{"id":28275,"date":"2018-08-02T07:12:56","date_gmt":"2018-08-02T04:12:56","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=28275"},"modified":"2019-06-18T13:20:10","modified_gmt":"2019-06-18T10:20:10","slug":"fazla-mal-hizli-degisim-bas-dondurucu-tuketim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/08\/02\/fazla-mal-hizli-degisim-bas-dondurucu-tuketim","title":{"rendered":"Fazla mal, h\u0131zl\u0131 de\u011fi\u015fim, ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc t\u00fcketim"},"content":{"rendered":"

Yeniden konumuza d\u00f6nersek, iktisadi bir kavram olan enflasyon, g\u00fcnl\u00fck dilde \u015fi\u015fme, kabarma, balon yapma demektir. Etkisini ise ekonomik hayatta paran\u0131n miktar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131nda, banknotlar\u0131n hacminin b\u00fcy\u00fcmesinde, h\u0131zla elden ele dola\u015fmas\u0131nda ve bir bak\u0131ma onun hayalete d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde; yani varl\u0131\u011f\u0131 hissedilen ama bir t\u00fcrl\u00fc bir yerde sebat etmemesinde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. K\u0131sacas\u0131 enflasyonla birlikte paran\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 miktarda \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama de\u011fersizle\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bug\u00fcn banknotlar\u0131n s\u0131f\u0131rlar\u0131 buna i\u015farettir. \u0130nsanlar eskiden enflasyonu, alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f sikkelere kat\u0131lan bak\u0131r\u0131n miktar\u0131nda veya sikkelerin hafifletilmesinde hissederdi. Krallar alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f sikkelere hileyle bak\u0131r kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131rd\u0131 veya gramaj\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Bug\u00fcnlerde s\u0131kl\u0131kla d\u00fc\u011f\u00fcnlerde tak\u0131lan alt\u0131nlar\u0131n sahte oldu\u011fu haberleri okuruz. Eskiden en k\u00fc\u00e7\u00fck alt\u0131n \u00e7eyrek alt\u0131nd\u0131, \u015fimdi herkes 1 gram alt\u0131n takmaya ba\u015flad\u0131. Bu da enflasyona bir i\u015farettir. Halk\u0131n al\u0131m g\u00fcc\u00fc azald\u0131k\u00e7a, takt\u0131\u011f\u0131 alt\u0131n\u0131n miktar\u0131 da azalmaktad\u0131r (bunu insan ili\u015fkilerindeki de\u011fersizle\u015fme olarak da okuyabiliriz).<\/p>\n

\"\"
Eskiden insanlar esas olarak t\u00fcketebilecekleri kadar \u00fcretir ve sonra da ihtiyac\u0131ndan biraz arta kalanlar\u0131, ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00fcrettikleriyle do\u011frudan takas ederlerdi.<\/figcaption><\/figure>\n

Enflasyon sonu\u00e7ta mal\u0131n bollu\u011fu, ama al\u0131m g\u00fcc\u00fcn\u00fcn zay\u0131flamas\u0131 demektir. Bu durum insan ili\u015fkilerini hem dolayl\u0131 hem de do\u011frudan etkiler. Daha do\u011frusu insanlar\u0131n birbiriyle olan ili\u015fkisinin karakteri (toplumsal ya\u015fam, k\u00fclt\u00fcr-sanat hayat\u0131, bilim, y\u00f6netim, e\u011fitim ve do\u011frudan insani ili\u015fkileri) \u00fcretimin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131yla, \u00fcretilen \u00fcr\u00fcn\u00fcn nas\u0131l de\u011fi\u015f-toku\u015f edildi\u011fiyle ve bu \u00fcr\u00fcnlerin nas\u0131l ve hangi h\u0131zda t\u00fcketildi\u011fiyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/p>\n

\u00c7ok \u00e7ok eskiden insanlar esas olarak t\u00fcketebilecekleri kadar \u00fcretir ve sonra da ihtiyac\u0131ndan biraz arta kalanlar\u0131, ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u00fcrettikleriyle do\u011frudan takas ederlerdi. \u0130nsanlar bu takas s\u00fcrecinde bulu\u015fur, g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcr, bilgi al\u0131\u015f veri\u015finde bulunur, yeni havadisleri konu\u015fur, hal hat\u0131r sorar, dertle\u015fir ve ak\u015fam olunca da evine d\u00f6nerdi. \u00dcretilen mal\u0131n kalitesi ve miktar\u0131 bilinirdi, takas edilme y\u00f6ntemi de a\u00e7\u0131k ve do\u011frudand\u0131. Takas edilme s\u00fcrecindeki insan ili\u015fkisi olduk\u00e7a \u015feffaft\u0131. Yalan, ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck, dalavere hemen a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kard\u0131.<\/p>\n

