{"id":29342,"date":"2018-09-16T05:15:56","date_gmt":"2018-09-16T02:15:56","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=29342"},"modified":"2018-09-16T07:16:11","modified_gmt":"2018-09-16T04:16:11","slug":"sempanzeler-neden-konusamaz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/09\/16\/sempanzeler-neden-konusamaz","title":{"rendered":"\u015eempanzeler neden konu\u015famaz?"},"content":{"rendered":"

Hepimiz biliriz ki papa\u011fanlar konu\u015fur. Hatta baz\u0131 insanlar fillerin, foklar\u0131n veya balinalar\u0131n konu\u015fma seslerini taklit etti\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Peki, neden en yak\u0131n primat akrabalar\u0131m\u0131z bizim gibi konu\u015fam\u0131yor? Yeni ara\u015ft\u0131rmam\u0131z, gerekli ses anatomisine sahip olduklar\u0131n\u0131 ancak onu kullanacak beyin g\u00fcc\u00fcne sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n

Biliminsanlar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca bu olay\u0131 anlamak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterdiler. Baz\u0131lar\u0131, insan olmayan primatlar\u0131n, bizim yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z gibi benzer sesleri \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in do\u011fru bi\u00e7imlenmi\u015f v\u00fccut b\u00f6l\u00fcmlerine sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ve insan konu\u015fmas\u0131n\u0131n ses \u00e7\u0131karma organlar\u0131m\u0131z de\u011fi\u015ftikten sonra evrildi\u011finid\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Fakat kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar g\u00f6sterdi ki g\u0131rtla\u011f\u0131n ve ses yolunun bi\u00e7im ve i\u015flevi, insanlar d\u00e2hil, bir\u00e7ok primat t\u00fcr\u00fc aras\u0131nda \u00e7ok benzerdir.<\/p>\n

Bu da i\u015faret ediyor ki, primat ses yolu \u201ckonu\u015fmaya haz\u0131r\u201d fakat bir\u00e7ok t\u00fcr\u00fcn insan konu\u015fmas\u0131n\u0131 kapsayan karma\u015f\u0131k sesleri \u00e7\u0131karmay\u0131 kontrol edecek beyin kontrol\u00fc yok. Charles Darwin\u2019in 1871\u2019de yazd\u0131\u011f\u0131kan\u0131tlar\u0131 incelerken de g\u00f6r\u00fcyoruz: \u201chi\u00e7 ku\u015fkusuz beyin bu kadar \u00f6nemli olmam\u0131\u015ft\u0131\u201d.<\/p>\n

\u0130ngiltere AngliaRuskin\u00dcniversitesi\u2019nden JacobDunn, <\/em>New YorkStonyBrook \u00dcniversitesi\u2019nden JeroenSmaers\u2019la birlikte her bir primat\u0131n yapabildi\u011fi de\u011fi\u015fik bir dizi seslenmeler aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi ve beyin yap\u0131lar\u0131n\u0131 inceliyor. \u00d6rne\u011fin, \u015fempanzeler ve bonobolar yakla\u015f\u0131k 40 tane kullan\u0131rken, Golden Potto\u2019lar\u0131n (bir primat t\u00fcr\u00fc \u00e7.n.) sadece iki de\u011fi\u015fik ses kulland\u0131klar\u0131n\u0131 kaydetmi\u015fler.<\/p>\n

\u00d6zellikle beynin iki \u00f6zelli\u011fine odaklanan \u00e7al\u0131\u015fma, Frontiers in Neuroscience<\/em>\u2019da (Zihinbilimde \u00d6nc\u00fcler) yay\u0131mland\u0131. Bunlar, davran\u0131\u015f \u00fczerindeki istemli hareketleri y\u00f6neten kortikal birle\u015fme alanlar\u0131 ve ses \u00fcretiminden sorumlu kaslar\u0131n zihinsel kontrol\u00fcnde evrimle\u015fmi\u015f beyink\u00f6k\u00fc \u00e7ekirdekleriydi. Kortikal birle\u015fme alanlar\u0131 neokortekst i\u00e7inde bulunur ve primatlar\u0131n karma\u015f\u0131k davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n temelinde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen \u00fcst-seviye beyin fonksiyonlar\u0131nda anahtard\u0131r.<\/p>\n

Sonu\u00e7lar primatlar\u0131n kortikal birle\u015fme alanlar\u0131 ve ses repertuvarlar\u0131n\u0131n boyutlar\u0131 aras\u0131nda pozitif bir korelasyona i\u015faret ediyor. Basit\u00e7e s\u00f6ylenirse, daha geni\u015f kortikal birle\u015fme alanlar\u0131na sahip olan primatlar daha fazla ses yapabilme e\u011filimindedirler. Fakat ilgi \u00e7ekici bi\u00e7imde, bir primat\u0131n ses repertuar\u0131 beynin toplam b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ba\u011fl\u0131 de\u011fildir, sadece bu \u00f6zel alanlar\u0131n g\u00f6receli boyutlar\u0131yla ilgilidir.<\/p>\n

