\u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u015fekilde bu sorunun yan\u0131t\u0131 \u201cevet\u201dtir. Her ne kadar uzun ve sessiz tipler gibi g\u00f6r\u00fcnseler de, a\u011fa\u00e7lar ger\u00e7ekten birbiriyle etkile\u015fir.<\/p>\n
\u0130ngiltere Kolombiya \u00dcniversitesi\u2019nden ekolog Dr. Suzanne Simard, Kuzey Amerika ormanlar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma sonucu, a\u011fa\u00e7lar\u0131n altlar\u0131nda onlarla birlikte ya\u015fayan mantarlar\u0131n bu ileti\u015fim a\u011f\u0131n\u0131 kurdu\u011funu belirledi. \u201cAnne a\u011fa\u00e7lar\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00fcy\u00fck ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131n mikorizal mantar a\u011f\u0131 (baz\u0131 bitkilerin k\u00f6kleriyle ortak ya\u015fam-simbiyoz ili\u015fki geli\u015ftirmi\u015f olan mantarlara verilen isimdir), ormandaki di\u011fer a\u011fa\u00e7lar\u0131 ve \u00f6zellikle de soylar\u0131n\u0131n devam\u0131n\u0131 destekleme konusunda anahtar bir role sahip.<\/p>\n
E\u011fer \u00e7ocuklar\u0131n\u0131z varsa onlar\u0131 tan\u0131r ve onlara kar\u015f\u0131 belirli bir kal\u0131pla davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131z\u0131 belirlersiniz. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, a\u011fa\u00e7lar\u0131n da aynen bu \u015fekilde davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. Simard\u2019a g\u00f6re, kendi \u00e7ocuklar\u0131na yer a\u00e7abilmek i\u00e7in rekabet\u00e7i davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ayarlay\u0131p i\u015faretleri de mikorizal mantar a\u011f\u0131 yoluyla iletiyorlard\u0131.<\/p>\n
Yine bulgular, b\u00fcy\u00fck ve ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131n di\u011ferleriyle k\u00fc\u00e7\u00fcklerden daha fazla ileti\u015fim kurduklar\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Bu da k\u00f6klerinin \u00e7ok daha geli\u015fmi\u015f olmas\u0131na ba\u011flan\u0131yor. Yani orman arazisinde b\u00f6yle anne a\u011fa\u00e7lardan birinin yan\u0131na yeni bir fide ekilirse, bu fide inan\u0131lmaz geni\u015flikte bir kaynakla ba\u011flant\u0131 kurabilecektir. Simard\u2019a g\u00f6re bu mantar a\u011f\u0131, sadece a\u011fa\u00e7lar aras\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 do\u011fa toplulu\u011funa ait di\u011fer t\u00fcrlerle de ba\u011flant\u0131 sa\u011flar.<\/p>\n
1997 y\u0131l\u0131nda Nature<\/em> dergisinde yay\u0131mlanan yine Simard taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f bir saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, Douglas \u00e7am\u0131 ile k\u00e2\u011f\u0131t hu\u015fu a\u011fac\u0131 (\u0130ngiliz Kolombiyas\u0131 ormanlar\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bir a\u011fa\u00e7 t\u00fcr\u00fc)aras\u0131nda radyoizotop y\u00f6ntemiyle karbon izi, nitrojen ve su hareketleri izlenmi\u015fti. Bir a\u011fa\u00e7 di\u011feri taraf\u0131ndan g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu di\u011fer a\u011fa\u00e7tan g\u00f6lgede b\u0131rak\u0131lana karbon bazl\u0131 \u015feker aktar\u0131m\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.Yani birbirleriyle kaynaklar i\u00e7in rekabet etmek yerine, bu iki t\u00fcr a\u011fac\u0131n, mantar a\u011f\u0131 yoluyla mevcut kaynaklar\u0131 payla\u015ft\u0131klar\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131. Yine ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fmada Simard ve \u00f6\u011frencileri, 30 m arayla dikilen a\u011fa\u00e7lar\u0131n bir ormanl\u0131k alanda 250-300 a\u011fa\u00e7l\u0131k bir etkile\u015fim a\u011f\u0131 kurabildiklerini g\u00f6sterdiler.<\/p>\n Di\u011fer bulgular, a\u011fa\u00e7lar\u0131n kom\u015fular\u0131n\u0131, mantar a\u011f\u0131 yolu ile yakla\u015fan zararl\u0131 ha\u015farat ataklar\u0131 konusunda uyard\u0131klar\u0131n\u0131 da ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. A\u011fa\u00e7lar sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131klar\u0131nda, savunma genlerinin \u00fcretti\u011fi savunma enzimlerini artt\u0131rarak istilac\u0131lara kar\u015f\u0131 kendilerini korurlar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lara g\u00f6re, bu durumdaki bir a\u011fa\u00e7 mantar a\u011f\u0131 yoluyla kom\u015fular\u0131na kimyasal i\u015faretler de g\u00f6ndererek, onlar\u0131n bu savunmaya daha \u00f6nceden haz\u0131rlanmalar\u0131n\u0131 sa\u011flayabiliyor.<\/p>\n Laboratuvar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bu i\u015faret iletiminin a\u011fa\u00e7lar aras\u0131nda 6 saat gibi k\u0131sa bir zamanda olabildi\u011fini g\u00f6sterdi. Mantar a\u011f\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 korundu\u011funda, t\u00fcm ormandaki her bir a\u011fac\u0131n kendi g\u00fc\u00e7l\u00fc ve zay\u0131f y\u00f6nlerinin bir arada olabildi\u011fi m\u00fcthi\u015f bir \u00e7e\u015fitlili\u011fe de izin veriyor. Bu \u00e7e\u015fitlilik ise orman\u0131n hastal\u0131klara, zararl\u0131 ha\u015ferelere ve iklim de\u011fi\u015fikliklerine kar\u015f\u0131 direncinin temelini olu\u015fturuyor.