{"id":30802,"date":"2018-11-15T05:25:20","date_gmt":"2018-11-15T02:25:20","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=30802"},"modified":"2018-11-14T15:36:47","modified_gmt":"2018-11-14T12:36:47","slug":"babanin-onceden-yasadigi-stres-sperm-yoluyla-cocuga-gecebiliyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/11\/15\/babanin-onceden-yasadigi-stres-sperm-yoluyla-cocuga-gecebiliyor","title":{"rendered":"Baban\u0131n \u00f6nceden ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stres, sperm yoluyla \u00e7ocu\u011fa ge\u00e7ebiliyor!"},"content":{"rendered":"

Fare deneyleri, h\u00fccre i\u00e7i ufac\u0131k bir kesenin, baban\u0131z\u0131n hayat\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fi zor zamanlar\u0131 sperm yoluyla miras olarak size aktarabilece\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n

A\u015f\u0131r\u0131 strese giren ve travmaya u\u011fram\u0131\u015f babalar \u00e7ocuklar\u0131na \u201cyara izleri\u201d b\u0131rak\u0131yor olabilir. Yeni bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bu, spermin, babaya ait deneyimleri gizemini h\u00e2l\u00e2 koruyan bir yolaktan h\u00fccreleraras\u0131 ba\u011flant\u0131 ile alt ku\u015faklara iletmesi ile m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor. Bu ba\u011flant\u0131y\u0131 da vezik\u00fcl ad\u0131 verilen (maddeleri depolayan veya ta\u015f\u0131yan kapal\u0131 zardan olu\u015fan, g\u00f6rece k\u00fc\u00e7\u00fck h\u00fccre i\u00e7i bir kese) ufac\u0131k kesecikler, bir h\u00fccreden kopard\u0131\u011f\u0131 materyali bir di\u011ferine ekleyerek yap\u0131yor.<\/p>\n

Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 proteinler, lipidler ve n\u00fckleik asitler ayn\u0131 posta sistemi gibi h\u00fccreden sal\u0131narak t\u00fcm v\u00fccuda yay\u0131l\u0131r ve bu arada \u201ch\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 vezik\u00fcller\u201d olarak bilinen k\u00fc\u00e7\u00fck paketler salarlar. \u0130\u00e7erikleri dikkatlice se\u00e7ilmi\u015f gibidir. Kargo, sadece nereden geldi\u011fini de\u011fil nereye gidece\u011fini ve hatta gitti\u011finde ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 biliyor olur. Maryland \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi\u2019nde \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fcten n\u00f6robiyolog Tracy Bale\u2019in ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n San Diego\u2019da her y\u0131l yap\u0131lan N\u00f6robilim toplant\u0131s\u0131nda ilk kez a\u00e7\u0131klad\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda; h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 vezik\u00fcllerin beyin d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc nas\u0131l d\u00fczenledi\u011fi ve n\u00f6rodejeneratif hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde bunun nas\u0131l bir fayda sa\u011flayabilece\u011fini g\u00f6sterdiler. Buna ek olarak kal\u0131t\u0131m kaynakl\u0131 beyin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 bozukluklar\u0131n\u0131n sperm de\u011fi\u015fimiyle nas\u0131l y\u00f6nlendirilebilece\u011fi de belirtildi.<\/p>\n

Sava\u015f tahribat\u0131n\u0131n ve bereketsiz zamanlar\u0131n insano\u011flunu ku\u015faklar boyu etkiledi\u011fi, \u00f6zellikle Avrupa\u2019da, bir y\u00fczy\u0131l \u00f6nceden beri \u00e7arp\u0131c\u0131 kan\u0131tlarla g\u00f6zlenmi\u015fti. Bu beklenmedik insan deneyimleri, k\u0131tl\u0131k vs bir sonraki ku\u015fa\u011f\u0131 etkileyerek baz\u0131 sa\u011fl\u0131k de\u011fi\u015fimlerini tetiklemi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. \u00d6zellikle y\u00fcksek kolesterol, obezite ve \u015feker hastal\u0131\u011f\u0131 bunlar aras\u0131nda \u00f6nde gelenler. Bu kal\u0131tsal aktar\u0131m\u0131 h\u00fccresel d\u00fczeyde incelemek i\u00e7in Bale ve arkada\u015flar\u0131 bir dizi fare deneyi planlad\u0131lar.<\/p>\n

