Ya\u015fam\u0131n organizasyonu nas\u0131ld\u0131r? S\u0131n\u0131rlar\u0131 nelerdir?<\/strong> Diyelim ki, D\u00fcnya\u2019n\u0131n \u00e7evresinde y\u00f6r\u00fcngede d\u00f6nmekte olan bir uzay istasyonunday\u0131z ve pencereden D\u00fcnya\u2019ya do\u011fru bak\u0131yoruz. G\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz bu manzara, d\u00fcnya \u00fczerindeki ya\u015fam\u0131n organizasyonunda en y\u00fcksek seviye ya da en b\u00fcy\u00fck yap\u0131ta\u015f\u0131 olan biyosferi daha kolay anlamam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. \u201cBiyosfer\u201d, d\u00fcnya \u00fczerinde canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgelerin toplam\u0131na verilen isimdir. T\u00fcm canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klar bu alanda birbirleriyle etkile\u015fim i\u00e7erisinde bulunur. Toplam geni\u015fli\u011finin tam olarak ne kadar oldu\u011funu s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn olmasa da yakla\u015f\u0131k bir de\u011fer verilebilir. \u00d6rne\u011fin, benekli akbabalar\u0131n 11.000 metreden daha y\u00fcksekte u\u00e7abildi\u011fi bilinmektedir. Bu seviyeden \u00e7ok daha y\u00fckseklerde mikroorganizma \u00f6rneklerine de rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Denizlerin diplerine gidecek olursak, y\u00fczeyden 11 km derinlerde foraminifera (delikliler) ad\u0131 verilen tekh\u00fccreli organizmalar bulunmu\u015ftur. Ula\u015f\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 b\u00f6lgelerde yeni canl\u0131lar ke\u015ffedildik\u00e7e, biyosferin s\u0131n\u0131rlar\u0131 da geni\u015flemektedir. (\u015eekil 1)<\/p>\n Canl\u0131lar biyosfer i\u00e7inde sadece geni\u015f bir alana yay\u0131lmakla kalmad\u0131lar, ayn\u0131 zamanda geni\u015f bir s\u0131cakl\u0131k, pH (asit-baz), radyasyon vb. aral\u0131\u011f\u0131nda da yay\u0131ld\u0131lar. \u00d6rne\u011fin, Arkea \u00e2leminden baz\u0131 mikroorganizmalar (Pyrolobus fumarii<\/em>), deniz alt\u0131nda bulunan ve magman\u0131n topra\u011f\u0131n alt\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 yerler olan hidrotermal bacalar\u0131n \u00fczerinde ya\u015famaktad\u0131r. Bu organizmalar\u0131n 113 \u00b0C s\u0131cakl\u0131kta ya\u015fayabildi\u011fi biliniyor. Marinomonas primoryensis<\/em> ad\u0131 verilen bakteriler de Antartika\u2019da bulunan g\u00f6llerde -20 \u00b0C s\u0131cakl\u0131klara kadar ya\u015fayabilmektedir. Arkea \u00e2leminden Ferroplasma acidarmanus<\/em> ad\u0131 verilen mikroorganizma pH\u2019\u0131n 0\u2019a yak\u0131n oldu\u011fu asit madenlerinde ya\u015fayabilir. Deinococcus radiodurans<\/em> ad\u0131 verilen bakteriler de, y\u00fcksek radyasyon alt\u0131nda (insan\u0131n ya\u015fayabilece\u011finin 3000 kat\u0131) ya\u015famaya devam ederler. T\u00fcm bu \u00f6rnekler bize canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n bizim d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden \u00e7ok daha u\u00e7 noktalara gidebilece\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n Devam edelim ve pencereden bakmak yerine bu sefer de geli\u015fmi\u015f bir teleskopla D\u00fcnya\u2019ya bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Daha yak\u0131na gelelim. Biyosferden sonra kar\u015f\u0131m\u0131za ilk \u00e7\u0131kan yap\u0131ta\u015f\u0131 ya da organizasyon \u201cekosistem\u201d olacakt\u0131r. Ekosistem, belirli bir b\u00f6lgede bulunan t\u00fcm canl\u0131 ve cans\u0131z \u00e7evreden olu\u015fmaktad\u0131r. Hava, toprak, su, kayalar ve t\u00fcm canl\u0131 t\u00fcrleri birbirleriyle etkile\u015fim halinde ekosistemin par\u00e7alar\u0131n\u0131 olu\u015fturacakt\u0131r. K\u00fc\u00e7\u00fck bir su birikintisi de, Sahra \u00c7\u00f6l\u00fc de birer ekosistemdir. D\u00fcnya y\u00fczeyi birbirleriyle etkile\u015fim halinde olan ve s\u00fcrekli olarak de\u011fi\u015fen ekosistemlerle kaplanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n \u00d6rne\u011fin, \u015eekil 