{"id":28859,"date":"2018-08-30T06:00:06","date_gmt":"2018-08-30T03:00:06","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=28859"},"modified":"2019-06-18T12:08:27","modified_gmt":"2019-06-18T09:08:27","slug":"turklerde-at-ve-savas-sanati-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/08\/30\/turklerde-at-ve-savas-sanati-1","title":{"rendered":"T\u00fcrklerde at ve sava\u015f sanat\u0131 – 1"},"content":{"rendered":"

\u201cTarihin kay\u0131tlar\u0131, zaman\u0131n \u00fcr\u00fcnleri yok olup gitmez. Bunlar yeniden tarihin o g\u00f6rkemli sahnesinde yerlerini alabilmek, i\u00e7erdikleri de\u011ferleri sunabilmek i\u00e7in sab\u0131rla ke\u015ffedilme anlar\u0131n\u0131 beklerler\u2026\u201d<\/em><\/p>\n

Bundan on y\u0131l kadar \u00f6nce Frankfurt bitpazar\u0131nda ilgin\u00e7 bir kitapla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131m, Asiatische Reiterspiele<\/em> (Asya\u2019da At \u00dcst\u00fcnde Oynanan Oyunlar), yazar\u0131 Carl Diem (Karl Diyem olarak okunur). Carl Diem, d\u00fcnya spor tarihi konusunda da uzman bir isim. Kitapl\u0131\u011f\u0131mda spor tarihi konusunda bir ba\u015fvuru kitab\u0131 olan Weltgeschichte des Sports<\/em> (Sporun D\u00fcnya Tarihi) iki cilt halinde durmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu kitab\u0131 bitpazar\u0131ndan edindikten sonra onu k\u0131smen okumu\u015f ve e\u011fer zaman elverirse \u00e7evirmek i\u00e7in kitapl\u0131\u011f\u0131m\u0131n bir k\u00f6\u015fesine koymu\u015ftum (ne g\u00fczel bir terim \u201celvermek\u201d). \u0130leriki haftalarda bu kitaptan da s\u00f6z edece\u011fim, ama itiraf etmeliyim ki s\u0131k\u0131 bir aramaya ra\u011fmen kitab\u0131 hen\u00fcz kitapl\u0131\u011f\u0131mda bulamad\u0131m.<\/p>\n

Bu arada birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce \u00c7in felsefesinin toplumsal temellerine ili\u015fkin bir ara\u015ft\u0131rmaya giri\u015fmi\u015ftim. Bu ara\u015ft\u0131rma esnas\u0131nda \u00c7in tarihi konusunda sayg\u0131n bir isim olan Wolfram Eberhard\u2019\u0131n Geschichte Chinas, Von den Anfaengen zur Gegenwart<\/em> (\u00c7in Tarihi) adl\u0131 klasik eserinde \u015fu c\u00fcmlelerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131mda \u00e7ok \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m: \u201cSan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131n aksine T\u00fcrkler, \u00e7ok erken bir zamanda s\u00fcvari birlikleri olu\u015fturmu\u015flard\u0131 ve sonradan (M\u00d6 5. y\u00fczy\u0131lda) \u00c7in\u2019de etkin olan sava\u015f a\u011falar\u0131n\u0131n hizmetinde sava\u015facaklard\u0131.\u201d<\/p>\n

\"\"
\u00c7in tarihi uzman\u0131 Alman Sinolog ve etnolog Prof. Wolfram Eberhard.<\/figcaption><\/figure>\n

Birden kafamda \u015fim\u015fekler \u00e7akm\u0131\u015ft\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bundan birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce S\u00fcmerlerle ilgili yapt\u0131\u011f\u0131m ara\u015ft\u0131rmada, onlar\u0131n at olgusuyla neredeyse hi\u00e7 kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131klar\u0131na \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015ft\u0131m. Oysa bir\u00e7ok insan, amat\u00f6r tarih\u00e7i ve hatta baz\u0131 sayg\u0131n isimler, y\u0131llard\u0131r S\u00fcmerlerin T\u00fcrk k\u00f6kenli olduklar\u0131na dair iddialarda bulunmaktad\u0131rlar. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ama ger\u00e7ek: insanl\u0131k tarihinin en eski metinleri olan S\u00fcmer tabletlerinde neredeyse attan hi\u00e7 s\u00f6z edilmiyordu. Metinlerde (tabletlerde) s\u0131kl\u0131kla e\u015fek ge\u00e7iyordu; ya da \u201cda\u011fl\u0131k b\u00f6lgesinin e\u015fe\u011fi\u201d (asl\u0131nda at demek isteniyor) ibaresi vard\u0131 ama do\u011frudan at ne toplumsal hayatta ne de sava\u015fta yer al\u0131yordu.<\/p>\n