\u0130nsanlar\u0131n ufku \u00fcretim yapt\u0131\u011f\u0131 k\u00f6yle ve muhtemelen haftada bir kurulan pazar \u201cbeldesiyle\u201d s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. Kar\u015f\u0131 da\u011f\u0131n ard\u0131n\u0131 \u00e7ok az insan g\u00f6rebiliyordu ki bunlar da esas olarak ya y\u00f6netici kesimdendi ya da din adam\u0131 veya maceraperestlerdi. Dolay\u0131s\u0131yla toplumsal de\u011fi\u015fim de olduk\u00e7a a\u011f\u0131r seyrediyordu. Kurumlar, yarg\u0131 usulleri, y\u00f6netim i\u015fleri, ahlaki normlar, insan ili\u015fkilerindeki davran\u0131\u015f y\u00f6ntemleri vb. olduk\u00e7a basit, \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir ve \u00e7er\u00e7evesi kal\u0131n hatlarla belirlenmi\u015fti. De\u011fi\u015fmeyen bu ili\u015fkiler zaman zaman s\u0131k\u0131nt\u0131 yarat\u0131rd\u0131 ama s\u0131radan insana rahatl\u0131k ve g\u00fcvence de sa\u011flard\u0131.<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla biraz basitle\u015ftirmek kayd\u0131yla, insan ili\u015fkilerindeki de\u011fi\u015fikliklerin temel dinami\u011fini pazardaki al\u0131\u015fveri\u015f y\u00f6ntemi ve tarz\u0131 belirlemekteydi. Haftada bir kurulan pazardaki al\u0131\u015fveri\u015f s\u00fcrecindeki g\u00f6r\u00fc\u015fmeler, fikir al\u0131\u015fveri\u015fi, y\u00f6ntemlerdeki yeniliklerin takas edilmesi, yeni bulunan madenler, geli\u015ftirilen yeni aletler ve teknikler vs. h\u0131zla g\u00fcnl\u00fck hayatta uygulan\u0131yor ve b\u00f6ylece de\u011fi\u015fimin h\u0131z\u0131 da nispeten artm\u0131\u015f oluyordu. Pazarlar\u0131n haftada bir kurulmas\u0131n\u0131 tesad\u00fcfler de\u011fil, ihtiya\u00e7lar belirliyordu. \u0130htiya\u00e7lar\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131yla, yani \u00fcretimin artmas\u0131 ve yo\u011funla\u015fmas\u0131yla pazarlar\u0131n say\u0131s\u0131 da artm\u0131\u015f, \u00e7ap\u0131 b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130lk d\u00f6nemlerde sadece ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in kurulan pazarlar, zamanla sermaye biriktirmenin, k\u00e2ra k\u00e2r katman\u0131n, k\u0131sacas\u0131 vurgun vurman\u0131n arenas\u0131 haline gelmi\u015fti.<\/p>\n

\"\"
Biraz basitle\u015ftirmek kayd\u0131yla, insan ili\u015fkilerindeki de\u011fi\u015fikliklerin temel dinami\u011fini pazardaki al\u0131\u015fveri\u015f y\u00f6ntemi ve tarz\u0131 belirlemekteydi.<\/figcaption><\/figure>\n

Pazarlar, insanlar\u0131n \u00a0ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in bulu\u015ftuklar\u0131 yer olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015f, b\u00fcy\u00fck \u00fcreticilerin, sadece b\u00fcy\u00fck k\u00e2rlar elde etmek i\u00e7in ba\u015fkalar\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran t\u00fcccarlar\u0131n, simsarlar\u0131n denetimine ge\u00e7mi\u015fti. Pazar\u0131n karakteri b\u00fct\u00fcn\u00fcyle de\u011fi\u015fmeye y\u00fcz tutmu\u015ftu. Zamanla pazarlar sadece b\u00fcy\u00fck toptanc\u0131lar\u0131n bulu\u015fma noktas\u0131 haline gelecekti. Bug\u00fcn art\u0131k bu i\u015f borsada ve internet \u00fczerinden yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n

Pazar\u0131n karakterinin de\u011fi\u015fmesiyle birlikte, yani insanlar\u0131n pazardan \u00e7ekilmesiyle birlikte kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri de g\u00fcnden g\u00fcne azalm\u0131\u015f ve yok denecek noktaya gelmi\u015ftir.<\/p>\n