\"\"
G\u00f6receli kortikal birle\u015fme alanlar\u0131 olan beyin, anla\u015f\u0131l\u0131yor ki primatlar\u0131n ses repertuarlar\u0131n\u0131n derecesini belirliyor. (BruceBlaus\/WikimediaCommons)<\/figcaption><\/figure>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, \u015fempanzelerin di\u011fer primatlardan daha b\u00fcy\u00fck bir hipologsal \u00e7ekirdeklerinin yan\u0131s\u0131ra \u00f6zellikle geni\u015f kortikal birle\u015fme alanlar\u0131 oldu\u011funu buldular. Hipologsal \u00e7ekirdek, dilin kaslar\u0131n\u0131 kontrol eden kafatas\u0131 sinirleriyle ili\u015fkilidir. Bu da g\u00f6steriyor ki en yak\u0131n primat akrabam\u0131z\u0131n, di\u011fer primatlara g\u00f6re dili \u00fczerinde, daha iyi ve daha fazla istemli kontrol\u00fc olabilir.<\/p>\n

Ses \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve beyin yap\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkinin do\u011fas\u0131n\u0131 anlayarak, nihai olarak atalar\u0131m\u0131z\u0131n konu\u015fmas\u0131na yol veren karma\u015f\u0131k sesli ileti\u015fimin evrimindeki etkenleri a\u00e7\u0131klamay\u0131 \u00fcmit edebiliriz.<\/p>\n

Konu\u015fman\u0131n evrimi<\/strong><\/p>\n

Konu\u015fman\u0131n k\u00f6kenleri uzun s\u00fcredir tart\u0131\u015f\u0131l\u0131yor. The\u00a0Socie\u0301te\u0301 de Linguistique de Paris\u00a01866\u2019da konu hakk\u0131nda daha fazla ara\u015ft\u0131rmaya, \u00e7ok fazla bilimsel olmad\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle, me\u015fhur bir yasak getirmi\u015fti. Fakat son birka\u00e7 on y\u0131lda di\u011fer t\u00fcrlerde ileti\u015fim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, fosiller ve daha g\u00fcncel olarak genetikten olu\u015fan geni\u015f bir kan\u0131t \u00e7e\u015fitlili\u011fi sayesinde \u00e7ok yol kat edildi.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rma, \u201cvervet\u201d maymunlar\u0131 gibi baz\u0131 primat t\u00fcrlerinin (insan dilinde anlambilim diyebilece\u011fimiz) \u015feyleri etiketlemek i\u00e7in \u201ckelimeler\u201d kulland\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Hatta baz\u0131 t\u00fcrler sesleri basit (s\u00f6zdizimi diyebilece\u011fimiz \u015feylere) \u201cc\u00fcmlelere\u201d d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyor. Bu bize dilin erken evrimi ve milyonlarca y\u0131l \u00f6nce bu t\u00fcrlerle ortak atalar\u0131m\u0131zda h\u00e2lihaz\u0131rda mevcut olabilecek dil unsurlar\u0131 hakk\u0131nda bir\u00e7ok \u015fey anlatabilir.<\/p>\n

Fosil kay\u0131tlar\u0131 bir i\u00e7g\u00f6r\u00fc de sa\u011flayabilir. Konu\u015fman\u0131n kendisi fosille\u015fmez, dolay\u0131s\u0131yla ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar yok olmu\u015f insan t\u00fcrleri iskeletlerinde dolayl\u0131 kan\u0131tlar arad\u0131lar. \u00d6rne\u011fin baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar hiyoid kemi\u011finin (ses yolundaki tek kemik) pozisyonunun ve \u015feklinin bize konu\u015fman\u0131n k\u00f6kenleri hakk\u0131nda bir \u015feyler sunabilece\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131lar.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde di\u011ferleri de (g\u00f6\u011f\u00fcs kafesini sinir sistemine ba\u011flayan) g\u00f6\u011f\u00fcs kanal\u0131 \u00e7ap\u0131n\u0131n veya (sinirlerin i\u00e7erisinden dile uzand\u0131\u011f\u0131) dilalt\u0131 kanal\u0131n\u0131n bize nefes almayla veya konu\u015fman\u0131n \u00fcretimiyle alakal\u0131 bir \u015feyler anlatabilece\u011fini tart\u0131\u015ft\u0131. Orta kulaktaki ince kemiklerin \u015fekli ve \u00f6l\u00e7\u00fcleri de belki konu\u015fman\u0131n alg\u0131lanmas\u0131yla ilgili bir \u015feyler anlatabilirdi. Fakat genel olarak fosil kay\u0131tlar herhangi bir g\u00fc\u00e7l\u00fc sonu\u00e7 \u00e7\u0131karabilmek i\u00e7in olduk\u00e7a s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Nihayetinde, insanlar\u0131n ve di\u011fer t\u00fcrlerin geneti\u011fini kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak konu\u015fman\u0131n k\u00f6kenleriyle ilgili ayd\u0131nlat\u0131c\u0131 bilgiler kazand\u0131rd\u0131. \u00c7ok\u00e7a konu\u015fulan, konu\u015fmayla ilgili oldu\u011fu anla\u015f\u0131lan gen, FOXP2\u2019dir. Bu genin mutasyona u\u011framas\u0131,geni\u015f-\u00f6l\u00e7ekli dil eksikliklerine ve kompleks a\u011f\u0131z hareketlerini \u00f6\u011frenmede ve \u00fcretmede zorluklara yol a\u00e7ar.<\/p>\n