Ayr\u0131ca S\u00fcmerler, kom\u015fu halklar taraf\u0131ndan \u201ck\u0131v\u0131rc\u0131k ve kara kafal\u0131\u201d olarak nitelendiriliyordu. Orta Asya\u2019dan gelen T\u00fcrklerse ne k\u0131v\u0131rc\u0131k sa\u00e7l\u0131 ne de esmerdi. Fakat bu konuyu \u015fimdilik keselim, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu sorun bir ba\u015fka yaz\u0131n\u0131n konusudur\u2026<\/p>\n

Dolay\u0131s\u0131yla b\u00fct\u00fcn bu bilgiler ve sorular beni at olgusunu daha derinlemesine ara\u015ft\u0131rmaya sevk etti.<\/p>\n

Son bir y\u0131ldan bu yana bu konuda birka\u00e7 kitap, bir\u00e7ok metin ve inceleme okumu\u015ftum. Bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 yabanc\u0131 biliminsanlar\u0131na aitti ama \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 da sayg\u0131n T\u00fcrk tarih\u00e7ilerinin ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n yazd\u0131klar\u0131yd\u0131. At meselesini, daha do\u011frusu T\u00fcrklerle at\u0131n ili\u015fkisini kavrayabilmek i\u00e7in hurafelere de\u011fil, ger\u00e7eklere bakmak gerekiyordu. T\u00fcrkler s\u00f6z konusu olunca da g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi gereken alan, T\u00fcrk kavimlerle kap\u0131 kom\u015fu olan \u00c7inlilerin, daha do\u011frusu bir\u00e7ok tarihsel metinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi T\u00fcrk- \u00c7in ili\u015fkisinin tarihiydi.<\/p>\n

\u015eimdi yeniden \u00c7in tarihine d\u00f6nelim\u2026<\/p>\n

\u00c7in tarihinde d\u00f6neme\u00e7ler<\/strong><\/p>\n

19.y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan bu yana (tarih\u00e7ili\u011fin ve arkeolojinin ivme kazand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem) \u00c7in tarihinin en eski d\u00f6nemlerini inceleyen tarih\u00e7ileri ve uzmanlar\u0131 en \u00e7ok s\u0131k\u0131nt\u0131ya sokan sorun, M\u00d6 3. biny\u0131llara ait herhangi bir kesin kayd\u0131n olmamas\u0131yd\u0131. Fakat yaz\u0131l\u0131\u015f tarihi (i\u00e7erdi\u011fi bilgiler de\u011fil, fakat kayda ge\u00e7me tarihi) M\u00d6 5. y\u00fczy\u0131l olan bir\u00e7ok \u00c7in belgesinde, felsefi ve edebi metinlerde eski d\u00f6neme ait yar\u0131-fantastik bilgiler yer almaktad\u0131r. Bu bilgilerin daha geriye gidememesinin esas nedeni, \u00c7in\u2019in M\u00d6 221 y\u0131l\u0131nda despot bir h\u00fck\u00fcmdar taraf\u0131ndan bir \u00e7at\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirilmesinin ard\u0131ndan eskiyi anlatan b\u00fct\u00fcn metinlerin (sadece tar\u0131m ve m\u00fchendislik konulu olanlar hari\u00e7) yak\u0131lm\u0131\u015f (metinleri yakmayan ayd\u0131nlar ise idama mahkum edilmi\u015fti) olmas\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla, elde herhangi bir kay\u0131t olmay\u0131nca Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar da eski \u00c7in\u2019e ili\u015fkin bir\u00e7ok bilginin hurafe oldu\u011funda \u0131srar etmi\u015ftir.<\/p>\n

