\u201cG\u00f6relilik kuram\u0131 nedir?<\/strong><\/p>\n \u201c- G\u00f6relilik kuram\u0131 nedir?<\/em> \u201cBiraz somutla\u015ft\u0131rmak gerekirse, bana g\u00f6re h\u0131zla giden bir araba, sen giden bir otob\u00fcste otururken, sana g\u00f6re ne yap\u0131yordur? Benim falanca frekansta duydu\u011fum sesi ya da g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131, sen hangi frekansta duyar ya da g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn? Duyar ya da g\u00f6r\u00fcr m\u00fcs\u00fcn? Bunlar\u0131, yani senin olaylar\u0131 nas\u0131l g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc\/duydu\u011funu, sana sormadan bilebilir miyim? Sen ve ben bir araban\u0131n, ku\u015fun, merminin… hareketini, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ya da sesin davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 ayn\u0131 \u015fekilde mi anlar\u0131z?<\/p>\n \u201cG\u00f6relilik kuram\u0131, bu sorular\u0131n cevaplar\u0131n\u0131 ara\u015ft\u0131ran bir d\u00fc\u015f\u00fcnce disiplinidir. Ancak, bu sorular\u0131 yaln\u0131zca fizik (dolay\u0131s\u0131yla do\u011fabilimleri) a\u00e7\u0131s\u0131ndan ele al\u0131r, felsefi y\u00f6nleriyle ilgilenmez.<\/p>\n \u201cBu kurama neden ihtiya\u00e7 var?<\/strong><\/p>\n \u201c- Hareket eden ki\u015fi, di\u011fer hareketlinin hareketini yanl\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcr, do\u011frusu duran ki\u015finin g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr gibi geliyor bana\u2026<\/em><\/p>\n \u201c- Duran ki\u015fi mi? Kimin durdu\u011funu s\u00f6yleyebiliriz ki? Bize dura\u011fan gibi g\u00f6r\u00fcnen \u015fu da\u011flar, d\u00fcnyan\u0131n ekseni etraf\u0131nda saatte yakla\u015f\u0131k 1300 km h\u0131zla(2) d\u00f6nm\u00fcyor mu?<\/p>\n \u201c- Peki d\u00fcnyan\u0131n merkezi dura\u011fan m\u0131 diyece\u011fim, o da G\u00fcne\u015f\u2019in etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyor diyeceksiniz…<\/em><\/p>\n \u201c- Hem de saniyede 30 km h\u0131zla. Dikkatini \u00e7ekerim, saatte de\u011fil, saniyede…<\/p>\n \u201c- G\u00fcne\u015f…<\/em><\/p>\n \u201c- O da saniyede 220 km h\u0131zla g\u00f6kadam\u0131z\u0131n (Samanyolu) merkezinin etraf\u0131nda d\u00f6n\u00fcyor…<\/p>\n \u201c- Bu nereye kadar b\u00f6yle devam edecek?<\/em><\/p>\n \u201c- Bilmem… Ama bir \u00f6nemi yok. G\u00f6relili\u011fin ana fikri, bunun bir \u00f6neminin olmamas\u0131 zaten. En az\u0131ndan, \u00f6zel g\u00f6relilikte sabit h\u0131zl\u0131 ve y\u00f6nl\u00fc hareketlerin\u2014<\/p>\n \u201c- Yani kimseye dura\u011fan diyemiyoruz, dolay\u0131s\u0131yla\u2014<\/em><\/p>\n \u201c- Ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 g\u00f6zlemci yok. T\u00fcm g\u00f6zlemciler e\u015fit.<\/p>\n \u201c- Nas\u0131l t\u00fcm g\u00f6zlemciler? Nas\u0131l e\u015fit?