{"id":28331,"date":"2018-08-06T07:12:55","date_gmt":"2018-08-06T04:12:55","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=28331"},"modified":"2018-08-03T15:36:38","modified_gmt":"2018-08-03T12:36:38","slug":"evrimimizin-kalici-parcasi-transpozonlar-sicrama-molekulleri-yeni-nesle-nasil-aktarilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/08\/06\/evrimimizin-kalici-parcasi-transpozonlar-sicrama-molekulleri-yeni-nesle-nasil-aktarilir","title":{"rendered":"‘Evrimimizin kal\u0131c\u0131 par\u00e7as\u0131’ Transpozonlar: S\u0131\u00e7rama molek\u00fclleri yeni nesle nas\u0131l aktar\u0131l\u0131r?"},"content":{"rendered":"

Bir canl\u0131n\u0131n olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda iki biyolojik ebeveynin genetik materyali, her bir ebeveynin genetik kodunu ta\u015f\u0131yan yeni bir bi\u00e7imi var etmek \u00fczere birle\u015fir. Bu bildi\u011fimiz, s\u00fcregelen bir durumdur. Bilmedi\u011fimiz \u015fey, bu s\u00fcre\u00e7te var olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir unsurdur. Bu unsur; bu s\u00fcrece kendili\u011finden dahil olan, varl\u0131\u011f\u0131 ya\u015famsal say\u0131lan bir otostop\u00e7udur: Transpozonlar!<\/p>\n

‘\u0130\u00e7inde ihti\u015fam bar\u0131nd\u0131ran’ bir d\u00fcnyaya yolculuk!<\/strong><\/p>\n

“Transpozon” veya “Transposable element”; genomumuzda gizlenen hareketli par\u00e7ac\u0131klar\u0131n, dolay\u0131s\u0131yla da bahsi ge\u00e7en otostop\u00e7ular\u0131n ad\u0131d\u0131r. Bu DNA sekanslar\u0131 genomun i\u00e7inde hareket edebilmekte ve bu sayede genomunda bulundu\u011fu canl\u0131ya zarar verebilmektedir. Bu duruma en bilinen \u00f6rnek, genomda \u00e7e\u015fitli de\u011fi\u015fimlere neden olmas\u0131 nedeniyle bir\u00e7ok hastal\u0131\u011f\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 aralamas\u0131 olsa da; y\u0131llarca hemofili ve ba\u015fl\u0131ca kanser t\u00fcrleri ile ili\u015fkilendirilen transpozonlar, asl\u0131nda bizlere “i\u00e7inde ihti\u015fam bar\u0131nd\u0131ran” bir d\u00fcnyan\u0131n kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131yor.<\/p>\n

D\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli sitogenetik\u00e7ilerinden kabul edilen, ayn\u0131 zamanda bir ba\u015fka Evrimsel Mekanizma olan “Crossing Over”\u0131n da ke\u015ffini ger\u00e7ekle\u015ftiren Nobel Fizyoloji ve T\u0131p \u00f6d\u00fcl\u00fc sahibi Barbara McClintock taraf\u0131ndan ilk defa deneysel olarak g\u00f6zlenen transpozonlar, hastal\u0131klarla ili\u015fkili olmalar\u0131n\u0131n yan\u0131nda varl\u0131klar\u0131 ve hareketleriyle y\u00fcz binlerce y\u0131ld\u0131r do\u011fan\u0131n en muhte\u015fem ger\u00e7e\u011fini \u015fekillendiriyor: Evrim!<\/p>\n

