Yer\u2019in olu\u015fumu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 4,5 milyar y\u0131l \u00f6ncesine denk d\u00fc\u015fer. G\u00fcne\u015f sistemi ve gezegenlerin olu\u015fumuna d\u00f6n\u00fck yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda Yer\u2019in ilk olu\u015fum d\u00f6neminde olduk\u00e7a s\u0131cak oldu\u011fu ve atmosferinin de bulunmad\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Yer\u2019in bu devri; \u00e7e\u015fitli b\u00fcy\u00fckl\u00fckte g\u00f6kta\u015flar\u0131n\u0131n \u00e7arpmas\u0131 ve volkanik faaliyetler soncunca karbon dioksit ve azot gaz\u0131 gibi gazlar\u0131n serbest kald\u0131\u011f\u0131, suyun buhar olarak atmosferde bulunma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011fu bir d\u00f6nemdir.<\/p>\n Bu d\u00f6nemde ilkel atmosfer olu\u015fumun ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Dev \u00e7arp\u0131\u015fma hipotezi de bu d\u00f6nem i\u00e7in \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu hipotezde; Yer\u2019in olu\u015fumundan y\u00fcz milyon y\u0131l kadar sonra, Mars ebatlar\u0131na yak\u0131n bir g\u00f6kcisminin Yer\u2019e \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck miktarda malzemenin etrafa sa\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Sa\u00e7\u0131lan bu malzemelerden de Ay olu\u015fmu\u015ftur. Bu \u00e7arp\u0131\u015fmalar okyanuslar\u0131 bir veya birden \u00e7ok defa tamamen buharla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f olabilir.\u00a0 Yer\u2019in bu d\u00f6nemine jeolojik bir zaman olarak \u201cHadean zaman\u0131\u201d denir. Hadean s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc Yunan mitolojisindeki yeralt\u0131 tanr\u0131s\u0131 Hades\u2019ten gelir ve Yer\u2019in ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki \u201ccehennem\u201d ko\u015fullar\u0131n\u0131 anlatmak i\u00e7in se\u00e7ilmi\u015ftir.<\/p>\n Hadean d\u00f6nemi a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 3,8 milyar y\u0131l \u00f6nce sona ermi\u015f ve canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ve evrimle\u015fmesi i\u00e7in \u015fartlar olgunla\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015flayan bu yeni jeolojik d\u00f6neme ise Arkean zaman\u0131 denilir. Arkean\u2019\u0131n kelime anlam\u0131 ise ba\u015flang\u0131\u00e7t\u0131r. Yer\u2019de yepyeni bir d\u00f6nem ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nemde okyanuslarda siyanobakterilerin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 s\u00f6z konusudur. Siyanobakteriler kendilerinden sonra gelecek canl\u0131lar\u0131n evrile\u015fmesi ve \u00e7e\u015fitlenmesi i\u00e7in uygun \u015fartlar\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacaklard\u0131r.<\/p>\n Hadean\u2019\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru veya Arkean\u2019\u0131n ba\u015flar\u0131nda ilk k\u0131tasal sert kabuklar olu\u015fmaya ba\u015flayacakt\u0131r. Ancak bu d\u00f6nemde yer y\u00fczeyi yine de olduk\u00e7a s\u0131cak ve Yer volkanik olarak olduk\u00e7a aktif durumdad\u0131r. Arkean ba\u015flang\u0131c\u0131nda ilkel bir atmosfer olu\u015fumu tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat bu atmosfer bildi\u011fimiz atmosfere hi\u00e7 benzemez. En \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi hen\u00fcz oksijen bar\u0131nd\u0131rmay\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Oksijen bulunmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in atmosferde oksijen (O2<\/sub>) ve ozon (O3<\/sub>) gazlar\u0131 da bulunmaz. Serbest oksijen gaz\u0131 bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan solunum m\u00fcmk\u00fcn olamaz. Ayr\u0131ca ozon olmad\u0131\u011f\u0131ndan da y\u00fcksek miktarda enerji i\u00e7eren mor \u00f6tesi (UV) \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n yer y\u00fczeyine ula\u015fmas\u0131 engellenemez. Bu iki nedenden \u00f6t\u00fcr\u00fc su ortam\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda bildi\u011fimiz anlamda ya\u015fam\u0131n olu\u015fabilmesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak bu d\u00f6nemde siyanobakteriler olu\u015fmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Siyanobakteriler milyonlarca y\u0131l i\u00e7erisinde atmosferdeki oksijen d\u00fczeyini art\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n Oksijenlenme s\u00fcreci<\/strong><\/p>\n Arkean d\u00f6nemiyle birlikte hem atmosferdeki oksijen miktar\u0131 art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015f hem de canl\u0131l\u0131k evrimle\u015ferek \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu yeni zaman g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar be\u015f farkl\u0131 a\u015fama ge\u00e7irmi\u015ftir. Birinci a\u015fama 3,85 ile 2,45 milyar y\u0131llar\u0131 aras\u0131na tarihlenir. Bu d\u00f6nemin ba\u015f\u0131nda atmosferde neredeyse hi\u00e7 oksijenin yoktur. \u0130kinci a\u015fama 2,45-1,85\u200amilyar y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapsar. Bu d\u00f6nemde oksijenin k\u0131smi bas\u0131nc\u0131 0,02 ve 0,04\u200a atmosfer (atm) aral\u0131\u011f\u0131na kadar \u00e7\u0131kabilmi\u015ftir. S\u0131\u011f okyanus sular\u0131 oksijenlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu d\u00f6nem i\u00e7erisinde yer alan ve 2,35 milyar y\u0131l civar\u0131na denk gelen b\u00fcy\u00fck oksijenlenme olay\u0131 s\u00f6z konusudur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc a\u015fama 1,85-0,85 milyar y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 kapsar. Bu a\u015fmada ikinci a\u015famaya g\u00f6re oksijen d\u00fczeylerinde pek bir de\u011fi\u015fiklik olmam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat okyanus y\u00fczeylerinin \u00e7o\u011funlu\u011fu oksijenlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc a\u015fama 850-540 milyon y\u0131l aral\u0131\u011f\u0131 kapsar. Bu a\u015famada oksijen d\u00fczeyi 0,2\u200a atm de\u011ferinin alt\u0131na inmemi\u015ftir. Be\u015finci a\u015fama ise 540 milyon y\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar gelen d\u00f6nemi kapsamaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemin i\u00e7inde yer alan Karbonifer d\u00f6nemde oksijen d\u00fczeyi 0,3 atm d\u00fczeyine kadar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. D\u00f6nem i\u00e7erisinde derin okyanus sular\u0131n\u0131n da k\u0131sa jeolojik d\u00f6nemler i\u00e7erisinde oksijenlenmesi s\u00f6z konusu olmu\u015ftur.<\/p>\n Not: Bu konuda daha geni\u015f bilgi U\u011fur Y\u0131ld\u0131r\u0131m\u2019\u0131n Bilim ve Gelecek<\/em>\u2019in \u00e7\u0131kacak olan Eyl\u00fcl say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan yaz\u0131s\u0131nda bulunabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Evrende ve d\u00fcnyam\u0131zda hi\u00e7bir \u015fey ayn\u0131 bi\u00e7imde kalmaz. Madde, galaksiler, y\u0131ld\u0131zlar, y\u0131ld\u0131z sistemleri, gezegenler ve gezegenlerin bile\u015fenleri s\u00fcrekli bir evrimle\u015fme s\u00fcrecinden ge\u00e7er. Atmosfer de bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda de\u011fildir elbette. Oksijensiz d\u00f6nem\u00a0 Yer\u2019in olu\u015fumu a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 4,5 milyar y\u0131l \u00f6ncesine denk d\u00fc\u015fer. G\u00fcne\u015f sistemi ve gezegenlerin olu\u015fumuna d\u00f6n\u00fck yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda Yer\u2019in ilk olu\u015fum d\u00f6neminde olduk\u00e7a s\u0131cak oldu\u011fu […]<\/p>\n","protected":false},"author":608,"featured_media":28721,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[3976,249,3974,3975,1127,3977],"class_list":["post-28720","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-arkean-zamani","tag-atmosfer","tag-atmosferin-evrimi","tag-hadean-zamani","tag-oksijen","tag-siyanobakteriler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/2-10-300x225.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/3-10-300x225.jpg\")