{"id":30785,"date":"2018-11-13T01:01:05","date_gmt":"2018-11-12T22:01:05","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=30785"},"modified":"2018-11-18T14:10:37","modified_gmt":"2018-11-18T11:10:37","slug":"uzay-ne-kadar-bostur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/11\/13\/uzay-ne-kadar-bostur","title":{"rendered":"Uzay ne kadar bo\u015ftur?"},"content":{"rendered":"

\u0130nsan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne \u00e7evirip yukar\u0131daki devasa \u00e2lemde nelerin olup bitti\u011fini merak etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihten beri uzayda nelerin oldu\u011funa ili\u015fkin hep bir tart\u0131\u015fma olagelmi\u015ftir. \u201cUzayda ne var?\u201d sorusu, g\u00f6kbilimin astrolojiden kurtulup bir bilim olarak var olmas\u0131yla ya\u015f\u0131tt\u0131r denebilir.<\/p>\n

Zaman i\u00e7inde g\u00f6kbilimciler uzayda g\u00f6rebildi\u011fimiz ve g\u00f6remedi\u011fimiz cisimlere ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli varsay\u0131mlarda bulundular. Peki ger\u00e7ekte uzayda ne var? Ya da \u00e7o\u011funlukla kapkara bir bo\u015fluk olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz uzay ger\u00e7ekten g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc gibi mi?<\/p>\n

Bu sorulara 50 Soruda Evren<\/em><\/a> (1) kitab\u0131nda \u00c7a\u011flar Sunay, \u015f\u00f6yle yan\u0131t veriyor:<\/p>\n

Uzay ne kadar bo\u015ftur?<\/strong>
\nUzay\u0131n yap\u0131s\u0131 ve i\u00e7eri\u011fi bilim insanlar\u0131n\u0131n merak\u0131n\u0131 binlerce y\u0131ld\u0131r \u00e7ekmi\u015ftir. 1900\u2019l\u00fc y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan \u00f6nce yakla\u015f\u0131k 2.000 y\u0131l boyunca uzay\u0131n, eter diye bilinen g\u00f6r\u00fcnmez bir maddeyle dolu oldu\u011fu ve \u0131\u015f\u0131k dalgalar\u0131n\u0131n da onun i\u00e7inde ilerledi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrd\u00fc. Ancak elektromanyetik kuram ve g\u00f6relilik kuramlar\u0131yla birlikte \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n ilerlemesi i\u00e7in herhangi bir ortama gereksinim olmad\u0131\u011f\u0131 ve uzay\u0131n da \u201cbo\u015f\u201d oldu\u011fu anla\u015f\u0131ld\u0131.<\/p>\n

Her ne kadar m\u00fckemmel \u201cbo\u015fluk\u201da en yak\u0131n ortam olsa da, uzay t\u00fcm\u00fcyle bo\u015f de\u011fildir. Uzay\u0131n de\u011fi\u015fik b\u00f6lgelerinde, \u201cbo\u015f\u201dluk d\u00fczeyi, yani bulunan madde miktar\u0131, farkl\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin D\u00fcnya ile Mars aras\u0131ndaki uzay ile G\u00fcne\u015f ile Aky\u0131ld\u0131z (Sirius) aras\u0131ndaki uzay ya da Samanyolu ile Andromeda G\u00f6kadas\u0131 aras\u0131ndaki uzay, ayn\u0131 bo\u015flukta \u2013ya da dolulukta\u2013 de\u011fildir.<\/p>\n

D\u00fcnya\u2019da deniz d\u00fczeyindeki havada metrek\u00fcpte yakla\u015f\u0131k 1025<\/sup> atom vard\u0131r. Gezegenler aras\u0131 uzayda, yani G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019nin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde, metrek\u00fcpte ortalama 5 ila 100 milyon (106<\/sup>-108<\/sup>) kadar atom olur. Bunun yan\u0131nda kilometrek\u00fcpte 1.000 dolay\u0131nda toz par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 bulunur.<\/p>\n

