{"id":29484,"date":"2018-09-18T05:00:05","date_gmt":"2018-09-18T02:00:05","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=29484"},"modified":"2018-11-18T14:11:33","modified_gmt":"2018-11-18T11:11:33","slug":"dunyada-isimlendirilebilen-kac-canli-turu-vardir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/09\/18\/dunyada-isimlendirilebilen-kac-canli-turu-vardir","title":{"rendered":"D\u00fcnyada isimlendirilebilen ka\u00e7 canl\u0131 t\u00fcr\u00fc vard\u0131r?"},"content":{"rendered":"

K\u00fcresel \u0131s\u0131nma, vah\u015fi ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n yok edilmesi gibi nedenlerle d\u00fcnya \u00fczerindeki canl\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011finin tehdit alt\u0131nda oldu\u011fu herkes taraf\u0131ndan bilinen bir ger\u00e7ek. Peki tam olarak nas\u0131l bir \u00e7e\u015fitlilikten s\u00f6z ediyoruz? D\u00fcnyada ka\u00e7 canl\u0131 t\u00fcr\u00fc ya\u015f\u0131yor? Bilim insanlar\u0131 \u015fimdiye kadar ne kadar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayabildi? Hangi b\u00f6lgelerde daha yo\u011fun bir \u00e7e\u015fitlilik var?<\/p>\n

Deniz \u015eahin bu sorulara, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi<\/em><\/a> kitab\u0131nda (1) \u015f\u00f6yle yan\u0131t veriyor:<\/p>\n

D\u00fcnya \u00fczerinde isimlendirilebilen canl\u0131 t\u00fcr\u00fc say\u0131s\u0131 ka\u00e7t\u0131r?<\/strong>
\n\u201cD\u00fcnya \u00fczerinde ya\u015fam\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ilk andan itibaren ge\u00e7en milyarlarca y\u0131l boyunca, ya\u015fam \u00e7e\u015fitlenerek geli\u015fmi\u015f ve milyonlarca farkl\u0131 ya\u015fam formu olu\u015fturmu\u015ftur. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc \u00e7evirdi\u011fimiz her yerde farkl\u0131 organizma t\u00fcrleriyle kar\u015f\u0131la\u015fsak da, tan\u0131mlayabildi\u011fimiz t\u00fcr say\u0131s\u0131 d\u00fcnya \u00fczerinde var olan toplam t\u00fcr say\u0131s\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00e7ok azd\u0131r. 2000 y\u0131l\u0131nda, Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan olu\u015fturulan \u201cMilenyum Ekosistem De\u011ferlendirmesi\u201d (The Millenium Ecosystem Assessment), insanlar\u0131n ekosistem \u00fczerindeki etkilerini ve var olan ekolojik sistemlerin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi i\u00e7in gerekli bilimsel ad\u0131mlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmaktad\u0131r. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 1360\u2019tan fazla bilim insan\u0131 bu de\u011ferlendirmenin olu\u015fturulmas\u0131 i\u00e7in ortak olarak \u00e7al\u0131\u015fmakta ve belirli aral\u0131klarla \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 raporlarla d\u00fcnya \u00fczerindeki ekosistemlerin durumunu ve yap\u0131lmas\u0131 gerekenleri ortaya koymaktad\u0131r.<\/p>\n

\"\"
Tan\u0131mlanabilen t\u00fcrlerin y\u00fczde 70\u2019i sadece 12 \u00fclkede bulunur. Bu \u00fclkeler Avustralya, Brezilya, \u00c7in, Kolombiya, Ekvator, Hindistan, Endonezya, Madagaskar, Meksika, Peru ve Zaire\u2019dir.<\/figcaption><\/figure>\n