<\/em><\/p>\n \u201c- Birbirlerine g\u00f6re sabit h\u0131zla ve sabit y\u00f6nde (daha k\u0131sa, ama matematiksel deyi\u015fle, sabit vekt\u00f6rel h\u0131zda) hareket eden t\u00fcm g\u00f6zlemciler e\u015fde\u011ferdir. \u015eu anlamda: Yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6zlemler sonucunda ayn\u0131 do\u011fa (fizik) kurallar\u0131na var\u0131rlar. Yani do\u011fru fizik kurallar\u0131n\u0131 bulabilmek -ve sonra uygulayabilmek- a\u00e7\u0131s\u0131ndan, hi\u00e7bir g\u00f6zlemci ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 de\u011fildir; hepsinin bulduklar\u0131 kurallar ayn\u0131 derecede do\u011frudur, \u00e7\u00fcnk\u00fc ayn\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201cYaln\u0131z burada iki hususu vurgulamam gerek: Birincisi, sabit bir h\u0131zla d\u00f6nen g\u00f6zlemci, bu e\u015fde\u011ferlik s\u0131n\u0131f\u0131na girmez: 900 km\/h h\u0131zla bile giderken, t\u00fcrb\u00fclanss\u0131z bir b\u00f6lgede u\u00e7an bir u\u00e7a\u011f\u0131n i\u00e7inde, bir anormallik hissetmeden dola\u015fabilir, yiyip i\u00e7ebilir, istersek (ve u\u00e7ak bize aitse :)) masa tenisi bile oynayabiliriz. Ama bunlar\u0131n hi\u00e7birini, d\u00f6nen bir atl\u0131kar\u0131nca platformu \u00fczerinde yapamay\u0131z. Demek ki, \u00f6rne\u011fin masa tenisi topu u\u00e7akta, yerde sabit oldu\u011fumuz durumdaki ile ayn\u0131 \u015fekilde hareket ediyor; ama d\u00f6nen platformda farkl\u0131 \u015fekilde. Ayn\u0131 \u015fey bardaklar\u0131m\u0131zdaki s\u0131v\u0131lar\u0131n davran\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in de s\u00f6z konusu. Sonu\u00e7 olarak, u\u00e7akla birlikte sabit vekt\u00f6rel h\u0131zla hareket eden g\u00f6zlemci(ye g\u00f6re olaylar) yerdekine e\u015fde\u011fer, platform ile birlikte d\u00fczg\u00fcn dairesel hareket yapan g\u00f6zlemci(ye g\u00f6re olaylar) yerdekine e\u015fde\u011fer de\u011fil.<\/p>\n \u201c- Tabii olmaz. Merkezka\u00e7 kuvveti var.<\/em><\/p>\n \u201c- Hay\u0131r, yok. \u201cMerkezka\u00e7 kuvveti\u201d, fiziksel bir kuvvet de\u011fildir, \u201czevahiri kurtarmak\u201d i\u00e7in uydurulan bir \u015feydir. Ama bunu daha sonra konu\u015fsak, daha iyi…<\/p>\n \u201c- Peki, \u00f6yle olsun… \u0130ki konuyu vurgulayacakt\u0131n\u0131z.<\/em><\/p>\n \u201c- \u0130kincisi, de \u015fu ki, sabit vekt\u00f6rel h\u0131zla hareket eden g\u00f6zlemcilerin bulduklar\u0131 kurallar ayn\u0131d\u0131r dedim, ama g\u00f6zlemleri ayn\u0131d\u0131r demedim. En basitinden, u\u00e7ak g\u00f6zlemcisine g\u00f6re sabit olan bir cisim (\u00f6rne\u011fin u\u00e7a\u011f\u0131n bir koltu\u011fu) yer g\u00f6zlemcisine g\u00f6re hareket halindedir.<\/p>\n \u201c- Biraz somutla\u015ft\u0131rsak da g\u00f6zlem, g\u00f6zlemci, kural kavramlar\u0131 biraz netle\u015fse…<\/em><\/p>\n \u201c- Tabii, bizim k\u00fclt\u00fcr\u00fcm\u00fczde analoji \u00f6nemlidir, de\u011fil mi? O y\u00fczden bizde bol bol atas\u00f6z\u00fc, darb\u0131mesel kullan\u0131l\u0131r, mesel anlat\u0131l\u0131r. Bu da bizim meselimiz olsun:<\/p>\n \u201cMerakl\u0131 bir \u00e7oban varm\u0131\u015f. Koyunlar yumu\u015fak huylu, pek sorun \u00e7\u0131karmayan yarat\u0131klar oldu\u011fundan, \u00e7oban\u0131n merak etti\u011fi \u015feyler \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye bol bol vakti olurmu\u015f.