\u201cHayvanlar aras\u0131ndaki ileti\u015fim bi\u00e7imleri bir dil meydana getirir mi?<\/strong> \u201cHatta, ayn\u0131 t\u00fcrler aras\u0131ndaki haberle\u015fme d\u0131\u015f\u0131nda, uzun y\u0131llar s\u00fcren sab\u0131rl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar sonucunda \u015fempanze ve goril gibi primat familyas\u0131ndan baz\u0131 deneklerin Amerikan i\u015faret dili (ASL) arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insanlarla ileti\u015fim kurdu\u011fu g\u00f6zlemlenmi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Nevada \u00dcniversitesi\u2019nde etolog bir kar\u0131-koca olan Gardner \u00e7ifti Washoe<\/em> ad\u0131n\u0131 verdikleri \u015fempanze \u00fczerinde 1966 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131klar\u0131 sab\u0131rl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonucunda, ona ASL arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla insanlarla ileti\u015fim kurmay\u0131 \u00f6\u011fretmeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r (bkz. Gardner\u2019s, 1969). Bu zahmetli e\u011fitim s\u00fcreci sonunda Washoe<\/em>, \u00f6rne\u011fin \u015fu t\u00fcrde bir mesaj\u0131 ASL ile iletebilmektedir: \u201cHaydi bah\u00e7eye gidip gezelim, elma toplayal\u0131m\u201d (Huisman&Vergez, 1974: 18). Ayn\u0131 \u015fekilde, Stanford \u00dcniversitesi\u2019nden Dr. Francine Patterson\u2019\u0131n e\u011fitti\u011fi Koko<\/em> adl\u0131 goril de alt\u0131 y\u00fcz civar\u0131nda i\u015faret kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015ftir (Condon, 1998: 18).<\/p>\n \u201cS\u00f6zl\u00fc olmayan bir ileti\u015fim \u015fekline birtak\u0131m hayvanlarda da rastlanmakla birlikte, bu ileti\u015fim bi\u00e7imiyle insan konu\u015fmas\u0131 aras\u0131nda radikal farkl\u0131l\u0131klar bulundu\u011funu da kaydetmek gerekmektedir. Bu farkl\u0131l\u0131klar aras\u0131nda en belirgin olan\u0131 \u015fudur: Hayvanlar aras\u0131nda do\u011fu\u015ftan gelen ve biyolojik kal\u0131t\u0131m yoluyla aktar\u0131lan bir ileti\u015fim s\u00f6z konusudur; oysa insan, dili \u00f6\u011frenmeyle edinmekte ve k\u00fclt\u00fcrel miras yoluyla sonraki nesillere aktarmaktad\u0131r. De\u011findi\u011fimiz \u00f6rneklerdeki gibi \u015fempanzelerin ve gorillerin ASL\u2019i bir dereceye kadar \u00f6\u011frenmeleri m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu halde, bu dili sonraki nesillere aktarmalar\u0131 imk\u00e2n d\u00e2hilinde g\u00f6r\u00fcnmemektedir.<\/p>\n \u201cCassirer, Darwin\u2019in biyolojik bir teori \u00e7er\u00e7evesine yerle\u015ftirerek sundu\u011fu hayvanlar\u0131n v\u00fccut diliyle ilgili olgulardan hareketle, hayvan dili konusunda de\u011ferlendirmelerde bulunmu\u015ftur. \u00d6nemli tespitlerinden ilki, \u201chayvan dili\u201d diye adland\u0131r\u0131lan dilin her zaman \u201c\u00f6znel\u201d bir dil kalmaya mahk\u00fbm oldu\u011fudur; bu dil \u00e7e\u015fitli duygu durumlar\u0131n\u0131 d\u0131\u015favurur, ama nesneleri ay\u0131r\u0131p tasvir edemez (Cassirer: 1997: 142). Yine ona g\u00f6re, bu heyecan veya duygu dilini a\u015f\u0131p h\u00fck\u00fcm olu\u015fturacak bir dil d\u00fczeyine ge\u00e7meyi ba\u015farm\u0131\u015f herhangi bir hayvan olmu\u015f mudur sorusunun cevab\u0131n\u0131 bilmiyoruz; k\u00fclt\u00fcr\u00fcn en \u201calt\u201d d\u00fczeylerinde bile, insan\u0131n sadece duygusal ya da jestlerden ibaret bir dille k\u0131s\u0131tlanm\u0131\u015f oldu\u011funa dair de elimizde herhangi bir kan\u0131t yoktur.