\u0130lkokulda, s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131zdaki kitapl\u0131\u011f\u0131n cam\u0131nda \u201c\u0130nsan okur\u201d yazard\u0131. H\u00e2l\u00e2 capcanl\u0131 bir imgeyle akl\u0131mda. \u201c\u0130nsan olmak\u201d ve \u201cokumak\u201d bir t\u00fcrl\u00fc susuzlu\u011fumu dindiremedi\u011fim iki esasl\u0131 mesele san\u0131r\u0131m. \u00d6yle ki i\u00e7tik\u00e7e daha da susatan, insan\u0131n i\u00e7ini yakan ama kendi kendinin hem alevi hem de suyu olan bir garip i\u00e7ecek gibiler benim i\u00e7in. \u00d6nce okumay\u0131 \u00f6\u011frendim. Biraz hararetimi al\u0131r gibi oldu ki hemen derinlerden kendimi okuma arzusunun -nas\u0131l tarif etsem- karanfil aromal\u0131 mis gibi yan\u0131k kokusu gelmeye ba\u015flad\u0131 burnuma. Karanfil iyiydi, g\u00fczeldi, \u00e7ekiciydi; ama kendine has ac\u0131 bir tad\u0131 da vard\u0131 zaman zaman duyumsad\u0131\u011f\u0131m. G\u00fczelli\u011fine, bu ac\u0131 da dahildi. \u0130nsanlar\u0131 okumaya da heves ettim. Burnuma farkl\u0131 kokular geldi. G\u00f6rd\u00fcm ki bir tek karanfil de\u011filmi\u015f g\u00fczel kokan. Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n aromalar\u0131n\u0131, yani benimkinden farkl\u0131 olan\u0131, i\u00e7ime \u00e7ektik\u00e7e ferahlad\u0131m. Nihayetinde umuyorum ki okuya okuya insan olmay\u0131 \u00f6\u011frendim. Nihayetinde dedi\u011fime, -di\u2019li ge\u00e7mi\u015f zaman kulland\u0131\u011f\u0131ma bakmay\u0131n. Asl\u0131nda okumay\u0131 her bir insanla yeniden \u00f6\u011freniyorum ve \u00f6\u011frendik\u00e7e kendim oluyorum. H\u00e2l\u00e2 tamamlanm\u0131\u015f de\u011fil. Tamam olmas\u0131 zaten ya\u015farken m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil.<\/p>\n
Okuduk\u00e7a, insan olman\u0131n \u00f6z\u00fcndeki zamans\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ke\u015ffetmeye ba\u015flad\u0131m. Bundan bir hayli keyif ald\u0131m. De\u011fi\u015fen sadece \u00e7evresel ko\u015fullar, bir de bizlerin \u201cy\u0131l\u201d diye bulup adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u015fu garip \u015fey. Oysa i\u00e7erisindekiler de\u011fi\u015fmiyor insan(lar)\u0131n. Y\u0131llar \u00f6ncesinin bir insan\u0131ndan h\u00fczn\u00fc okuyorsunuz, sanki kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yas\u0131n\u0131z gibi g\u00f6zlerinden okurcas\u0131na hislenebiliyorsunuz. A\u015fka rastl\u0131yorsunuz bir ba\u015fka sat\u0131rda, tan\u0131d\u0131k bir an\u0131yla \u0131s\u0131n\u0131veriyorsunuz. Bir yazar kendisine yabanc\u0131la\u015fma duyumlar\u0131n\u0131 \u00f6yle bir kaleme alm\u0131\u015f oluyor ki, siz okuduk\u00e7a kendinize geliyorsunuz. Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131z\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn keyiflendiriyor bazen birka\u00e7 c\u00fcmle. \u00c7\u00fcnk\u00fc o c\u00fcmlenin \u00e7\u0131k\u0131verdi\u011fi ruh, sizinle \u00e7oktan tan\u0131\u015fm\u0131\u015f oluyor i\u00e7erisinde, siz onunla hi\u00e7 kar\u015f\u0131la\u015fmam\u0131\u015f olsan\u0131z bile.<\/p>\n
Zweig\u2019\u0131n sat\u0131rlar\u0131nda kendine epey yer buldu benim ruhum. Onunla ilgili bir \u015feyler yazmak istedim hep, ama \u00e7\u0131kmad\u0131lar i\u00e7imden. Demlendi mi dersiniz, pi\u015ftiyi mi tercih edersiniz bilmem; vakitlerini beklediler. H\u00e2l\u00e2 ger\u00e7ekten vakti mi kestiremiyorum. Art\u0131k onlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 i\u00e7imde tutmak yerine, kalemimi tutuyorum.<\/p>\n
Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Bir Gece<\/em>\u2019de \u015f\u00f6yle tasvir ediyor Zweig benli\u011finin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc:<\/p>\n \u201c\u2026 o 7 Haziran g\u00fcn\u00fcndeki ben de\u011filim art\u0131k, oysa hala o zamanki \u2018bana\u2019 ait olan yaz\u0131 masas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda oturuyorum, o benin kalemiyle ve onun eliyle yaz\u0131yorum. O zamanki \u2018ben\u2019den \u2026tamamen koptum; art\u0131k ona d\u0131\u015far\u0131dan, so\u011fuk ve yabanc\u0131 bir tav\u0131rla bak\u0131yorum ve onu, hakk\u0131nda pek \u00e7ok esasl\u0131 \u015fey bildi\u011fim, ama yine de benim d\u0131\u015f\u0131mda kalan bir oyun arkada\u015f\u0131, bir i\u015f arkada\u015f\u0131, bir dost olarak tasvir edebilirim. Bir zamanlarki \u2018ben\u2019 oldu\u011funu hi\u00e7bir \u015fekilde hissetmeden onun hakk\u0131nda konu\u015fabilirim, onu ele\u015ftirebilirim veya yarg\u0131layabilirim.\u201d<\/p>\n Zweig\u2019\u0131n bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc anlat\u0131m\u0131, ars\u0131zca g\u00f6zlerimden girip i\u00e7erime gidiyordu. An\u0131lar\u0131ma dokunuyordu ve eski bir dosta rastlar gibi benimle selamla\u015f\u0131yordu.<\/p>\n Kendi an\u0131lar\u0131m \u015f\u00f6yle dursun -ki Zweig\u2019in belirtti\u011fi tarihin benim i\u00e7in de \u00f6nemi vard\u0131r-, bu yaz\u0131lanlar bana psikanalist D. W. Winnicott\u2019u hat\u0131rlat\u0131yordu. Analist olarak daima kendisi olman\u0131n ve kendisi olarak kalman\u0131n iyile\u015ftirici g\u00fcc\u00fcn\u00fc vurgulayan Winnicott, \u201csahte kendilik (false self)\u201d sorununa e\u011filmi\u015ftir. Sahte kendilik, bireyin \u00f6znelli\u011fini ya\u015fayamamas\u0131 ile vuku bulan bir bozukluktur. \u201c\u0130nsan gibi davranan ama kendisini insan gibi hissetmeyen insanlar\u201d (Mitchell & Black, 2014) olarak tasavvur edilir sahte kendilikten muzdarip olanlar. \u201cKendisinden bihaber kendilikler\u201d \u015feklinde ifade etmek isterim ben de. \u0130nsan nas\u0131l kendisi olur sorusu belirdi mi zihninizde, Winnicott\u2019un teorisine g\u00f6m\u00fclmeye haz\u0131rs\u0131n\u0131z demektir. Asl\u0131nda bir \u00e7ocuk doktoru olarak klinisyenli\u011fe ba\u015flayan ve muazzam say\u0131da \u00e7ocuk -ve anne- g\u00f6zlemleyerek prati\u011fini teoriyle bulu\u015fturan Winnicott\u2019un kucaklay\u0131c\u0131 tavr\u0131 \u2018hakikaten\u2019 iyi gelir.<\/p>\n Winnicott, insan\u0131n \u201csahte kendilik\u201d geli\u015ftirmesini ilk ve en eski ili\u015fkiye, anne-bebek ili\u015fkisine dayand\u0131rarak a\u00e7\u0131klar. Bu ili\u015fkinin \u00f6zerk ve ger\u00e7ek bir kendili\u011fi olan insan yaratma s\u00fcrecindeki \u00f6z\u00fc ise hi\u00e7 ku\u015fkusuz sevgidir. \u201cBir bebek sevgisiz beslenebilir, ancak gayri \u015fahsi bir muamele olarak sevgisizlik, yeni \u00f6zerk bir insan yavrusu yaratmakta ba\u015far\u0131l\u0131 olamaz.