{"id":28535,"date":"2018-08-16T09:22:50","date_gmt":"2018-08-16T06:22:50","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=28535"},"modified":"2019-06-18T13:18:39","modified_gmt":"2019-06-18T10:18:39","slug":"immanuel-kant-gizli-musluman-miydi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/08\/16\/immanuel-kant-gizli-musluman-miydi","title":{"rendered":"Immanuel Kant gizli M\u00fcsl\u00fcman m\u0131yd\u0131?"},"content":{"rendered":"

Neredeyse bundan alt\u0131 ay \u00f6nce zek\u00e2s\u0131yla beni her zaman \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015f olan sevgili T\u00fclin Rezaki\u2019nin bir sorusuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m.<\/p>\n

Sorusu \u015f\u00f6yleydi: \u201cHocam, sosyal medyada bir g\u00f6rsel \u00e7ok d\u00f6n\u00fcyor. Kant\u2019\u0131n doktora tezinin kapa\u011f\u0131nda \u2018bismillah\u2019 yaz\u0131yormu\u015f; do\u011fru olma ihtimali yoktur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir de size soray\u0131m dedim.\u201d<\/p>\n

Gel g\u00f6r ki \u015fu ak\u0131ll\u0131 telefonlar insana bazen oyun da oynayabiliyorlar. Mesaj\u0131 g\u00f6rd\u00fcm ama hemen yan\u0131t veremeyince, mesaj \u201cokundu\u201d kutusuna d\u00fc\u015ferek g\u00f6zden kayboluyor. Bunun \u00fczerine T\u00fclin Han\u0131m bir kez daha uyar\u0131nca, konuyu \u00f6nce bildi\u011fim kadar\u0131yla, yani Ayd\u0131nlanma ak\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinden biri olan Kant gibi bir filozofun her ne kadar deist olsa da tek tanr\u0131l\u0131 dinlere inanamayaca\u011f\u0131n\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc yazd\u0131klar\u0131n\u0131n buna imkan vermedi\u011fini, ayr\u0131ca \u00fcniversitenin de b\u00f6yle bir \u015feye izin vermeyece\u011fini s\u00f6yledim. Bu konuda M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n s\u00fcrekli spek\u00fclatif yay\u0131nlar yapt\u0131klar\u0131n\u0131 belirttikten sonra bu konuya doyurucu yan\u0131t verebilmek i\u00e7in daha ciddi bir ara\u015ft\u0131rman\u0131n yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini de vurgulad\u0131m.<\/p>\n

\"\"
Kant’\u0131n doktora tezinin kapa\u011f\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Peki, ger\u00e7ekten Kant\u2019\u0131n doktora tezinin kapa\u011f\u0131nda \u201cBismillahirrahmanirrahim\u201d terimi var m\u0131yd\u0131? H\u0131ristiyan bir \u00fclkede verilen bir doktora tezinin bas\u0131m\u0131nda \u00fcniversite buna nas\u0131l izin vermi\u015fti? Ve varsa bu neden ve ni\u00e7in konabilmi\u015fti?<\/p>\n

Ula\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z sonu\u00e7 \u015fu:<\/p>\n

Bu konu ilk kez 1980\u2019li y\u0131llarda g\u00fcndeme gelmi\u015f ve epey geni\u015f \u015fekilde yank\u0131 da bulmu\u015f. Sadece tart\u0131\u015f\u0131lmam\u0131\u015f, ayn\u0131 zamanda ciddi akademik inceleme ve makalelerin konusu da olmu\u015f.<\/p>\n

\u00d6zellikle bir akademisyen (Hartmut Bobzin) bu konuyu enine boyuna inceleyerek ger\u00e7ek durumu b\u00fct\u00fcn kan\u0131tlar\u0131yla ortaya koymu\u015f. (https:\/\/www.jstor.org\/stable\/43513449?seq=1#page_scan_tab_contents)<\/p>\n

1) Bir\u00e7ok insan\u0131n iddia etti\u011fi gibi s\u00f6z konusu \u201cbesmele\u201d ibaresi ger\u00e7ekten de var, ancak doktora tezinin kapa\u011f\u0131nda de\u011fil, doktora tezinin savunmas\u0131n\u0131 duyuran davetiyede. O d\u00f6nemde \u00fcniversiteler doktora tezlerini matbaada bast\u0131r\u0131r ve doktora \u00f6\u011frencisini savunmaya davet edermi\u015f.<\/p>\n

2) Bu duyuru, yani davetiye, Kant\u2019\u0131n bir marifeti de\u011fil, hem fak\u00fclte dekan\u0131n\u0131n hem de s\u00f6z konusu doktora tezlerinin duyusunu basan matbaan\u0131n (tabii ki dekandan izin alarak) inisiyatifindeymi\u015f.<\/p>\n

3) Eskiden beri doktora tezlerinin davetiye ve duyurular\u0131nda, yani bas\u0131lan metnin en \u00fcst sayfas\u0131nda, \u201cTanr\u0131n\u0131n ad\u0131yla\u201d veya \u201cTanr\u0131n\u0131n inayetiyle\u201d vb. giri\u015f ibareleri yer al\u0131rm\u0131\u015f. Eskiden bu gelenek M\u00fcsl\u00fcmanlarda da vard\u0131. M\u00fcsl\u00fcman filozof ve d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin eserlerinin giri\u015finde \u201cTanr\u0131n\u0131n Ad\u0131yla\u201d ibaresi yer almaktad\u0131r. Bu gelenek Bat\u0131\u2019da da var, ancak farkl\u0131 dillerde.<\/p>\n

