\u201cD\u00fcnyam\u0131z\u0131n jeolojik tarihi ve ge\u00e7mi\u015f zaman dilimleri nas\u0131l \u00f6l\u00e7eklenir?\u201d<\/strong><\/p>\n \u201cAstronomi ve yerbilimlerinin inceleme alanlar\u0131 ilk bak\u0131\u015fta farkl\u0131 gibi g\u00f6z\u00fckmesine kar\u015f\u0131l\u0131k, d\u00fcnyam\u0131z\u0131n Samanyolu ve G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 dolay\u0131s\u0131yla olu\u015fumu ve geli\u015fme s\u00fcrecine dair baz\u0131 bilinmeyenlerinin yan\u0131t\u0131, astronomi biliminin i\u00e7erisinde yatmaktad\u0131r. \u00d6te yandan, gezegenleri \u00f6\u011frenme ve tan\u0131ma ad\u0131na onlar\u0131 uydu ve cihazlarla inceleme a\u015famas\u0131na gelindi\u011finde, yerbilimlerinin alt alanlar\u0131 olan jeoloji*, jeofizik**, jeomorfoloji***, atmosfer fizi\u011fi, okyanus ve biyosfer bilimlerinin kuram ve uygulama y\u00f6ntemleri, gezegenlerin daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 tan\u0131nmas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Depremleri daha iyi anlama ve tan\u0131ma s\u00fcrecinde, uzay\u0131n \u00fczerinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z nadide k\u00fcresinin olu\u015fumunu, ge\u00e7irdi\u011fi evreleri ve bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131s\u0131n\u0131 daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 \u00f6\u011frenmek gerekmektedir.<\/p>\n \u201cS\u00fcrekli hareket eden yerk\u00fcrenin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan depremlerin olu\u015fumu, yerin derinliklerinde ve y\u00fczeyine yak\u0131n alanlarda geli\u015fen jeolojik ve jeofiziksel olaylarla ilgilidir. Jeofizik bilimi, jeoloji, matematik ve fizik bilimlerinden destek alarak yerin derinliklerinin her t\u00fcrl\u00fc fiziksel ve yap\u0131sal \u00f6zelliklerini aletler yard\u0131m\u0131yla izler, inceler ve modeller. Jeofizik biliminin bir dal\u0131 olan sismoloji (deprembilim) depremlerin fiziksel \u00f6zelliklerini, uzaysal ve zamansal da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131, sismik dalgalar\u0131n yer i\u00e7erisinde yay\u0131l\u0131m\u0131n\u0131, yerin iki ve \u00fc\u00e7 boyutlu sismik h\u0131z yap\u0131s\u0131n\u0131 ve sismik dalga so\u011furma \u00f6zelliklerini, depremin erken uyar\u0131 ve tahmin edilebilirli\u011fini, deprem-jeoloji ili\u015fkilerini ve depremin insan, yap\u0131 ve arazi \u00fczerindeki etkilerini ara\u015ft\u0131r\u0131r. Deprembilim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u00e7e\u015fitli \u00f6l\u00e7eklerde planlama ve yerle\u015fim kararlar\u0131nda kullan\u0131lan deprem tehlikesi haritalar\u0131n\u0131n (tsunami dahil) olu\u015fturulmas\u0131na ve dolay\u0131s\u0131yla deprem zararlar\u0131n\u0131n azalt\u0131lmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na \u00f6nemli katk\u0131lar sa\u011flar. D\u00fcnyam\u0131z\u0131n fizi\u011fini ne kadar iyi tan\u0131rsak, depremleri yaratan kuvvetleri, yerkabu\u011funun hangi ko\u015fullarda ve nerelerde k\u0131r\u0131lma (deprem olu\u015fturma) noktas\u0131na geldi\u011fini daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilme \u015fans\u0131m\u0131z o kadar artacakt\u0131r. B\u00f6ylece deprem tehlike tahminlerinde arzu edilen ba\u015far\u0131 y\u00fczdesine ula\u015fmak daha kolay olacakt\u0131r.<\/p>\n \u201c\u015eu andaki bilgilerimize g\u00f6re, G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nde G\u00fcne\u015f\u2019e uzakl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131radaki yerk\u00fcremiz di\u011fer gezegenlerle birlikte olu\u015fmu\u015ftur. G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin \u00fczerinde canl\u0131 ya\u015fayan tek gezegeni olan d\u00fcnyam\u0131z\u0131n k\u00fctlesi 6,0\u00d71021<\/sup> ton, yar\u0131\u00e7ap\u0131 6371 km, ortalama yo\u011funlu\u011fu 5,5 gr\/cm3<\/sup>, ya\u015f\u0131 4,6 milyar y\u0131ld\u0131r.