Bir\u00e7o\u011fumuz enflasyonun ekonomik a\u00e7\u0131dan ne oldu\u011funu biliriz, ama bunun etik de\u011ferlerimize ve insan ili\u015fkilerimize nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek d\u00fc\u015f\u00fcnmeyiz.<\/p>\n
\u00d6nce enflasyon nedir? Latince k\u00f6kenden gelen bu terim, kabarmak (balon yapmak) demektir. \u0130ktisat\u00e7\u0131n\u0131n dilinde ise bu, pahal\u0131l\u0131k ve sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015fmesi demektir.<\/p>\n
Peki, bunun insan ili\u015fkileriyle ne ili\u015fkisi var?<\/p>\n
Enflasyon \u00fcretimi yap\u0131lan mal\u0131n de\u011ferlenmesi ama buna kar\u015f\u0131l\u0131k insan\u0131n sahip oldu\u011fu paran\u0131n de\u011fer kaybetmesi demektir. Bir bak\u0131ma ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi mal\u0131n de\u011feri y\u00fckselmekte, bizim sahip oldu\u011fumuzun de\u011feri ise d\u00fc\u015fmektedir. Kar\u0131\u015f\u0131m\u0131zdaki insan de\u011ferlenirken biz de\u011fersizle\u015fiyoruz. Bunu \u015fimdi bir kenara not edelim ve devam edelim.<\/p>\n
Enflasyon ayn\u0131 zamanda, mevcut para de\u011fer kaybetti\u011fi i\u00e7in, ama pazarda s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekilmemesi i\u00e7in devletin onun miktar\u0131n\u0131 art\u0131rmas\u0131 demektir. Yani enflasyon ayn\u0131 zamanda de\u011fersizle\u015firken paran\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131 da demektir. Bir d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, bir milyonumuz var ama onunla tuvalete bile gidemiyoruz. Bunu da \u015fimdilik bir yere not edelim ve devam edelim.<\/p>\n
Enflasyonun en \u00f6nemli g\u00f6stergelerinden biri de paran\u0131n (tabii ki de\u011fer kaybetmesinden dolay\u0131) sirk\u00fclasyonunun artmas\u0131d\u0131r. Yani eskiden ald\u0131\u011f\u0131n\u0131z maa\u015fla hem ay sonunu getirebiliyor hem de biraz\u0131n\u0131 yast\u0131k alt\u0131nda saklayabiliyorken, enflasyonla birlikte yeni maa\u015f\u0131n\u0131zla ay\u0131n sonunu getiremiyorsunuz. Yani elinizdeki para \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde piyasada buharla\u015f\u0131yor. K\u0131sacas\u0131 paran\u0131n sirk\u00fclasyonu ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla artarak devam ediyor. De\u011fersizle\u015fti\u011fi i\u00e7in paran\u0131z h\u0131zla t\u00fckeniyor, yani el de\u011fi\u015ftiriyor. Size yeniden d\u00f6nmesi de bir o kadar h\u0131zda oluyor. Eskiden be\u015f bin liray\u0131 ancak bir senede kazanabilirken \u015fimdi onu iki ayda kazan\u0131yorsunuz. Yani be\u015f bin lira y\u0131lda bir kez sirk\u00fcle olurken \u015fimdi bu h\u0131z iki aya d\u00fc\u015ft\u00fc. Yani para de\u011fersizle\u015firken el de\u011fi\u015ftirme h\u0131z\u0131n\u0131 da g\u00fcnden g\u00fcne art\u0131r\u0131yor. Eskiden bin lirayla bir y\u0131l boyunca bol bol ge\u00e7inebilirken \u015fimdi be\u015f bin lira ancak iki aya dayanabiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla s\u00fcrekli \u201cah, \u015fu eski g\u00fcnler\u201d deyip duruyoruz.<\/p>\n
\u015eimdi esas konumuza, yani ba\u015fl\u0131ktaki soruna gelelim. \u0130nsanl\u0131k tarihinin en eski metinleri (S\u00fcmerlerin, Kadim Hintlilerin, \u00c7inlilerin ve M\u0131s\u0131rl\u0131lar\u0131n) insan\u0131n ahlaki olarak s\u00fcrekli bozuldu\u011funu, o eski adil, hakkaniyetli, g\u00fcvenilir, dost, yard\u0131msever, iyiliksever, sevecen, tok g\u00f6zl\u00fc, ilkeli insan\u0131n kalmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulay\u0131p dururlar. Buradan da yeni kurallar\u0131n gelmesi gerekti\u011fini s\u00f6ylerler. Dinlerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131n sebebi budur. Felsefenin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n nedeni de esas olarak budur.<\/p>\n
