{"id":29382,"date":"2018-09-14T09:34:51","date_gmt":"2018-09-14T06:34:51","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=29382"},"modified":"2018-09-17T20:28:43","modified_gmt":"2018-09-17T17:28:43","slug":"evrenle-soylesiler-13-bir-notronla-soylesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/09\/14\/evrenle-soylesiler-13-bir-notronla-soylesi","title":{"rendered":"Evrenle s\u00f6yle\u015filer 13: Bir n\u00f6tronla s\u00f6yle\u015fi"},"content":{"rendered":"

\u00c7eviren: Nal\u00e2n Mahsereci<\/strong><\/p>\n

– Tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131za memnun oldum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/strong>Ben de \u00f6yle.<\/p>\n

– S\u00f6yle\u015fiye kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Rica ederim, ama sizi uyarmak zorunday\u0131m, sadece 15 dakikam var. Daha sonra benim i\u00e7in uzatmalar ba\u015flayacak, buradan bir an \u00f6nce ayr\u0131lmam gerekecek.<\/p>\n

– Sonras\u0131 i\u00e7in ne planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sorabilir miyim?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Buradan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra d\u00fczg\u00fcn bir \u00e7ekirdek arayaca\u011f\u0131m. Karbon ho\u015f olabilir; s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z karbon atomu maceralar\u0131ndan keyifle s\u00f6z ediyordu. Ya da oksijen ya da nitrojenin i\u00e7inde olmak\u2026 O zaman ger\u00e7ek bir gaz olurdum, \u00e7evrelerinde s\u0131\u00e7rard\u0131m ve epey bir yolculuk yapard\u0131m. H\u0131mm\u2026<\/p>\n

– Ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcn\u00fcz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bir metalin daha ho\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm; belki al\u00fcminyum ya da bak\u0131r.<\/p>\n

– Ni\u00e7in bir metal?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bilmiyorum, elektri\u011fi ta\u015f\u0131yorlar; elektronlar\u0131n s\u00fcrekli v\u0131z\u0131ldaya v\u0131z\u0131ldaya gitmelerini izlemek, \u00e7ok e\u011flenceli olurdu. Di\u011ferleri yorgun bir kaplumba\u011fa gibi milim milim ilerlerken, benim r\u00fczg\u00e2rdan daha h\u0131zl\u0131 oldu\u011fum anlat\u0131l\u0131rd\u0131. \u00dcst\u00fcne, metal atomlar\u0131 kristal diziler bi\u00e7imindedir. Bu size bir mek\u00e2n duygusu verir; nereye ait oldu\u011funuzu bilmek huzur getirir.<\/p>\n

– Ne demek istedi\u011finizi anl\u0131yorum\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Germanyum ilgin\u00e7 bir se\u00e7im olur.<\/p>\n

– Transist\u00f6r ve kat\u0131 durum \u00e7ipleri yapmakta kullanmak i\u00e7in mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, renkli televizyon ya da cep telefonunda sonlanabilirim. Silikon da m\u00fcmk\u00fcn, bu baz\u0131 ilgin\u00e7 yerler i\u00e7inde sonlanmak olacakt\u0131r.<\/p>\n

– Size ki\u015fisel bir \u015fey sorabilir miyim?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Elbette.<\/p>\n

– Sadece 15 dakika vaktiniz oldu\u011funu s\u00f6ylediniz, sonra \u00e7ekirde\u011fe kat\u0131lmak istiyorsunuz. Bu ortalama \u00f6mr\u00fcn\u00fcz\u00fc uzatacak m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, serbestken genellikle \u00fc\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 be\u015f yukar\u0131 15 dakikam vard\u0131r, daha sonra bir el bombas\u0131 gibi patlayarak par\u00e7alan\u0131r\u0131m.<\/p>\n

– Aman\u0131n\u2026 \u00c7ekirdek i\u00e7indeyken daha m\u0131 dayan\u0131kl\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Kesinlikle \u00f6yle.<\/p>\n

– Peki hangi atomu ye\u011flersiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bu zor bir karar, her birinin pozitif ve negatif yanlar\u0131 var. Benden \u00f6nce s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z hidrojen atomu gibi bir atoma kat\u0131lmak \u00fcst\u00fcne biraz d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcm; fakat kuantum mekani\u011fi \u00fczerine b\u00fct\u00fcn g\u00fcn ders vermeye ba\u015flarsa, bilemiyorum, \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 olmayan bir \u00f6n s\u0131rada tak\u0131l\u0131p kalabilirim.<\/p>\n