Transpozonlar; genetik materyalde bulunan, zaman zaman ve bir ba\u015fka mekanizmaya ba\u011fl\u0131 olmadan kromozomlar \u00fczerinde bir b\u00f6lgeden ba\u015fka bir b\u00f6lgeye s\u0131\u00e7rayabilen DNA dizilimleridir. Transpozonlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ve hareketi ise y\u00fczy\u0131llard\u0131r Evrim’i \u015fekillendiren en temel mekanizmalardan biri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. Ancak \u015fimdiye kadar yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda, transpozonlar\u0131n bu de\u011fi\u015fimi bir sonraki nesile do\u011fru nas\u0131l aktard\u0131\u011f\u0131 ve bu s\u00fcrecin bir sonraki nesilde nas\u0131l devam etti\u011fi ara\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131. Bilim insanlar\u0131 ilk kez, yeni varl\u0131klara d\u00f6n\u00fc\u015fecek olan embriyolar ile gelece\u011fe “s\u0131\u00e7ramak” i\u00e7in hedefe transpoze olan h\u00fccrelerin varl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi.<\/p>\n

\"\"
\u00c7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten Zhao Zhang, “S\u0131\u00e7rama genleri, oositler olarak adland\u0131r\u0131lan geli\u015fmekte olan yumurta h\u00fccrelerinin genomuna tercihen dahil olan istilac\u0131 \u00fcr\u00fcnlerin \u00fcretilmesi i\u00e7in hem\u015fire h\u00fccrelerini kullan\u0131r” diyor.<\/figcaption><\/figure>\n

‘Savunmac\u0131 strateji’: piRNA’lar<\/strong><\/p>\n

Bu noktada; transpozonlar\u0131n varl\u0131klar\u0131n\u0131 ve hareketlerini anlamak i\u00e7in, transpozonlar\u0131n i\u015flevi ve ili\u015fkileri hakk\u0131nda daha fazla bilgi vermek i\u00e7in hareketli elementlerle ilgili Carnegie Science Center’dan Zhao Zhang ve ekibi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen ara\u015ft\u0131rmaya bakal\u0131m. Teoride, transpozonlar\u0131n v\u00fccutta kontrols\u00fcz bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na izin verilmi\u015fse, bunlar sadece \u00f6len genetik hatalarla sonu\u00e7lan\u0131r. Fakat bu yol \u00fczerinde bir yerde hayvanlar savunmac\u0131 bir strateji geli\u015ftirdiler: Transpozonlar\u0131n kendilerini iyi bir \u015fekilde transkribe etme yeteneklerini s\u0131n\u0131rlayan bir dizi RNA molek\u00fcl\u00fc. “piRNA” olarak bilinen bu savunmay\u0131 ge\u00e7meyi ba\u015faran transpozonlar bulunsa bile, genellikle bu durumdaki elementler transpoze edilmiyor ve genom makul bir bi\u00e7imde sabit tutuluyor.<\/p>\n

Meyve sinekleri \u00fczerinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmayla daha \u00f6nce hi\u00e7 sorulmam\u0131\u015f bir soruya yan\u0131t arad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade eden Zhang, \u00f6zellikle yeni nesli olu\u015fturan h\u00fccrelere odakland\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek \u015funlar\u0131 kaydediyor: \u00c7al\u0131\u015fmam\u0131zda yapmak istedi\u011fimiz \u015fey, tek h\u00fccreli \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ula\u015fmakt\u0131r!<\/p>\n

Bu noktada Zhang ve ekibi; transpozonlar\u0131n, h\u00fccrelerin farkl\u0131 bir doku par\u00e7as\u0131ndaki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmak yerine, h\u00fccreler boyunca bireysel bazda nas\u0131l hareket ettiklerini izledi. Bunu yapmak i\u00e7in, belirli bir piRNA t\u00fcr\u00fcn\u00fc kapatt\u0131lar ve “atlama h\u00fccreleri”,\u00a0 genin iki germ h\u00fccresinden (her bir ebeveynden birinden gelen) geli\u015ftik\u00e7e onlar\u0131n nas\u0131l hareket ettiklerini izlediler. Bu sayede, “Retrotransposonlar” olarak bilinen baz\u0131 atlama genlerinin, geli\u015fmekte olan yumurtalar i\u00e7in protein ve RNA gibi genetik kaynaklar\u0131 \u00fcreten “hem\u015fire h\u00fccrelere” dayanmakta oldu\u011funu ke\u015ffettiler. Buna g\u00f6re; “Retrotransposonlar”\u0131n bir k\u0131sm\u0131 yumurtaya ge\u00e7iyor, burada y\u00fczlerce hatta binlerce kez d\u00f6n\u00fc\u015ferek transpozonlar\u0131 olu\u015fturmak \u00fczere farkl\u0131la\u015f\u0131yor.<\/p>\n

