{"id":31090,"date":"2018-12-01T00:00:02","date_gmt":"2018-11-30T21:00:02","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=31090"},"modified":"2018-12-01T00:13:24","modified_gmt":"2018-11-30T21:13:24","slug":"pop-kulturun-otesindeevrenin-kokenitartismasi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2018\/12\/01\/pop-kulturun-otesindeevrenin-kokenitartismasi","title":{"rendered":"Pop k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00f6tesinde \u201cevrenin k\u00f6keni\u201d tart\u0131\u015fmas\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Hepimiz mutlaka bir \u015fekilde \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d teorisini duymu\u015fuzdur. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrde de \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen o muhte\u015fem fenomeni anlatmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte BGST Yay\u0131nlar\u0131 Pop\u00fcler Bilim dizisinden \u00e7\u0131kan son kitap <em>Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine<\/em>, \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d ile ilgili pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcre yerle\u015fen alg\u0131lar\u0131 sorgulayarak i\u015fe koyuluyor ve bizi evrenin gizemlerine do\u011fru bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131yor. Kitap, geni\u015f bir okuyucu kitlesi i\u00e7in fizik ve kozmolojideki son geli\u015fmeleri yal\u0131n bir dille ve s\u00fcr\u00fckleyici bir tarzda anlat\u0131yor.<\/p>\n<p>20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda, g\u00f6kbilimciler Edwin Hubble ve Milton Humason, g\u00f6kadalar\u0131n birbirlerinden uzakla\u015fmakta oldu\u011funu ke\u015ffettiler ve bunun evrenin geni\u015flemekte oldu\u011funun bir kan\u0131t\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylediler. Evren giderek geni\u015fliyorsa, ge\u00e7mi\u015fte t\u00fcm evren \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir hacme s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f olmal\u0131yd\u0131; bu da, muazzam derecede s\u0131cak ve yo\u011fun olmas\u0131 gerekti\u011fi anlam\u0131na geliyordu. Fizik\u00e7iler bu durumu \u201cilk tekillik\u201d olarak adland\u0131rd\u0131lar. 13,7 milyar y\u0131l \u00f6nce \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir hacme s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f olan evren, ani bir geni\u015flemeyle birbirinden uzakla\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bu \u00f6zel durum, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrde evrenin \u201cba\u015flang\u0131c\u0131\u201d olarak yorumland\u0131 ve evrenin bir ba\u015flang\u0131c\u0131 varsa ondan \u00f6nce bir hi\u00e7lik oldu\u011fu ve bir \u201cba\u015flatan\u201d olmas\u0131 gerekti\u011fi \u015feklinde yorumland\u0131. <em>Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine<\/em>, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcr\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 haline gelen ve evrenin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin dini referanslar\u0131n da merkezine yerle\u015fen evrenin k\u00f6keni tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 masaya yat\u0131rarak sorguluyor.<\/p>\n<p><em>Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine<\/em>, modern fizikte evrenin geni\u015flemesine ili\u015fkin ortaya at\u0131lan teorilerin, farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcrseler de, pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrden olduk\u00e7a farkl\u0131 bir \u00e7er\u00e7eve sunmakta olduklar\u0131n\u0131 vurguluyor. Modern fizi\u011fin iki \u00f6nemli teorisini -kuantum teorisi ile genel g\u00f6relilik teorisini- birle\u015ftirme iddias\u0131ndaki iki g\u00f6rece yeni teori -s\u00fcper-sicim teorisi ile kuantum ilmek teorisi- \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d \u00f6ncesi \u201cilk tekillik\u201d durumunu, \u00f6ncesi olmayan bir durum olarak de\u011fil, evrenin evrimi s\u0131ras\u0131nda i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi \u00f6zel bir durum olarak de\u011ferlendirir. Buna g\u00f6re evrenin bir k\u00f6keni olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu bilimsel bir soru olarak anlam\u0131n\u0131 yitirir.