“Ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze neler kal\u0131r?”<\/strong> \u201c- Do\u011fal etkenler: \u201c- \u0130nsan etkisi: \u201cBir toplumun kulland\u0131\u011f\u0131 maddi kal\u0131nt\u0131lardan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar belge niteli\u011fini koruyarak gelebilenler, o toplumun ger\u00e7ekte kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ancak \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Eski d\u00f6nemlere inildik\u00e7e, malzemenin bozulmadan kalmas\u0131 ve bizim onu tam olarak anlamam\u0131z daha da g\u00fc\u00e7le\u015fir. Bir malzemenin elimize belge olarak ge\u00e7mesinde, zamana dayan\u0131kl\u0131l\u0131k ve bozulmadan, de\u011fi\u015fmeden kalman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, incelemenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdeki analiz ve tan\u0131 y\u00f6ntemlerinin geli\u015fkinli\u011fi de belirleyicidir.<\/p>\n \u201cHerhangi bir arkeolojik dolguda malzemenin g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalabilmesi, her \u015feyden \u00f6nce o dolgunun hangi ko\u015fullar alt\u0131nda olu\u015ftu\u011fuyla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r; genel olarak ge\u00e7mi\u015fte ya\u015fanan yang\u0131n, deprem, yanarda\u011f patlamas\u0131 gibi felaketler, ola\u011fan ko\u015fullarda g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalmayacak ya da s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde kalacak olan malzemenin daha zengin bir \u00e7e\u015fitlilikle korunarak g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayabilmektedir. \u00d6rne\u011fin yang\u0131n ge\u00e7irmi\u015f bir evdeki buluntular, yang\u0131n ge\u00e7irmeden terk edilmi\u015f bir evdeki buluntulara g\u00f6re \u00e7ok daha fazla ve \u00e7e\u015fitlidir. Yang\u0131n, s\u0131radan ko\u015fullarda zamana dayan\u0131ks\u0131z olan baz\u0131 organik maddelerin, \u00f6rne\u011fin bu\u011fday, arpa gibi tah\u0131llar\u0131n k\u00f6m\u00fcrle\u015ferek korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Bu sayede o toplumun \u00e7ift\u00e7ilik yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frenmenin yan\u0131 s\u0131ra, hangi t\u00fcr bu\u011fday\u0131 ekti\u011fi, bunu nas\u0131l ve nerelerde depolad\u0131\u011f\u0131 ve bundan nas\u0131l yararland\u0131\u011f\u0131 gibi sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131 da alabilmekteyiz. Korumaya en b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulunan felaketlerin ba\u015f\u0131nda belirli tip yanarda\u011f patlamalar\u0131 gelmektedir. E\u011fer yanarda\u011f k\u0131zg\u0131n lav ak\u0131tmadan \u00f6nce, kal\u0131n dolgular olu\u015fturacak \u015fekilde k\u00fcl p\u00fcsk\u00fcrt\u00fcrse, bu kal\u0131n k\u00fcl tabakas\u0131 her t\u00fcrl\u00fc kal\u0131nt\u0131y\u0131 \u00f6rter ve daha sonra bunun \u00fczerine gelen lav tabakas\u0131 da, s\u00f6z konusu kal\u0131nt\u0131lar\u0131n, bir kasaya konulmu\u015f gibi kilitlenerek korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Bunun \u00fczerine gelen lav tabakas\u0131 da, s\u00f6z konusu kal\u0131nt\u0131lar\u0131, bir kasaya konulmu\u015f gibi korur. Bu konuda en tan\u0131nan \u00f6rneklerin aras\u0131nda, Vez\u00fcv Yanarda\u011f\u0131\u2019n\u0131n eteklerindeki Roma d\u00f6nemine ait olan Pompei ile Herculaneum yerle\u015fimleri ile gene ayn\u0131 yanarda\u011f\u0131n ete\u011finde yer alan ve \u0130lk Tun\u00e7 \u00c7a\u011f\u0131\u2019na, M\u00d6 3. biny\u0131la tarihlenen Nola yerle\u015fimi gelmektedir. (Resim 1, 2)<\/p>\n \u201cEge\u2019de Santorini Adas\u0131\u2019nda Thera Yanarda\u011f\u0131\u2019n\u0131n patlamas\u0131yla kal\u0131n k\u00fcl dolgular\u0131 alt\u0131nda kalarak, \u00e7at\u0131s\u0131na kadar korunmu\u015f olan M\u00d6 2. biny\u0131l Minos d\u00f6nemine ait olan Akrotiri yerle\u015fimi de, bu olay\u0131n en \u00e7arp\u0131c\u0131 \u00f6rnekleri aras\u0131ndad\u0131r. \u00dclkemizde de, Kula b\u00f6lgesinde (Manisa) M\u00d6 20. biny\u0131la ait \u00e7amurlu bir zeminde y\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f bir insan\u0131n ayak izleri, b\u00f6lgedeki bir yanarda\u011f\u0131n k\u00fclleriyle \u00f6rt\u00fclerek g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelebilmi\u015ftir.