50 Soruda \u0130nsan\u0131n Tarih\u00f6ncesi Evrimi<\/em><\/a> (1) kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yan\u0131t veriyor:<\/p>\n\u201c\u0130nsan\u0131 nas\u0131l tan\u0131mlar\u0131z?<\/strong>
\n\u201c\u0130nsan\u0131n biyolojik y\u00f6n\u00fcn\u00fc \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda onu tan\u0131mlamakta pek zorlanmay\u0131z. K\u00fclt\u00fcrel y\u00f6n\u00fc ise olduk\u00e7a karma\u015f\u0131k bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm sergiler. \u00c7ok iyi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 sansak da, her zaman bilinmeyen, ke\u015ffedilmeyen bir yan\u0131 hep kalm\u0131\u015ft\u0131r. Ne zaman, ne yapaca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyecek kadar de\u011fi\u015fkendir bu t\u00fcr\u00fcn. D\u00fcnyan\u0131n s\u0131n\u0131rs\u0131z geli\u015ftirici ve de\u011fi\u015ftirici g\u00fcc\u00fcne sahip, en zeki, en yetenekli varl\u0131\u011f\u0131 olsa da, unutulmamal\u0131d\u0131r ki, o bir canl\u0131d\u0131r ve de i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyada evrimini ge\u00e7irmi\u015ftir. Bu d\u00fcnyada var olan t\u00fcm canl\u0131larla belirli derecelerde yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. Peki, canl\u0131lar \u00e2leminin bir \u00fcyesi olan insan\u0131 yeterince tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 ileri s\u00fcrebilir miyiz?<\/p>\n\u201cHer \u015feyden \u00f6nce, bir canl\u0131 olarak di\u011fer canl\u0131larla do\u011fada ayn\u0131 kaderi payla\u015f\u0131yoruz; \u00e7evremizde varolan do\u011fa ko\u015fullar\u0131na kar\u015f\u0131 geli\u015ftirdi\u011fimiz ve di\u011fer canl\u0131lardan farkl\u0131 \u00f6zel bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemimiz yoktur. Her canl\u0131 gibi bu \u00e7evresel etmenlerden biz de etkileniyoruz. Ayr\u0131ca, her canl\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erli olan temel gereksinimler bizim i\u00e7in de s\u00f6z konusudur; ya\u015fam\u0131m\u0131z\u0131 devam ettirebilmek i\u00e7in nefes al\u0131yor, besleniyor, uyuyoruz. Evrimin bize kazand\u0131rd\u0131klar\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, do\u011fan\u0131n pek de \u00f6yle g\u00fc\u00e7l\u00fc bir varl\u0131\u011f\u0131 say\u0131lmay\u0131z. Ne aslan gibi sa\u011flam ve g\u00fc\u00e7l\u00fc bir pen\u00e7emiz, ne timsah gibi par\u00e7alay\u0131c\u0131 di\u015flerimiz, ne fil gibi iri bir c\u00fcssemiz, ne de ceylan gibi \u00e7evik bacaklar\u0131m\u0131z vard\u0131r. O halde bizi do\u011fan\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc k\u0131lan farkl\u0131 bir \u00f6zelli\u011fimiz olmal\u0131.<\/p>\n
\u201cS\u0131n\u0131rs\u0131za yak\u0131n bir potansiyel mevcut; peki bunu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ne olabilir? Ger\u00e7ekten de anatomimizin bu s\u0131radanl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131n, bizi t\u00fcm canl\u0131lar d\u00fcnyas\u0131n\u0131n biricik yarat\u0131\u011f\u0131 yapan ay\u0131rt edici bir \u00f6zelli\u011fimiz var; beynimiz. Tabii her canl\u0131n\u0131n bir beyni vard\u0131r, ama di\u011fer canl\u0131lar\u0131n beyni biz insanlar\u0131nkiyle boy \u00f6l\u00e7\u00fc\u015femeyecek kadar basit bir yap\u0131dad\u0131r. Hayvanlar \u00e2leminde beyin korteksi (kabu\u011fu) en geli\u015fmi\u015f t\u00fcr insand\u0131r.<\/p>\n
