Antarktika, G\u00fcney Okyanusu’nun bir par\u00e7as\u0131 olarak k\u0131tay\u0131 \u00e7evreleyen bir ak\u0131nt\u0131ya sahiptir. Bu ak\u0131nt\u0131, Antarktika Kutup \u00c7evresi (Circumpolar) Ak\u0131m\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre’nin yaz aylar\u0131nda bat\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendi\u011finde, ak\u0131nt\u0131n\u0131n g\u00fcneyindeki sular\u0131n daha h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde asitlenmesi, sadece atmosferdeki karbondioksitle a\u00e7\u0131klan\u0131r. Ak\u0131m\u0131n kuzeyinde ise, aksi y\u00f6nde \u00f6r\u00fcnt\u00fcler g\u00f6zlenir.<\/p>\n
Neden b\u00f6yle oluyor ve bu neden \u00f6nemli?<\/strong> Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu etkilerin, bat\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 s\u00fcre\u00e7lerin birle\u015fiminden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor – Tazmanya’n\u0131n g\u00fcneyinden gelen yirmi y\u0131ll\u0131k g\u00f6zlemlere dayal\u0131 veriler sonucu ortaya at\u0131lan bir teori.<\/p>\n Okyanus asitlenmesini kontrol eden fakt\u00f6rlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131, okyanusun de\u011fi\u015fen kimyas\u0131n\u0131n deniz organizmalar\u0131 ve ekosistemler \u00fczerindeki etkisinin \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi nedeniyle \u00f6nemlidir. Antarktika Okyanusu olarak da bilinen G\u00fcney Okyanusu, iklim mekanizmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir bile\u015fenidir. Bu okyanus geni\u015f bir atmosfer karbondioksiti depolama kapasitesine sahip oldu\u011fundan, bu mekanizmalar\u0131n incelemesi i\u00e7in \u00f6nemli bir yerdir.<\/p>\n Veriye dayal\u0131 sonu\u00e7lar, tahmin modelleri i\u00e7in \u00f6nemlidir<\/strong> Bu d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klar ve derin kar\u0131\u015fma nedeniyle suyun y\u00fczeyinde emilen karbondioksit, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck s\u0131cakl\u0131k farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n y\u00fczey suyunun ve derin okyanusun kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fck enlem okyanuslar\u0131n\u0131n aksine, G\u00fcney Okyanusu\u2019nun derin b\u00f6lgelerine h\u0131zla aktar\u0131labilir ve depolanabilir.<\/p>\n Bununla birlikte, atmosferdeki karbondioksit seviyeleri artmaya devam ederken, G\u00fcney Okyanusu’ndaki y\u00fczey sular\u0131n\u0131n okyanus asitlenmesine kar\u015f\u0131 giderek daha savunmas\u0131z hale gelmesi beklenmektedir.<\/p>\n \u0130norganik karbon kimyas\u0131 uzman\u0131 ve Delaware \u00dcniversitesi D\u00fcnya, Okyanus ve \u00c7evre Fak\u00fcltesi\u2019nde \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olan Cai, “G\u00fcney Okyanusu, derin okyanusa a\u00e7\u0131lan bir penceredir” diyor ve ekliyor: “G\u00fcney Okyanusu asitlenmesine ili\u015fkin mekanizmalar\u0131n daha iyi anla\u015f\u0131lmas\u0131, okyanusun ba\u015fka yerlerde de ne kadar atmosferik karbondioksit alabilece\u011fine dair tahmin modellerinin geli\u015ftirilmesine yard\u0131mc\u0131 olabilir.”<\/p>\n G\u00fcney Yar\u0131m K\u00fcre\u2019deki atmosferin de\u011fi\u015fti\u011fi ana yol, G\u00fcney Y\u0131ll\u0131k Mod (Southern Annual Mode) olarak bilinir. Bu mod bir u\u00e7tan di\u011ferine de\u011fi\u015fti\u011finde, bas\u0131n\u00e7 fark\u0131, Antarktika etraf\u0131ndaki bat\u0131l\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n (veya jet ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n) kuzeye veya g\u00fcneye kay\u0131\u015f\u0131na neden olur. Havan\u0131n jet ak\u0131m\u0131 g\u00fc\u00e7lendi\u011finde (pozitif SAM e\u011filimi) Antarktika’ya do\u011fru akar. Jet ak\u0131m\u0131 zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131nda (negatif SAM e\u011filimi) kuzeye, ekvatora do\u011fru geni\u015fler.<\/p>\n Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Tazmanya’n\u0131n g\u00fcneyindeki karbondioksitin 1991-2000 ve 2001-2011 y\u0131llar\u0131nda kaydedilen s\u00fcrekli veri \u00f6l\u00e7\u00fcmlerini kullanarak, bat\u0131daki r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n, okyanus asitlerinin oranlar\u0131n\u0131 nas\u0131l d\u00fczenledi\u011fini ara\u015ft\u0131rd\u0131lar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar artan asitlenmeyi, bat\u0131l\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n asidik sular\u0131 y\u00fcksek enlemlerden ekvatora do\u011fru ve alt y\u00fczeylerden y\u00fczeye do\u011fru ta\u015f\u0131mas\u0131na ba\u011flad\u0131lar.