\"\"
Uzay tozu ya da kozmik toz birka\u00e7 molek\u00fcl ile 0,1 mm aras\u0131ndaki b\u00fcy\u00fckl\u00fcklerdeki madde par\u00e7alar\u0131na denir. Uzay tozu bir zamanlar g\u00f6kbilimciler i\u00e7in g\u00f6zlemlerini olumsuz etkileyen bir \u00f6\u011feydi. Art\u0131k y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 uzaydaki birtak\u0131m astrofiziksel s\u00fcre\u00e7lerin temel etkenlerinden biri olarak ele al\u0131n\u0131yor. \u00d6rne\u011fin y\u0131ld\u0131zlar\u0131n ve gezegenlerin olu\u015fumlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli \u00f6\u011felerinden biri oldu\u011fu biliniyor. G\u00fcne\u015f Sistemi i\u00e7inde de, ba\u015fta Sat\u00fcrn olmak \u00fczere, gaz devi d\u00f6rt gezegeni ku\u015fatan halkalar\u0131n yap\u0131ta\u015flar\u0131ndan biri de uzay tozudur. Kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n kuyruklar\u0131n\u0131 da uzay tozu olu\u015fturur. G\u00fcne\u015f Sistemi ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda kullan\u0131lan bir\u00e7ok uzay arac\u0131nda \u00f6zel geli\u015ftirilmi\u015f uzay tozu saptama ve toplama ayg\u0131tlar\u0131 vard\u0131r.<\/figcaption><\/figure>\n

Samanyolu\u2019ndaki k\u00fctlenin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc y\u0131ld\u0131zlarda toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Geri kalan\u0131 da y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 uzaya yay\u0131lm\u0131\u015f gaz ve toz halindedir. Y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 uzay, gezegenler aras\u0131 uzaya g\u00f6re daha \u201cbo\u015f\u201dtur. Samanyolu\u2019nun y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 ortam\u0131ndaki ortalama madde yo\u011funlu\u011fu ortalama olarak metrek\u00fcpte bir milyon atomdur; yani 1 atom\/cm3<\/sup>. Toz yo\u011funlu\u011fuysa kilometrek\u00fcpte 100 toz par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131 kadard\u0131r. Bu say\u0131lar \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6r\u00fcnebilir, ama Samanyolu\u2019ndaki toplam maddenin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 10\u2019unu gaz ve toz olu\u015fturur. Buna, y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131 madde de denir. Madde miktar\u0131 Samanyolu\u2019nun \u00f6tesindeki g\u00f6kadalar aras\u0131 uzayda \u00e7ok daha azd\u0131r.<\/p>\n

Kaynak:<\/strong>
\n1) Sunay, \u00c7a\u011flar, 50 Soruda Evren<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2011. ss. 15-16.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsan\u0131n ba\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne \u00e7evirip yukar\u0131daki devasa \u00e2lemde nelerin olup bitti\u011fini merak etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 tarihten beri uzayda nelerin oldu\u011funa ili\u015fkin hep bir tart\u0131\u015fma olagelmi\u015ftir. \u201cUzayda ne var?\u201d sorusu, g\u00f6kbilimin astrolojiden kurtulup bir bilim olarak var olmas\u0131yla ya\u015f\u0131tt\u0131r denebilir. Zaman i\u00e7inde g\u00f6kbilimciler uzayda g\u00f6rebildi\u011fimiz ve g\u00f6remedi\u011fimiz cisimlere ili\u015fkin \u00e7e\u015fitli varsay\u0131mlarda bulundular. Peki ger\u00e7ekte uzayda ne var? Ya […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":30786,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[30,3624,3256],"tags":[247,248,2000,795,297,1748,392,3172],"class_list":["post-30785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomi","category-sorularla-bilim","category-uzay-ve-havacilik","tag-astrofizik","tag-astronomi","tag-gokbilim","tag-gunes","tag-gunes-sistemi","tag-samanyolu","tag-uzay","tag-yildizlararasi-uzay"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t