(2) Uzayda gen\u00e7 bir y\u0131ld\u0131z\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n bir araya gelmesi ve evrimle\u015fmesiyle olu\u015fan G\u00fcne\u015f\u2019in evrimi ger\u00e7ekle\u015firken, onun \u00e7evresindeki daha yo\u011fun y\u0131ld\u0131zlararas\u0131 maddelerin de d\u00fcnyam\u0131z dahil di\u011fer gezegenleri olu\u015fturdu\u011fu kuram\u0131, astronomlar taraf\u0131ndan genel olarak benimsenmektedir.(2, 3) Bilim, yerk\u00fcrenin 4,6 milyar y\u0131l \u00f6nce olu\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131(2) ve bu zaman dilimi i\u00e7erisinde \u00e7e\u015fitli evrimler ge\u00e7irdi\u011fini kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn yery\u00fcz\u00fcnden elde edilen en eski kayan\u0131n ya\u015f\u0131 Gr\u00f6nland bat\u0131s\u0131nda bulunan 3,8 milyar y\u0131l ya\u015f\u0131ndaki kaya par\u00e7alar\u0131d\u0131r.(2) Bir kayan\u0131n olu\u015fabilme ortam\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in belirli bir zaman\u0131n ge\u00e7mesi gere\u011fi de g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131n\u0131rsa, yerk\u00fcrenin olu\u015fumuna ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 zaman diliminin daha da eski oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n \u201cYerkabu\u011funun \u00fcst b\u00f6l\u00fcmlerinden elde edilen kaya\u00e7lar\u0131n (genellikle derin petrol kuyular\u0131 3-5 km derinliklere kadar a\u00e7\u0131l\u0131r) i\u00e7erdikleri fosil kal\u0131nt\u0131lar\u0131na ve radyometrik y\u00f6ntemlerle (n\u00fckleer fizik esasl\u0131 y\u00f6ntemler) saptanan ya\u015flar\u0131na g\u00f6re, d\u00fcnyam\u0131z\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi evreler de\u011fi\u015fik s\u00fcreli birimlere ayr\u0131l\u0131r ve \u00e7ok uzun ge\u00e7mi\u015fi olan yer tarihi, zamanlara, devirlere, devrelere ve \u00e7a\u011flara b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Bu s\u0131n\u0131flama sonucu elde edilen cetvele jeolojik zaman cetveli denir. (\u00c7izelge) Jeolojik zaman cetveli, yerbilimleriyle ilgili ara\u015ft\u0131rma ve incelemeler yapan herkesin vazge\u00e7ilmez bir arac\u0131d\u0131r. En gen\u00e7 jeolojik yap\u0131lar 1,6 milyon y\u0131ll\u0131k ya\u015f\u0131yla kuvaterner zamanda olu\u015fmu\u015f kaya\u00e7lard\u0131r. E\u011fer kaya\u00e7lar 10.000 y\u0131ldan daha gen\u00e7se, holosen ya\u015fl\u0131 kaya\u00e7lar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin jeolojik olu\u015fumu iki devreye b\u00f6l\u00fcn\u00fcr: Neotektonik d\u00f6nem (g\u00fcncel tektonik) ve paleotektonik (eski tektonik) d\u00f6nem.(4, 5) Arap Levhas\u0131\u2019n\u0131n Anadolu Levhas\u0131\u2019na \u00e7arpt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem, T\u00fcrkiye\u2019nin neotektonik d\u00f6nemini ba\u015flatan s\u00fcre\u00e7 olmu\u015ftur ve bu s\u00fcre\u00e7 ortalama 11,5 milyon y\u0131l \u00f6nce orta miyosen olarak adland\u0131r\u0131lan d\u00f6nemde ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Paleotektonik d\u00f6nem, orta miyosenden \u00f6nce olmu\u015f t\u00fcm jeolojik hareketleri, deformasyonlar\u0131 ve kaya\u00e7lar\u0131 kapsar. 11,5 milyon y\u0131ldan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar t\u00fcm jeolojik hareketler, yap\u0131sal unsurlar ve kaya\u00e7lar ise neotektonik d\u00f6neme ait olur.