{"id":29442,"date":"2018-09-17T05:03:04","date_gmt":"2018-09-17T02:03:04","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=29442"},"modified":"2018-09-19T05:02:46","modified_gmt":"2018-09-19T02:02:46","slug":"evrim-surecinde-yasanan-6-kitlesel-yok-olus","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/09\/17\/evrim-surecinde-yasanan-6-kitlesel-yok-olus","title":{"rendered":"Evrim s\u00fcrecinde ya\u015fanan 5 kitlesel yok olu\u015f"},"content":{"rendered":"

Ordovisiyan-Sil\u00fcryan yok olu\u015fu<\/h3>\n

\"\"Ordovisiyan d\u00f6nemi sonunda, 443,5 milyon y\u0131l \u00f6nce, tarihin ikinci en b\u00fcy\u00fck toplu yok olu\u015fu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. T\u00fcm t\u00fcrlerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60-70\u2019inin yok oldu\u011fu Ordovisiyan-Sil\u00fcryan toplu yok olu\u015funun nedeni olarak atmosferik karbondioksit seviyesinin d\u00fc\u015fmesi g\u00f6sterilir ve \u00f6zellikle denizel ya\u015fam formlar\u0131 ciddi olarak etkilenmi\u015flerdir. Karbondioksitin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f nedeni olarak, volkanik aktivite ya da gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 patlamas\u0131 nedeniyle ozon tabakas\u0131n\u0131n zarar g\u00f6rmesi gibi tezler bulunmaktad\u0131r.<\/p>\n

Ge\u00e7 Devoniyen kitlesel yok olu\u015fu<\/h3>\n
\"\"
Ge\u00e7 Devoniyen d\u00f6neminde ya\u015fam\u0131\u015f olan Dunkleosteus’un z\u0131rhl\u0131 kafas\u0131n\u0131n fosili.(2)<\/figcaption><\/figure>\n

375 milyon y\u0131l \u00f6nce canl\u0131 t\u00fcrlerinin y\u00fczde 75 kadar\u0131n\u0131n yok oldu\u011fu Ge\u00e7 Devoniyen kitlesel yok olu\u015funun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Asl\u0131nda tek ba\u015f\u0131na keskin bir olay olmayan bu yok olu\u015fta \u00e7ok etkenli pek \u00e7ok yok olma olay\u0131 pe\u015f pe\u015fe devam etmi\u015ftir ve tam s\u00fcresi belirlenememi\u015ftir. Bu s\u00fcre\u00e7teki yok olu\u015f olaylar\u0131 genel olarak denizel ya\u015fam formlar\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. K\u00fcresel so\u011fuma ve okyanuslardaki volkanik aktivitelerin neden oldu\u011fu okyanus anoksisi (okyanuslardaki oksijenin t\u00fckenmesi) ve deniz seviyesi de\u011fi\u015fimlerinden kaynakland\u0131\u011f\u0131na dair teoriler bulunmaktad\u0131r. Baz\u0131 istatistiksel \u00e7al\u0131\u015fmalar, yok olu\u015f h\u0131z\u0131n\u0131n artmas\u0131ndan \u00e7ok, t\u00fcrle\u015fme h\u0131z\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe dikkat \u00e7eker.<\/p>\n

Trias-Jura kitlesel yok olu\u015fu<\/h3>\n

\"\"201,3 milyon y\u0131l \u00f6nce ise d\u00fcnyadaki t\u00fcrlerin yakla\u015f\u0131k olarak y\u00fczde 70-75\u2019inin yok olmas\u0131na neden olan Trias-Jura kitlesel yok olu\u015fuyla bo\u015falan ekolojik ni\u015fler sonraki d\u00f6nemde dinozorlar\u0131n daha bask\u0131n hale gelmesine yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Devoniyen yok olu\u015funun aksine bu olay hemen hemen 10.000 y\u0131ldan k\u0131sa s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu yok olu\u015fun nedenlerine dair yakla\u015f\u0131mlardan birisi iklimin a\u015famal\u0131 olarak de\u011fi\u015fimi ve okyanuslar\u0131n asidifikasyonudur. Ancak bu yakla\u015f\u0131m yok olu\u015fun h\u0131z\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayamamaktad\u0131r. Bu ani yok olu\u015fun nedeni olarak asteroit \u00e7arpmas\u0131 da d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr, ancak istenen etkiyi yaratabilecek ve bu d\u00f6neme tarihlenen bir krater hen\u00fcz tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131r. Yo\u011fun volkanik aktivite ve bazalt patlamas\u0131 seli de bu yok olu\u015fun nedenleri aras\u0131nda olabilir.<\/p>\n

