\u015eehirler t\u0131pk\u0131 modern t\u0131bb\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7lar gibi. Her g\u00fcn doz doz al\u0131rs\u0131n\u0131z, yava\u015f yava\u015f sizi de\u011fi\u015ftirir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fehir bir ila\u00e7 kadar bedeninizin derinliklerine n\u00fcfuz edebilir. \u00dczerinizdeki etkisi hem fizyolojik hem de psikolojik olabilir. Do\u011fru ilac\u0131 kullan\u0131rsan\u0131z sizi iyi eder, yanl\u0131\u015f ila\u00e7 ise size asla iyi gelmez. Ebette herkesin derdi farkl\u0131, belki her derde derman olacak bir ila\u00e7 yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil ama herkese iyi gelecek bir \u015fehir in\u015fa etmek m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Peki, b\u00f6yle bir \u015fehrin in\u015fas\u0131 i\u00e7in yaln\u0131zca \u00e7ok iyi binalar, kentsel planlama ve hizmet a\u011f\u0131 yeterli midir? Yoksa ba\u015fka unsurlar\u0131 da g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak m\u0131 gerekir? Jonathan F. P. Rose \u201cThe Well-Tempered City\u201dde i\u015fte bu sorunu inceliyor.<\/p>\n
Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan 2016\u2019da yay\u0131nlanan1<\/sup> verilere g\u00f6re ayn\u0131 y\u0131l itibariyle d\u00fcnya n\u00fcfusunun y\u00fczde 54,5\u2019i kentsel alanlarda ya\u015f\u0131yor. 2030 y\u0131l\u0131nda bu oran\u0131n y\u00fczde 60\u2019a varaca\u011f\u0131 ve her \u00fc\u00e7 ki\u015fiden birinin n\u00fcfusun en az yar\u0131m milyon oldu\u011fu \u015fehirlerde ya\u015fayaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Durum b\u00f6yleyken elbette gelecekte \u015fehirlerin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fi kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. Rose kitapta konuyu incelemeye tarihteki ilk \u015fehirlerden ba\u015fl\u0131yor. \u015eehirlerin y\u00fckseli\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fc\u015f hik\u00e2yelerini anlat\u0131rken bunlara neden olan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u015fehirleri i\u00e7in de \u00f6nem ta\u015f\u0131yan sosyal yap\u0131 ve ili\u015fkiler a\u011f\u0131, \u015fehir planlamas\u0131, inanc\u0131n \u015fehirdeki hem fiziki hem de ruhsal konumu ve \u015fehrin y\u00f6netimi gibi konulara de\u011finiyor.<\/p>\n Tarihten ders \u00e7\u0131karmak kritik \u00f6nem ta\u015f\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kentsel planlamada al\u0131nan yanl\u0131\u015f kararlar\u0131n hem ekonomik hem de fiziksel a\u00e7\u0131dan etkisi b\u00fcy\u00fck oluyor. Rose\u2019un kitapta payla\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu \u00f6rneklerden biri ekonomik etkinin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne seriyor. \u015e\u00f6yle ki; ABD\u2019de \u00f6zel ara\u00e7 kullan\u0131m\u0131na dayal\u0131 kentsel yap\u0131la\u015fma ve \u015fehirlerdeki park ve bah\u00e7elerin yetersiz olmas\u0131 halk\u0131n g\u00fcnl\u00fck y\u00fcr\u00fcme mesafesini ortalama 366 m gibi sa\u011fl\u0131ks\u0131z bir seviyeye \u00e7ekiyor. Hareketsizlik obezitenin ba\u015fl\u0131ca nedenleri aras\u0131nda say\u0131l\u0131rken, bug\u00fcn y\u00fczde 60\u2019\u0131 \u00e7ok kilolu ya da obez olan ABD halk\u0131n\u0131n, obezite ile ilgili tedavilerinin \u00fclkenin sa\u011fl\u0131k giderlerine y\u00fck\u00fc her y\u0131l 190 milyon dolar\u0131 buluyor.<\/p>\n Peki, \u015fehir planlamas\u0131nda al\u0131nm\u0131\u015f yanl\u0131\u015f kararlar d\u00fczeltilemiyor mu? Disiplinler aras\u0131 bir yakla\u015f\u0131m, cesaret ve kolektif bilin\u00e7 ile yanl\u0131\u015flar\u0131 d\u00fczeltmek m\u00fcmk\u00fcn oluyor. Rose\u2019un kitapta yer verdi\u011fi projelerden biri bu ba\u011flamda ger\u00e7ekten ilham verici. G\u00fcney Kore\u2019nin Seul \u015fehrinden ge\u00e7en Cheonggyecheon nehri, 1960\u2019larda artan ara\u00e7 trafi\u011fini rahatlatmak i\u00e7in kapat\u0131larak yol haline getiriliyor ve 1976\u2019da k\u00f6pr\u00fc ile \u00fczerine otoban ilave ediliyor. 2003 y\u0131l\u0131nda, Hongik \u00dcniversitesi Kentsel Planlama B\u00f6l\u00fcm\u00fc profes\u00f6rlerinden Kee Yeon Hwang\u2019in \u00f6nerisi \u00fczerine radikal bir kararla nehir yata\u011f\u0131na yap\u0131lan otoban ve yollar kald\u0131r\u0131l\u0131yor, nehir canland\u0131r\u0131l\u0131yor ve b\u00f6lge yayala\u015ft\u0131r\u0131l\u0131yor. Kald\u0131r\u0131lan yollar \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere trafi\u011finin k\u00f6t\u00fcle\u015fmesine neden olmuyor. Prof. Hwang bunu \u201cBraess Paradox\u201d ile a\u00e7\u0131kl\u0131yor: Kullan\u0131c\u0131 baz\u0131nda optimize edilmi\u015f bir sistemin (trafi\u011fin) kapasitesi artt\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda (yeni yollar eklendi\u011finde) bu beklenildi\u011fi gibi sistemi rahatlatmaz aksine k\u00f6t\u00fcle\u015ftirir. Cheonggyecheon nehrinin canland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u015fehrin o b\u00f6lgesindeki \u0131s\u0131 adas\u0131 etkisini