\u201d (Mitchell & Black, s. 136) diyerek insan olman\u0131n \u00f6zlerinden belki de en \u00f6nemlisi olan sevgiden yana tav\u0131r al\u0131r. \u0130nsan sevgiye insan oldu\u011fu i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyar; fakat ayn\u0131 zamanda kendisi olmak, kendisi haline gelebilmek i\u00e7in de duyar. Bu noktada anneli\u011fin kritik i\u015flevine dikkati \u00e7ekmek gerekir ki meselenin bu denli \u00f6nemli oldu\u011funu fark etmek \u00f6zellikle de anneler i\u00e7in kayg\u0131 uyand\u0131r\u0131c\u0131 olabilir. Ancak Winnicott i\u00e7in \u201cyeterince iyi annelik\u201d m\u00fchimdir. Anne, biyolojik de\u011fi\u015fimlerinin de etkisiyle, bebekle kuvvetli bir me\u015fguliyet i\u00e7erisinde olur. Birincil annelik me\u015fguliyeti ad\u0131n\u0131 alan bu hal, adeta hakl\u0131 bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k gibi tan\u0131mlan\u0131r Winnicott\u2019un teorisinde. (Her \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131k hakl\u0131d\u0131r ger\u00e7i, ama bu ba\u015fka bir yaz\u0131n\u0131n konusu diyip kendimizi kastre etmeliyiz \u015fu an i\u00e7in.) Anne, bebe\u011finin ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 neredeyse daha bebe\u011fin kendisi bile hissetmeden hisseder, kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in orada olur en ba\u015flarda. Bebe\u011fe g\u00fcvenle beslendi\u011fi, korundu\u011fu, b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc, \u00e7evreyi ke\u015ffedebilece\u011fi bir ortam sunar. \u0130htiyac\u0131 olduk\u00e7a orada olur, ihtiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131ndaysa geri \u00e7ekilmeyi becerebilir \u201cyeterince iyi anne\u201d. Yani Winnicott\u2019un kendi deyimiyle ona \u201ckucaklay\u0131c\u0131 bir \u00e7evre (holding environment)\u201d temin eder. (\u0130htiyac\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131nda geri \u00e7ekilmeyi bilmek bizde ender rastlanan bir durum. Bununla ilgili olarak Winnicott\u2019tan dem vurdu\u011fumuz bir derste hocam \u015f\u00f6yle \u00f6rnek vermi\u015fti: \u201cHani \u00e7ocuk annesinin kuca\u011f\u0131ndan inmek ister, kayar, kurtulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r da anne tekrar \u00e7ocu\u011fu kucaklar, izin vermez, indirmez; onu g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcne getirin.\u201d \u00c7ocu\u011fun ihtiyac\u0131yla annenin ihtiyac\u0131 ayr\u0131m\u0131n\u0131n fark edilmesi \u00f6nemli; belki o anda kar\u015f\u0131lanan ihtiya\u00e7 \u00e7ocu\u011funki de\u011fil de annenin olabilir.) Ancak bebek b\u00fcy\u00fcd\u00fck\u00e7e, bebe\u011fin tahamm\u00fcl edebilece\u011fi kadar geciktirmeye ba\u015flar anne bu ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamay\u0131. Bu gecikmeler bebe\u011fin annesinden ayr\u0131 bir \u00f6zne olmas\u0131 i\u00e7in kritiktir. Diyebiliriz ki anne, d\u00fcnyay\u0131 bebe\u011fe getirmekten bebe\u011fi -ruhsal olarak- d\u00fcnyaya getirmeye do\u011fru yava\u015flar asl\u0131nda. Bu noktada, e\u011fer bebe\u011fin tahamm\u00fcl edebilece\u011finden \u00e7ok daha fazla gecikiyorsa (buradaki gecikme biraz daha ihmal ve yoksunlu\u011fa yak\u0131n olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir) bebek bu durumla ba\u015fa \u00e7\u0131kabilmek i\u00e7in bir \u201csahte kendilik\u201d geli\u015ftirir. Bili\u015fsel kapasitesini en \u00fcst d\u00fczeyde kullanarak durumu kabullenmeye yeltenir. Ya\u015fam\u0131n\u0131n ilerleyen s\u00fcre\u00e7lerinde bu kemikle\u015febilir ve sahte kendilik kabu\u011fundan \u00e7\u0131kmaya cesaret edemeyen bir insan olarak hayata devam