\u201cBeynimiz, sahip oldu\u011fu soyut d\u00fc\u015f\u00fcnce potansiyeliyle do\u011fada benzeri bulunmayan bir organd\u0131r. Bu ba\u011flamda, insan\u0131 en \u00f6nemli ve en anlaml\u0131 k\u0131lan, insanla\u015fma s\u00fcrecinde temel ivme olarak kabul edilen beyin kabu\u011fundaki tipik geli\u015fmedir. Ger\u00e7ekten de, iki milyon y\u0131l i\u00e7inde \u00f6zellikle beynin frontal, temporal ve parietal b\u00f6lgelerinde ge\u00e7irdi\u011fi benzersiz evrim, onu \u00e7ok \u00f6zel bir canl\u0131 haline getirmi\u015ftir. Her ne kadar ola\u011fand\u0131\u015f\u0131 beyin \u00f6r\u00fcnt\u00fcm\u00fczle bu benzersizli\u011fe sahip olsak da, di\u011fer canl\u0131lardan kopmu\u015f do\u011fa\u00fcst\u00fc bir varl\u0131k da say\u0131lmay\u0131z.<\/p>\n
\u201cHer canl\u0131, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortamda varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrme olana\u011f\u0131 sa\u011flayan karma\u015f\u0131k ve \u00f6zg\u00fcn bir uyum stratejisi geli\u015ftirmi\u015ftir. Bu uyumsal \u00f6r\u00fcnt\u00fc asl\u0131nda insan i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. T\u00fcm canl\u0131larda oldu\u011fu gibi, insan\u0131n da biyolojik ba\u011flamda birtak\u0131m s\u0131n\u0131rlamalar\u0131 vard\u0131r. Amipten insana t\u00fcm canl\u0131lar\u0131n ortak stratejisi hayatta kalabilme m\u00fccadelesi vermektir. Bunun i\u015fleyi\u015f bi\u00e7imi de bir canl\u0131dan di\u011ferine de\u011fi\u015fir. \u0130nsan da di\u011fer hayvanlar gibi ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek amac\u0131yla gereksinim duydu\u011fu enerjiyi di\u011fer canl\u0131lar\u0131 yiyerek kar\u015f\u0131lar. Sonra her canl\u0131 gibi zararl\u0131 ve gereksiz maddeleri v\u00fccudundan atar. T\u00fcr\u00fcn\u00fcn yok olmamas\u0131n\u0131 sa\u011flayan s\u00fcrecin bir gere\u011fi olarak, bir sonraki ku\u015fa\u011f\u0131n bireylerini \u00fcretir. \u0130nsan cinsinde bu i\u015flevi \u00fcstlenen organlar di\u011fer canl\u0131lar\u0131nkinden pek de farkl\u0131 say\u0131lmaz.<\/p>\n
\u201cA\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, \u2018\u0130nsan kimdir? Nedir?\u2019 tarz\u0131ndaki sorulara yan\u0131tlar ararken, kendimizi sonu gelmeyecek bir dizi a\u00e7\u0131klaman\u0131n i\u00e7inde bulduk. \u0130nsan s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcyle tam olarak ne anlatmak istedi\u011fimizi ortaya koyarken do\u011frusu biraz zorlan\u0131yoruz. Anatomik \u00f6zelliklerini \u00f6n plana \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, insan\u0131 \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlayabiliriz: Kal\u00e7a kemikleri ve bacaklar\u0131 iki ayak \u00fczerinde durmaya uyum sa\u011flam\u0131\u015f, kollar\u0131 bacaklar\u0131ndan daha k\u0131sa, \u00e7ok iyi geli\u015fmi\u015f olan ba\u015fparma\u011f\u0131 di\u011fer t\u00fcm parmaklar\u0131 ayr\u0131 ayr\u0131 kar\u015f\u0131layabilme olana\u011f\u0131na sahip bir canl\u0131. \u0130nsanda \u201cel\u201d in \u00e7ok hassas bir tutma \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r. Ba\u015fka hi\u00e7bir canl\u0131da bu tip bir \u00f6zellik g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n
\u201cYukar\u0131da, insan\u0131n anatomik a\u00e7\u0131dan sahip oldu\u011fu \u00f6zelliklere vurgu yaparak verdi\u011fimiz tan\u0131m, s\u00f6z konusu canl\u0131 insan olunca \u00e7o\u011fu zaman yetersiz kalmaktad\u0131r.<\/p>\n
\u201c\u0130nsan, d\u00fc\u015f\u00fcnen, olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda kafa yoran, bilimi ve sanat\u0131 yaratan, kendine \u00f6zg\u00fc iyilik ve k\u00f6t\u00fcl\u00fck kavramlar\u0131na sahip, kanunlar yapan ve bunlar\u0131 uygulayan bir varl\u0131kt\u0131r.<\/p>\n