– Hidrojenin yaln\u0131zca bir proton ve elektronu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordum\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet ama ona kat\u0131l\u0131rsam, beni a\u011f\u0131rlad\u0131\u011f\u0131na memnun olmakla kalmaz; bu kat\u0131l\u0131m d\u00f6teryum atomuyla sonu\u00e7lan\u0131r. Sonra oksijenle a\u011f\u0131r suyu olu\u015fturmak i\u00e7in birle\u015febilir.<\/p>\n

– Neden a\u011f\u0131r su, a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 m\u0131 daha fazla?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 10 kadar daha fazla. Ama kimyasal olarak gene su gibi davran\u0131r.<\/p>\n

– Onu i\u00e7ebilir miyim?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bir yudum i\u00e7ecekseniz, tamam; ama sizin yerinizde olsam, dengeli bir diyeti onunla s\u00fcrd\u00fcrmezdim.<\/p>\n

– Neden?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Kimyasal reaksiyonlar a\u011f\u0131r su ile yava\u015f y\u00fcr\u00fcr; v\u00fccut kimyan\u0131z gerekti\u011fi gibi i\u015flemeyecektir; bunun ne anlama geldi\u011fini tahmin edersiniz.<\/p>\n

– Tabii.\u00a0 Az zaman\u0131m\u0131z kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark ettim, ba\u015fka bir soruya ge\u00e7elim mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>L\u00fctfen.<\/p>\n

– Baz\u0131 \u015feylere \u015fa\u015f\u0131r\u0131yorum, n\u00f6trino ile yapt\u0131\u011f\u0131m s\u00f6yle\u015fiyi okuma f\u0131rsat\u0131 bulmu\u015f muydunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>G\u00f6z atm\u0131\u015ft\u0131m.<\/p>\n

– O zaman n\u00f6trinonun sizin elektron ve protona, art\u0131 n\u00f6trinoya bozundu\u011funuz y\u00f6n\u00fcndeki a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 hat\u0131rlayacaks\u0131n\u0131z\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u0130\u015fte bu konu\u015fmaktan ka\u00e7\u0131nd\u0131\u011f\u0131m \u015fey.<\/p>\n

– Ama do\u011fru, de\u011fil mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Korkar\u0131m \u00f6yle.<\/p>\n

– Yani siz bir elektron, bir proton ve bir n\u00f6trinodan yap\u0131lm\u0131\u015fs\u0131n\u0131z, \u00f6yle mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Rutherford bu hatt\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc, ama bu her zaman do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n

– Peki, neden olu\u015fuyorsunuz ve bu par\u00e7alar nereden geliyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bir yukar\u0131, iki a\u015fa\u011f\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 kuarktan olu\u015fuyorum.<\/p>\n

– Bir yukar\u0131 kuark ve iki a\u015fa\u011f\u0131 kuark m\u0131 demek istediniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet, yukar\u0131 kuark protonun 2\/3 y\u00fck\u00fcne sahipken, a\u015fa\u011f\u0131 kuark protonun 1\/3 negatif y\u00fck\u00fcne sahiptir; bunlar\u0131 bir ve iki tane olarak birbirine ekledi\u011finizde, s\u0131f\u0131r elde edersiniz. N\u00f6tr olmam\u0131n nedeni budur.<\/p>\n

– \u0130simlerindeki yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131n\u0131n \u00f6zel bir anlam\u0131 var m\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hay\u0131r.<\/p>\n

– Yani \u00a0bozundu\u011funuzda\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Hi\u00e7bir zaman bozunma s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden ho\u015flanmad\u0131m, bana \u00e7\u00fcr\u00fcmeye ba\u015flam\u0131\u015f bir ya\u015fl\u0131 cesedini an\u0131msat\u0131yor. Ben s\u00f6z konusuyken, her \u015fey h\u0131zl\u0131 ve canl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

