{"id":29740,"date":"2018-09-30T05:00:24","date_gmt":"2018-09-30T02:00:24","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=29740"},"modified":"2018-10-06T16:19:53","modified_gmt":"2018-10-06T13:19:53","slug":"evrenle-soylesiler-15-bir-takyonla-soylesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/09\/30\/evrenle-soylesiler-15-bir-takyonla-soylesi","title":{"rendered":"Evrenle s\u00f6yle\u015filer 15: Bir takyonla s\u00f6yle\u015fi"},"content":{"rendered":"

\u0130lk\u00f6nce s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z arkada\u015f\u0131m\u0131zda baz\u0131 \u015f\u00fcpheci tav\u0131rlar g\u00f6r\u00fcyoruz. E\u011fer takyonlar, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 giden par\u00e7ac\u0131klarsa, var olabileceklerini buluyoruz. Sonra nedenselli\u011fin \u00f6teden beri ba\u011fr\u0131m\u0131za bast\u0131\u011f\u0131m\u0131z fikirleri tart\u0131\u015fma konusu haline geliyor\u2026<\/em><\/p>\n

Edit\u00f6r\u2019\u00fcn notu<\/strong>: S\u00f6yle\u015fi i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn yan\u0131tlar sorular\u0131 \u00f6nceliyordu. Okuyucunun rahat\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 yeniden d\u00fczenledik, sorular\u0131 \u00f6ne ald\u0131k.<\/p>\n

 <\/p>\n

– Of,\u00a0 yakalanman\u0131z \u00e7ok zor oldu.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u00d6z\u00fcr dilerim, do\u011fa bizi ayr\u0131 tutmaktan ho\u015flan\u0131yor.<\/p>\n

– \u00d6z\u00fcr dilerim ama ger\u00e7ekten sizi g\u00f6remiyorum; bir takyon oldu\u011funuzu nas\u0131l bilebilirim?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bana g\u00fcvenin.<\/p>\n

– Takyonun ne oldu\u011funu a\u00e7\u0131klayabilir misiniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>I\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 giden bir par\u00e7ac\u0131k takyondur. Bu s\u00f6yle\u015fi bir yana, bizi asla g\u00f6zlemediniz; bizi bulmak i\u00e7in bir nedene sahip de\u011fildiniz. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011fu, fizik\u00e7ilerin demek istiyorum, bizim hi\u00e7bir bi\u00e7imde var olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131za inan\u0131r.<\/p>\n

– Ni\u00e7in?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Birka\u00e7 nedeni var. \u00d6ncelikle, Einstein\u2019\u0131n g\u00f6relilik kuram\u0131na g\u00f6re, k\u00fctleli hi\u00e7bir par\u00e7ac\u0131k \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan \u00f6teye h\u0131zland\u0131r\u0131lamaz ya da ge\u00e7emez.<\/p>\n

– Ni\u00e7in olmas\u0131n?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Einstein bunun, sonsuz miktarda enerji gerektiren, ucuza gelmeyecek bir \u015fey oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n

– Yani g\u00f6relilik kuram\u0131 do\u011fruysa, siz var olam\u0131yorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bu tam olarak do\u011fru de\u011fil, c\u2019den daha b\u00fcy\u00fck h\u0131zlarda olu\u015fturulabilirim.<\/p>\n

– c ile \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131 m\u0131 kastediyorsunuz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, \u00fczerinde anla\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z birka\u00e7 \u015feyden biridir.<\/p>\n

– Yani, \u0131\u015f\u0131ktan daha h\u0131zl\u0131 olu\u015fturulduysan\u0131z, var olmaman\u0131z i\u00e7in kuramsal hi\u00e7bir neden yok\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Pek\u00e2l\u00e2, bu giderek ilgin\u00e7le\u015fiyor.<\/p>\n

– Nas\u0131l yani?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Biz var olursak, nedenselli\u011fin ihlal edilmi\u015f olaca\u011f\u0131 iddia ediliyor.<\/p>\n