\u201c\u0130nsan \u00e7evresini de\u011fi\u015ftirdik\u00e7e devaml\u0131 kendi de de\u011fi\u015fir. Yaratt\u0131\u011f\u0131 her d\u00fczeydeki k\u00fclt\u00fcrel \u00fcr\u00fcn, onun d\u00fcnyas\u0131n\u0131n ne denli zengin, karma\u015f\u0131k ve \u00e7e\u015fitli oldu\u011funun bir g\u00f6stergesidir. Giderek do\u011fadan kopmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak insan, do\u011fay\u0131 g\u00f6zlemler bir konuma girdi. Bu d\u00fcnyada biricikli\u011finin bilincine vard\u0131k\u00e7a ve bu duygu keskinle\u015ftik\u00e7e merak\u0131, onu i\u00e7inden geldi\u011fi, t\u00fcredi\u011fi \u00e7evreye geri d\u00f6n\u00fcp bakmaya itti. Durmadan geni\u015fleyen evreninde g\u00f6rd\u00fcklerini a\u00e7\u0131klamaya, kendince yorumlamaya koyuldu. Bu evreni kendi ama\u00e7lar\u0131 do\u011frultusunda bozmaya, de\u011fi\u015ftirmeye yeltendi. Ona belli \u00f6l\u00e7\u00fclerde kendini ba\u011flad\u0131 ya da ondan koptu. Kimi zaman korku, kimi zaman sevgi ya da hor g\u00f6rme duygular\u0131 i\u00e7inde bakt\u0131 bu evrene. Geli\u015ftirdi\u011fi ve sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrel kafesin i\u00e7inde ya\u015fad\u0131k\u00e7a, kendinde bir \u015feylerin eksik oldu\u011funu yava\u015f yava\u015f duyumsamaya ba\u015flad\u0131. Bu yaln\u0131zl\u0131k ve kopukluk onu \u00e7o\u011fu kez mutsuzlu\u011fa itti.<\/p>\n
\u201cHer canl\u0131n\u0131n bir ya\u015fam stratejisi vard\u0131r; insan\u0131n ay\u0131rt edici \u00f6zelli\u011fi, bu a\u00e7\u0131dan di\u011fer canl\u0131lardan fark\u0131, bu stratejiyi i\u00e7g\u00fcd\u00fcsel olarak de\u011fil de bilin\u00e7li olarak kurgulamas\u0131d\u0131r. \u0130nsan, kendine \u00f6zg\u00fc de\u011ferler sistemi yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ok zengin ve bir o kadar da \u00e7e\u015fitli imgelerle kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Bizim se\u00e7ti\u011fimiz bilimsel imge onun sahip oldu\u011fu imgelerden sadece bir tanesidir. Bug\u00fcn insanla ilgili edindi\u011fimiz imge bir son a\u015fama kabul edilemez; \u00e7\u00fcnk\u00fc bilim d\u00fczenli ve s\u00fcrekli olarak her defas\u0131nda yeni mesajlar sunmakta ve biz bunlar\u0131 de\u011ferlendirdik\u00e7e insan hakk\u0131nda olu\u015fturdu\u011fumuz imgenin zamanla de\u011fi\u015fti\u011fine tan\u0131k olmaktay\u0131z. (2) Yapt\u0131\u011f\u0131, yaratt\u0131\u011f\u0131 ve de kendisi ne olursa olsun, her defas\u0131nda yeni bir \u00e7ehre ile zaman ve mek\u00e2n\u0131n belirli bir kesitinde onu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Bilindi\u011fi gibi, \u00fc\u00e7gen prizmay\u0131 and\u0131ran bir kaleydoskop i\u00e7indeki renkli (sar\u0131, ye\u015fil, k\u0131rm\u0131z\u0131 ve mavi) par\u00e7ac\u0131klar \u00e7ok de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler verir. Kaleydoskop her salland\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan g\u00f6r\u00fcnt\u00fc benzersizdir ve ge\u00e7icidir. Kal\u0131c\u0131 olan sadece \u00fc\u00e7 y\u00fczl\u00fc kaleydoskopun kendisidir. Zaman, mek\u00e2n ve ko\u015fullar t\u00fcp\u00fc \u00e7evirir ve b\u00f6ylece insan\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 de\u011ferler alt\u00fcst olur; yeni mek\u00e2nlar, yeni zamanlar ve yeni ko\u015fullarda yeni g\u00f6r\u00fcn\u00fcmler ortaya \u00e7\u0131kar. Bu nedenledir ki, insan nedir, kimdir sorular\u0131na yan\u0131t bulmakta her defas\u0131nda zorlan\u0131r\u0131z.\u201d<\/p>\n
Haftaya yeni bir soruyla bir araya gelene kadar insan beyninin evrimi konusunda \u015fu k\u0131sa videoya g\u00f6z atmak e\u011flenceli olabilir:<\/p>\n