– Kusura bakmay\u0131n, ama par\u00e7aland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, di\u011fer par\u00e7ac\u0131klar nereden geliyor ve kuarklara ne oluyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Pek\u00e2l\u00e2, E=mc2<\/sup>\u2019yi biliyorsunuz\u2026<\/p>\n

– Evet, n\u00f6trino bunu bize anlatm\u0131\u015ft\u0131\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Yan\u0131t bu form\u00fclde. Par\u00e7ac\u0131klar olu\u015fturulur ve yok edilir, asl\u0131nda bu her zaman olur. Ben size, bir el bombas\u0131 gibi patlayarak par\u00e7alanaca\u011f\u0131m\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131mda, bu k\u00f6t\u00fc bir analoji olmu\u015ftu. Zaman\u0131m geldi\u011finde, bir noktada elektron ve n\u00f6trino ortaya \u00e7\u0131kar. Do\u011fa b\u00f6yle i\u015fler.<\/p>\n

– \u015eiddeti akla getiriyor.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Do\u011fa sizden daha \u015fiddetli olabilir.<\/p>\n

– Yaaa\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u00d6z\u00fcr dilerim, bazen kendimi k\u0131sa \u00e7\u00f6p\u00fc \u00e7ekmi\u015fim gibi hissediyorum. Ac\u0131s\u0131n\u0131 sizden \u00e7\u0131karmak istemedim. Belki sadece can\u0131m s\u0131k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

– Ne demek istediniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>N\u00f6tr olmak. Elektronlar k\u0131sa mesafe ko\u015fucusundan balerine kadar her \u015fey olabilir. Bir hafif elektrik alan, elektronlar\u0131 u\u00e7urarak Evren\u2019deki bir manyetik alana do\u011fru yollar; usta bir cerrah\u0131n eliyle, h\u0131zlar\u0131n\u0131 etkilemeksizin y\u00f6nlerini de\u011fi\u015ftirir. Protonlar, pozitif davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n g\u00fcc\u00fcyle, elektronlar\u0131 topluluk i\u00e7inde tutar, enerjik d\u00f6llerle geni\u015f bir aile olu\u015ftururlar.<\/p>\n

– Do\u011fru, ama \u00e7ekirdekcik n\u00f6tronsuz var olamaz\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Evet ama, biz ailedense gece yat\u0131s\u0131na gelmi\u015f konuk gibi hissederiz kendimizi. Proton say\u0131s\u0131 hangi element oldu\u011funu belirler; bizse tamamen konu d\u0131\u015f\u0131y\u0131z, sadece protonlar\u0131 birbirine yakla\u015fmaktan al\u0131koymak i\u00e7in oraday\u0131z.<\/p>\n

– Fakat n\u00f6tr olman\u0131n avantajlar\u0131 da var. Biliyorum ki,\u00a0 n\u00f6tronlar rutin olarak kullan\u0131lan ara\u015ft\u0131rma maddesidir, yap\u0131s\u0131 kontrol edilir, vb. Y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar, madde i\u00e7ine do\u011fru sizin ayak izlerinizi takip edemeyeceklerdir, yollar\u0131ndan sapt\u0131r\u0131lacaklar ya da hemen yakalanacaklard\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bu do\u011fru.<\/p>\n

– Bu bana bir \u015fey hat\u0131rlat\u0131yor\u2026 N\u00f6tronlar\u0131 anl\u0131yorum, ya da herhangi bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131, bir dalga gibi davranabiliyorlar ve\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Ben bir par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131m, ba\u015fka bir \u015fey de\u011fil\u2026<\/p>\n

– Pek\u00e2l\u00e2, par\u00e7ac\u0131klar\u0131n bazen dalga gibi davrand\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen dalga-par\u00e7ac\u0131k ikili\u011fi hakk\u0131nda bir \u015feyler okumu\u015ftum\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

– Cahilli\u011fi maskeleyen fantastik s\u00f6zc\u00fckler.<\/p>\n

– Bunu farkl\u0131 kitaplarda g\u00f6rd\u00fcm.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Dalga-par\u00e7ac\u0131k ikili\u011fi, \u00e7\u00fcr\u00fck bir cesettir; cahilli\u011fin karanl\u0131k g\u00fcnlerinde do\u011fdu; bir mumya gibi, zerreleri h\u00e2l\u00e2 korunuyor.<\/p>\n