\u201d<\/p>\n Dipnotlar:<\/strong> Kaynaklar:<\/strong> D\u00fcnyan\u0131n ya\u015f\u0131na ili\u015fkin insanl\u0131\u011f\u0131n bilgisi hen\u00fcz olduk\u00e7a yeni. Baz\u0131 k\u00fclt\u00fcrel varsay\u0131mlar\u0131, mitleri bir yana b\u0131rakacak olursak ger\u00e7ek anlamda D\u00fcnyam\u0131z\u0131n ya\u015f\u0131n\u0131 tespit edebilecek bilimsel bilgiye ula\u015fmam\u0131z jeoloji biliminin ve onun alt dallar\u0131n\u0131n geli\u015fimiyle m\u00fcmk\u00fcn oldu. Peki d\u00fcnyan\u0131n ya\u015f\u0131, ge\u00e7irdi\u011fi evreler, zaman dilimleri nas\u0131l belirleniyor? Hangi bilimsel kriterlere g\u00f6re D\u00fcnyam\u0131z\u0131n ge\u00e7mi\u015f zaman dilimlerini tespit edebiliyoruz? Bu sorulara, […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":29971,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624,232],"tags":[274,4157,313,315,3021,316],"class_list":["post-29970","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","category-yerbilimleri","tag-dunya","tag-dunyanin-yasi","tag-jeofizik","tag-jeoloji","tag-jeolojik-zamanlar","tag-jeomorfoloji"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29970","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/453"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29970"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29970\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29971"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29970"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29970"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29970"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/jeolojik-zaman-cetveli.jpg\")
\n* Yerk\u00fcrenin tarihinden, yerkabu\u011funun bile\u015fimi ve yap\u0131sal ko\u015fullar\u0131ndan ve yer \u00fczerinde geli\u015fen evrimlere h\u00e2kim kuvvetlerden bahseden bilim dal\u0131.
\n** Yerk\u00fcre ve atmosferinin, gezegenlerin, uydular\u0131n ve G\u00fcne\u015f\u2019in fiziksel ve yap\u0131sal \u00f6zelliklerini fizik ve matematik y\u00f6ntemler kullanarak ve \u00e7e\u015fitli cihazlarla \u00f6l\u00e7\u00fcmler yaparak inceleyen bilim dal\u0131. Jeofizik y\u00f6ntemler, yerkabu\u011fundaki \u00e7e\u015fitli k\u00fctlelerin \u00f6zdiren\u00e7, sismik, manyetik, gravite, radyoaktivite gibi de\u011fi\u015fik fiziksel \u00f6zelliklerinden faydalanarak, do\u011fal kaynaklar\u0131n, zemin \/ kaya yap\u0131s\u0131n\u0131n belirlenmesine yarar.
\n*** Da\u011flar, vadiler ve bunun gibi yer \u015fekillerinin k\u00f6keninin ve karakterinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 bilimi.<\/p>\n
\n1) Eyido\u011fan, H. 2012, 50 Soruda Deprem<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, ss. 19-22.
\n2) Smith, D. G., 1984, Cambridge Encyclopedia of Earth Science<\/em>, Cambridge University Press, 496 s.
\n3) Ramsey, W. L. ve Burckley, R. A., 1965, Modern Earth Science<\/em>, Holt, Rinehart and Winston Inc., 17331-0715, 664 s.
\n4) Ketin, \u0130., 1983, \u201cLevha tektoni\u011fi kavram\u0131ndan \u00f6nceki ba\u015fl\u0131ca tektonik hipotezler\u201d, Levha Tektoni\u011fi<\/em>, (Ed.) Can\u0131tez, N., T\u00dcB\u0130TAK-\u0130T\u00dc Maden Fak. Jeoloji-Jeofizik Lisans\u00fcst\u00fc Yaz Okulu, ss.9-31.
\n5) Ketin, \u0130., 1988, Genel Jeoloji, Yer Bilimlerine Giri\u015f<\/em>, Cilt I, \u0130T\u00dc Vakf\u0131, Yay\u0131n No:22.
\n6) \u015eeng\u00f6r, A. M. C., G\u00f6r\u00fcr, N. ve \u015earo\u011flu, F.; 1985, \u201cStrike-slip faulting and related basin formation in zones of tectonic escape: Turkey as a case study\u201d, In Biddle, K. T. ve Christie-Blick (eds), Strike-slip faulting and basin formation<\/em>, Society of Econ. Paleont. Min. Spec. Pub., s.37.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"