\"\"
Evrimin, b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131 ile g\u00f6r\u00fclebildi\u011fi canl\u0131l\u0131k a\u011fac\u0131. Yeni paradigmaya g\u00f6re haz\u0131rlanan bu a\u011fa\u00e7ta arke ve \u00f6karyotlar, bakterilerle birlikte evrimsel olarak payla\u015ft\u0131klar\u0131 son ortak ata olan LUCA’dan sonra bir ortak atay\u0131 daha payla\u015f\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

Bu ara\u015ft\u0131rma bize transpozonlar\u0131n garip d\u00fcnyas\u0131na yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ve kendilerini evrimimizin bu kadar kal\u0131c\u0131 bir par\u00e7as\u0131 haline getirmi\u015f olmalar\u0131 konusunda yeni bilgiler sunuyor. Cornell \u00dcniversitesi’nden Molek\u00fcler Biyolog Cedric Feschotte ,ara\u015ft\u0131rman\u0131n i\u00e7inde bulunmamas\u0131na ra\u011fmen “Bu \u00e7al\u0131\u015fma, transpozonlar\u0131n karma\u015f\u0131k ya\u015fam\u0131n\u0131 ortaya koyuyor” diyor ve transpozonlar\u0131n g\u00f6z kama\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131n \u00f6nemini vurguluyor. Elbette yap\u0131lacak daha \u00e7ok i\u015f var ama bu yeni ara\u015ft\u0131rma, “genetik otostop\u00e7ular”\u0131n yola devam etmek i\u00e7in kulland\u0131klar\u0131 zarif bir stratejinin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n

\"\"
Transpozonlar, canl\u0131 genomu \u00fczerinde hareket eden genom par\u00e7alar\u0131d\u0131r. Hareketleri sayesinde canl\u0131 genomunda yeni d\u00fczenlemelere neden olurlar. Neden olduklar\u0131 de\u011fi\u015fim ve ortaya \u00e7\u0131kan mutasyonlar sebebiyle en \u00f6nemli Evrimsel Mekanizmalar’dan biri kabul edilirler.<\/figcaption><\/figure>\n

Kaynak<\/strong><\/p>\n

1) https:\/\/www.popsci.com\/transposon-reproduction-nurse-cell<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bir canl\u0131n\u0131n olu\u015fumu s\u0131ras\u0131nda iki biyolojik ebeveynin genetik materyali, her bir ebeveynin genetik kodunu ta\u015f\u0131yan yeni bir bi\u00e7imi var etmek \u00fczere birle\u015fir. Bu bildi\u011fimiz, s\u00fcregelen bir durumdur. Bilmedi\u011fimiz \u015fey, bu s\u00fcre\u00e7te var olan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir unsurdur. Bu unsur; bu s\u00fcrece kendili\u011finden dahil olan, varl\u0131\u011f\u0131 ya\u015famsal say\u0131lan bir otostop\u00e7udur: Transpozonlar! ‘\u0130\u00e7inde ihti\u015fam bar\u0131nd\u0131ran’ bir d\u00fcnyaya yolculuk! […]<\/p>\n","protected":false},"author":1390,"featured_media":28338,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21],"tags":[272,200,292,3856],"class_list":["post-28331","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","tag-dna","tag-evrim","tag-genetik","tag-transpozon"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t