– Bunu biraz a\u00e7\u0131klayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonunda, elektromanyetizmay\u0131 dalga adland\u0131rmas\u0131yla anlad\u0131n\u0131z. \u00d6rne\u011fin, \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131, radyo dalgalar\u0131 gibi, \u00f6ng\u00f6rd\u00fcn\u00fcz ve g\u00f6zlemlediniz.<\/p>\n

– Evet. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Dalgalar, par\u00e7ac\u0131k \u00f6zelliklerine sahiptir. \u00d6rne\u011fin, bula\u015f\u0131k y\u0131kar m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/p>\n

– Al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131m de\u011fildir, ama y\u0131kar\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Sabun k\u00f6p\u00fcklerinin, farkl\u0131 renkleri yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fczd\u00fcr. Renklerin k\u00f6keni, giri\u015fim dedi\u011finiz olaydan gelir; ki giri\u015fim, sizin modelinizde dalga benzeri do\u011fadan ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n

– Evet, belirli dalga boylar\u0131 i\u00e7in dalgalar birbirine eklenir, b\u00f6ylece renkleri g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz; fakat di\u011fer dalga boylar\u0131 i\u00e7in baz\u0131 dalgalar yok edilir.<\/em><\/strong><\/u><\/p>\n

– Bu do\u011fru, ayn\u0131 a\u00e7\u0131klama otoparklarda yerlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz ya\u011f lekelerini de kapsar, baz\u0131 ku\u015f t\u00fcyleri i\u00e7indeki renkleri de. B\u00fct\u00fcn renkleri i\u00e7eren beyaz \u0131\u015f\u0131kla ba\u015flad\u0131n\u0131z; fakat k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcn bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn i\u00e7indeki giri\u015fim, dalga boylar\u0131n\u0131n birbirine eklenmesini olanakl\u0131 k\u0131lar, k\u0131rm\u0131z\u0131 renk olu\u015fur; fakat di\u011fer renkler i\u00e7in kimi dalgalar birbirini yok eder. Biraz daha y\u00fcksekte, k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcn daha ince oldu\u011fu yerde, mavi dalga boyu birbirine eklenir, di\u011fer renkler i\u00e7in \u00f6teki dalgalar birbirini yok eder ve bu b\u00f6yle s\u00fcr\u00fcp gider. Dalgalar\u0131n eklendi\u011fi yere maksimum, dalgalar\u0131n birbirini yok etti\u011fi yere minimum deriz.<\/p>\n

– Anl\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>1927\u2019ye d\u00f6nersek, bu problem Davisson ve Germer ile ba\u015flad\u0131. Elektron \u0131\u015f\u0131nlar\u0131n\u0131 nikel kristalinin i\u00e7ine ate\u015flediler ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yans\u0131mas\u0131na bakt\u0131lar.<\/p>\n

– Bir s\u00fcrpriz var m\u0131yd\u0131?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Vard\u0131 demek zorunday\u0131m! Tek bir yans\u0131yan \u0131\u015f\u0131n bulmak yerine, farkl\u0131 a\u00e7\u0131larda yans\u0131yan \u00e7e\u015fitli \u0131\u015f\u0131nlar buldular. \u0130\u015fin \u00f6z\u00fc, maksimumlar\u0131 ve minimumlar\u0131 g\u00f6rd\u00fcler. Konuya d\u00f6nersek, sonu\u00e7lar sadece elektronlar\u0131n dalga oldu\u011funu ve maksimum ile minimumun da giri\u015fimin sonucu oldu\u011funu varsaymakla a\u00e7\u0131klanabilirdi. Bu nedenle, elektronlar\u0131n dalga gibi davranmas\u0131 gerekti\u011fi sonucuna ula\u015ft\u0131lar.<\/p>\n

– Yani, onlar dalgad\u0131r.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Hay\u0131r, onlar par\u00e7ac\u0131kt\u0131r. Ama o zamana geri d\u00f6nersek, h\u00e2l\u00e2 klasik mekani\u011fin ve dalga teorisinin kavramlar\u0131yla d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. \u00c7\u00f6z\u00fcm kuantum mekani\u011finde yat\u0131yor. 1926\u2019da Schr\u00f6dinger,\u00a0 \u015fimdilerde Schr\u00f6dinger denklemi denilen, kuantum mekani\u011finin teorik temelini \u00e7ok iyi ortaya koyan denklemi yay\u0131mlad\u0131. Hidrojen atomunun a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131, \u00f6bekli (kuantize) enerji seviyeleri hakk\u0131ndaki bilgiler, Schr\u00f6dinger denkleminden gelmektedir.<\/p>\n

