\u00e7in bu tarz \u00e7al\u0131\u015fmalar yap\u0131labilece\u011fini savunuyor. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, klinik uygulamalarla alakas\u0131 olmayan sorulara cevap verebilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Bir taraftan, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n durdurulmas\u0131 mant\u0131kl\u0131 bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olmayabilir. Halihaz\u0131rda \u00c7in\u2019de ve ABD\u2019nin baz\u0131 eyaletlerinde insan embriyosu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak serbest, fakat Amerikan Ulusal Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcs\u00fc (NIH), federal para kaynaklar\u0131n\u0131n bu tarz \u00e7al\u0131\u015fmalarda kullan\u0131m\u0131n\u0131 yasaklam\u0131\u015f durumda. Huang\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ABD\u2019de devam edilebilirli\u011fi soruldu\u011funda ise,Amerikan Ulusal Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcs\u00fc yetkilileri, \u201cMuhtemelen sonlan\u0131rd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6denek bulunamazd\u0131\u201d yan\u0131t\u0131n\u0131 veriyorlar.<\/p>\n Huang, makalelerinin etik sebepler ileri s\u00fcr\u00fclerek,Nature ve Science dergileri taraf\u0131ndan reddedildi\u011fini s\u00f6yledi. Ayr\u0131ca ele\u015ftirmenlerin dikkatleri, ba\u015far\u0131 oran\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ve istenmeyen mutasyonlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na \u00e7ekti\u011fini de belirtiyor. Gelen ele\u015ftirileri hakl\u0131 buldu\u011funu s\u00f6yleyen Huang, tekni\u011fin normal embriyolarda daha iyi sonu\u00e7 verip vermeme durumunu kestirmenin bir yolu olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da ekliyor.<\/p>\n B\u00fct\u00fcn bu ele\u015ftirilere ve \u00e7\u0131kan sonu\u00e7lara ra\u011fmen Huang, normal embriyolarla \u00e7al\u0131\u015fmaya bir ad\u0131m daha yakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve problemli insan embriyolar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n, her \u015fekilde fare embriyolar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmaktan daha iyi oldu\u011funu savunuyor. \u201c\u0130nsanlar, \u2018Bu yap\u0131l\u0131rsa ne olur\u2019 sorusunu tart\u0131\u015fmak yerine, tam olarak nas\u0131l sonu\u00e7 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rs\u00fcnler diye elimizdeki verileri d\u00fcnyayla payla\u015fmak istedik\u201ddiyor.<\/p>\n Huang \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bu aya\u011f\u0131nda, istenmeyen mutasyonlar\u0131n nas\u0131l azaltabilece\u011fini fare embriyosu ve insan h\u00fccreleri \u00fczerinde ara\u015ft\u0131r\u0131yor. Enzim kompleksini daha spesifik yapmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmak, enzimlerin \u00f6m\u00fcrlerini k\u0131s\u0131tlay\u0131p sadece yapmas\u0131 gereken i\u015fi yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve verilen madde miktarlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek gibi stratejiler uygulayarak bu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor. Huang ayr\u0131ca kolay uygulanan CRISPR\/Cas9 tekni\u011fi yerine, daha az mutasyona sebep olan TALEN tekni\u011finin kullan\u0131labilece\u011fini de s\u00f6yl\u00fcyor.<\/p>\n Konu hakk\u0131ndaki etik tart\u0131\u015fmalar bir s\u00fcre daha devam edecek gibi duruyor. Fakat Lanphier, di\u011fer biliminsanlar\u0131n\u0131n da bu \u00e7al\u0131\u015fmaya y\u00f6nelebilece\u011finden korkuyor. CRISPR enzim kompleksinin her yerde bulunur olmas\u0131 ve kolayca uygulanmas\u0131n\u0131n, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131nda biliminsanlar\u0131n\u0131n istedikleri deneyi yapmalar\u0131na sebep olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Sekt\u00f6rdeki geli\u015fmelerden haberdar bir kayna\u011f\u0131n belirtti\u011fine g\u00f6re, \u00c7in\u2019de insan embriyolar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan en az 4 grup daha bulunmakta.<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1)\u00a0http:\/\/www.nature.com\/news\/chinese-scientists-genetically-modify-human-embryos-1.17378<\/p>\n 2)\u00a0http:\/\/www.nature.com\/news\/ethics-of-embryo-editing-paper-divides-scientists-1.17410#\/ref-link-1<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" D\u00fcnya\u2019da ilk kez bir grup biliminsan\u0131, insan embriyosu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 18 Nisan g\u00fcn\u00fc Protein & Cell online dergisinde yay\u0131nlayan \u00c7inliara\u015ft\u0131rma tak\u0131m\u0131, insan embriyosu \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dedikodular\u0131n\u0131 da sonland\u0131rm\u0131\u015f oldu. Sun Yat Sen \u00dcniversitesi\u2019nde gen fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde ara\u015ft\u0131rmalar yapan Junjiu Huang\u2019\u0131n \u00f6nderli\u011findeki tak\u0131m, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda, \u201cNormal ko\u015fullarda ya\u015fayamayacak olan, iki sperm taraf\u0131ndan d\u00f6llendikleri […]<\/p>\n","protected":false},"author":783,"featured_media":20896,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[173,19,21,231],"tags":[1493,1157,292,2518],"class_list":["post-2762","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-136-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","tag-crispr","tag-embriyo","tag-genetik","tag-genetik-mudehale"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2762","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/783"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2762"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2762\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20896"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nTak\u0131m ayr\u0131ca hedeflenen genin d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00f6lgelerde de mutasyonlar tespit etti. Bu mutasyonlara CRISPR\/Cas9 kompleksinin sebep oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. G\u00f6zlemlenen bu mutasyonlar\u0131n oran\u0131 da fare embriyosu ve insan h\u00fccresi \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda ortaya \u00e7\u0131kan mutasyonlara k\u0131yasla \u00e7ok daha fazlayd\u0131. Ayr\u0131ca Huang, genomun sadece k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 analiz ettiklerini ve b\u00fct\u00fcn genomu analiz etmi\u015f olsalard\u0131 daha fazla mutasyonla kar\u015f\u0131la\u015facaklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. B\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir mutasyon olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 da sistemin uygulanabilirli\u011fine g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcrmekteydi.<\/p>\n
\nManchester \u00dcniversitesi\u2019nde biyoetik konusunda \u00e7al\u0131\u015fan John Harris ise, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n t\u00fcp bebek merkezlerinde yap\u0131lanlardan daha k\u00f6t\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor: \u201cDo\u011fuma uygun olmayan embriyolar t\u00fcp bebek merkezlerinde imha edilmekte zaten. Bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n durdurulmas\u0131 i\u00e7in bir sebep g\u00f6remiyorum\u201d diye ekliyor.<\/p>\n