Kratese-Paleosen yok olu\u015fu<\/h3>\n

\"\"G\u00fcn\u00fcm\u00fcze en yak\u0131n b\u00fcy\u00fck toplu yok olu\u015f ise 66 milyon y\u0131l \u00f6nce ger\u00e7ekle\u015fen Kratese-Paleosen yok olu\u015fudur. Bu yok olu\u015f u\u00e7amayan dinozorlar\u0131n da ortadan kalkmas\u0131na neden oldu\u011fu i\u00e7in ilgi \u00e7ekicidir. Sadece dinozorlar\u0131n de\u011fil hayvan ve bitki t\u00fcrlerinin d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn yok olmas\u0131na neden olmu\u015ftur. \u00c7ok k\u0131sa s\u00fcrede ger\u00e7ekle\u015fen bu toplu yok olu\u015f 2010 y\u0131l\u0131na kadar \u00f6zellikle \u201cDinozorlar nas\u0131l yok oldu?\u201d sorusuyla merak uyand\u0131rm\u0131\u015f, pek \u00e7ok tart\u0131\u015fman\u0131n konusu olmu\u015ftur. Ans\u0131z\u0131n yay\u0131lan etkili bir salg\u0131n hastal\u0131k, yo\u011fun volkanik aktiviteler ve asteroit \u00e7arpmas\u0131 bu tart\u0131\u015fmalarda en \u00e7ok g\u00fcndeme gelen nedenlerdir. Bunlar\u0131n en dikkat \u00e7ekeni asteroit \u00e7arpmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Permiyen sonu kitlesel yok olu\u015fu<\/h3>\n

\"\"G\u00fcn\u00fcm\u00fczden 252,28 milyon y\u0131l \u00f6nce 20.000 y\u0131l i\u00e7inde bilinen en b\u00fcy\u00fck kitlesel yok olu\u015f ya\u015fand\u0131. Yery\u00fcz\u00fcndeki canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n neredeyse y\u00fczde 90\u2019\u0131n\u0131n yok olmas\u0131na neden olan Permiyen sonu kitlesel yok olu\u015funun nedenleri hakk\u0131nda pek \u00e7ok farkl\u0131 fikir \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Genel mekanizman\u0131n, a\u015famal\u0131 \u00e7evresel de\u011fi\u015fimi takip eden ani afet olabilece\u011fi tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sibirya teraslar\u0131ndaki bazaltlar, yo\u011fun volkanik aktiviteler, asteroit \u00e7arpmas\u0131, deniz taban\u0131ndan metan sal\u0131n\u0131m\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7leri takip eden sera gaz\u0131 etkisi bu yok olu\u015fa neden olabilecek ihtimallerdir. Ancak en b\u00fcy\u00fck canl\u0131 kayb\u0131n\u0131n nedeni olan bu yok olu\u015fa ili\u015fkin tart\u0131\u015fmalarda yeterli kan\u0131tlar sunulamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong><\/p>\n

1) Ek\u015fi, El\u00e7in, \u201cEvrim s\u00fcrecinde ya\u015fanan kitlesel yok olu\u015flar\u201d<\/a>, Bilim ve Gelecek<\/em> 124. Say\u0131, \u0130stanbul, Haziran 2014.<\/p>\n

2) Durano\u011flu, Kerem, “Kaybolmu\u015f Canl\u0131lar”<\/a>,\u00a0Kerem Durano\u011flu blog,\u00a0<\/em>10 Mart 2017.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ordovisiyan-Sil\u00fcryan yok olu\u015fu Ordovisiyan d\u00f6nemi sonunda, 443,5 milyon y\u0131l \u00f6nce, tarihin ikinci en b\u00fcy\u00fck toplu yok olu\u015fu ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. T\u00fcm t\u00fcrlerin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 60-70\u2019inin yok oldu\u011fu Ordovisiyan-Sil\u00fcryan toplu yok olu\u015funun nedeni olarak atmosferik karbondioksit seviyesinin d\u00fc\u015fmesi g\u00f6sterilir ve \u00f6zellikle denizel ya\u015fam formlar\u0131 ciddi olarak etkilenmi\u015flerdir. Karbondioksitin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f nedeni olarak, volkanik aktivite ya da gama \u0131\u015f\u0131n\u0131 patlamas\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":29445,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[21,32,1078],"tags":[4073,3043,200,3271,4075,4072,4076,4077,4074],"class_list":["post-29442","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biyoloji","category-evrim","category-fotograf-galerisi","tag-devoniyen","tag-dinozor","tag-evrim","tag-kitlesel-yokolus","tag-kratese","tag-ordovisiyan","tag-paleosen","tag-permiyen","tag-trias-jura"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t