\u201c2005\u2019de yay\u0131mlanan de\u011ferlendirmede, d\u00fcnya \u00fczerindeki isimlendirilebilen toplam t\u00fcr say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 2 milyon olarak verilmi\u015ftir. Bu say\u0131 sadece tan\u0131mlanabilen t\u00fcrlerin say\u0131s\u0131d\u0131r. Toplam t\u00fcr say\u0131s\u0131n\u0131n ise 5-30 milyon aras\u0131 oldu\u011fu tahmin edilmektedir.
\n\u201cG\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi, t\u00fcr say\u0131s\u0131n\u0131 tam olarak s\u00f6ylemek pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Egzotik ormanlarda ke\u015ffedilen yeni t\u00fcrlerle ilgili haberler \u00e7ok s\u0131k olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Bu y\u00fczden, tan\u0131mlanabilen t\u00fcr say\u0131s\u0131nda s\u00fcrekli bir art\u0131\u015f vard\u0131r. Ancak say\u0131daki bu art\u0131\u015f da \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayabilir. Bilinmeyen bir t\u00fcr, d\u00fcnyan\u0131n farkl\u0131 yerlerinde farkl\u0131 bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan ke\u015ffedilip farkl\u0131 isimlerle kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olabilir. Bu gibi hatalar\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmesi ve s\u0131n\u0131fland\u0131rma kategorilerinin yeniden d\u00fczenlenmesi zaman alacakt\u0131r. T\u00fcrlerin d\u00fcnya \u00fczerindeki da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131 e\u015fit de\u011fildir. Tan\u0131mlanabilen t\u00fcrlerin y\u00fczde 70\u2019i sadece 12 \u00fclkede bulunur. Bu \u00fclkeler Avustralya, Brezilya, \u00c7in, Kolombiya, Ekvator, Hindistan, Endonezya, Madagaskar, Meksika, Peru ve Zaire\u2019dir. Teknolojinin geli\u015fmesiyle birlikte, ula\u015f\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n az oldu\u011fu kutup b\u00f6lgeleri ya da okyanus dipleri gibi alanlara daha rahat ula\u015f\u0131lmakta ve bu b\u00f6lgelerde bir\u00e7ok yeni t\u00fcr ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r.
\n\u201cMemeli hayvanlar, kelebek, ku\u015f, bitki ve b\u00f6cek t\u00fcrleri iyi \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130simlendirilen t\u00fcrlerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 b\u00f6cek t\u00fcrleridir ve bunlar i\u00e7inde de yakla\u015f\u0131k 300.000 kelebek t\u00fcr\u00fc bulunur.
\n\u201cBurada say\u0131lar\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz t\u00fcrler aras\u0131nda tekh\u00fccreli canl\u0131lar bulunmamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, bakterilerde bildi\u011fimiz anlamda bir t\u00fcr tan\u0131m\u0131n\u0131 yapmak daha zordur. Kolayca tarif edilebilecek \u00f6zelliklere ya da bir pop\u00fclasyon yap\u0131s\u0131na sahip de\u011fillerdir. Bakterilerde t\u00fcr tan\u0131m\u0131ndan bahsetti\u011fimizde, daha \u00e7ok 16-S rRNA(2) dizisindeki y\u00fcksek benzerlikten bahsederiz. Bu ise olduk\u00e7a zor bir s\u0131n\u0131flama y\u00f6ntemi olacakt\u0131r. Bilinen 9000\u2019e yak\u0131n farkl\u0131 bakteri t\u00fcr\u00fc olsa da, ger\u00e7ek rakam 10 milyon-1 milyar aras\u0131nda olabilir. Bu y\u00fczden bu noktada sorulmas\u0131 gereken ka\u00e7 farkl\u0131 t\u00fcr bakteri oldu\u011fu de\u011fil, ka\u00e7 farkl\u0131 fonksiyonda bakteri grubu oldu\u011fu olabilir. Arkealar i\u00e7in de durum benzerdir. Belirlenen \u015fube say\u0131s\u0131 8 olsa da, tahmin edilen 15-18 \u015fube bulundu\u011fudur. Bunun yan\u0131nda t\u00fcr say\u0131s\u0131 ise tahmin edilmekten \u00e7ok uzakt\u0131r.\u201d<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong>
\n1) \u015eahin, Deniz, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2011, ss. 39-40.
\n2) 16-S rRNA (Ribozomal RNA): Prokaryot h\u00fccrelerde, ribozomlarda bulunan bir RNA t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Farkl\u0131 bakteri ve arkea t\u00fcrlerinde y\u00fcksek oranda de\u011fi\u015fmeden kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in evrimsel akrabal\u0131klar\u0131n belirlenmesinde kullan\u0131l\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

K\u00fcresel \u0131s\u0131nma, vah\u015fi ya\u015fam alanlar\u0131n\u0131n yok edilmesi gibi nedenlerle d\u00fcnya \u00fczerindeki canl\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011finin tehdit alt\u0131nda oldu\u011fu herkes taraf\u0131ndan bilinen bir ger\u00e7ek. Peki tam olarak nas\u0131l bir \u00e7e\u015fitlilikten s\u00f6z ediyoruz? D\u00fcnyada ka\u00e7 canl\u0131 t\u00fcr\u00fc ya\u015f\u0131yor? Bilim insanlar\u0131 \u015fimdiye kadar ne kadar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayabildi? Hangi b\u00f6lgelerde daha yo\u011fun bir \u00e7e\u015fitlilik var? Deniz \u015eahin bu sorulara, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":29485,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[21,217,3624],"tags":[2258,197,2890,1691],"class_list":["post-29484","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biyoloji","category-cevre-bilimleri","category-sorularla-bilim","tag-biyocesitlilik","tag-biyoloji","tag-canli-turleri","tag-turlesme"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t