Eskiden hayat basitti, \u015feffaft\u0131, kurallarsa kat\u0131 ve kal\u0131n hatlarla \u00e7izilmi\u015fti. Zamanla hayat karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131, ili\u015fkiler daha bir girift hale geldi. Kurallar incelmi\u015fti insan da \u201cmedenile\u015fmi\u015fti\u201d. Bunu \u015funa benzetebiliriz. Eskiden k\u00f6y evlerinin kap\u0131 ve pencereleri en sa\u011flam ve dayan\u0131kl\u0131 ah\u015faptan yap\u0131l\u0131rd\u0131, ama g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fc basitti ve olduk\u00e7a kabayd\u0131. Bug\u00fcn evlerimizin kap\u0131 ve pencereleri olduk\u00e7a ince i\u015flenmi\u015f, g\u00f6z kama\u015ft\u0131ran cilalarla kapl\u0131, karma\u015f\u0131k d\u00fczeneklerle donat\u0131lm\u0131\u015f ama en basit bir darbede da\u011f\u0131l\u0131p giden malzemeden \u00fcretilmi\u015ftir. Eskiden ili\u015fkiler basitti, kurallar kat\u0131yd\u0131, de\u011fi\u015fim de olduk\u00e7a yava\u015ft\u0131 ama ili\u015fkinin bir a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ve de\u011feri vard\u0131. Bir s\u00f6z namus demekti ve \u00f6lmek i\u00e7in yeterliydi. Bug\u00fcnse kurallar u\u00e7ucu, s\u00f6zlerinse hi\u00e7bir k\u0131ymeti yok; ili\u015fkilerse maskeli ve aldat\u0131c\u0131.<\/p>\n

\"\"
Mallar\u0131n ne kadar ve nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini bilmedi\u011fimiz, onlar\u0131n nas\u0131l de\u011fi\u015f toku\u015f edildi\u011fini bilmedi\u011fimiz ve nas\u0131l t\u00fcketildi\u011fini de bilmedi\u011fimiz bir ya\u015fam tarz\u0131 olu\u015ftu.<\/figcaption><\/figure>\n

\u015eimdi yeniden enflasyon ve pazar metaforuna d\u00f6nersek: ezelden beri insan ili\u015fkilerinin dinamizmini, yani de\u011fi\u015fme h\u0131z\u0131n\u0131 ve kalitesini mal\u0131n \u00fcretim h\u0131z\u0131, mal\u0131n de\u011fi\u015f toku\u015f h\u0131z\u0131 ve mal\u0131n t\u00fcketim h\u0131z\u0131 belirlemektedir. Mal\u0131n ancak ihtiyaca g\u00f6re \u00fcretildi\u011fi, de\u011fi\u015f toku\u015fun do\u011frudan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve kanaatk\u00e2r ya\u015fayarak ihtiyac\u0131ndan fazlas\u0131n\u0131 t\u00fcketmeme tutumunun belirledi\u011fi al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n yerini \u015fimdi mallar\u0131n ne kadar ve nas\u0131l \u00fcretildi\u011fini bilmedi\u011fimiz, onlar\u0131n nas\u0131l de\u011fi\u015f toku\u015f edildi\u011fini bilmedi\u011fimiz ve nas\u0131l t\u00fcketildi\u011fini de bilmedi\u011fimiz bir ya\u015fam tarz\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Her \u015fey ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir h\u0131zla \u00fcretiliyor, de\u011fi\u015f toku\u015f ediliyor ve t\u00fcketiliyor. Dolay\u0131s\u0131yla her \u015feyde bir bolluk var ama hi\u00e7bir \u015feyin tad\u0131 tuzu yok. Peki, b\u00fct\u00fcn bunun sorumlusu kim veya ne?<\/p>\n

(Devam\u0131 haftaya Per\u015fembe)<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yeniden konumuza d\u00f6nersek, iktisadi bir kavram olan enflasyon, g\u00fcnl\u00fck dilde \u015fi\u015fme, kabarma, balon yapma demektir. Etkisini ise ekonomik hayatta paran\u0131n miktar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 \u00e7o\u011falmas\u0131nda, banknotlar\u0131n hacminin b\u00fcy\u00fcmesinde, h\u0131zla elden ele dola\u015fmas\u0131nda ve bir bak\u0131ma onun hayalete d\u00f6n\u00fc\u015fmesinde; yani varl\u0131\u011f\u0131 hissedilen ama bir t\u00fcrl\u00fc bir yerde sebat etmemesinde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. K\u0131sacas\u0131 enflasyonla birlikte paran\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 miktarda \u00e7o\u011fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ama […]<\/p>\n","protected":false},"author":681,"featured_media":28276,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[1728],"tags":[3846,3847,3848],"class_list":["post-28275","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tartisma","tag-enflasyon","tag-pazar","tag-ticaret"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t