\"\"
Shang Hanedan\u0131 h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131ndan Kral Tang.<\/figcaption><\/figure>\n

Ne zamana kadar? Ta ki talih \u00c7inlilerin y\u00fcz\u00fcne g\u00fclene kadar\u2026<\/p>\n

Bundan y\u00fcz 30 y\u0131l \u00f6nce (1898) s\u0131tma hastal\u0131\u011f\u0131na yakalanan Pekin \u00dcniversitesi rekt\u00f6r\u00fc Wang Yirong, o d\u00f6nemde yayg\u0131n olan bir gelenekten hareketle, k\u00f6t\u00fc ruhlar\u0131 kovmak i\u00e7in ilac\u0131na katmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc bir hayvan kemi\u011fi fosilini sat\u0131n alabilmek i\u00e7in eczanenin birine ba\u015fvurur. \u00c7in\u2019de her b\u00fcy\u00fck eczanede bulunabilen bu fosillere \u201cejderha kemi\u011fi\u201d deniyormu\u015f. Profes\u00f6r Wang, fosilin \u00fczerinde bir tak\u0131m i\u015faretler g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcnde, bunun eski bir \u00c7in yaz\u0131s\u0131 oldu\u011funu hemen anlam\u0131\u015f. \u00c7\u00fcnk\u00fc Profes\u00f6r Wang, ayn\u0131 zamanda bir eski \u00c7in yaz\u0131s\u0131 uzman\u0131ym\u0131\u015f. \u0130yile\u015ftikten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra arkeolog arkada\u015flar\u0131yla birlikte fosillerin bulundu\u011fu Anyang (eskiden Yin) k\u00f6y\u00fcn\u00fc ziyaret etmi\u015f ve \u00fczerinde yaz\u0131 ve i\u015faretler bulunan y\u00fczlerce kemik fosilleriyle Pekin\u2019e d\u00f6nm\u00fc\u015f. Bu ke\u015fif, sadece tam 70 y\u0131l s\u00fcrecek olan yeni bir kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n de\u011fil, ay\u0131n zamanda modern \u00c7in arkeolojisinin de temellerini atm\u0131\u015f.(1)<\/p>\n

Nitekim 1928-1937 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar, ba\u015fka \u00f6nemli bulgular da ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131.(2) Ancak bal\u0131\u011f\u0131n b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 1976 y\u0131l\u0131nda a\u011fa girecekti: bir demir yolu in\u015faat\u0131 s\u0131ras\u0131nda i\u015f\u00e7iler, tarih yaz\u0131m\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirecek \u00f6nemli bir kal\u0131nt\u0131y\u0131, Shang Hanedan\u0131\u2019n\u0131n (M\u00d6 1700-1100) ba\u015fkenti olan Yan\u2019\u0131 (sonradan Yinxu) ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131.<\/p>\n

B\u00f6ylece biliminsanlar\u0131, \u00c7inli metinlerde yer verilen ama kan\u0131tlanamayan bir\u00e7ok bilgiyi (hanedanlar, krallar, mezarlar, paralar, metinler, k\u0131ymetli e\u015fyalar, dini ve toplumsal gelenek ve uygulamalar\u0131 a\u00e7\u0131klayan belge ve bulgular vb.) do\u011frulatabilmi\u015flerdi.<\/p>\n

\"\"
Ge\u00e7 Shang Hanedan\u0131 krallar\u0131ndan Wu Ding d\u00f6neminden kalma \u00fczerinde yaz\u0131 ve i\u015faretler bulunan kemiklere bir \u00f6rnek.<\/figcaption><\/figure>\n

En \u00f6nemli soru \u015fuydu: mademki Shang Hanedan\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7ekti, o halde onlar nas\u0131l ve kim taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131lm\u0131\u015flard\u0131?<\/p>\n