<\/p>\n \u201cGel zaman, git zaman, havada hareket konusuna merak sarm\u0131\u015f. \u00d6nce bir m\u00fcddet ku\u015flar\u0131 g\u00f6zlemi\u015f. Ama onlar\u0131n hareketlerini fazla karma\u015f\u0131k bulmu\u015f. Sonra bir g\u00fcn, kargalar\u0131n yak\u0131ndaki ceviz a\u011fac\u0131n\u0131n dibinden al\u0131p, k\u0131rmak i\u00e7in y\u00fcksekten yere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 cevizlerin hareketlerinin daha basit oldu\u011funu fark etmi\u015f. Bu daha basit olguyla ba\u015flamaya karar verip, cevizlerin olgunluk mevsiminde, uygun bir noktadan a\u011fac\u0131, kargalar\u0131 ve cevizleri g\u00f6zlemeye ba\u015flam\u0131\u015f.<\/p>\n \u201cTabii \u00f6yle s\u0131rf bakmakla olmaz, verileri kaydetmek laz\u0131m. Bu i\u015f i\u00e7in bir dijital foto\u011fraf makinesi edinmi\u015f, her yar\u0131m saniyede bir \u00e7ekim yapmaya ayarlam\u0131\u015f ve bir karga cevizini b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 anda deklan\u015f\u00f6re bas\u0131p, ceviz yere d\u00fc\u015fene kadar \u00e7ekmeye devam etmi\u015f. Her ceviz i\u00e7in, foto\u011fraflardan cevizin a\u011fa\u00e7tan yatay ve yerden d\u00fc\u015fey mesafesini \u00f6l\u00e7\u00fcp Tablo 1\u2019in bir benzerini yapm\u0131\u015f.(3) Tabii ki verilerin sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 i\u00e7in foto\u011fraflar\u0131 hep ayn\u0131 yerden ve objektifin en az geni\u015f ayar\u0131yla \u00e7ekmi\u015f. (B\u00f6ylece perspektif hatas\u0131n\u0131 azalt\u0131yor.)<\/p>\n \u201cT\u00fcm tablolar\u0131nda \u015funu g\u00f6rm\u00fc\u015f: Tabloda yukar\u0131dan a\u015fa\u011f\u0131ya gelindik\u00e7e x\u2019deki de\u011fi\u015fim a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 sabitmi\u015f, ama y\u2019deki de\u011fi\u015fim azal\u0131yor, pozitif ba\u015flasa bile, negatif say\u0131lara do\u011fru gidiyormu\u015f. (Tablo 1\u2019de x de\u011fi\u015fimlerinin hepsi +1, y de\u011fi\u015fimleri +4, +1, -1, \u20114, \u20116, \u20119, \u201111.) Ancak, y\u2019deki de\u011fi\u015fimlerin farklar\u0131n\u0131 ald\u0131\u011f\u0131nda (Tablo 1 i\u00e7in \u20113, \u20112, \u20113, \u20112, \u20113, \u20112. Burada 1\u2019den 4\u2019\u00fc \u00e7\u0131kararak ilk \u20113\u2019\u00fc, \u20111\u2019den 1\u2019i \u00e7\u0131kararak takip eden \u20112\u2019yi bulduk vb.), fazla de\u011fi\u015fmeyen say\u0131lar buluyormu\u015f. Bir s\u00fcr\u00fc tablo inceleyerek bu y de\u011fi\u015fiminin de\u011fi\u015fiminin sabit olmas\u0131 gerekti\u011fini, Tablo 1 i\u00e7in buldu\u011fumuz rakamlar\u0131n, \u00f6rne\u011fin \u20113 ile \u20112 aras\u0131nda oynamas\u0131n\u0131n ger\u00e7ek bir de\u011fi\u015fim olmay\u0131p, yaln\u0131zca verilerin yeterince hassas olmamas\u0131 ve ger\u00e7ek sabit de\u011ferin bu iki de\u011fer aras\u0131nda olmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015f.