\"\"
Anthropoid primat Aegyptopithecuszeuxis\u2019in kafatas\u0131n\u0131n buradaki yeniden-yap\u0131m\u0131, bu t\u00fcr\u00fcn i\u00e7 kula\u011f\u0131n\u0131n (semicircularcanal ) neye benzemi\u015f olabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Ne yaz\u0131k ki biliminsanlar\u0131 onlar\u0131 konu\u015fman\u0131n evrimi hakk\u0131nda bilgilendirecek yeterli fosil ke\u015ffedemediler. (PennState\/Flickr)<\/figcaption><\/figure>\n

Uzun s\u00fcre insandaki FOXP2 geninin DNA dizilimindeki de\u011fi\u015fimin, konu\u015fmay\u0131 kullanabilme kabiliyetimizle alakal\u0131 \u00f6zg\u00fcl bir karakter oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Fakat g\u00fcncel \u00e7al\u0131\u015fmalar bu mutasyonlar\u0131n baz\u0131 yok olmu\u015f insan akrabalar\u0131m\u0131zda da oldu\u011funu ve bu gendeki de\u011fi\u015fimlerin (ve belkide dilin kendisinin) d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden \u00e7ok daha eski olabilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Yokolmu\u015f t\u00fcrlerin \u00e7ok daha eski DNA dizilimleri gibi teknolojik yenilikler ve dilin nerobiyolojisi hakk\u0131nda artan bilgi, daha ileri ad\u0131mlar\u0131 sa\u011fl\u0131yor. Fakat bu tart\u0131\u015fmal\u0131 ve karma\u015f\u0131k alan\u0131n gelece\u011fi geni\u015f \u00f6l\u00e7ekli, disiplinleraras\u0131 i\u015fbirli\u011fine dayanacak gibi. Bu t\u00fcr kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, karakter \u00f6zelliklerini bir dizi t\u00fcr aras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak gibi, Darwin taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015f ilksel ara\u00e7lard\u0131. \u015e\u00fcphe yok ki bu gibi \u00e7al\u0131\u015fmalar davran\u0131\u015f\u0131m\u0131z\u0131n bu inan\u0131lmaz boyutunun evrimi hakk\u0131nda \u00f6nemli bilgiler kazanmam\u0131z\u0131 sa\u011flamay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrecek.<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/p>\n

1) https:\/\/www.sapiens.org\/language\/primate-speech\/?utm_source=SAPIENS.org+Subscribers&utm_campaign=a4992672ef-Email+Blast+12.22.2017_COPY_01&utm_medium=email&utm_term=0_18b7e41cd8-a4992672ef-227287127<\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Hepimiz biliriz ki papa\u011fanlar konu\u015fur. Hatta baz\u0131 insanlar fillerin, foklar\u0131n veya balinalar\u0131n konu\u015fma seslerini taklit etti\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Peki, neden en yak\u0131n primat akrabalar\u0131m\u0131z bizim gibi konu\u015fam\u0131yor? Yeni ara\u015ft\u0131rmam\u0131z, gerekli ses anatomisine sahip olduklar\u0131n\u0131 ancak onu kullanacak beyin g\u00fcc\u00fcne sahip olmad\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koyuyor. Biliminsanlar\u0131 y\u00fczy\u0131llar boyunca bu olay\u0131 anlamak i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6sterdiler. Baz\u0131lar\u0131, insan olmayan primatlar\u0131n, […]<\/p>\n","protected":false},"author":673,"featured_media":29343,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,32],"tags":[4063,4064,644,554],"class_list":["post-29342","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-evrim","tag-dilin-evrimi","tag-foxp2-geni","tag-primatlar","tag-sempanze"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t