<\/p>\n Cai, “Bas\u0131n\u00e7 fark\u0131 oldu\u011funda, daha kuvvetli bir r\u00fczg\u00e2r olu\u015fur ve r\u00fczg\u00e2r, y\u00fczey okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 bir noktadan di\u011ferine ta\u015f\u0131yarak, y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7tan al\u00e7ak bas\u0131nca ge\u00e7irir. Fiziksel o\u015finografide buna r\u00fczg\u00e2rl\u0131 Ekman ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131 denir” diyor.<\/p>\n Bat\u0131l\u0131 r\u00fczg\u00e2rlar azald\u0131\u011f\u0131nda, sonu\u00e7 tersi olur ve daha az asidik y\u00fczey suyu G\u00fcney Kutbu’na aktar\u0131l\u0131r. Cai, “Bunu Chesapeake K\u00f6rfezi, Meksika K\u00f6rfezi veya G\u00fcney Okyanusu’nda \u00e7al\u0131\u015fsak da, \u00e7al\u0131\u015fma alan\u0131na ba\u015fka bir karbondioksit veya asitli su kayna\u011f\u0131n\u0131n gelmesinin nedeni ayn\u0131d\u0131r. Ancak, konuma ba\u011fl\u0131 olarak, bu mekanizma farkl\u0131 \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kabilir.” diye ekliyor.<\/p>\n Bu G\u00fcney Okyanusu kar\u0131\u015f\u0131m\u0131, yakla\u015f\u0131k 300 ila 400 metre (yakla\u015f\u0131k 1000 ila 1.300 feet) derinli\u011fe kadar uzan\u0131r. Bu kar\u0131\u015f\u0131m, Chesapeake K\u00f6rfezi’nden ya da oksijen eksikli\u011finin suyun sadece 20 ila 50 metre derinli\u011fine (54-164 feet) uzanabilece\u011fi Meksika K\u00f6rfezi\u2019nden \u00e7ok daha derindir.<\/p>\n Teorik olarak, atmosferdeki karbondioksit artt\u0131k\u00e7a, okyanus karbondioksit seviyesi, yani okyanus asitlenmesi de artar. Ancak Cai, daha fazla karbondioksit i\u00e7eren ve okyanus dola\u015f\u0131m \u00f6r\u00fcnt\u00fcleri veya okyanusun farkl\u0131 katmanlar\u0131n\u0131 kar\u0131\u015ft\u0131ran daha derin sular\u0131n y\u00fckselmesinin, suyun pH ve karbonat doygunluk durumunun \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fmesine neden olabilece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Cai, bu alanda birka\u00e7 yeni makale olmas\u0131na ra\u011fmen, bu duruma r\u00fczg\u00e2r stresinin neden oldu\u011funu do\u011frudan verilerle ilk kez kendi ekibinin ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. \u201cBu konuda pek \u00e7ok tart\u0131\u015fma var, ama yirmi y\u0131ll\u0131k veri bir araya getirildi\u011finde, okyanus dola\u015f\u0131m \u00f6r\u00fcnt\u00fclerinin okyanus asitlenmesini ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde etkiledi\u011fine dair tutarl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama sa\u011flad\u0131.\u201d dedi.<\/p>\n Cai, “G\u00fcney Okyanusu, derin okyanusa do\u011fru bu h\u0131zl\u0131 kar\u0131\u015fma nedeniyle, derin okyanus karbondioksit sinyalini ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftiren bir aland\u0131r.” diyor. “Sonu\u00e7 olarak r\u00fczg\u00e2r h\u0131z\u0131, suyun katmanlar\u0131n\u0131n kar\u0131\u015fmas\u0131na ve dola\u015f\u0131m \u00f6r\u00fcnt\u00fclerini de\u011fi\u015ftirmesine neden oldu\u011funda, k\u00fcresel okyanus i\u00e7in \u00f6nemli de\u011fi\u015fiklikler yapabilir. Bu durum, geni\u015f \u00f6l\u00e7ekte Atlantik Okyanusu da d\u00e2hil olmak \u00fczere di\u011fer alanlar\u0131 etkileyebilir.”<\/p>\n
\nDelaware \u00dcniversitesi’nden Profes\u00f6r Wei-Jun Cai ile ekibi, Nature Communications’da bu sorular\u0131 ele alan bir makale yazd\u0131.<\/p>\n
\nD\u00f6rd\u00fcnc\u00fc en b\u00fcy\u00fck okyanus olan G\u00fcney Okyanusu, d\u00fc\u015f\u00fck bir pH ve doyma \u00f6zelli\u011fine sahiptir. Bu durum, deniz organizmalar\u0131n\u0131n kabuklar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 bir karbonat minerali olan aragonit i\u00e7in verimli bir ortam sunar. Okyanusun bu \u00f6zelli\u011finin, ortalama s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n -2 ila 7 santigrat derece olmas\u0131ndan (yakla\u015f\u0131k 28 ila 45 Fahrenheit) ve su s\u00fctunu boyunca g\u00fc\u00e7l\u00fc dikey kar\u0131\u015fmadan kaynakland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.<\/p>\n