4) Bu terimler ilk \u00f6nceleri sadece Latince ve Yunanca ama sonra \u0130branice ve Arap\u00e7a da yaz\u0131l\u0131r hale gelmi\u015f. Yani burada bahsi ge\u00e7en M\u00fcsl\u00fcmanlara \u00f6zg\u00fc bir olay de\u011fil ya da s\u00f6z konusu edilen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n tanr\u0131s\u0131 de\u011fil, genel olarak \u201cTanr\u0131n\u0131n ad\u0131yla\u201d ifadesi birka\u00e7 dilde (\u00e7e\u015fitli alfabeler kullanmak suretiyle) yer al\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n

5) Bu konuda \u00e7ok say\u0131da \u00f6rnek var. Y\u00fczlerce doktora tezi savunmas\u0131 duyurusu ve davetiyesi bu \u015fekilde bas\u0131lm\u0131\u015f. Bunun doktora tezi diplomas\u0131 veya belgesi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, savunmadan \u00f6nce bas\u0131lan davetiye oldu\u011funu bir kez daha hat\u0131rlatal\u0131m.<\/p>\n

6) Konunun bir de \u015f\u00f6yle bir taraf\u0131 var. Acaba bunu, yani Arap harflerle \u201cbesmele\u201d veya \u201cdinsel ifade i\u00e7eren bir c\u00fcmleyle\u201d ba\u015flatma gelene\u011fi \u201cPrusya Kral\u0131 B\u00fcy\u00fck Friedrich\u2019ten (II. Friedrich) sonra m\u0131 gelenek haline getirdiler\u201d diye soruyu \u00e7e\u015fitlendirebiliriz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Ayd\u0131nlanmac\u0131 bir despot olan II. Friedrich\u2019in de \u201cgizli M\u00fcsl\u00fcman\u201d oldu\u011fu s\u0131kl\u0131kla dillendiriliyordu. Ayn\u0131 \u015fey h\u00e2l\u00e2 Goethe i\u00e7in de s\u00f6z konusu edilmemekte midir?<\/p>\n

7) Nitekim yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bu gelene\u011fin Friedrich\u2019le ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, \u00e7\u00fcnk\u00fc 1700\u2019lerin hemen ba\u015f\u0131nda Erlangen\u2019da bas\u0131lan doktora tezlerinin davetiyelerinde \u201cbesmele\u201d yer alm\u0131\u015f. En az\u0131ndan \u00fc\u00e7 farkl\u0131 doktora tezinin davetiyesinde s\u00f6z konusu ibare (Arap\u00e7a harflerle) kullan\u0131lm\u0131\u015f. Dolay\u0131s\u0131yla bunun II. Friedrich zaman\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olmas\u0131 da m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7\u00fcnk\u00fc II. Friedrich 1740 y\u0131l\u0131nda kral tac\u0131 giymi\u015f ve 1786\u2019da vefat etmi\u015f.<\/p>\n

8) Peki, s\u00f6z konusu ibare neden Arap harflerle yaz\u0131lm\u0131\u015f? Bu tamamen dekanlar\u0131n, matbaalar\u0131n ve o g\u00fcnlerde pek reva\u00e7ta olan Ayd\u0131nlanma d\u00fc\u015f\u00fcncesinin (b\u00fct\u00fcn dinlere mesafeli olma, hepsinin ayn\u0131 \u00f6zleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesi ki \u00fcnl\u00fc Alman Ayd\u0131nlanmac\u0131s\u0131 ve yazar\u0131 Ephraim Lessing\u2019in \u201cBilge Nathan\u201d adl\u0131 hik\u00e2yesi \u00fcnl\u00fcd\u00fcr) bir etkisi oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor. Arap harflerine \u00f6zel bir anlam y\u00fcklenirse, o zaman Yunan ve \u0130brani harflerini de ayn\u0131 anlamda de\u011ferlendirmek gerekir.<\/p>\n

9) S\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fc: O d\u00f6nemde uygulanan bir gelenek, tesad\u00fcfen Kant\u2019\u0131n doktora tezine denk gelmi\u015f. Ba\u015fka bir anlam\u0131 yok.<\/p>\n

San\u0131r\u0131z konu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Neredeyse bundan alt\u0131 ay \u00f6nce zek\u00e2s\u0131yla beni her zaman \u015fa\u015f\u0131rtm\u0131\u015f olan sevgili T\u00fclin Rezaki\u2019nin bir sorusuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Sorusu \u015f\u00f6yleydi: \u201cHocam, sosyal medyada bir g\u00f6rsel \u00e7ok d\u00f6n\u00fcyor. Kant\u2019\u0131n doktora tezinin kapa\u011f\u0131nda \u2018bismillah\u2019 yaz\u0131yormu\u015f; do\u011fru olma ihtimali yoktur diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bir de size soray\u0131m dedim.\u201d Gel g\u00f6r ki \u015fu ak\u0131ll\u0131 telefonlar insana bazen oyun da oynayabiliyorlar. Mesaj\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":681,"featured_media":28537,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[222],"tags":[3935,3937,3936,3934],"class_list":["post-28535","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarih","tag-besmele","tag-goethe","tag-ii-friedrich","tag-immanuel-kant"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t