<\/p>\n \u201cOtlaktan ge\u00e7en bir tren yolu varm\u0131\u015f, \u00e7oban\u0131n bir arkada\u015f\u0131 bu trende makinist olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131yormu\u015f. (Bkz. \u015eekil 1.) \u00c7oban, ke\u015ffini arkada\u015f\u0131yla payla\u015fm\u0131\u015f, anlatt\u0131klar\u0131 arkada\u015f\u0131n\u0131n \u00e7ok ho\u015funa gitmi\u015f. Makinist de kendi foto\u011fraf makinesini lokomotife sabitlemi\u015f, ayn\u0131 yerde ceviz b\u0131rakan bir karga g\u00f6r\u00fcrse, o da ayn\u0131 \u015fekilde foto\u011fraf \u00e7ekip, tablolar yapmaya ba\u015flam\u0131\u015f. Ancak, a\u011fa\u00e7 hareket y\u00fcz\u00fcnden flu \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan, makinist yatay mesafeyi (yani x de\u011ferini) foto\u011fraf\u0131n sol kenar\u0131ndan \u00f6l\u00e7meye karar vermi\u015f.<\/p>\n \u201cMakinist de ayn\u0131 sonuca varm\u0131\u015f. Yani her ceviz i\u00e7in x de\u011ferinin foto\u011fraftan foto\u011frafa ayn\u0131 miktar de\u011fi\u015fti\u011fini (ama genellikle negatif oldu\u011funu), y de\u011ferinin de\u011fi\u015fim miktar\u0131n\u0131n ise foto\u011fraftan foto\u011frafa s\u00fcrekli negatif y\u00f6nde de\u011fi\u015fti\u011fini bulmu\u015f. \u00dcstelik, bu \u201cde\u011fi\u015fimin de\u011fi\u015fimi\u201d miktar\u0131, \u00e7oban\u0131n buldu\u011fu ile ayn\u0131 imi\u015f!<\/p>\n \u201cBunu ayn\u0131 bulunca, ikisinin g\u00f6zlemleri aras\u0131nda ba\u015fka ne ili\u015fkiler olabilece\u011fini merak etmi\u015fler. Kasabadaki k\u00fct\u00fcphaneye gidip biraz kitap kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131nca, -hava direncinin ihmal edilebildi\u011fi durumlarda- t\u00fcm cisimlerin d\u00fc\u015fey boyutta ayn\u0131 ivmeyle d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bulduklar\u0131n\u0131 anlam\u0131\u015flar. \u00c7oban, kitaplardan birini \u00f6d\u00fcn\u00e7 alm\u0131\u015f ve buradan, ayn\u0131 ceviz i\u00e7in kendisinin ve makinistin tuttuklar\u0131 tablolar\u0131 birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilece\u011fini \u00f6\u011frenmi\u015f.<\/p>\n \u201cD\u00fc\u015fen cevizlerin hareketinin \u00e7oktan \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011funu anlay\u0131nca, iki kafadar, daha zor bir \u015fey inceleyelim deyip, kargalar\u0131n kendilerini g\u00f6zlemlemeye ba\u015flam\u0131\u015flar; donan\u0131mlar\u0131n\u0131 da iyile\u015ftirerek g\u00f6zlem s\u00fcresini uzatm\u0131\u015flar. Ancak, kargalar kanatlar\u0131 sayesinde s\u00fcrekli y\u00f6n de\u011fi\u015ftirdikleri i\u00e7in, hareketleri hakk\u0131nda kural bulmak cevizler kadar kolay de\u011filmi\u015f; galiba h\u00e2l\u00e2 bulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlarm\u0131\u015f kargalar\u0131n hareket kurallar\u0131n\u0131.<\/p>\n \u201cBu meselin bizi ayr\u0131ca ilgilendiren bir ara ad\u0131m\u0131 da var:<\/p>\n \u201cAz \u00f6nce bahsetti\u011fim d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc \u00f6\u011frendikten sonra, her ihtimale kar\u015f\u0131, makinist ceviz a\u011fac\u0131n\u0131n hizas\u0131na geldi\u011fi anda, ikisi de kronometrelerini s\u0131f\u0131rlamay\u0131 \u00e2det edinmi\u015fler. \u201cNitekim bir g\u00fcn, tren ge\u00e7ti\u011fi s\u0131rada koyunlardan birinin do\u011fumu ba\u015flam\u0131\u015f, \u00e7oban onunla ilgilendi\u011fi i\u00e7in g\u00f6zlemini yar\u0131m b\u0131rakmak zorunda kalm\u0131\u015f. Sevimli kuzu do\u011fduktan sonra biraz d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f, sonra cep telefonunu \u00e7\u0131kar\u0131p, makinisti aram\u0131\u015f.