– Biraz a\u00e7\u0131klar m\u0131s\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Pek\u00e2l\u00e2, siz nedenin sonucu \u00f6ncelemesi gerekti\u011fine inan\u0131yorsunuz. Uzaktaki arkada\u015f\u0131n\u0131za \u201chey\u201d diye ba\u011f\u0131r\u0131rsan\u0131z, siz s\u00f6yledikten sonra bunu duyacakt\u0131r.<\/p>\n

– Do\u011fal olarak. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bu nedensellik prensibidir.<\/p>\n

– Pek\u00e2l\u00e2, prensibin korunmas\u0131 gereklili\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor; bu da beni sizin kim oldu\u011funuzu s\u00f6yleyen varl\u0131\u011f\u0131n\u0131zdan \u015f\u00fcphe etmeye zorluyor. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Ku\u015fku iyi olabilir, ama nerede ku\u015fkucu olmay\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131za dikkat etmelisiniz.<\/p>\n

– Ne demek istediniz?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>K\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6rne\u011fimize geri d\u00f6nelim, arkada\u015f\u0131n\u0131z\u0131n siz ona seslenmeden \u00f6nce sizi duydu\u011funu varsayal\u0131m. Bu ger\u00e7ekten o kadar k\u00f6t\u00fc m\u00fc?<\/p>\n

– Evet, her \u015feye kar\u015f\u0131n ben ona seslenmemeye karar verece\u011fimi varsayarsam… \u00d6yleyse, size g\u00f6re arkada\u015f\u0131m benim ne dedi\u011fimi duydu; ama ben hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemi\u015f de\u011filim.
\n<\/em><\/strong>\u00d6nemli bir varsay\u0131mda bulundunuz.<\/p>\n

– \u00d6yle mi yapt\u0131m?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, \u00f6zg\u00fcr iradeniz oldu\u011funu varsay\u0131yorsunuz. Bir kere arkada\u015f\u0131n\u0131z duydu mu, onu s\u00f6ylemeye yazg\u0131l\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n

– Ama \u00f6zg\u00fcr irademle hareket edebilirim\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Bunu nas\u0131l biliyorsunuz?<\/p>\n

– Ona seslenmek ya da seslenmemekten birini se\u00e7ebilirim. Bu benim karar\u0131md\u0131r, arkada\u015f\u0131m\u0131n de\u011fil. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Az \u00f6nce ba\u011f\u0131n\u0131z\u0131 kopard\u0131n\u0131z. Bunun ki\u015fisel karar\u0131n\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz\u00fc varsay\u0131yorum, fakat bunu nas\u0131l biliyorsunuz? \u015e\u00f6yle bir post-hipnotik \u00f6nerme m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil midir: \u201cHey\u201d gibi \u00f6zel bir ifade ya da s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc duyar duymaz, ba\u011f\u0131 kopard\u0131n\u0131z.<\/p>\n

– Evet, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu varsay\u0131yorum, fakat s\u00f6yledi\u011finiz farkl\u0131 bir \u015fey. \u00d6rne\u011fin, arkada\u015f\u0131m benim \u201cHey\u201d dedi\u011fimi duyduktan bir an sonra, bir keskin ni\u015fanc\u0131 taraf\u0131ndan vuruldu\u011fumu ve \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc ve bunu s\u00f6ylemeye f\u0131rsat bulamad\u0131\u011f\u0131m\u0131 varsayal\u0131m.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Ne kadar korkun\u00e7!<\/p>\n

– Yaln\u0131zca bir d\u00fc\u015f\u00fcnce deneyi.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, ne olmu\u015f?<\/p>\n