edebilir. \u0130\u015fte Winnicott\u2019a g\u00f6re analist bu s\u00fcreci hastas\u0131yla birlikte yeniden in\u015fa etmeli, ki\u015finin ger\u00e7ek kendisi olarak kendini deneyimleyebilece\u011fi fiziksel ve ruhsal ortam\u0131 yaratmaya \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Psikanaliz Yaz\u0131lar\u0131\u2019n\u0131n son say\u0131s\u0131nda Nesrin Ko\u00e7al \u201cOgden\u2019in Yorumu: Divan, Analitik \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc, D\u00fc\u015fleme ve Yorum\u201d yaz\u0131s\u0131n\u0131 \u015f\u00f6yle sonland\u0131rm\u0131\u015f: \u201cWinnicott\u2019un yazd\u0131klar\u0131n\u0131 okurken her daim \u00fcmidi hissetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d Winnicott\u2019un kuca\u011f\u0131ndayken her daim sahte kendili\u011finizin kabu\u011funun erime ihtimali m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr ve bunu hissetti\u011fimiz bu \u00fcmit bize onun b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 en de\u011ferli hediyedir.<\/p>\n Terapi de nihayetinde bunu yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, sahte kendili\u011finden uzakla\u015f\u0131p ger\u00e7ek \u00f6znelli\u011fini ya\u015fayabilme cesareti g\u00f6sterebilmesine alan a\u00e7ar insan\u0131n. Usulca yapar bunu, seanslar ilerledik\u00e7e as\u0131l kendili\u011fi yava\u015f yava\u015f g\u00f6sterir kendini. Ger\u00e7ek kendili\u011fe dair ya\u015fant\u0131lar biriktik\u00e7e, sahtesinin emareleri toz olur u\u00e7ar. Ancak bu her zaman terapiyle olmak zorunda de\u011fil tabii. Zweig\u2019\u0131n kitab\u0131ndaki gibi de ba\u015f\u0131na gelebilir insan\u0131n, haz\u0131rsa. (Haz\u0131r olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir \u015fey de ba\u015f\u0131m\u0131za gelir mi zaten?) Kitaptaki karakterin benli\u011findeki bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ustal\u0131kla dile getirmi\u015f Zweig. Bilmiyorum okumu\u015f mudur ama Winnicott\u2019un da bu usta anlat\u0131m\u0131 okumu\u015f olmas\u0131n\u0131 diledim ben okurken.<\/p>\n \u0130\u015fte bu \u00fcmitv\u00e2r hissi, Zweig\u2019\u0131n al\u0131nt\u0131lad\u0131\u011f\u0131m sat\u0131rlar\u0131nda iliklerime kadar hissettim. \u0130\u00e7ime i\u015fledi, ruhumu temizledi. Belki de benim sahte kendili\u011fimin katmanlar\u0131ndan birini eritiverdi.<\/p>\n Zweig\u2019\u0131n anlat\u0131s\u0131ndaki \u201cyeni \u00f6zne\u201d canl\u0131d\u0131r ve ger\u00e7ekten ya\u015famaktad\u0131r. Yabanc\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve art\u0131k \u201cben\u201d diye hissedemedi\u011fi o eski dostuysa sahte kendili\u011fi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u201cO\u201dnun eliyle, \u201co\u201dnun kalemiyle ve \u201co\u201dnun masas\u0131nda yazmaktad\u0131r ama art\u0131k \u201co\u201d de\u011fildir. O el, o kalem ve o masa nihayet kendi sahibine kavu\u015fmu\u015ftur. Eski bir dost gibidir, \u00e7ok tan\u0131d\u0131kt\u0131r. Ci\u011ferini bilirsiniz tabiri caizse. Ama art\u0131k \u201co\u201d olarak bahsedebilece\u011finiz kadar siz de\u011fildir. Bir zamanlarki sizdir, ak\u0131p gitmi\u015ftir her \u015feyin akt\u0131\u011f\u0131 gibi. Hem \u00e7ok yabanc\u0131d\u0131r hem de \u00e7ok tan\u0131d\u0131k.