{"id":30271,"date":"2018-10-22T01:01:52","date_gmt":"2018-10-21T22:01:52","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=30271"},"modified":"2018-10-21T17:22:51","modified_gmt":"2018-10-21T14:22:51","slug":"karahindiba-tohumlari-dogada-daha-once-hic-gorulmemis-bir-yontemle-ucuyorlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/10\/22\/karahindiba-tohumlari-dogada-daha-once-hic-gorulmemis-bir-yontemle-ucuyorlar","title":{"rendered":"Karahindiba tohumlar\u0131, do\u011fada daha \u00f6nce hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir y\u00f6ntemle u\u00e7uyorlar"},"content":{"rendered":"

Karahindiba \u00e7i\u00e7e\u011finin tohumlar\u0131n\u0131n her biri (pappus<\/em>) u\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131n anahtar\u0131 olarak nitelendirilen hava bo\u015fluklar\u0131ndan olu\u015fuyorlar.<\/p>\n

Nature<\/em> dergisinde 17 Ekim tarihinde yay\u0131mlanan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, Karahindiba \u00e7i\u00e7e\u011finin (Taraxacum officinale<\/em>) tohumlar\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ger\u00e7ek d\u00fcnyada i\u015fe yaramayacaklar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckleri bir mekanizmayla u\u00e7arak yay\u0131l\u0131m g\u00f6steriyorlar.<\/p>\n

Baz\u0131 hayvanlar, u\u00e7aklar ya da tohumlar u\u00e7arken kanatlar\u0131yla veyahut kanat benzeri y\u00fczeyler ile temas halinde girdaplar olu\u015ftururlar. Bu girdaplar hayvan\u0131, makineyi veya tohumu havaya kald\u0131ran kuvvetleri korumaya yard\u0131mc\u0131 girdaplard\u0131r. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar ayr\u0131lmam\u0131\u015f bir girdab\u0131n do\u011fada kal\u0131c\u0131 olmayacak kadar karars\u0131z olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fler. Fakat, Karahindibalar\u0131n hafif ve kabar\u0131k tohumlar\u0131 y\u00fczeylerinin hemen \u00fczerinde olu\u015fan ve tohumu havaya kald\u0131ran girdaplar\u0131 kullan\u0131yorlar.<\/p>\n

Havadayken karahindiba tohumlar\u0131 <\/strong>
\nTohumlar\u0131n her biri bisiklet tekerle\u011fi \u00fczerindeki merkezden \u00e7evreye yay\u0131lan parmakl\u0131klar gibi merkezi bir sap\u0131n i\u00e7inden yay\u0131lan filamanlar\u0131 ta\u015f\u0131yor. Edinburgh \u00dcniversitesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fan bitki bilimci ve makalenin e\u015f yazarlar\u0131ndan Naomi Nakayama\u2019ya g\u00f6re bu, u\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131n anahtar\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bir \u00f6zellik. Bir\u00e7ok b\u00f6cek, kanatlar\u0131 veya bacaklar\u0131 \u00fczerinde bu t\u00fcr filtre benzeri yap\u0131lar bar\u0131nd\u0131r\u0131yor, bu da u\u00e7u\u015f ya da y\u00fczme i\u00e7in girdaplar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n nispeten yayg\u0131n olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcyor.<\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, bu k\u0131l\u00e7\u0131kl\u0131 tohumlar\u0131n havada nas\u0131l kald\u0131klar\u0131n\u0131 merak ediyorlar \u00e7\u00fcnk\u00fc di\u011fer bitkilerin kanat benzeri tohumlar\u0131ndan -misal ak\u00e7aa\u011fa\u00e7 tohumlar\u0131 gibi- \u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Tohumlar, bir ku\u015fun veya u\u00e7a\u011f\u0131n kanatlar\u0131 gibi davranarak, u\u00e7acak kanat \u00fcst\u00fcnde ve alt\u0131nda bas\u0131n\u00e7 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 olu\u015fturuyor. Cevab\u0131 bulmak i\u00e7in Nakayama ve meslekta\u015flar\u0131, karahindiba tohumlar\u0131n\u0131 dikey bir r\u00fczgar t\u00fcneline yerle\u015ftirmi\u015fler ve tohum etraf\u0131ndaki hava ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6rselle\u015ftirmeye yard\u0131mc\u0131 olan par\u00e7ac\u0131klar\u0131 ayd\u0131nlatmak i\u00e7in de bir lazer kullanm\u0131\u015flar.
\nEdinburgh \u00dcniversitesi’nde uygulamal\u0131 bir matematik\u00e7i olan, makalenin ortak yazarlar\u0131ndan Cathal Cummins\u2019e g\u00f6re, tohumun parmakl\u0131klar\u0131 aras\u0131ndaki a\u00e7\u0131k alan miktar\u0131, bu girdaplar\u0131n s\u00fcreklili\u011finin yan\u0131t\u0131. Parmakl\u0131klara ge\u00e7en hava ile tohumun etraf\u0131nda hareket eden hava aras\u0131ndaki bas\u0131n\u00e7 farklar\u0131, girdap halkas\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor.<\/p>\n

Doktor Nakayama \u00f6nceki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n Karahindiba tohumlar\u0131n\u0131n her zaman 90-110 adet k\u0131la sahip oldu\u011funu kaydettiklerini belirtiyor ve bunun \u201ckorkutucu derecede tutarl\u0131\u201d olarak alt\u0131n\u0131 \u00e7izip, tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bu durumda \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011funu vurguluyor.<\/p>\n

Ekip, merkezden \u00e7evreye yay\u0131lan parmakl\u0131klar\u0131 taklit etmek i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck silikon diskler tasarlad\u0131\u011f\u0131nda, \u00e7e\u015fitli a\u00e7\u0131kl\u0131klara sahip modeller \u00fcretmi\u015f; kat\u0131 disklerden karahindiba tohumlar\u0131ndaki yap\u0131lar gibi y\u00fczde 92\u2019si havadan olu\u015fanlara kadar. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar model tohumlar\u0131n\u0131 r\u00fczg\u00e2r t\u00fcnelinde test etti\u011finde, yaln\u0131zca Karahindiba tohumlar\u0131na en yak\u0131n \u00f6zelliklere sahip olan disklerin girdab\u0131 koruyabildi\u011fini ke\u015ffetmi\u015fler.<\/p>\n

Disklerdeki a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131n say\u0131s\u0131, karahindiba tohumlar\u0131n\u0131n y\u00fczde 10’undan dahi daha fazlaysa, girdap karars\u0131z hale gelmi\u015f. Dr. Nakayama, tohumun u\u00e7u\u015f i\u00e7in verimsiz oldu\u011fu, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok a\u00e7\u0131k bir alana sahip oldu\u011funa; ancak bu a\u00e7\u0131kl\u0131klar\u0131n, serbest olmayan girdap halkas\u0131n\u0131n stabil kalmas\u0131na izin verdi\u011fine i\u015faret ediyor.<\/p>\n

Royal Veterinary Colloge\u2019da \u00e7al\u0131\u015fan kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 biyomekanist Richard Bomphrey, \u201cHer g\u00fcn g\u00f6r\u00fcp tam olarak anlamad\u0131\u011f\u0131m bir \u015feyin analizini g\u00f6rmek harika. Mach 9’da bir \u015feyler u\u00e7urabilmemize ra\u011fmen, hala bilmedi\u011fimiz aerodinamik mekanizmalar\u0131n oldu\u011funu ke\u015ffetmek her zaman heyecan verici\u201d diyor.<\/p>\n

Haberin videosunu ise \u015furadan izleyebilirsiniz:<\/p>\n