<\/p>\n<p>Sorun \u015fu ki, modern fizik teorileri \u015fu a\u015famada tamamen matematiksel teorilerdir ve belli fenomenleri a\u00e7\u0131kl\u0131yor olsalar da, do\u011fru olup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u0131nayacak bir deney ya da g\u00f6zlem hen\u00fcz kurgulanamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu teoriler, bilimsel olarak evrenin \u201ck\u00f6kensel\u201d bir ba\u015flang\u0131ca sahip olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterebilecek durumda de\u011fildir. Tek bildi\u011fimiz, \u201cevrenin ya\u015f\u0131\u201d olarak an\u0131lan 13,7 milyar y\u0131l\u0131n evrenin ilk \u201cyarat\u0131m\u0131ndan\u201d itibaren de\u011fil, sadece kozmologlar\u0131n denklemlerinin eri\u015febildi\u011fi en eski a\u015famadan itibaren hesap edildi\u011fidir. Dolay\u0131s\u0131yla evren \u00e7ok daha ya\u015fl\u0131 olabilir. Bu konuda fizik teorilerinin \u015fu an i\u00e7in s\u00f6yleyebilece\u011fi daha fazla bir \u015fey yoktur.<\/p>\n<p>\u00dcstelik evrenin geni\u015flemesinin h\u0131zlanmas\u0131yla ilgili son astronomik g\u00f6zlemler fizik\u00e7ilerin i\u015fini daha da \u00e7etrefilli hale getirmektedir: Bu g\u00f6zlemleri a\u00e7\u0131klayabilmek i\u00e7in \u201ckaranl\u0131k madde\u201d ve \u201ckaranl\u0131k enerji\u201d gibi kavramlar ortaya at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bilinen anlamda maddenin, yani y\u0131ld\u0131zlar\u0131, galaksileri olu\u015fturan ve kendisi de atomdan olu\u015fan maddenin, asl\u0131nda evrenin i\u00e7eri\u011finin k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131 oldu\u011fu, toplam\u0131n sadece y\u00fczde 3-4\u2019\u00fcn\u00fc temsil etti\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <em>Evrenin K\u00f6keni<\/em> kitab\u0131, fizik\u00e7ilerin \u00e7\u00f6zmesi beklenen bu b\u00fcy\u00fck gizemi ortaya \u015fu \u015fekilde koyuyor: Fizik\u00e7ilerden evrenin iki temel bile\u015feninin, yani b\u00fct\u00fcn\u00fcn y\u00fczde 24\u2019\u00fcn\u00fc olu\u015fturan karanl\u0131k maddenin ve y\u00fczde 72\u2019sini olu\u015fturan karanl\u0131k enerjinin do\u011fas\u0131n\u0131 ayd\u0131nlatmalar\u0131 bekleniyor.<\/p>\n<p>Fizik\u00e7ilerin \u00f6n\u00fcndeki bir di\u011fer zorlu g\u00f6rev ise, kuantum fizi\u011fi ile genel g\u00f6relili\u011fin birle\u015ftirilmesini ger\u00e7ekle\u015ftirmek, di\u011fer bir deyi\u015fle, her \u015feyin teorisini form\u00fcle etmek. \u00dcstelik de kitab\u0131n belirtti\u011fi gibi, \u201cHer \u015feyin teorisi oldu\u011funu iddia eden gelecekteki bir teorinin \u2018bilimsel\u2019 olabilmesi i\u00e7in k\u0131smen anla\u015f\u0131l\u0131r olmas\u0131 ve \u00f6l\u00e7\u00fcmler, g\u00f6zlemler veya deneylerle do\u011frulanabilir kritik \u00f6ng\u00f6r\u00fcler sunmas\u0131 gerekir. Aksi takdirde b\u00f6yle bir teori ebedi varsay\u0131m rol\u00fcnden kurtulamaz.\u201d Nitekim, kuantum fizi\u011fi ile genel g\u00f6relili\u011fi birle\u015ftirdi\u011fini iddia eden teoriler ne yaz\u0131k ki hen\u00fcz matematiksel bir \u00e7er\u00e7eveden \u00e7\u0131karak ger\u00e7ek d\u00fcnyada \u00f6l\u00e7\u00fcmler ve g\u00f6zlemlerle do\u011frulanabilir \u00f6ng\u00f6r\u00fcler sunam\u0131yor.