<\/p>\n Sahte kendili\u011fimizin i\u00e7inden \u00e7\u0131kabildi\u011fimizde yaln\u0131zca benli\u011fimizin de\u011fil g\u00f6zlerimizin de tozunu al\u0131r\u0131z. B\u00f6ylece g\u0131c\u0131r g\u0131c\u0131r g\u00f6zlerle d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rmeye haz\u0131rlan\u0131r\u0131z. Zaten der ki Zweig ayn\u0131 kitab\u0131nda: \u201cHer bir ayr\u0131nt\u0131y\u0131 s\u0131\u011f bellekten de\u011fil de sadece y\u00fcrekten gelebilecek bir berrakl\u0131kla g\u00f6rebiliyorum.\u201d Bir kez g\u00f6zlerinin bu\u011fusu gitti mi insan\u0131n, d\u00fcnya hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar berrak gelir.<\/p>\n Winnicott\u2019un \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki \u201c\u00f6zerk bir insan yavrusu\u201dnun yarat\u0131m s\u00fcreci meselesi, Zweig\u2019\u0131n maharetli y\u00fcre\u011fiyle dile gelince ortaya \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201d bir roman \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Ha bir de, eklemeden bitirmeyeyim, hep \u201csahte kendilik\u201d \u00fczerinden d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fck roman\u0131. Ancak \u201cben olmayan (not me)\u201d ile tan\u0131\u015fmak i\u00e7in de kucaklay\u0131c\u0131 bir \u00e7evre yaratm\u0131\u015f bizlere Zweig. G\u00f6rmek istemedi\u011fimiz, bize ait olmas\u0131n\u0131 kabul edemedi\u011fimiz ve b\u00f6ylece hep karanl\u0131kta b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z yanlar\u0131m\u0131za \u0131\u015f\u0131k tutma giri\u015fimi neredeyse her sat\u0131r\u0131. \u0130nsan\u0131n i\u00e7indeki \u201ck\u00f6t\u00fc\u201dl\u00fckle kar\u015f\u0131la\u015fma cesareti \u201cben olmayan\u201d diye iteledi\u011fi \u015feyleri kendinde hissedebilme kuvveti ile yo\u011frulmu\u015f. Karakter, hissedebildik\u00e7e kendi olmu\u015f. Hissedemedik\u00e7e kendimizin sahteleriyiz.<\/p>\n G\u0131c\u0131r g\u0131c\u0131r g\u00f6zlerinizle okuman\u0131z dile\u011fiyle\u2026<\/p>\n Kaynaklar<\/strong><\/p>\n 1) Zweig, S. (2015). Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Bir Gece. (\u0130. \u0130gan, \u00e7ev.). \u0130\u015f Bankas\u0131 K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n 2) Ko\u00e7al, N. (2018). Ogden\u2019in yorumu: divan, analitik \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, d\u00fc\u015fleme ve yorum. Psikanaliz Yaz\u0131lar\u0131, 36.<\/p>\n 3) Mitchell, S. A., & Black, M. J. (2014).\u00a0Freud and beyond: A history of modern psychoanalytic thought. Hachette UK.<\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u0130lkokulda, s\u0131n\u0131f\u0131m\u0131zdaki kitapl\u0131\u011f\u0131n cam\u0131nda \u201c\u0130nsan okur\u201d yazard\u0131. H\u00e2l\u00e2 capcanl\u0131 bir imgeyle akl\u0131mda. \u201c\u0130nsan olmak\u201d ve \u201cokumak\u201d bir t\u00fcrl\u00fc susuzlu\u011fumu dindiremedi\u011fim iki esasl\u0131 mesele san\u0131r\u0131m. \u00d6yle ki i\u00e7tik\u00e7e daha da susatan, insan\u0131n i\u00e7ini yakan ama kendi kendinin hem alevi hem de suyu olan bir garip i\u00e7ecek gibiler benim i\u00e7in. \u00d6nce okumay\u0131 \u00f6\u011frendim. Biraz hararetimi al\u0131r gibi […]<\/p>\n","protected":false},"author":877,"featured_media":29780,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4127,38,513,510],"tags":[],"class_list":["post-29778","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-176-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t