Fareleri strese sokmak kolayd\u0131. Dolamba\u00e7l\u0131 yollarla, kurtulamayacaklar\u0131 bir mek\u00e2na koymak, uyuduklar\u0131 yerin \u0131slak olmas\u0131 veya beyaz g\u00fcr\u00fclt\u00fc (ses), onlar\u0131n t\u0131pk\u0131 s\u00fcrekli ekonomik s\u0131k\u0131nt\u0131lar i\u00e7inde olan ya da i\u015fyerinde s\u00fcrekli bask\u0131 alt\u0131nda kalan insanlarda oldu\u011fu gibi stres hormonu d\u00fczeylerinin f\u0131rlamas\u0131 i\u00e7in yeterlidir. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 \u015fekilde bu stres yan\u0131t\u0131 yola\u011f\u0131, d\u00f6llenmeden \u00f6nce erkek farenin bir s\u00fcre stres alt\u0131nda kald\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerden sonra do\u011fan yavrularda dikkat \u00e7ekecek \u00f6l\u00e7\u00fcde farkl\u0131yd\u0131. Her nas\u0131lsa, bu yavrular\u0131n beyinleri, babalar\u0131 stres alt\u0131nda kalmam\u0131\u015f olanlardan farkl\u0131 bi\u00e7imde geli\u015fiyordu.<\/p>\n

Baban\u0131n stresi rahme nas\u0131l ula\u015f\u0131yor?
\n<\/strong>Burada b\u00fcy\u00fck soru, babaya dair \u00e7evresel bilginin rahme ilk etapta nas\u0131l ula\u015ft\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Neticede baba bu ortamda bir gece ya da sadece birka\u00e7 saat kal\u0131yordu. Sperm bu anlamda ge\u00e7mi\u015f travmalar\u0131 ta\u015f\u0131yor olabilir miydi? Bu fikir epeyce tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131kt\u0131r. Zira sperm h\u00fccresinin i\u00e7indeki DNA s\u0131k\u0131ca paketlenmi\u015f haldedir. Bunu de\u011fi\u015ftirmek, d\u0131\u015f \u00e7evreden ger\u00e7ekten \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ya da \u00fcrk\u00fct\u00fcc\u00fc bir deneyime verilen yan\u0131tla belki m\u00fcmk\u00fcn olabilir.<\/p>\n

\"\"
Deneyler, baban\u0131n ge\u00e7mi\u015f stresine dair an\u0131lar\u0131n\u0131n vezik\u00fcllerin i\u00e7erikleri ile sperm h\u00fccresine eklendi\u011fini g\u00f6sterdi.<\/figcaption><\/figure>\n

Daha ziyade, \u00e7evresel de\u011fi\u015fikliklere tepki g\u00f6steren ba\u015fka bir h\u00fccrenin DNA\u2019s\u0131 d\u00f6llenme s\u0131ras\u0131nda sperm h\u00fccresine bu bilgiyi iletiyor olabilir. Bu y\u00fczden ekip, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, sperm h\u00fccresinin geli\u015fim ve olgunla\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda salg\u0131lanan ve sperm geli\u015fimiyle bir \u015fekilde etkile\u015fmekte olan bir grup h\u00fccre ve bunlardan salg\u0131lanan molek\u00fcller \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131rd\u0131. Bu h\u00fccreler ayr\u0131ca h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 vezik\u00fcller de salg\u0131l\u0131yorlard\u0131 ki ekip, baban\u0131n ge\u00e7mi\u015f stresine dair an\u0131lar\u0131n\u0131n bu vezik\u00fcllerin i\u00e7erikleri ile sperm h\u00fccresine eklendi\u011fini g\u00f6sterdi.<\/p>\n

Deneyin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde stres alt\u0131nda kalm\u0131\u015f erkek farelerin \u00e7iftle\u015fmesine izin verildi ve yavrulardaki yan\u0131t izlendi. Di\u011fer tarafta strese maruz kalmam\u0131\u015f erkek farelerin spermleri al\u0131narak in vitro (d\u0131\u015f ortam) ortamda d\u00f6llenme sa\u011fland\u0131. Bu spermlerin yar\u0131s\u0131 yo\u011fun stres hormonu bombard\u0131man\u0131na tutulurken di\u011fer yar\u0131s\u0131 stres hormonuyla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmad\u0131. Ekip, her bir diziden e\u015fit oranda spermi stres alt\u0131nda olmayan di\u015fi yumurtalar\u0131na enjekte etti ve zigotlar\u0131n hepsini ayn\u0131 ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 anneye yerle\u015ftirdi. Stressiz zigotlar\u0131n geli\u015fimi normaldi. Strese maruz b\u0131rak\u0131lan zigotlar ise aynen d\u00f6llenmeden \u00f6nce stres alt\u0131nda kalm\u0131\u015f olan baban\u0131n yavrular\u0131nda g\u00f6r\u00fclen d\u00fczeyde stres yan\u0131t\u0131 olu\u015fturdular. Bu sonuca g\u00f6re, h\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 vezik\u00fclleri, babasal stresin ku\u015faklar boyu aktar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan yolun ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olarak da tan\u0131mlamak uygun olabilecektir.<\/p>\n

