Toronto \u00dcniversitesi\u2019nden bir grup n\u00f6robiyolog, beyinde, duyusal deneyimleri yeniden canland\u0131ran ve bu duyu zengini an\u0131lar\u0131n beyinde nas\u0131l yarat\u0131l\u0131p depoland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturan bir mekanizmay\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131. Model olarak koku alg\u0131s\u0131n\u0131 kullanarak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen bulgular, haf\u0131zada koku duyusunun an\u0131lar\u0131 harekete ge\u00e7irmede \u00f6zg\u00fcn bir katk\u0131 sa\u011flarken ayn\u0131 zamanda koku duyusunun kayb\u0131n\u0131n neden Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n erken bulgusu olabilece\u011fini de a\u00e7\u0131klayabilir.<\/p>\n
Nature Communication Dergisi\u2019nde bu ay yay\u0131mlanan \u00e7al\u0131\u015fmaya \u00f6nderlik eden Afif Aqrabawi\u2019ye g\u00f6re, hayat\u0131m\u0131z\u0131n ilk zamanlar\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z kokular, sonralar\u0131 an\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 canland\u0131rabiliyor. Di\u011fer bir deyi\u015fle, mutfa\u011fa gitmek \u00fczere kalkt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda burnumuza nas\u0131l olup da bir anda b\u00fcy\u00fckannemizin yapt\u0131\u011f\u0131 kurabiyenin kokusunun geldi\u011fini sonunda anlayabiliriz.<\/p>\n
Haf\u0131za ve koku<\/strong><\/p>\n Haf\u0131zayla koku alma aras\u0131nda \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ba\u011flant\u0131 bulunmaktad\u0131r. Koku farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 koklayarak ay\u0131rt etme, evrimsel s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde geli\u015fmi\u015f bir \u00f6zelliktir. Bu ba\u011flant\u0131y\u0131, fareler \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan Aqrabawi ve U-T psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden konunun uzman\u0131 olan Profes\u00f6r Junchul Kim, hen\u00fcz yeterince anla\u015f\u0131lmam\u0131\u015f olmakla beraber, beyinde anterior olfactory nucleus (AON = \u00f6n koku \u00e7ekirde\u011fi) olarak bilinen b\u00f6lgenin, koku duyusu ve yer- zaman b\u00fct\u00fcnle\u015fmesini sa\u011flayan bilgileri depolad\u0131\u011f\u0131n\u0131 buldu.<\/p>\n Aqrabawi: \u201cB\u00fct\u00fcn bile\u015fenler bir araya geldi\u011finde \u2018ne- ne zaman- nerede\u2019 bilgileri haf\u0131zada \u015fekilleniyor. \u0130\u015fte tam da bu y\u00fczden ilk \u00f6p\u00fcc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc hat\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131zda (ne zaman \u2013nerede) ayn\u0131 zamanda sevgilinizin parf\u00fcm\u00fcn\u00fc (ne) de o anda kokluyor gibi olursunuz \u201c diyor.<\/p>\n Ekip, AON\u2019un rol\u00fcn\u00fc daha iyi anlamak i\u00e7in, farkl\u0131 koku deneyimleri ya\u015fatmak \u00fczere bir dizi fare \u00fczerinde bir deney yapt\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma sonucunda yay\u0131nlanan makalede yaz\u0131lanlara g\u00f6re: \u201cFareler bir s\u00fcre tan\u0131d\u0131klar\u0131 kokular yerine yeni kokulara ilgi g\u00f6sterdi. Bu tercihlerinden uzakla\u015ft\u0131klar\u0131nda ise bu durum, daha \u00f6nceden koklam\u0131\u015f olsalar bile o kokuyu hat\u0131rlayamad\u0131klar\u0131n\u0131 ve sanki ilk kez deneyimliyorlarm\u0131\u015f gibi koklad\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyordu\u201d.<\/p>\n AON\u2019un yap\u0131s\u0131 ve i\u015flevinin incelenmesi s\u0131ras\u0131nda ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu b\u00f6lgeyle hipokamp\u00fcs (beynin haf\u0131za ve depolamayla ilgili kritik b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr ve \u00f6zellikle Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131yla ili\u015fkilidir) aras\u0131nda daha \u00f6nce bilinmeyen bir n\u00f6ral yol ke\u015ffettiler. Bu bulgudan, Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131nda s\u0131k\u00e7a rastlanan koku alg\u0131s\u0131 sorunlar\u0131n\u0131n bu yoldaki bir bozulmayla ilgili olabilece\u011fi sonucunu \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n Kokunun izinde<\/strong><\/p>\n AON-Hipokampus ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flam kalan fareler, tan\u0131d\u0131klar\u0131 kokular\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgelere d\u00f6nmekten ka\u00e7\u0131nmakta iken; bu yoldaki ba\u011flant\u0131 bozulanlar uzunca bir s\u00fcre a\u015fina olduklar\u0131 koku b\u00f6lgelerinde oyaland\u0131. Tekrarlanan erken d\u00f6nem AON bozulmalar\u0131nda, mevcut koku haf\u0131zas\u0131 sayesinde \u201cne\u201d sorusuna yan\u0131t\u0131n sa\u011flam kal\u0131p, bu sayede, yetersizli\u011fi ba\u015flam\u0131\u015f olan \u201cne zaman-nerede\u201d ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n en az\u0131ndan idare edilebilir d\u00fczeyde korunabildi\u011fini biliyoruz.