azalt\u0131yor, biyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fi canland\u0131r\u0131yor, araba odakl\u0131 \u015fehir planlamas\u0131n\u0131 insan odakl\u0131 hale getiriyor ve \u015fehrin ya\u015fam kalitesini art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Rose\u2019a g\u00f6re \u015fehirlerin do\u011fal felaketler kar\u015f\u0131s\u0131nda, bu felaketin etkilerini absorbe edip h\u0131zla adapte olabilme \u00f6zellikleri do\u011fa ile b\u00fct\u00fcnle\u015ftikleri oranda art\u0131yor. \u015eehirlerdeki bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmde, ye\u015fil binalar ve ye\u015fil kentle\u015fme \u00f6nemli rol oynuyor. Rose\u2019a g\u00f6re \u015fehirleri daha da g\u00fc\u00e7l\u00fc ve adapte olabilir k\u0131lmak i\u00e7in su, kanalizasyon ve elektrik a\u011flar\u0131n\u0131 \u00e7ift y\u00f6nl\u00fc bilgi ak\u0131\u015f sistemleri ile entegre etmek gerekiyor. Bu, kaynaklar\u0131n verimli kullan\u0131m\u0131 sa\u011flarken s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fini de art\u0131r\u0131yor.<\/p>\n Rose insano\u011flunun evrimsel ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n sosyal yetilerinden, yard\u0131mla\u015fma ve grup zek\u00e2s\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlat\u0131yor ve bu nedenle yayg\u0131n sosyal a\u011flara sahip kom\u00fcnitelerin \u015fehrin geli\u015fimine, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirli\u011fine ve insanlar\u0131n mutlulu\u011funa b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 belirtiyor. Rose\u2019un sosyal yap\u0131n\u0131n \u00f6zellikleri ve bunlar\u0131n etkilerine dair s\u0131ralad\u0131klar\u0131 aras\u0131ndan en ilgi \u00e7ekenlerden biri \u201ckar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven\u201d konusu. Yazar\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bilgilere g\u00f6re, sosyal yap\u0131da insanlar aras\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven artt\u0131k\u00e7a ekonomik i\u015fbirlikleri, performans ve refah art\u0131yor. \u00d6rne\u011fin; kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvenin y\u00fcksek oldu\u011fu \u0130sve\u00e7, Norve\u00e7, Almanya gibi \u00fclkelerde genel refah seviyesinin de y\u00fcksek oldu\u011fu g\u00f6zlemlenirken; Nijerya, Filipinler, Peru gibi kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcvenin \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu \u00fclkelerde genel refah seviyesinin de d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n Rose kitapta Amerikal\u0131 edebiyat ele\u015ftirmeni Kenneth Burke\u2019nin \u015fu s\u00f6z\u00fcn\u00fc payla\u015f\u0131yor: \u201c\u0130nsanlar uyumsuz bir uyumlulu\u011fa uyum sa\u011flayarak uyumsuzla\u015fm\u0131\u015f olabilirler.\u201d Bug\u00fcn pek \u00e7o\u011fumuz, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z uyumsuzluklar b\u00fct\u00fcn\u00fc \u015fehirlerde uyumsuz insanlara d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olabiliriz. Ancak bunlar\u0131n fark\u0131na varabilmek i\u00e7in \u00f6ncelikle \u201cThe Well-Tempered City\u201dde Jonathan F.P Rose\u2019un anlatt\u0131klar\u0131na kulak verebilir ve her birimiz \u015fehri ve hayat\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye bir yerden ba\u015flayabiliriz.<\/p>\n The Well-Tempered City<\/strong><\/p>\n -What Modern Science, Ancient Civilizations, and Human Nature Teach Us About the Future of Urban Life, <\/strong>Jonathan F. P. Rose, Harper Collins, 2017, 480 s.<\/strong><\/p>\n Dipnot<\/strong><\/p>\n 1) Birle\u015fmi\u015f Milletler Ekonomik ve Sosyal \u0130\u015fler Departman\u0131 N\u00fcfus B\u00f6l\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan 2016 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan \u201cD\u00fcnya \u015eehirleri 2016\u201d Veri Kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131. http:\/\/www.un.org\/en\/development\/desa\/population\/publications\/pdf\/urbanization\/the_worlds_cities_in_2016_data_booklet.pdf<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u015eehirler t\u0131pk\u0131 modern t\u0131bb\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 ila\u00e7lar gibi. Her g\u00fcn doz doz al\u0131rs\u0131n\u0131z, yava\u015f yava\u015f sizi de\u011fi\u015ftirir. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015fehir bir ila\u00e7 kadar bedeninizin derinliklerine n\u00fcfuz edebilir. \u00dczerinizdeki etkisi hem fizyolojik hem de psikolojik olabilir. Do\u011fru ilac\u0131 kullan\u0131rsan\u0131z sizi iyi eder, yanl\u0131\u015f ila\u00e7 ise size asla iyi gelmez. Ebette herkesin derdi farkl\u0131, belki her derde derman olacak […]<\/p>\n","protected":false},"author":876,"featured_media":28976,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3980,38],"tags":[4005,210,1585],"class_list":["post-28975","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-175-sayi","category-dergi-sayilari","tag-iyi-sehir-kurabilmek","tag-kitap","tag-sehir"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t