<\/p>\n \u201cCondon da hayvanlar\u0131n insanlardan baz\u0131 i\u015faretler kullanmay\u0131 \u00f6\u011frenerek ileti\u015fim kurmalar\u0131 olgusu \u00fczerinde durur ve buna ra\u011fmen hayvan\u0131n yoksun bulundu\u011fu kapasitenin \u201csembol\u201d kullanmak oldu\u011funu vurgular ve ekler: \u00abSusanne Langer, bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131, i\u015faretlerin il\u00e2n etti\u011fini, sembollerin ise hat\u0131rlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek ifade ediyor. Yani, hayvanlar beslenmek, cinsellik veya tehlikeye i\u015faret eden sesler \u00e7\u0131karabilir ve alg\u0131layabilir. Ama bir hayvan, besinin mahiyeti \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp perhiz yapman\u0131n iyi bir fikir olabilece\u011fine karar veremez!\u00bb (Condon, 1998: 20).<\/p>\n \u201cEmile Benveniste \u201car\u0131lar\u0131n dans\u0131\u201d hakk\u0131ndaki de\u011ferlendirmesinde (1966: 60-61) hayvanlar\u0131n aralar\u0131ndaki i\u015faretle\u015fmeler ile insan dili aras\u0131ndaki temel farkl\u0131l\u0131klar\u0131 \u015f\u00f6yle a\u00e7\u0131klar:<\/p>\n \u201c[1] Ar\u0131lar\u0131n danslar\u0131nda ve di\u011fer hayvan t\u00fcrlerinin i\u015faretle\u015fmelerinde s\u00f6z konusu olan dil, do\u011fu\u015ftan ve kal\u0131tsal bir dildir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k insan dili, biyolojik kal\u0131t\u0131mla de\u011fil, k\u00fclt\u00fcrel miras ve \u00f6\u011frenme yoluyla edinir.<\/p>\n \u201c[2] Ar\u0131larda haberle\u015fme oldu\u011fu halde \u201cdilsel m\u00fcbadele\u201d yoktur. Dilsel m\u00fcbadele, muhatab\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bir dilsel mesaja yine bir dilsel mesaj arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tepki vermesiyle ger\u00e7ekle\u015fen s\u00fcrecin ad\u0131d\u0131r. Oysa ar\u0131lar ve di\u011fer hayvanlar\u0131n ileti\u015fiminde al\u0131nan mesaja yan\u0131t kabilinden mesaj g\u00f6nderilerek dilsel m\u00fcbadeleye girilmez. \u00d6rne\u011fin, polenlerin yo\u011fun oldu\u011fu y\u00f6ne dans\u0131yla i\u015faret eden bir ar\u0131ya kovan\u0131n di\u011fer ar\u0131lar\u0131 \u201ctamamd\u0131r, anlad\u0131k\u201d gibi bir mesajla yan\u0131t vermez. Oysa insan\u0131n dili en ekonomik kullan\u0131m bi\u00e7imi g\u00f6z\u00fcyle bakabilece\u011fimiz emir-komuta kal\u0131plar\u0131nda bile muhatap dilsel mesaja \u201cba\u015f\u00fcst\u00fcne\u201d diyerek yine bir dilsel tepki verir.<\/p>\n \u201c[3] Ar\u0131lar\u0131n mesajlar\u0131, bile\u015fenlerine analiz edilemez veya en az\u0131ndan bile\u015fenleri basmakal\u0131pt\u0131r (y\u00f6n ve mesafe gibi). Oysa insan dilindeki mesajlar bile\u015fenlerine (kelimelere, hecelere ve sesbirimlere) analiz edilebilir.