Bat\u0131l\u0131lara g\u00f6re \u00c7in tarihi, Chou Hanedan\u0131yla ba\u015flar ve ge\u00e7mi\u015fi tahminen M\u00d6 1000\u2019li y\u0131llara kadar gider. Bu bilgilere ili\u015fin kay\u0131tlar vard\u0131r ve bilgiler neredeyse kesindir. Ancak Shang Hanedan\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kesinle\u015ftirilince, o zaman kay\u0131tlarda ad\u0131 ge\u00e7en efsanevi h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n (Sar\u0131 H\u00fck\u00fcmdar vb.)(3) ve Konf\u00fc\u00e7y\u00fcs taraf\u0131ndan \u00f6vg\u00fcyle bahsedilen ve her \u015feyin d\u00fczg\u00fcn, yolunda ve y\u00f6r\u00fcngesinde oldu\u011fu alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n da ger\u00e7ek olmas\u0131 gerekirdi. Bu sorun bizi \u00c7in \u00fctopyalar\u0131na kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fcr ki bu da bir ba\u015fka yaz\u0131n\u0131n konusudur\u2026<\/p>\n

Shang Hanedan\u0131\u2019n\u0131n \u00f6mr\u00fc M\u00d6 1750\u2019den 1050\u2019e kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc.(4) Bat\u0131da yer alan Choular (Eberhard ve di\u011fer \u00f6nemli tarih\u00e7iler, bunlar\u0131n T\u00fcrk ve Tibetli kavimlerden olu\u015ftuklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir) vasal olarak ba\u011fl\u0131 olduklar\u0131 Shang Hanedan\u0131\u2019n\u0131 y\u0131karak kendi hanedanlar\u0131n\u0131 kurmu\u015flard\u0131r.(5) \u201cChoular\u201d adlar\u0131n\u0131 Ch\u2019in Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n eteklerindeki ovadan almaktad\u0131rlar.(6)<\/p>\n

B\u00f6ylece \u201chakiki\u201d \u00c7in tarihi de (feodal imparatorlu\u011fun ilk n\u00fcvesi) ba\u015flam\u0131\u015f oluyordu.<\/p>\n

Choular\u0131, Shang Hanedan\u0131\u2019ndan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc k\u0131lan \u00fc\u00e7 \u00f6zellikleri vard\u0131:<\/p>\n

1) Toplumsal d\u00fczen a\u00e7\u0131s\u0131ndan medeni Shangl\u0131lar, hen\u00fcz ataerkil bir toplumsal konuma ge\u00e7ememi\u015flerdi. Kat\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f \u00e7oban Choular ise \u00f6nlerine \u00e7\u0131kan her \u015feyi y\u0131karak yeni bir d\u00fczen kurma motivasyonuna sahiplerdi. Shang Hanedan\u0131 \u00c7in\u2019de y\u00fcksek bir k\u00fclt\u00fcr yaratm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ncelmi\u015f g\u00f6rg\u00fc kurallar\u0131, yaz\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc, konu\u015fma adab\u0131, l\u00fcks t\u00fcketim ve ya\u015fam tarz\u0131, k\u00fclt\u00fcr ve sanat etkinlikleri ve kelime hazinesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Choulara \u00f6nemli bir birikim devretmi\u015fti. Shangl\u0131larla Choular\u0131n ili\u015fkisini k\u0131smen \u0130ran\u2019\u0131 fetheden Araplar\u0131n durumuna benzetebiliriz.(7)<\/p>\n

2) Tar\u0131m \u00fcretiminin bir ifadesi olan animist-\u015famanist bir din anlay\u0131\u015f\u0131na sahip Shangl\u0131lar\u0131n tanr\u0131s\u0131, bitkilerin g\u00f6vermesini sa\u011flayan bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l bir tanr\u0131yd\u0131; buna kar\u015f\u0131n Choular\u0131n tanr\u0131s\u0131 ise her \u015feyi belirleyen \u201cadil\u201d G\u00f6k Tanr\u0131s\u0131\u2019yd\u0131.<\/p>\n