Sonu\u00e7lar\u0131 insan organizmas\u0131nda izlersek\u2026
\n<\/strong>\u00c7al\u0131\u015fmaya dahil olmayan yine San Diego Kaliforniya \u00dcniversitesi\u2019nden n\u00f6robilimci Robert Rissman\u2019a g\u00f6re, bu bulgular, askerlik veya di\u011fer s\u00fcrekli stres bar\u0131nd\u0131ran i\u015f ko\u015fullar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde \u00e7ok \u00f6zg\u00fcn ve epey etkili sonu\u00e7lar do\u011furacak gibi duruyor. Bu da belki stres fakt\u00f6rlerinin ba\u015fl\u0131calar\u0131n\u0131n neler oldu\u011funu ve bunlar\u0131 nas\u0131l de\u011fi\u015ftirebilece\u011fimiz y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmam\u0131z\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r.\"\"<\/p>\n

\u00d6ncelikle elbette bu sonu\u00e7lar\u0131 insan organizmas\u0131nda da izlememiz gerekiyor. Ekip bu nedenle Pensilvanya \u00dcniversitesi\u2019nde psikiyatr Neill Epperson ile insan sperm \u00f6rneklerinde protein ve RNA de\u011fi\u015fikliklerinin izlerini s\u00fcrmek \u00fczere birlikte \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. N\u00f6robilim toplant\u0131s\u0131nda ekip, 20 okuyan ve 20 mezun olmu\u015f \u00f6\u011frenci \u00fczerinde 6 ay boyunca yapt\u0131klar\u0131 bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 sundu. Her ay her bir kat\u0131l\u0131mc\u0131 sperm \u00f6rne\u011fi verdi. Her biri ayr\u0131ca o hafta boyunca ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stres deneyimlerini de aktard\u0131. \u00d6ncelikli veriler, strese maruz kalanlarda sperm de\u011fi\u015fikli\u011fini k\u0131sa s\u00fcrede g\u00f6steriyordu. Bu de\u011fi\u015fiklik \u201ckodlamayan RNA\u201d olarak bilinen (proteine \u00e7evirisi yap\u0131lmayan i\u015flevsel bir RNA molek\u00fcl\u00fcd\u00fcr. \u0130ngilizce literat\u00fcrde non-coding RNA\u2019n\u0131n k\u0131saltmas\u0131 olan ncRNA olarak an\u0131l\u0131rlar, daha az s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131lan di\u011fer adlar\u0131 non-protein-coding RNA, non-messenger RNA, small non-messenger RNA) yap\u0131da meydana gelmi\u015fti.<\/p>\n

Bu sa\u011fl\u0131kl\u0131 gen\u00e7 gruptaki analizler, ilerde basit stresler alt\u0131nda, \u00f6rne\u011fin final s\u0131navlar\u0131ndan sonraki d\u00f6neme denk gelecek \u015fekilde geni\u015fletilecek. Bale ve ekibi bu hafif stres dalgalanmalar\u0131yla b\u00fcy\u00fck stres kaynaklar\u0131n\u0131 (post travmatik stres bozuklu\u011fu, n\u00f6rolojik hastal\u0131klar, otizm, \u015fizofreni gibi) kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131p sonu\u00e7lar \u00e7\u0131kart\u0131labilece\u011fini belirtiyorlar.<\/p>\n

H\u00fccre d\u0131\u015f\u0131 vezik\u00fcllerin ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 molek\u00fcler i\u015faretler tam olarak yorumland\u0131\u011f\u0131nda belki kal\u0131tsal yolla aktar\u0131lan kronik hastal\u0131klar\u0131n \u00f6nceden bilinip \u00f6nlem al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilecek. Bu olursa, vezik\u00fcller bir \u00e7e\u015fit \u201cstres testi\u201d olarak kullan\u0131labilecek.<\/p>\n

Kaynak<\/strong><\/p>\n

1) https:\/\/www.scientificamerican.com\/article\/how-dads-stresses-get-passed-along-to-offspring\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fare deneyleri, h\u00fccre i\u00e7i ufac\u0131k bir kesenin, baban\u0131z\u0131n hayat\u0131nda ge\u00e7irdi\u011fi zor zamanlar\u0131 sperm yoluyla miras olarak size aktarabilece\u011fini g\u00f6sterdi. A\u015f\u0131r\u0131 strese giren ve travmaya u\u011fram\u0131\u015f babalar \u00e7ocuklar\u0131na \u201cyara izleri\u201d b\u0131rak\u0131yor olabilir. Yeni bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re bu, spermin, babaya ait deneyimleri gizemini h\u00e2l\u00e2 koruyan bir yolaktan h\u00fccreleraras\u0131 ba\u011flant\u0131 ile alt ku\u015faklara iletmesi ile m\u00fcmk\u00fcn olabiliyor. Bu […]<\/p>\n","protected":false},"author":42,"featured_media":30803,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19],"tags":[4270,3188,902,4269],"class_list":["post-30802","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","tag-kodlamayan-rna","tag-sperm","tag-stres","tag-vezikuller"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t