<\/p>\n \u201cHer ne kadar kal\u0131nt\u0131lar\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalabilmesi yukar\u0131da de\u011findi\u011fimiz ko\u015fullarla ba\u011flant\u0131l\u0131 ise de, ender olarak farkl\u0131 ko\u015fullarda farkl\u0131 malzeme t\u00fcrleri de bozulmadan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze gelebilmektedir. \u00d6rne\u011fin, bakteri ortam\u0131n\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla \u00e7\u00fcr\u00fcmenin olmad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6lde, buzda, batakl\u0131kta, a\u015f\u0131r\u0131 tuzlu ortamda ya da Sibirya\u2019da oldu\u011fu gibi donmu\u015f topraklarda, her t\u00fcrl\u00fc organik madde bozulmadan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelebilmektedir. Bunun son zamanlarda ortaya \u00e7\u0131kan en iyi \u00f6rnekleri aras\u0131nda \u0130talya Alplerinde bulunan, midesinde son yedi\u011fi yeme\u011fin art\u0131klar\u0131 ve \u00fczerindeki giysilerle g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek gelebilen M\u00d6 3. biny\u0131la ait bir avc\u0131; Altay Da\u011flar\u0131\u2019nda, derin dondurucuda gibi, \u00fczerindeki d\u00f6vmelere kadar iyi korunmu\u015f durumda olan M\u00d6 1. biny\u0131la ait kurgan mezar\u0131; \u0130stanbul Yenikap\u0131\u2019da M\u00d6 6. biny\u0131la ait batakl\u0131k dolgusundan \u00e7\u0131kan tahta e\u015fyalar, ba\u015faklar\u0131yla birlikte bu\u011fday kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ya da G\u00fcney Amerika\u2019da \u00e7\u00f6lde bulunan M\u00d6 1. biny\u0131la ait kuma\u015f, sepet gibi nesneler say\u0131labilir. Ayn\u0131 \u015fekilde s\u00fcrekli suyun alt\u0131nda kalan dolgularda ah\u015fap ve di\u011fer baz\u0131 organik maddeler daha iyi korunmaktad\u0131r. Bu ba\u011flamda \u0130srail Atlit Ram\u2019da deniz seviyesinin y\u00fckselmesiyle suyun alt\u0131nda kalm\u0131\u015f olan M\u00d6 6. biny\u0131l yerle\u015fiminde ya da deniz seviyesinin alt\u0131ndaki bir\u00e7ok yerde, karada taban suyunun alt\u0131nda kalm\u0131\u015f mezarlarda, ah\u015fap bozulmadan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelebilmi\u015ftir. En iyi korunmu\u015f olan buluntular tuz madenlerinde yap\u0131lm\u0131\u015f olan kaz\u0131larda ortaya \u00e7\u0131kar. Bunun en iyi bilinen \u00f6rne\u011fi, Avusturya Hallstadt tuz madenlerinde bulunan ah\u015fap e\u015fya ve t\u00fcm giysileriyle bozulmadan korunmu\u015f madencilerdir.<\/p>\n \u201cK\u00fclt\u00fcr tarihine genel olarak bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, zamana en dayan\u0131kl\u0131 malzeme t\u00fcrleri ta\u015f, \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek ve daha az oranda kemiktir. Bilindi\u011fi gibi genel olarak, Yontmata\u015f Devri olarak an\u0131lan Paleolitik \u00c7a\u011f\u2019\u0131 \u00e7akmakta\u015f\u0131 aletlerle, daha sonraki tarih\u00f6ncesi d\u00f6nemleri de kap kacakla tan\u0131mlamaktay\u0131z. Ancak gene de baz\u0131 ortamlarda, \u00f6rne\u011fin \u00e7ok asitli orman topraklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgelerde \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek de kimyasal olarak bozularak ortadan kalkabilir.