<\/p>\n \u201cBenzer bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131, Karl Popper\u2019da da buluyoruz. Popper insan dilinin, hayvanlar\u0131n dilinin \u015fu iki alt d\u00fczeydeki i\u015flevini payla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaydeder: [1] Kendini d\u0131\u015favurma ve [2] i\u015faret m\u00fcbadelesi (Popper, 1991: 199). Dilin, \u201ckendini d\u0131\u015favurma\u201d i\u015flevinden kast\u0131, canl\u0131 organizman\u0131n her t\u00fcr fizyolojik durumunun hayvanlarda oldu\u011fu gibi bizlerce de d\u0131\u015favurulmas\u0131 olgusudur. Bir ba\u015fka organizmada cevap mahiyetinde bir tepkiye yol a\u00e7abilme yetene\u011fimiz de hayvanlarla aram\u0131zda ortak olan i\u015faret m\u00fcbadelesidir, yani \u201cileti\u015fim\u201d. Popper \u00fcst d\u00fczeydeki dilsel i\u015flevleri a\u00e7\u0131klamaya ge\u00e7meden \u00f6nce \u015funu vurgulamakta yarar g\u00f6r\u00fcr: \u0130nsan dilinde beliren \u00fcst d\u00fczey i\u015flevler, hemen hemen her zaman iki alt d\u00fczey i\u015flevle ili\u015fkilendirilebilir. Ama insan dilindeki \u00fcst d\u00fczey i\u015flevleri sergileyen bir hayvan -en az\u0131ndan bug\u00fcne kadar- g\u00f6r\u00fclmemi\u015ftir. Popper, s\u00f6z konusu \u00fcst d\u00fczey i\u015flevlerin en \u00f6nemlilerinin [3] tasvir etme i\u015flevi ve [4] ispatlama\/arg\u00fcmantasyon i\u015flevi oldu\u011funu savunur. Ona g\u00f6re insanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131, akl\u0131m\u0131z\u0131 bor\u00e7lu oldu\u011fumuz \u015fey de i\u015fte bu y\u00fcksek d\u00fczey dilsel i\u015flevleri geli\u015ftirebilmi\u015f olmam\u0131zd\u0131r (1991: 200). Ve dilin bu y\u00fcksek d\u00fczeyli i\u015flevlerinin, iki \u015feyi daha iyi kontrol edebilme bask\u0131s\u0131yla evrimle\u015fti\u011fini savunur: dilin alt d\u00fczeydeki i\u015flevleri ve \u00e7evreye uyum sa\u011flama. Popper, \u00e7evreye uyum sa\u011flaman\u0131n da sadece yeni \u00e2letler geli\u015ftirecek bir metot aray\u0131\u015f\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmemesi gerekti\u011fini, yeni bilimsel teoriler in\u015fa edecek bir metot aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n da buna d\u00e2hil oldu\u011funu ekler (1991: 361).<\/p>\n \u201cSonu\u00e7ta, hayvanlara i\u015faret dilini \u00f6\u011fretmek \u00fczere yap\u0131lan sebatk\u00e2r \u00e7al\u0131\u015fmalar aras\u0131nda en ba\u015far\u0131l\u0131 olanlar\u0131nda bile, \u00f6\u011frenebildikleri i\u015faretlerle g\u00f6sterebildikleri performans \u201cbirka\u00e7 y\u00fcz anlat\u0131m\u201d ile s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Bu anlat\u0131mlar\u0131n, bir dilde s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131da sesin eklemlenmesinden meydana gelen s\u0131n\u0131rl\u0131 say\u0131daki kelimeyi kullanarak s\u0131n\u0131rs\u0131z c\u00fcmle kombinasyonu \u00fcretebilen insan konu\u015fmas\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 a\u015fik\u00e2rd\u0131r. Bu eksendeki bilimsel g\u00f6zlemlerin, d\u00fc\u015f\u00fcnce ile dil aras\u0131ndaki ili\u015fkiye Descartes\u2019\u0131n