3) Kentlere s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f, olduk\u00e7a uygarla\u015fm\u0131\u015f Shangl\u0131lara kar\u015f\u0131n g\u00f6\u00e7ebe-\u00e7oban bir hayat s\u00fcren Chou sava\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131, esas olarak at \u00fcst\u00fcnde ve bozk\u0131rlarda \u015fekillenmi\u015fti. Neredeyse sava\u015f, onlar\u0131n kaderi haline gelmi\u015fti. Yerle\u015fik hayat\u0131n gere\u011fi olan tar\u0131mla u\u011fra\u015fm\u0131yor, sabit bir yerde ya\u015fam\u0131yorlard\u0131. Bunda ku\u015fkusuz al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n da rol\u00fc vard\u0131r, ancak esas neden bat\u0131dan gelen kavimlerin s\u00fcrekli bask\u0131, sald\u0131r\u0131 ve tazyikidir ki bu y\u00fczden onlar do\u011fuya do\u011fru, verimli b\u00f6lge ve topraklara do\u011fru hareket etmekteydiler. Sava\u015fta Choular \u00fcst\u00fcn \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar tarihte at olgusuyla en \u00e7ok ha\u015f\u0131r ne\u015fir olan kavimlerin ba\u015f\u0131nda geliyorlard\u0131. H\u0131zl\u0131 hareket ediyor ve hareketli bir sava\u015f takti\u011fi uyguluyorlard\u0131.<\/p>\n

\"\"
Choular tarihte at olgusuyla en \u00e7ok ha\u015f\u0131r ne\u015fir olan kavimlerin ba\u015f\u0131nda geliyorlard\u0131.<\/figcaption><\/figure>\n

Ger\u00e7i Shang Hanedan\u0131 d\u00f6nemine ait mezarlardan da g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi, \u00c7in\u2019de at ve at arabas\u0131 biliniyordu, bunlar sava\u015flarda da kullan\u0131l\u0131yordu ama hen\u00fcz o tarihlerde Mezopotamya ve M\u0131s\u0131r\u2019da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ve sava\u015flar\u0131n kaderini belirledi\u011fi kadar yayg\u0131n de\u011fildi. Bunlar\u0131n sava\u015fta etkin ve b\u00fct\u00fcn \u00c7in\u2019de yayg\u0131n olarak kullan\u0131labilmesi i\u00e7in aradan bir be\u015f y\u00fcz y\u0131l\u0131n daha ge\u00e7mesi gerekliydi.<\/p>\n

Ger\u00e7i \u00c7in uzman\u0131 Eberhard, Shang d\u00f6neminde kullan\u0131lan at arabalar\u0131n\u0131n men\u015feinin de, daha do\u011frusu bunlar\u0131n Bat\u0131 Asya\u2019dan \u00c7in topraklar\u0131na ula\u015fmas\u0131n\u0131n da T\u00fcrk kavimler taraf\u0131ndan sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmektedir; ve kan\u0131t olarak da \u015funu ileri s\u00fcrmektedir: \u201cO d\u00f6nemlerde \u00c7in\u2019de yayg\u0131n bir at \u00fcretiminden bahsetmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi. \u00c7inlilerin kulland\u0131klar\u0131 iyi atlar T\u00fcrk kavimlerden, Mo\u011fol ve Tibetlilerden temin edilmektedir.\u201d(8)<\/p>\n