2\u2019de g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi bir da\u011f g\u00f6l\u00fc bir ekosistem olu\u015fturmaktad\u0131r. G\u00f6l i\u00e7erisinde, canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klar etkile\u015fim halinde bulunur. Ekosistemler de\u011fi\u015fken olsalar da, belirli bir dengeye sahiptirler. Ekosistemi olu\u015fturan bile\u015fenler aras\u0131nda, enerji d\u00f6ng\u00fcs\u00fc ve besin zinciri kurulmu\u015ftur. Ekosistem i\u00e7erisinde bulunan farkl\u0131 canl\u0131 gruplar\u0131n\u0131n hepsine birden ise \u201ckomunite\u201d ad\u0131 verilir.<\/p>\n E\u011fer daha detaya inecek olursak, bir sonraki seviyemiz \u201cpop\u00fclasyon\u201d seviyesidir. Pop\u00fclasyon ayn\u0131 t\u00fcrden bireylerin belirli bir b\u00f6lgede olu\u015fturdu\u011fu topluluk olarak adland\u0131r\u0131labilir. Pop\u00fclasyon tek bir t\u00fcrden olu\u015fur, ancak ayn\u0131 b\u00f6lge i\u00e7inde farkl\u0131 t\u00fcrlerin olu\u015fturdu\u011fu farkl\u0131 pop\u00fclasyonlar da bulunur.<\/p>\n Ve sonunda \u201cbireye\u201d (canl\u0131 organizmaya) geldik. Yani do\u011frudan canl\u0131n\u0131n kendisine. \u015eimdi k\u0131saca bireyin de detaylar\u0131na inerek yap\u0131ta\u015flar\u0131n\u0131n neler oldu\u011funa bakal\u0131m. Organizmalar birbirlerinden farkl\u0131 yap\u0131lanmalar ge\u00e7irir. Bir k\u0131sm\u0131 organ ve dokular gibi ara seviyede organizasyon i\u00e7erse de, t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n ortak yap\u0131ta\u015f\u0131 h\u00fccredir. \u0130ster tekh\u00fccreli isterse \u00e7okh\u00fccreli olsun, t\u00fcm canl\u0131lar h\u00fccrelerden olu\u015fmu\u015ftur. H\u00fccre, ya\u015fam\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fck birimi olarak g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n Kaynak:<\/strong> D\u00fcnya \u00fczerinde milyonlarca canl\u0131 \u00e7e\u015fidi var. Ya\u015fam, g\u00fczel gezegenimizin her k\u00f6\u015fesinde, binlerce farkl\u0131 \u015fekilde var olmaya, s\u00fcrekli de\u011fi\u015fmeye ve d\u00f6n\u00fc\u015fmeye devam ediyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki haliyle ya\u015fam, D\u00fcnya \u00fczerinde ilk ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdekine k\u0131yaslanamayacak kadar muazzam bir \u00e7e\u015fitlili\u011fe ula\u015fm\u0131\u015f ve gezegenin d\u00f6rt bir yan\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f durumda. Peki d\u00fcnyadaki canl\u0131 ya\u015fam\u0131n\u0131n ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131 nas\u0131l tarif edebiliriz? Bilim ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":30338,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[21,32,3624],"tags":[4108,2258,197,595,2872],"class_list":["post-30337","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-biyoloji","category-evrim","category-sorularla-bilim","tag-50-soruda","tag-biyocesitlilik","tag-biyoloji","tag-yasam","tag-yasamin-tarihi"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\nBiz insanlar, y\u0131llar\u0131m\u0131z\u0131 dar bir \u00e7evre i\u00e7erisinde ge\u00e7irmek zorunda kal\u0131yoruz. Ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 ve \u00f6zellikle \u015fehirle\u015fmenin art\u0131\u015f\u0131yla do\u011fadan her g\u00fcn biraz daha uzakla\u015f\u0131yoruz. Bu y\u00fczden d\u00fcnya \u00fczerindeki canl\u0131 \u00e7e\u015fitlili\u011fini, ya\u015fam\u0131n ula\u015fabildi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131 ve olu\u015fturdu\u011fu organizasyonu daha iyi kavrayabilmek i\u00e7in daha geni\u015f bir a\u00e7\u0131dan bakabilmeye ihtiyac\u0131m\u0131z var.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/wp-content\/uploads\/2018\/10\/ya\u015fam\u0131n-organizasyonu.jpg\")
\n1) \u015eahin, Deniz, 50 Soruda Ya\u015fam\u0131n Tarihi<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2011. ss. 20-23<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"