yakla\u015f\u0131m\u0131ndaki \u015fu hakl\u0131l\u0131k pay\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenebilir: D\u00fc\u015f\u00fcnce ile dil, birbirini besleyen, zenginle\u015ftiren yetiler olarak insanda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. (\u2026)<\/p>\n \u201cS\u00f6zlerimi felsefeden biraz uzakla\u015farak ba\u011flamam mazur g\u00f6r\u00fcl\u00fcrse, izledi\u011fimden beri \u00fcst\u00fcne kafa yordu\u011fum bir film hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncemi payla\u015fmak isteyece\u011fim. \u00dclkemizde Maymunlar Cehennemi: Ba\u015flang\u0131\u00e7<\/em> ad\u0131yla g\u00f6sterilen Rise of the Planet of the Apes<\/em> filminde Caesar adl\u0131 \u015fempanzenin \u201cHay\u0131r!\u201d diye hayk\u0131r\u0131\u015f\u0131, \u201chayvanl\u0131k\u201dtan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n ve akl\u0131n belirmesinin \u00e7arp\u0131c\u0131 bir temsilidir. Bir k\u00fclt\u00fcr varl\u0131\u011f\u0131 olarak do\u011fan\u0131n i\u00e7inde kendisine bir d\u00fcnya kurmu\u015f insan\u0131n diline has olan \u201chay\u0131r!\u201d\u0131 bir hayvan\u0131n a\u011fz\u0131ndan duymak (\u201chay\u0131r\u201d\u0131n sadece s\u00f6z olarak de\u011fil, bir tavr\u0131n dile getirili\u015fi vurgusuyla), moral a\u00e7\u0131dan sars\u0131c\u0131 bir deneyimdir. Bu duruma sebebiyet veren s\u00fcre\u00e7 filmde \u015f\u00f6yle resmedilir: \u0130nsan\u0131n (bir bak\u0131ma tanr\u0131sall\u0131k taslayarak) maymunlar\u0131, ila\u00e7 end\u00fcstrisinde denek olarak kullanmas\u0131 maymun zek\u00e2s\u0131nda \u00e2ni bir s\u0131\u00e7ramaya yol a\u00e7ar. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ge\u00e7iren tutsak maymunlar Caesar\u2019\u0131n liderli\u011finde isyan ba\u015flat\u0131r. Filmin, hemcinsimizin do\u011fay\u0131 d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmede s\u0131n\u0131r tan\u0131mayan narsistik tavr\u0131na y\u00f6nelik ele\u015ftirisi \u00fczerinde kan\u0131mca uzun uzun d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmeye de\u011fer…<\/p>\n \u201cCevab\u0131m\u0131 bir anekdotla bitirmek isterim. Diderot\u2019nun d\u2019Alembert ile s\u00f6yle\u015filerinde \u015fu anekdot ge\u00e7er: Kral\u0131n bah\u00e7esinde caml\u0131 bir kafes i\u00e7inde, t\u0131pk\u0131 \u00e7\u00f6lde vaaz veren Aziz Yuhanna gibi duran bir orangutan varm\u0131\u015f. Kardinal De Polignac bir g\u00fcn bah\u00e7ede orangutana yakla\u015f\u0131p \u015f\u00f6yle demi\u015f: \u201cKonu\u015f, seni vaftiz ederim!\u201d (Diderot, 1997: 105).\u201d<\/p>\n Kaynaklar:<\/strong> Bu hafta Sorularla Bilim k\u00f6\u015fesinde bilimkurgu filmlerinin de\u011fi\u015fmez konular\u0131ndan birini ele al\u0131yoruz: Hayvanlar konu\u015fabilir mi? Ya da hayvanlar, ileti\u015fim kurmak i\u00e7in insanlar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 dillere benzer bir dil olu\u015fturabilir mi? Bu konu, antropolojik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir miktar felsefi tart\u0131\u015fmay\u0131 da i\u00e7eriyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc her hayvan