– Yani, bu mant\u0131ksal bir olanaks\u0131zl\u0131k: S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc asla s\u00f6ylemedi\u011fim halde, benim taraf\u0131mdan<\/em><\/strong> konu\u015fuluyor.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>\u00d6zg\u00fcr iradenizin olmas\u0131 ya da olmamas\u0131, yaln\u0131zca size ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Evren\u2019in t\u00fcm\u00fc, keskin ni\u015fanc\u0131 ve di\u011fer her \u015fey dahil olmak \u00fczere, bu t\u00fcr \u015feylerde birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. \u201cHey\u201d s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc arkada\u015f\u0131n\u0131z taraf\u0131ndan bir kere duyuldu mu, onu s\u00f6ylemeye yazg\u0131l\u0131s\u0131n\u0131z.<\/p>\n

\u00a0– \u00d6z\u00fcr dilerim ama bunu inan\u0131lmas\u0131 zor buluyorum. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Zor oldu\u011funu biliyorum. \u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011funun bunu kabul edilmez buldu\u011funu ve varolu\u015fumla ba\u011fda\u015ft\u0131rmak i\u00e7in sonu\u00e7lar\u0131 yeniden yorumlaman\u0131n yollar\u0131n\u0131 ke\u015ffettiklerini ya da basit\u00e7e hi\u00e7 var olmayabilece\u011fimi varsayd\u0131klar\u0131n\u0131 eklemeliyim.<\/p>\n

– Varl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131n, el \u00fcst\u00fcnde tuttu\u011fumuz en \u00f6nemli d\u00fc\u015f\u00fcncelerimizin birka\u00e7\u0131n\u0131 ihlal ediyor gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul etmem gerekiyor; ger\u00e7ek oldu\u011funuza dair zerre kadar kan\u0131t yok. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Kusura bakmay\u0131n. K\u00fc\u00e7\u00fck bir kan\u0131t var, zay\u0131f oldu\u011funu kabul ediyorum. Neyse ki, her zaman hafif aral\u0131k duran kuramsal kap\u0131dan geliyor.<\/p>\n

– Hangi kan\u0131tm\u0131\u015f o?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Sicim kuram\u0131. Biliyorsunuz ki standart g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde, temel par\u00e7ac\u0131klar\u0131n uzunlu\u011fu, geni\u015fli\u011fi ya da derinli\u011fi olmayan nesneleri g\u00f6sterdikleri varsay\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

– Evet.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Sicim kuram\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n ger\u00e7ekten s\u0131f\u0131rdan farkl\u0131 bir uzunlu\u011fu olan, ger\u00e7ekten k\u00fc\u00e7\u00fck sicimler oldu\u011funu varsay\u0131yor. Ne yaz\u0131k ki, birka\u00e7 farkl\u0131 sicim teorisi var; ve fizik\u00e7ilerin t\u00fcm\u00fc taraf\u0131ndan genel kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f de\u011filler.<\/p>\n

– Evet, ana ak\u0131m fizik\u00e7iler toplulu\u011fu, onlar\u0131n var oldu\u011funu kabul etmiyor. <\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Do\u011fru, ama hat\u0131rlay\u0131n, ana ak\u0131m i\u00e7inde yeterince uzun kal\u0131rsan\u0131z, bo\u011fulursunuz.<\/p>\n

– Bu sizin ki\u015fisel yorumunuz mu?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Belki, ama do\u011fru. Y\u00fczy\u0131llar boyunca fizi\u011fin geli\u015fimine bak\u0131n. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc geli\u015fmeler olmas\u0131na ra\u011fmen, kaydade\u011fer bir do\u011fa g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc elde edebilmek i\u00e7in ak\u0131l almaz temeller kurdunuz. Baban\u0131n b\u00fcy\u00fck ke\u015fifleri antika haline gelmesine kar\u015f\u0131n, o\u011fula yanl\u0131\u015f giri\u015fimler kald\u0131\u2026<\/p>\n