<\/p>\n Aqrabawi: \u201cB\u00fct\u00fcn bu bulgular\u0131n sonucu, beyinde anl\u0131k haf\u0131za ile koku alg\u0131s\u0131 aras\u0131nda nas\u0131l bir d\u00f6ng\u00fc oldu\u011funu \u00f6\u011frendik. Bu d\u00f6ng\u00fc, n\u00f6rodejeneratif hastal\u0131klarda g\u00f6r\u00fclen koku haf\u0131zas\u0131 kayb\u0131 ile aral\u0131kl\u0131 haf\u0131za kay\u0131plar\u0131 aras\u0131nda nas\u0131l bir ba\u011f oldu\u011funu anlamada bize y\u00f6n g\u00f6sterici olacakt\u0131r\u201d diyor.<\/p>\n Alzheimer ve koku<\/strong><\/p>\n Ge\u00e7mi\u015fte \u00f6zellikle Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n ilk semptomlar\u0131ndan olan koku haf\u0131zas\u0131n\u0131n kayb\u0131 ve bu kayb\u0131, hastal\u0131\u011f\u0131n giderek artan d\u00fczeyini belirlemede bir kriter olarak kullanan \u00e7ok say\u0131da ara\u015ft\u0131rma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n AON, Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda \u00e7ok\u00e7a incelenmi\u015f ancak i\u015flevi konusunda yeterli bilgi edinilememi\u015f bir b\u00f6lgedir. Genellikle de ismi, Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131nda hasardan sorumlu olarak tespit edilen n\u00f6rofibriler yumaklardaki proteinlerle birlikte yani erken d\u00f6nem n\u00f6rodejeneratif hasarla birlikte rapor edilmi\u015ftir.<\/p>\n Bu y\u00fczden, koklama testleri Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n erken a\u015famas\u0131n\u0131 belirlemede ger\u00e7ekten umut vaat etmektedir. Zira, koklama alg\u0131s\u0131ndaki bozukluklar\u0131n alt\u0131nda yatan sebepler hen\u00fcz tam olarak belirlenememi\u015f olarak kar\u015f\u0131m\u0131zda durmaktad\u0131r.<\/p>\n Kim\u2019e g\u00f6re yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131nda AON\u2019da g\u00f6r\u00fclen erken bozunmalar\u0131n hastalarda, koku haf\u0131zas\u0131 sorunlar\u0131 ve bununla ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak \u201cne zaman- nerede\u201d kavramlar\u0131n\u0131 yitirmeyle kendini belli etti\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n Koku haf\u0131zas\u0131n\u0131 y\u00f6neten n\u00f6ral yolu anlamak i\u00e7in yap\u0131lacak \u00e7al\u0131\u015fmalar, direk ve etkin bir bi\u00e7imde uygun i\u015flevsel a\u011f\u0131n da bulunmas\u0131na ve geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc ger\u00e7ekten de t\u0131p ve beyin hastal\u0131klar\u0131n\u0131 anlamada \u015f\u00fcphesiz \u00e7\u0131\u011f\u0131r a\u00e7an bir geli\u015fme olacak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Toronto \u00dcniversitesi\u2019nden bir grup n\u00f6robiyolog, beyinde, duyusal deneyimleri yeniden canland\u0131ran ve bu duyu zengini an\u0131lar\u0131n beyinde nas\u0131l yarat\u0131l\u0131p depoland\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturan bir mekanizmay\u0131 g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kard\u0131. Model olarak koku alg\u0131s\u0131n\u0131 kullanarak yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalardan elde edilen bulgular, haf\u0131zada koku duyusunun an\u0131lar\u0131 harekete ge\u00e7irmede \u00f6zg\u00fcn bir katk\u0131 sa\u011flarken ayn\u0131 zamanda koku duyusunun kayb\u0131n\u0131n neden Alzheimer hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n erken […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":28036,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,3729,235,231,35,33],"tags":[982,3803,3807,2444,3804,3805,3806],"class_list":["post-28035","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-genetik","category-guncel","category-molekuler-biyoloji-ve-genetik","category-noroloji","category-saglik-bilimleri","tag-alzheimer","tag-alzheimer-ve-koku","tag-anterior-olfactory-nucleus","tag-hipokampus","tag-koku-hafizasi","tag-koku-ve-hafiza","tag-on-koku-cekirdegi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28035","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/42"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28035"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28035\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28036"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28035"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28035"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28035"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}