– Fakat bu denklemin yay\u0131mlanmas\u0131n\u0131n tarihi, Davisson ve Germer\u2019den bir y\u0131l \u00f6ncesi.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, ama insanlar\u0131n Schr\u00f6dinger denkleminin ger\u00e7ekten ne anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamalar\u0131 biraz zaman ald\u0131. \u00d6nceleri Schr\u00f6dinger\u2019in kendisi bile baz\u0131 yanl\u0131\u015f kavray\u0131\u015flara sahipti.<\/p>\n

– Schr\u00f6dinger denkleminin Davisson ve Germer\u2019in sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayabildi\u011fini mi s\u00f6yl\u00fcyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet ve elektronlar par\u00e7ac\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fcler, dalga de\u011fil.<\/p>\n

– Fakat dalga gibi davran\u0131yorlar?..<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Par\u00e7ac\u0131k gibi davran\u0131yorlar. Par\u00e7ac\u0131klar, kuantum mekani\u011fine uyarlar, klasik mekani\u011fe de\u011fil. Hidrojenin s\u00f6ylediklerini hat\u0131rlay\u0131n, olaylar\u0131 kesin olarak \u00f6ng\u00f6remezsiniz. Yans\u0131m\u0131\u015f elektronlar\u0131n kesin y\u00f6n\u00fcn\u00fc tam olarak belirleyemezsiniz, sadece o ya da bu y\u00f6nde gitme olas\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilirsiniz. Schr\u00f6dinger denklemini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131zda, yans\u0131ma a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rebilirsiniz, bu size belirli a\u00e7\u0131lar\u0131n di\u011ferlerinden daha olas\u0131 oldu\u011funu s\u00f6yler.<\/p>\n

– Maksimumunu ve minimumunu almaya m\u0131 benziyor?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, fakat Schr\u00f6dinger denklemi taraf\u0131ndan \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyorlar ve denklemde, elektronlar\u0131n par\u00e7ac\u0131k oldu\u011fu varsay\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

– Yani par\u00e7ac\u0131k-dalga ikili\u011fi yok mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Do\u011fada yok. Ger\u00e7i, baz\u0131 kitaplar\u0131n\u0131zda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

– Bu bilgi, par\u00e7ac\u0131k gruplar\u0131n\u0131n dalga gibi davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemekle yan yana gelebilir mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, bir araya gelebilir, do\u011fru noktaya parmak bast\u0131n\u0131z.<\/p>\n

– Bize \u00f6rnek verebilecek misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Pek\u00e2l\u00e2, \u0131\u015f\u0131k iyi bir \u00f6rnektir. I\u015f\u0131k, foton denilen par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fur. Bununla birlikte, lo\u015f \u0131\u015f\u0131k bile, \u00e7ok say\u0131da fotondan olu\u015fur. Fotonlar hep birlikteyken dalga gibi davran\u0131rlar.<\/p>\n

– Anl\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bir \u015fey s\u00f6yleyece\u011fim, size biraz \u00f6nce kabal\u0131k yapt\u0131ysam kusura bakmay\u0131n\u2026<\/p>\n

– \u201cCahil olmak\u201d ve \u201c\u00e7\u00fcr\u00fcm\u00fc\u015f ceset\u201d \u015feklindeki ifadelerinizi mi kastediyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, bazen bilmedi\u011finiz \u015feyi \u00f6rtmek y\u00f6n\u00fcnde bir e\u011filiminiz oluyor. \u00c7\u00f6z\u00fclmemi\u015f problemler ve gizemler, bilimin yak\u0131t\u0131d\u0131r. Bunlar\u0131 gizlemeyin, bunlar\u0131n keyfini s\u00fcr\u00fcn.<\/p>\n

– \u00d6rne\u011fin?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u00d6rne\u011fin, baryon say\u0131s\u0131n\u0131n korunumu.<\/p>\n