– S\u00f6ylediklerinizi anlayabildi\u011fimden emin de\u011filim.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Is\u0131 teorisi buna bir \u00f6rnektir. Bir s\u00fcre i\u00e7in, \u0131s\u0131n\u0131n kalori olarak adland\u0131r\u0131lan bir madde taraf\u0131ndan ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131na inan\u0131ld\u0131. S\u0131cak bir k\u00fcl so\u011fuyunca, kalori onun i\u00e7inden \u00e7evreye ak\u0131yordu. Bu antika d\u00fc\u015f\u00fcnce \u015fimdi adamak\u0131ll\u0131 \u00e7\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc, ama o g\u00fcnlerde ana ak\u0131md\u0131. Hidrojen atomunun puding modeli hakk\u0131nda konu\u015fmak da bir ana ak\u0131md\u0131; ama \u015fimdi yaln\u0131zca g\u00fcl\u00fcmseyerek kar\u015f\u0131lan\u0131yor, tabii zoraki bir g\u00fcl\u00fc\u015f de\u011filse. Eminim, bir y\u00fczy\u0131l \u00f6nce, bundan ku\u015fku duymuyordunuz. Fizik\u00e7iler gelecekte bug\u00fcn\u00fcn ana ak\u0131m\u0131na bakacaklar, yaln\u0131zca ge\u00e7mi\u015ften antika bir tuval g\u00f6recekler.<\/p>\n

– B\u00f6yle bir d\u00fc\u015f\u00fcncem yok.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Olacak.<\/p>\n

– Sizinle bu konuda anla\u015f\u0131yoruz, peki ama s\u00f6z etti\u011finiz kuramsal kan\u0131t neydi?<\/em><\/strong><\/p>\n

– Ah, evet. Baz\u0131 sicim kuramc\u0131lar\u0131 benim varl\u0131\u011f\u0131m\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyor, ama o sicim kuramc\u0131lar\u0131 kumsal\u0131n yak\u0131n\u0131nda y\u00fcz\u00fcyorlard\u0131, rotalar\u0131n\u0131 merkeze do\u011fru \u00e7evirmek konusunda endi\u015feliydiler, beni \u00f6ng\u00f6ren kuram\u0131 ba\u015flar\u0131ndan att\u0131lar.<\/p>\n

– Daha b\u00fcy\u00fck bir destek bulamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z i\u00e7in \u00fczg\u00fcn\u00fcm, sonunda SNOB\u2019un bir \u00fcyesi mi olacaks\u0131n\u0131z?<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Evet, ama organizasyon ben kat\u0131lmadan \u00f6nce \u015fekillenmi\u015fti.<\/p>\n

– Bunu san\u0131r\u0131m anlayabiliyorum.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Sonra bu s\u00f6yle\u015fi \u00e7ok faydal\u0131 oldu.<\/p>\n

– Sal\u0131nd\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in te\u015fekk\u00fcrler, ho\u015f\u00e7a kal\u0131n.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u00a0– <\/em><\/strong>Merhaba.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130lk\u00f6nce s\u00f6yle\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z arkada\u015f\u0131m\u0131zda baz\u0131 \u015f\u00fcpheci tav\u0131rlar g\u00f6r\u00fcyoruz. E\u011fer takyonlar, \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131ndan daha h\u0131zl\u0131 giden par\u00e7ac\u0131klarsa, var olabileceklerini buluyoruz. Sonra nedenselli\u011fin \u00f6teden beri ba\u011fr\u0131m\u0131za bast\u0131\u011f\u0131m\u0131z fikirleri tart\u0131\u015fma konusu haline geliyor\u2026 Edit\u00f6r\u2019\u00fcn notu: S\u00f6yle\u015fi i\u00e7indeki b\u00fct\u00fcn yan\u0131tlar sorular\u0131 \u00f6nceliyordu. Okuyucunun rahat\u0131 i\u00e7in onlar\u0131 yeniden d\u00fczenledik, sorular\u0131 \u00f6ne ald\u0131k.   – Of,\u00a0 yakalanman\u0131z \u00e7ok zor oldu. \u00a0– […]<\/p>\n","protected":false},"author":470,"featured_media":29742,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2317,1],"tags":[],"class_list":["post-29740","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-evrenle-soylesiler","category-genel"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t