<\/p>\n \u201cKusura bakma, bug\u00fcnk\u00fc cevizin verilerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ka\u00e7\u0131rd\u0131m, senin verilerini alabilir miyim?\u201d<\/p>\n \u201cVereyim vermesine ama, benim verilerim sana uyacak m\u0131 ki? Sana g\u00f6re ileri giden cevizler bile bana g\u00f6re geri gidiyor.\u201d<\/p>\n \u201cD\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc hat\u0131rla,\u201d demi\u015f \u00e7oban, \u201cuydururuz.\u201d<\/p>\n \u201cPeki. Ger\u00e7i benim o d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc anlayacak kadar inceleme f\u0131rsat\u0131m olmad\u0131, i\u015fi yapt\u0131ktan sonra bana da anlat. Senin telefonun ak\u0131ll\u0131, de\u011fil mi? E-posta eklentisi olarak yollayay\u0131m\u2026\u201d<\/p>\n \u201c\u00c7oban, verileri ald\u0131ktan sonra, tablonun her sat\u0131r\u0131na, birka\u00e7 basit i\u015flemden olu\u015fan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc uygulam\u0131\u015f ve kendisi g\u00f6zlem yapm\u0131\u015f gibi, tablosunu tamamlayabilmi\u015f. Zaten makinistin verilerinin ilk k\u0131sm\u0131 kendisinin koyunun do\u011fumu ba\u015flamadan \u00f6nce yapabildi\u011fi g\u00f6zlemle ayn\u0131 zamana denk geldi\u011fi i\u00e7in, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm i\u015flemini do\u011fru yap\u0131p yapmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n sa\u011flamas\u0131n\u0131 da yapmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015f.<\/p>\n \u201c1. Bir cismin hareketinin g\u00f6zlemi, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar \u00e7ok t an\u0131nda, cismin \u00f6rne\u011fin yatayda, d\u00fc\u015feyde ve derinlik y\u00f6n\u00fcnde x, y, z konumlar\u0131n\u0131n [matematik diliyle x(t), y(t), z(t) fonksiyonlar\u0131n\u0131n] belirlenmesidir.<\/p>\n \u201c2. Birbirine g\u00f6re sabit (vekt\u00f6rel) h\u0131zla hareket eden iki g\u00f6zlemci, ayn\u0131 cisim ya da cisimleri inceledikleri zaman, ayn\u0131 kurallar\u0131 bulur. [Meselde cevizin (a) yataydaki h\u0131z\u0131n\u0131n sabit olmas\u0131, (b) d\u00fc\u015feydeki h\u0131z\u0131n\u0131n her saniye yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 miktarda negatife gitmesi.]<\/p>\n \u201c3. Ancak, veriler farkl\u0131 olabilir. (Meselde cevizin yataydaki sabit h\u0131z\u0131n\u0131n \u00e7obana g\u00f6re bir de\u011fer, makiniste g\u00f6re ba\u015fka bir de\u011fer olmas\u0131.)<\/p>\n \u201c4. Bu iki g\u00f6zlemcinin elde ettikleri veriler, birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir. D\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme y\u00f6ntemi, veri k\u00fcmesinden ba\u011f\u0131ms\u0131z, ama bir g\u00f6zlemcinin di\u011ferine g\u00f6re h\u0131z\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201c- Do\u011fru. Senin ikinci ve d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc maddelerin, g\u00f6relili\u011fin \u00f6z\u00fcn\u00fc olu\u015fturuyor.