– Nedir bu?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Baryonlar, g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvetleri hisseden par\u00e7ac\u0131klard\u0131r; \u00f6rne\u011fin, ben, protonlar ve kuarklar baryonuzdur; ama elektron ve n\u00f6trinolar baryon de\u011fildir.<\/p>\n

– Evet, anl\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Pek\u00e2l\u00e2 sizin kelimelerinizi kullan\u0131rsam, par\u00e7ac\u0131klar daha k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00fctleli (hafif) \u00a0par\u00e7ac\u0131klara bozunur.<\/p>\n

– Evet.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u00d6yleyse, \u00f6rne\u011fin ben niye bir n\u00f6trinoya ve belki bir \u00e7ift fotona bozunam\u0131yorum ya da \u00fc\u00e7 n\u00f6trinoya, vb.<\/p>\n

– Fakat bu olaylar olmuyor, de\u011fil mi?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Olmuyor.<\/p>\n

– Neden?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u0130lk\u00f6nce kimse bilmiyordu. Sizin fark etti\u011finiz gibi, ben bir baryonum; s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim di\u011fer par\u00e7ac\u0131klardan de\u011filim. Yani, bana baryon say\u0131s\u0131 olarak 1, di\u011fer par\u00e7ac\u0131klara baryon numaras\u0131 olarak 0 verdiniz; bu onlar\u0131n baryon olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemenin s\u00fcsl\u00fc bir yoluydu. Sonra, baryon say\u0131s\u0131n\u0131n herhangi bir bozunma olmadan korunmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylediniz.<\/p>\n

– Yani \u00fc\u00e7 n\u00f6trinoya bozunam\u0131yorsunuz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu baryon say\u0131s\u0131n\u0131n korunumunu \u00e7i\u011fnemek \u00a0olur.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, s\u00f6yledi\u011finiz do\u011frudur.<\/p>\n

\u00a0– Anl\u0131yorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Anl\u0131yor musunuz? Bozunman\u0131n neden ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fi hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikriniz yok; ama baryon numaras\u0131 korunumu diyerek hikmetli bir ifade \u00fcretti\u011finize g\u00f6re, bir \u015feyleri anlam\u0131\u015fs\u0131n\u0131z gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.<\/p>\n

– \u015eimdi anl\u0131yorum, ama nesneleri tan\u0131mlamak ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmak yararl\u0131 bir yoldur. Biz ayn\u0131 zamanda, \u00f6rne\u011fin y\u00fck\u00fcn korunumu ifadesini, elektronun neden fotona bozunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131r\u0131z..<\/em><\/strong><\/p>\n

– \u0130yi bir nokta, ama y\u00fck\u00fcn korunumunun teorik bir temeli oldu\u011fu kadar, g\u00f6zlemsel bir temeli de vard\u0131r.\u00a0 Bu elektrik ve manyetizman\u0131n temel denkleminden t\u00fcremi\u015ftir. Kusura bakmay\u0131n, biraz gerginim. Bir an evvel bir \u00e7ekirdek\u00e7i\u011fe yerle\u015fmeye gayret etmeliyim, g\u00fcnlerim say\u0131l\u0131.<\/p>\n

– Anl\u0131yorum, durdu\u011funuz i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler.<\/em><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00c7eviren: Nal\u00e2n Mahsereci – Tan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131za memnun oldum. \u00a0– Ben de \u00f6yle. – S\u00f6yle\u015fiye kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler. \u00a0– Rica ederim, ama sizi uyarmak zorunday\u0131m, sadece 15 dakikam var. Daha sonra benim i\u00e7in uzatmalar ba\u015flayacak, buradan bir an \u00f6nce ayr\u0131lmam gerekecek. – Sonras\u0131 i\u00e7in ne planlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 sorabilir miyim? \u00a0– Buradan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra d\u00fczg\u00fcn bir \u00e7ekirdek arayaca\u011f\u0131m. Karbon […]<\/p>\n","protected":false},"author":412,"featured_media":29385,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,2317,26],"tags":[4071,1132,3504,1533,1162],"class_list":["post-29382","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-evrenle-soylesiler","category-fizik","tag-agir-su","tag-atom","tag-atom-cekirdegi","tag-kuantum","tag-notron"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t