\u00c7in\u2019e kendi yeti\u015ftirdikleri atlar\u0131yla h\u0131zl\u0131 hareket kabiliyetine sahip \u00e7oban kavimler, tarihte bir\u00e7ok fetih\u00e7i kavmin ba\u015f\u0131na geldi\u011fi gibi, k\u0131sa bir s\u00fcre sonra daha y\u00fcksek bir k\u00fclt\u00fcrel birikime sahip olan yenilmi\u015f kavmin k\u00fclt\u00fcr\u00fc taraf\u0131ndan asimile edilmi\u015flerdir. Zamanla Choular, Shang Hanedan\u0131\u2019n\u0131n uygulad\u0131\u011f\u0131 bir\u00e7ok kural\u0131 de\u011fi\u015ftirecek (\u00f6zellikle dini t\u00f6renler ve uygulamalar) ama ayn\u0131 zamanda bir\u00e7ok kural\u0131 da (esas olarak devlet y\u00f6netme sanat\u0131) oldu\u011fu gibi devam ettirecekti.\u00a0 Kurduklar\u0131 askeri garnizonlara s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalm\u0131\u015flar, etraflar\u0131 yerli halkla \u00e7evrilmi\u015fti. Birka\u00e7 y\u00fcz y\u0131l sonra onlar da kuzeyden gelen ba\u015fka kavimler taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131lacak, \u00c7in\u2019de sava\u015f a\u011falar\u0131n\u0131n \u00f6nemi artacak ve feodal beylikler \u00f6ne \u00e7\u0131kacak sonra da en az be\u015f y\u00fcz y\u0131l s\u00fcrecek olan \u201cSava\u015fan Devletler D\u00f6nemi\u201d ba\u015flayacakt\u0131. Bu arada her devlet ve beylik, b\u00fct\u00fcn \u00fclke sath\u0131nda etkin olabilmek i\u00e7in T\u00fcrk ve Mo\u011fol k\u00f6kenli sava\u015f\u00e7\u0131 birlikler (s\u00fcvariler) istihdam edecekti.\"\"<\/p>\n

Sava\u015f arabas\u0131 ve at \u00fcst\u00fcnde sava\u015fma sanat\u0131 k\u0131smen biliniyordu, ancak T\u00fcrk kavimlere \u00f6zg\u00fc olan yeni bir sava\u015f sanat\u0131 devreye girmi\u015fti: kendi i\u00e7inde disiplinli, belli bir strateji ve takti\u011fe ba\u011fl\u0131 hareket eden s\u00fcvariler; d\u00f6rtnala ko\u015fan, hendek ve engeller \u00fczerinden atlayan, ba\u015fka hayvanlarla \u00e7arp\u0131\u015fmaktan korkmayan, d\u0131\u015f g\u00fcr\u00fclt\u00fcden \u00fcrkmeyen ve sahibinin komutas\u0131nda h\u0131zla hareket etmeye devam eden at\u0131n \u00fczerinde d\u00f6nerek yana kayarak ok f\u0131rlatma sanat\u0131 yeniydi ve bir\u00e7ok alanda ve d\u00f6nemde sava\u015f\u0131n kaderini belirler hale gelmi\u015fti. \u00c7in\u2019in b\u00fct\u00fcn b\u00f6lgelerine yay\u0131lan s\u00fcvari birlikleriyle birlikte, s\u00fcvarilerin giyim-ku\u015fam\u0131 da de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131; en \u00f6nemlisi de sava\u015flar daha h\u0131zl\u0131, daha kesin sonu\u00e7 al\u0131c\u0131 hale gelmi\u015fti. Bunun yan\u0131 s\u0131ra sava\u015flar\u0131n yo\u011funlu\u011fu ve sava\u015fa kat\u0131lan profesyonellerin say\u0131s\u0131nda ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir art\u0131\u015f g\u00f6zlemlenmi\u015fti. Dizginin, gemin, \u00fczenginin ke\u015ffi ise bir ba\u015fka olgudur ve birbirine ba\u011fl\u0131 olmakla birlikte birbirinden \u00e7ok uzak ve farkl\u0131 d\u00f6nemlerin ke\u015ffidir.<\/p>\n

\u015eimdi bu durumda at olgusuna, T\u00fcrklerin atla olan ili\u015fkisine bakmam\u0131zda yarar var.<\/p>\n

Ama bunu da gelecek hafta inceleyece\u011fiz.<\/p>\n

Dipnotlar<\/strong><\/p>\n

1) K.C Chang, Die Beginnings of Chinese Civilization<\/em>, Foreign Language Teaching and Research Presse, Beijing, 2011; http:\/\/german.china.org.cn\/travel\/traveltips\/txt\/2006-10\/17\/content_2266499.htm (12.03.2018)<\/p>\n

2) Kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda bulunan Profes\u00f6r Li Chi, b\u00f6lgede 100\u2019e yak\u0131n tun\u00e7 nesne, 25 bin civar\u0131nda eski yaz\u0131 i\u00e7eren kemik par\u00e7alar\u0131 bulmu\u015ftu. Ayn\u0131 zamanda Shang Hanedan\u0131 d\u00f6neminde uygulanan dini t\u00f6renlere, insan kurban etme geleneklerine dair bir\u00e7ok bilgiyi de g\u00fcn \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Ne yaz\u0131k ki kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \u00c7in-Japon sava\u015f\u0131 nedeniyle devam ettirilememi\u015fti. Bunun i\u00e7in yeniden \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin kurulmas\u0131 beklenmi\u015ftir. Bkz. Tim Murray, Milestones in Archaeology: A Chronological Encyclopedia<\/em>, ABC-CL\u0130O, California, 2007 s.389; K.C Chang, Die Beginnings of Chinese Civilization, <\/em>Ayn\u0131 yerde.<\/p>\n

3) Antony Christie, Chinesische Mythologie<\/em>, E. Vollmer Ver., Wiesaden, 1968, s.16.<\/p>\n

4) \u201cShangl\u0131lar\u201d kendilerini bu terimle anmazlard\u0131, onlar kendilerine \u201cYin\u201d derlerdi ki bu terim sonradan Choular taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.[4] Bug\u00fcn bile \u00c7incede \u201cshang\u201d t\u00fcccar anlam\u0131na gelmektedir. San\u0131r\u0131z Choular\u0131n bunu, \u201ckendi \u00e7\u0131karlar\u0131na d\u00fc\u015fk\u00fcn\u201d, \u201c\u00e7\u0131karc\u0131\u201d belki de \u201cg\u00fcvenilmez\u201d ve \u201chilek\u00e2r\u201d anlam\u0131nda kullanm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n

5) Chou Hanedan\u0131n\u0131 olu\u015fturan kral ailesi T\u00fcrk k\u00f6kenli olmakla birlikte saflar\u0131nda bir\u00e7ok farkl\u0131 kavimden (Mo\u011fol ve Tibet) sava\u015f\u00e7\u0131 da bar\u0131nd\u0131r\u0131yordu. Baz\u0131 kaynaklar Choular\u0131n Shang Hanedan\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olduklar\u0131n\u0131 iddia etmekle birlikte buna ili\u015fkin sa\u011flam kan\u0131tlar ileri s\u00fcrememektedirler. Peter Opitz, ise san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi Choular\u0131n hi\u00e7bir zaman Shang Hanedan\u0131na ba\u011f\u0131ml\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrmektedir, Chinesisches Altertum<\/em>, s.18; bkz. Wolfgang Eberhard, Geschichte Chinas<\/em>, s. 28; Die Weltgeschichte<\/em>, Bd.1, s.709.<\/p>\n

6) Peter J. Opitz, Chinesisches Altertum und konfuzianische Klassik, List Verlag, M\u00fcnchen, 1968<\/em>, s.18.<\/p>\n

7) Bkz. Opitz, Age<\/em>, s.18.<\/p>\n

8) W. Eberhard, Geschichte Chinas<\/em>, Kr\u00f6ner Verlag, Stuttgart, 1971, s.58.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cTarihin kay\u0131tlar\u0131, zaman\u0131n \u00fcr\u00fcnleri yok olup gitmez. Bunlar yeniden tarihin o g\u00f6rkemli sahnesinde yerlerini alabilmek, i\u00e7erdikleri de\u011ferleri sunabilmek i\u00e7in sab\u0131rla ke\u015ffedilme anlar\u0131n\u0131 beklerler\u2026\u201d Bundan on y\u0131l kadar \u00f6nce Frankfurt bitpazar\u0131nda ilgin\u00e7 bir kitapla kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015ft\u0131m, Asiatische Reiterspiele (Asya\u2019da At \u00dcst\u00fcnde Oynanan Oyunlar), yazar\u0131 Carl Diem (Karl Diyem olarak okunur). Carl Diem, d\u00fcnya spor tarihi konusunda da […]<\/p>\n","protected":false},"author":681,"featured_media":28861,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[222],"tags":[3998,3994,3993,3996,3997,3995],"class_list":["post-28859","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-tarih","tag-choular","tag-cin-tarihi","tag-eski-turklerde-atcilik","tag-prof-wang-yirong","tag-shang-hanedani","tag-wolfram-eberhard"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t