<\/p>\n Bat\u0131 Avustralya \u00dcniversitesi\u2019nden bitki fizyolo\u011fu Hans Lambers, bitkiler aras\u0131nda yeralt\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fen kimyasal ileti\u015fimin 20-30 y\u0131ld\u0131r bilindi\u011fini ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Bunun en klasik \u00f6rne\u011fi, zararl\u0131 ha\u015ferelerin ata\u011f\u0131na u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda, bitkiler taraf\u0131ndan sal\u0131nan u\u00e7ucu bir kimyasal\u0131n etraf\u0131ndaki bitkileri uyar\u0131p ata\u011fa kar\u015f\u0131 haz\u0131rl\u0131kl\u0131 olmalar\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131d\u0131r. \u00c7evre bitkiler ha\u015fereleri engellemek i\u00e7in kendi savunma kimyasallar\u0131n\u0131 artt\u0131rarak bu ataklardan daha az zararla \u00e7\u0131kabilir b\u00f6ylece. Bu yeralt\u0131 kimyasallar\u0131 ayn\u0131 zamanda bitkilere sald\u0131ran ha\u015fereleri yiyerek beslenen avc\u0131 hayvanlara da \u00e7ekici gelmektedir.<\/p>\n Lambers\u2019in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 Avustralya ekosisteminde mikorizal mantarlara dayanmayan bir \u00e7e\u015fitlilik vard\u0131r. Bununla birlikte okaliptus ormanlar\u0131 her ne kadar i\u015flevlerinin detayl\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yap\u0131lmam\u0131\u015f olsa da bir mantar a\u011f\u0131na sahiptir. Bat\u0131 Sidney \u00dcniversitesi\u2019nden mantar ekolo\u011fu Profes\u00f6r Ian Anderson\u2019a g\u00f6re, karbon ve nitrojen iletimini g\u00f6steren ba\u011flant\u0131 a\u011f\u0131n\u0131 belirlemek i\u00e7in epeyce \u201cyerin alt\u0131nda\u201d bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n Anderson\u2019a g\u00f6re bu yap\u0131labildi\u011finde okaliptus ormanlar\u0131ndaki mantar a\u011f\u0131n\u0131n, topra\u011f\u0131 besin a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha fakir olan Kuzey Amerika ormanlar\u0131ndan \u00e7ok daha fazla ve \u00f6nemli fonksiyonlar\u0131n\u0131n oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclebilecektir.<\/p>\n Simard\u2019a g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen \u00e7\u0131kar\u0131mlar\u0131n hepsi ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu ormanl\u0131k alanlardan elde edilmi\u015ftir. Asl\u0131nda bu a\u011fa\u00e7lar\u0131n miraslar\u0131n\u0131 serbest b\u0131rak\u0131p \u00e7evrelerindeki topra\u011fa yollad\u0131klar\u0131 mesajlar\u0131 ve bunun di\u011fer bitki topluluklar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkilediklerini de g\u00f6rmek gerekmektedir.<\/p>\n Bundan elde edilen sonu\u00e7lar, a\u011fa\u00e7 kesme ya da yang\u0131n gibi felaketlerdeki davran\u0131\u015flar\u0131 ke\u015ffetmede etkili olabilecektir. Simard ayr\u0131ca mantar a\u011f\u0131n\u0131n, d\u0131\u015fardan i\u00e7eri istilac\u0131 olup mevcut endemik ba\u011flant\u0131yla yar\u0131\u015fa girebilecek di\u011fer egzotik t\u00fcrleri de engelleyebilece\u011fine inanmaktad\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u015fekilde bu sorunun yan\u0131t\u0131 \u201cevet\u201dtir. Her ne kadar uzun ve sessiz tipler gibi g\u00f6r\u00fcnseler de, a\u011fa\u00e7lar ger\u00e7ekten birbiriyle etkile\u015fir. \u0130ngiltere Kolombiya \u00dcniversitesi\u2019nden ekolog Dr. Suzanne Simard, Kuzey Amerika ormanlar\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma sonucu, a\u011fa\u00e7lar\u0131n altlar\u0131nda onlarla birlikte ya\u015fayan mantarlar\u0131n bu ileti\u015fim a\u011f\u0131n\u0131 kurdu\u011funu belirledi. \u201cAnne a\u011fa\u00e7lar\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan b\u00fcy\u00fck ya\u015fl\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131n mikorizal mantar a\u011f\u0131 (baz\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":20902,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[173,19,21],"tags":[825,310,730],"class_list":["post-2766","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-136-sayi","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-agaclar","tag-iletisim","tag-mantarlar"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2766","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2766"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2766\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/20902"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2766"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2766"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2766"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}