<\/p>\n<p>Modern fizik, uzay\u0131n, zaman\u0131n ve maddenin bir dizi sabit ve de\u011fi\u015fmez fizik yasas\u0131ndan yola \u00e7\u0131karak evrenin kendi i\u00e7inde ortaya \u00e7\u0131kabilece\u011fini g\u00f6steriyor. Peki, o zaman evren ger\u00e7ekten de fizik yasalar\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015fsa, fizik yasalar\u0131 evrenin olu\u015fmas\u0131ndan \u00f6nce var m\u0131yd\u0131? Evrenin k\u00f6keni sorusunu fizik yasalar\u0131 sayesinde bertaraf edebiliyoruz; ancak, bir \u201ck\u00f6ken\u201d ya da \u201cyarat\u0131l\u0131\u015f\u201d ya da \u201ca\u015fk\u0131n ak\u0131l\u201d olup olmad\u0131\u011f\u0131 sorusu baki kal\u0131yor.<\/p>\n<p><em>Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine,<\/em> bu sorular\u0131 Bat\u0131 felsefesi tarihi i\u00e7ine yerle\u015ftiriyor. Asl\u0131nda \u201ck\u00f6ken\u201d sorunu daha temelde insan\u0131n do\u011fas\u0131yla ilgilidir ve insan\u0131n bug\u00fcn\u00fc anlama \u00e7abas\u0131n\u0131n beraberinde, ge\u00e7mi\u015fi anlamland\u0131rma ve gelece\u011fi de \u00f6ng\u00f6rebilme \u00e7abas\u0131n\u0131 tetikler. Nitekim, tarih boyunca insan topluluklar\u0131n\u0131n bir \u201ctarih\u201d ve \u201ck\u00f6ken\u201d anlat\u0131s\u0131 hep olmu\u015ftur. Ancak bu ihtiya\u00e7 insani oldu\u011fu kadar, bilimin alan\u0131n\u0131n da d\u0131\u015f\u0131ndad\u0131r. \u201cEvrenin k\u00f6keni sorusu [&#8230;] sormadan duramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z ama ayn\u0131 zamanda \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in kavramsal silahlar ve dilsel yetilere sahip olmad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorudur.\u201d<\/p>\n<p><em>Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine<\/em>, modern fizi\u011fin ve kozmolojinin geldi\u011fi a\u015famayla ilgili geni\u015f kapsaml\u0131, anla\u015f\u0131labilir bilgiler aktaran, ayn\u0131 zamanda da bu geli\u015fmelerin yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 felsefi ve dinsel tart\u0131\u015fmalar ile ilgili d\u00fc\u015f\u00fcnsel anlamda k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 sorular soran, okumas\u0131 keyifli bir kitap.<\/p>\n<p><strong>Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine, E\u0301<\/strong><strong>tienne Klein, \u00c7ev. Ahmet N\u00fcvit Bing\u00f6l, BGST Yay<\/strong><strong>\u0131nlar\u0131, 2018, 149 s.<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hepimiz mutlaka bir \u015fekilde \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d teorisini duymu\u015fuzdur. Pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrde de \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen o muhte\u015fem fenomeni anlatmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte BGST Yay\u0131nlar\u0131 Pop\u00fcler Bilim dizisinden \u00e7\u0131kan son kitap Evrenin K\u00f6keni \u00dczerine, \u201cB\u00fcy\u00fck Patlama\u201d ile ilgili pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcre yerle\u015fen alg\u0131lar\u0131 sorgulayarak i\u015fe koyuluyor ve bizi evrenin gizemlerine do\u011fru bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kart\u0131yor. Kitap, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1808,"featured_media":31077,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4287,38,513,510,511],"tags":[4311,4310],"class_list":["post-31090","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-178-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-etienne-klein","tag-evrenin-kokeni"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31090","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1808"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31090"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31090\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31090"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31090"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31090"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}