En eski felsefi metinler \u00f6zellikle iki unsura ele atarlar. Bunlardan biri varl\u0131k sebebimizi anlamak ve kavramakt\u0131r di\u011feri ise toplumsal bozulmay\u0131 \u00f6nleyecek ahlaki ilkelerimizin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine y\u00f6neliktir. \u0130nsan, g\u00fcne\u015fin neden hep do\u011fudan do\u011fdu\u011funu, ya\u011fmurun neden ya\u011fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 merak ederken, ayn\u0131 zamanda insan\u0131n neden yozla\u015ft\u0131\u011f\u0131na, kurallar\u0131n neden bozuldu\u011funa da kafa yormu\u015f ve buna \u00e7areler \u00fcretmi\u015ftir.<\/p>\n
Felsefe, insan\u0131n yozla\u015fmas\u0131n\u0131n nedenini ahlaki \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcde g\u00f6rm\u00fc\u015f ve buna ili\u015fkin d\u00fcsturlar geli\u015ftirmi\u015ftir. Felsefeye g\u00f6re insan doymak bilmez oldu\u011fu i\u00e7in bozulmaktad\u0131r. Bu k\u0131smen do\u011frudur, ama i\u015fin temeli daha derinde yatar. \u0130nsan sadece iradesinin d\u0131\u015f\u0131nda cereyan eden toplumsal kurallar\u0131n bir esiridir. Peygamberlerse bu sorunu Tanr\u0131dan ald\u0131klar\u0131 vahiy ile \u00e7\u00f6zmeyi vaat etmi\u015flerdir. \u0130nsan\u0131n yozla\u015fmas\u0131n\u0131n, toplumlar\u0131n bozulmas\u0131n\u0131n, insan\u0131n birbirinin kurdu olmas\u0131n\u0131n nedenini felsefe bir t\u00fcrl\u00fc anlayamam\u0131\u015ft\u0131r. Ne zamana kadar? En ge\u00e7 19. y\u00fczy\u0131la kadar. Ta ki birileri bu bozulman\u0131n nedeninin enflasyon oldu\u011funu s\u00f6yleyene kadar. Bu i\u015fin \u015fakas\u0131, bunu s\u00f6yleyen olmam\u0131\u015ft\u0131r, ama bu bozulman\u0131n nedeninin ekonomik ili\u015fkilerden, yani \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015flerdir. Thomas More, Meslier, Babeuf, Robespierre, Sismondi, Weitling, Owen ve nihayetinde Marx, bunun nedenini ekonomik ili\u015fkilerde, yani \u00fcretim ve b\u00f6l\u00fc\u015f\u00fcm ili\u015fkilerinde g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir.<\/p>\n
Bu yaz\u0131yla basit bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc s\u00f6m\u00fcr\u00fclen ele\u015ftirisini tekrar etmeyece\u011fiz. \u0130\u015fin kan\u0131m\u0131zca nedeni daha da derinde yatmaktad\u0131r. Oraya gelece\u011fiz. Ama \u015fimdilik yerimiz dar oldu\u011fu i\u00e7in konuyu burada keselim.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Bir\u00e7o\u011fumuz enflasyonun ekonomik a\u00e7\u0131dan ne oldu\u011funu biliriz, ama bunun etik de\u011ferlerimize ve insan ili\u015fkilerimize nas\u0131l yans\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 pek d\u00fc\u015f\u00fcnmeyiz. \u00d6nce enflasyon nedir? Latince k\u00f6kenden gelen bu terim, kabarmak (balon yapmak) demektir. \u0130ktisat\u00e7\u0131n\u0131n dilinde ise bu, pahal\u0131l\u0131k ve sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015fmesi demektir. Peki, bunun insan ili\u015fkileriyle ne ili\u015fkisi var? Enflasyon \u00fcretimi yap\u0131lan mal\u0131n de\u011ferlenmesi ama buna […]<\/p>\n","protected":false},"author":681,"featured_media":28189,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[562],"tags":[],"class_list":["post-28188","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sanat"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/681"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=28188"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/28188\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/28189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=28188"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=28188"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=28188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}