\u201d<\/p>\n Kaynaklar:<\/strong> Bilimsel konular\u0131 bir pop\u00fcler m\u00fczik listesi gibi s\u0131ralayacak olursak s\u00fcrekli ilk 10 i\u00e7erisinde yer alacak konulardan biri g\u00f6reliliktir ku\u015fkusuz. Biz de bu pop\u00fcler konuya kay\u0131ts\u0131z kalamay\u0131z elbette\u2026 Peki g\u00f6relilik anlat\u0131lacak olsa en iyi nas\u0131l anlat\u0131labilir? \u0130brahim Semiz\u2019in, \u00f6rnekli-meselli ve zevkli anlat\u0131m\u0131; g\u00f6relilik kuram\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu ve bu kurama neden ihtiya\u00e7 duyuldu\u011funu anlatman\u0131n en kolay yollar\u0131ndan […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":28406,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[26,3624],"tags":[277,288,295],"class_list":["post-28405","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fizik","category-sorularla-bilim","tag-einstein","tag-fizik","tag-gorelilik"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n\u201c- Bana g\u00f6re olan ile sana g\u00f6re olan ne bak\u0131mdan ayn\u0131d\u0131r, ne bak\u0131mdan farkl\u0131d\u0131r? Farkl\u0131 olan taraflar\u0131n bana g\u00f6re ve sana g\u00f6re g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri birbiriyle ili\u015fkili midir? Evet ise, bu ili\u015fki nedir?<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/bir-cevizin-u\u00e7u\u015f-verileri-229x300.jpg\")
<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/g\u00f6reli89-300x244.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/relativity-book-cover-200x300.jpg\")
\u201c- Bakal\u0131m \u201ck\u0131ssadan hisse\u201d \u00e7\u0131karabilecek miyim:<\/p>\n
\n1) Semiz, \u0130brahim, 50+1 Soruda G\u00f6relilik Kuramlar\u0131<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2016, ss. 15-20.
\n2) T\u00fcrkiye\u2019nin enleminde.
\n3) Lise ve \u00fcst\u00fc \u00f6\u011frencileri i\u00e7in: Tabloda, her t de\u011ferine yaln\u0131z bir x ve bir y de\u011ferinin kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini (tersi ge\u00e7erli de\u011fil, \u00f6rne\u011fin 35 m y de\u011ferine hem 0, hem 2,0 s kar\u015f\u0131l\u0131k geliyor) ve bir zaman aral\u0131\u011f\u0131nda her t de\u011ferine mutlaka birer x ve y de\u011ferinin kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini g\u00f6receksiniz. Tabii bu, zaman\u0131n do\u011fas\u0131 gere\u011fi; ama ayn\u0131 zamanda matematik dersindeki fonksiyon tan\u0131m\u0131yla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcyor, de\u011fil mi? Yani \u00e7oban, cevizin yatay ve d\u00fc\u015feydeki konumunu zaman\u0131n fonksiyonu olarak bulmu\u015ftur; bir cismin hareketi ile ilgili temel veri k\u00fcmesi i\u015fte bu fonksiyonlard\u0131r, bunlara konum fonksiyonlar\u0131 (\u00dcnv: \u00dc\u00e7 boyutta x(t), y(t), z(t)\u2019nin bir araya gelip meydana getirdi\u011fi vekt\u00f6r fonksiyona konum vekt\u00f6r\u00fc) deriz.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"