birbirleriyle ve insanlarla ileti\u015fim kurmak i\u00e7in az ya da \u00e7ok baz\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":29621,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[211,221,3624],"tags":[4108,694,4107,237,310],"class_list":["post-29620","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-antropoloji","category-felsefe","category-sorularla-bilim","tag-50-soruda","tag-dil","tag-dil-felsefesi","tag-felsefe","tag-iletisim"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\n\u201cS\u00f6zl\u00fc olmayan ileti\u015fim tarzlar\u0131na \u00e7e\u015fitli hayvan t\u00fcrleri aras\u0131nda rastlanmaktad\u0131r. Bu konuda ilk akla gelen \u00f6rnek \u201car\u0131lar\u0131n dans\u0131\u201dd\u0131r. M\u00fcnih \u00dcniversitesi zooloji profes\u00f6rlerinden Karl von Frisch\u2019in 1950 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f raporunun ilk \u00f6rneklerinden biri oldu\u011fu ar\u0131lar\u0131n dans\u0131 konusundaki \u00e7al\u0131\u015fmalar, bal ar\u0131lar\u0131n\u0131n sergiledi\u011fi fig\u00fcrler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla birbirlerine polenlerin yo\u011fun olarak bulundu\u011fu y\u00f6n\u00fc ve \u00e7i\u00e7ek tarlalar\u0131n\u0131n mesafesini bildirdi\u011fini belgelemektedir (Frisch, 1969: 159). Ar\u0131lar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, kar\u0131ncalar, yunuslar, \u015fempanzeler gibi bir\u00e7ok hayvan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn kendi aralar\u0131nda hormonal salg\u0131lar, sonar dalgalar\u0131, \u00e7\u0131\u011fl\u0131klar, vb. yollarla haberle\u015fti\u011fi de bilinmektedir.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/washoe-300x200.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/09\/sezar-300x300.jpg\")
\n1) Alt\u0131n\u00f6rs, Atakan (2016), 50 Soruda Dil Felsefesi<\/em>, \u0130stanbul, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, ss. 28-32.
\n2) Cassirer, Ernst (1997), \u0130nsan \u00dcst\u00fcne Bir Deneme<\/em>, \u00c7ev. Necla Arat, \u0130stanbul: Yap\u0131 Kredi Yay.
\n3) Condon, John C. (1998), Kelimelerin B\u00fcy\u00fcl\u00fc D\u00fcnyas\u0131<\/em>, \u00c7ev. Murat \u00c7iftkaya, \u0130stanbul: \u0130nsan Yay.
\n4) Benveniste, Emile (1966), Probl\u00e8mes de Linguistique G\u00e9n\u00e9rale<\/em>, Cilt: I, Paris: Gallimard.
\n5) Diderot, Denis (1997), Felsefe Konu\u015fmalar\u0131<\/em>, \u00c7ev. Adnan Cemgil, \u0130stanbul: Sosyal Yay.
\n6) Frisch, Karl von (1969), Vie et Moeurs des Abeilles<\/em>, Fr. \u00e7ev. Andr\u00e9 Dalcq, Paris: Albin Michel.
\n7) Gardner, R. Allen; Beatrice, T. (1969), \u201cTeaching Sign Language to a Chimpanzee\u201d, Science<\/em>, Cilt: 165, No. 3894, pp.664-672 (elektronik edisyon): http:\/\/www.psych.yorku.ca\/gigi\/documents\/Gardner_Gardner_1969.pdf
\n8) Huisman, Denis; Vergez, Andr\u00e9 (1974), Nouveau court trait\u00e9 de philosophie<\/em>, 2. Cilt, Paris: Fernand Nathan.
\n9) Popper, Karl Raimund (1991), La Connaissance Objective<\/em>, Fr. \u00e7ev. Jean-Jacques Rosat, Paris: Flammarion.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"