<\/p>\n \u201cG\u00fcn\u00fcm\u00fczde arkeoloji giderek di\u011fer bilim dallar\u0131, \u00f6zellikle uygulamal\u0131 bilim dallar\u0131yla yak\u0131n ili\u015fki i\u00e7ine girmi\u015ftir. \u00d6zellikle yeni arkeometrik y\u00f6ntemler, \u00f6rne\u011fin polen analizi, kan analizi, spektral analiz, DNA \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeleri, izotop y\u00f6ntemleri vb., kaz\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131labilecek \u201cmalzeme\u201dnin say\u0131 ve \u00e7e\u015fidini her ge\u00e7en g\u00fcn \u00e7o\u011faltmaktad\u0131r.<\/p>\n \u201cSonu\u00e7 olarak, arkeolojik kaz\u0131lardan, o k\u00fclt\u00fcr\u00fcn t\u00fcm\u00fcn\u00fcn anla\u015f\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olabilecek \u00e7ok az malzeme ele ge\u00e7mektedir. Elde edilen veriler de ancak olanaklar \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde s\u0131n\u0131rl\u0131 olarak incelenebilmektedir. Bu nedenle, elde edilen malzemenin olabildi\u011fince ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak incelenmesi ve tan\u0131ya yard\u0131mc\u0131 olabilecek di\u011fer bilim dallar\u0131ndan da yararlan\u0131lmas\u0131 zorunluluktur.\u201d<\/p>\n Haftaya ba\u015fka bir soruyla g\u00f6r\u00fc\u015fmek \u00fczere\u2026<\/p>\n Kaynak:<\/strong> M\u00fcze gezmeyi sever misiniz? Ge\u00e7mi\u015f medeniyetlerin izlerine uzun uzun bakarken eskiden insanlar\u0131n nas\u0131l hayatlar ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi? G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki teknoloji ile binlerce y\u0131l \u00f6ncesindekinin benzerlikleri ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp hayret etmez misiniz siz de? Arkeoloji temel olarak ge\u00e7mi\u015f ya\u015fant\u0131lara ili\u015fkin kal\u0131nt\u0131lar \u00fczerinden bize insanl\u0131\u011f\u0131n tarih \u00e7izgisini sunuyor. Peki ama ge\u00e7mi\u015ften g\u00fcn\u00fcm\u00fcze neler kal\u0131r? Bu soruya, 50 Soruda Arkeoloji […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":27629,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[20,3624],"tags":[244,245,598,765],"class_list":["post-27628","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-arkeoloji","category-sorularla-bilim","tag-arkeoloji","tag-arkeometri","tag-paleolitik-cag","tag-pompei"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n\u201cGe\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalabilen malzeme \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hammadde t\u00fcr\u00fcne ve bulundu\u011fu do\u011fal ortama ba\u011fl\u0131 olarak t\u00fcm\u00fcyle ortadan kalkmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin ah\u015fap, kuma\u015f gibi organik maddeler, ancak belirli ortamlarda korunabilir. Zamana ve ko\u015fullara daha dayan\u0131kl\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz demir gibi di\u011fer bir\u00e7ok hammadde t\u00fcr\u00fc de, zamanla \u00e7evre ko\u015fullar\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak ortadan kalkabilir. Bu hammaddelerden bir k\u0131sm\u0131 ise a\u015fa\u011f\u0131daki etkenlerle de\u011fi\u015fime u\u011frar:<\/p>\n
\na) Kimyasal de\u011fi\u015fme, bozulma;
\nb) Fiziki olarak bulundu\u011fu yerden s\u00fcr\u00fcklenme, darbe, bas\u0131n\u00e7;
\nc) Biyolojik: Bakteri, hayvan;<\/p>\n
\na) Tahribat,
\nb) Yeniden kullan\u0131m vb.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/pompei-kenti-havadan-300x169.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/07\/nola-yerle\u015fimi-300x228.jpg\")
\n1) \u00d6zdo\u011fan, Mehmet, 50 Soruda Arkeoloji<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2011, ss.28-32.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"