\u201c\u0130neklerin hepsi birer bireydir; t\u0131pk\u0131 domuzlar, tavuklar ve daha ileri gidecek olursam, yery\u00fcz\u00fc \u00fcst\u00fcnde fark edilmemi\u015f, incelenmemi\u015f, duyulmam\u0131\u015f her varl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu gibi. (\u2026) Kim bilir belki de her \u015fey bir hayvanla -hangisi oldu\u011fu \u00f6nemli de\u011fil- ne kadar vakit ge\u00e7irdi\u011finize ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hem belki bu, insanlar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.\u201d<\/p>\n
Bilmek istemeyiz. Kabullenmemeyi se\u00e7eriz. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc ka\u00e7\u0131r\u0131r\u0131z. Ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7eviririz. Konuyla ilgili haberleri, makaleleri okumaz; ezkaza g\u00f6z\u00fcm\u00fcze \u00e7arpan ifadeleri yan\u0131lt\u0131c\u0131 ve abart\u0131l\u0131 olmakla su\u00e7lar\u0131z. Bunlar ba\u015fka bir d\u00fcnyan\u0131n kara s\u00f6ylenceleridir. Bunlar fantastik \u00f6yk\u00fclerdeki ak\u0131l almaz eziyet sahneleridir. Hatta belki bunlar kimi lobilerin uydurdu\u011fu, neye hizmet etti\u011fi belli olmayan \u00e7arp\u0131k, mide buland\u0131r\u0131c\u0131 \u00f6yk\u00fclerdir.<\/p>\n
Fayda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131z (a\u00e7\u0131k\u00e7a s\u00f6yleyeyim, s\u00f6m\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz) hayvanlar\u0131n hayatlar\u0131na ili\u015fkin ger\u00e7ekleri g\u00f6rmek istemeyiz. Bu kadar\u0131 abart\u0131, de\u011fil mi? A bu da sa\u00e7mal\u0131k art\u0131k, de\u011fil mi? Ay valla benim okudu\u011fum kaynaklar \u00f6yle demiyor, de\u011fil mi? Ya ben ge\u00e7ende bizim arkada\u015f\u0131n \u00e7iftli\u011fine gittim, inekler g\u00f6bek at\u0131yordu mutluluktan. De\u011fil mi?<\/p>\n
\u201cBuza\u011f\u0131lar do\u011far do\u011fmaz ve \u00e7o\u011fu zaman da zorla, annelerinden kopar\u0131larak do\u011fal olmayan ortamlarda yeti\u015ftirilir veya vurulup \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcrler. Do\u011fu\u015ftan haklar\u0131 olan inek s\u00fct\u00fcn\u00fcn yerine genelde s\u00fct ikamesiyle beslenirler. \u00c7o\u011fu defa k\u00fc\u00e7\u00fcc\u00fck, tek ki\u015filik ah\u0131rlara ya da b\u00f6lmeli, kul\u00fcbelere uygunsuzca yerle\u015ftirilirler ve kendi t\u00fcrlerinin \u00fcyeleriyle temaslar\u0131 olmaz.\u201d<\/p>\n
De\u011fil. \u0130nanmak istedi\u011finiz gibi de\u011fil. Reklamlardaki mutlu inek y\u00fczleri yalan. Ye\u015fil \u00e7ay\u0131rlar, \u00f6zg\u00fcrce dola\u015fan hayvanlar yalan. Anas\u0131n\u0131n memesinden s\u00fct i\u00e7en huzurlu buza\u011f\u0131lar yok. Akranlar\u0131yla oynayarak, ne\u015fe ve g\u00fcvenle b\u00fcy\u00fcyen s\u0131\u011f\u0131rlar yok. Eziyet var; bitmez bir tecrit ve ac\u0131 var. \u0130\u015fkenceyle ge\u00e7en (ve normal s\u00fcresinin yar\u0131dan az\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f) hayatlar; canl\u0131 olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f, s\u00f6m\u00fcr\u00fclen \u201c\u015feyler\u201d var.<\/p>\n
Ama bunlar\u0131 bilmek istemiyoruz, \u00f6yle de\u011fil mi?<\/p>\n
\u201cHayvanlar\u0131n bir hisse sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanmak daha kolayd\u0131r belki de. Bu durumda ger\u00e7ek ihtiya\u00e7lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmadan k\u00e2r \u00fcreticisi gibi kullan\u0131labilirler. Ne de olsa o gereksinimleri kar\u015f\u0131lamak maliyete de\u011fen bir \u015fey de\u011fildir.\u201d<\/p>\n
\u00dcretici i\u00e7in milyonlarca canl\u0131n\u0131n ya\u015fam\u0131 yaln\u0131zca (k\u0131sa vadeli ve \u00e7arp\u0131k) bir k\u00e2r-zarar hesab\u0131; s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez bir \u00e7\u0131kar beklentisinden ibaret. T\u00fcketici i\u00e7inse \u00f6nemli olan t\u00fcketmek; huzursuzluk ya da vicdan s\u0131z\u0131s\u0131 duymadan, t\u00fcketiminin bedelini d\u00fc\u015f\u00fcnmeden t\u00fcketmek\u2026 Doldur sepeti sevgilim!<\/p>\n
Oysa korkun\u00e7 bir bedel var: Do\u011fumundan \u00f6l\u00fcm\u00fcne dek ak\u0131l almaz bir eziyet i\u00e7inde, do\u011fas\u0131na hi\u00e7 uygun olmayan ko\u015fullarda, onuru ve en temel haklar\u0131 elinden al\u0131nm\u0131\u015f olarak ya\u015fayan inekler, s\u0131\u011f\u0131rlar, koyunlar, kuzular, tavuklar, domuzlar ve niceleri. Varl\u0131klar\u0131 getirecekleri k\u00e2ra indirgenmi\u015f milyonlarca, milyarlarca hayvan\u2026 Bunun \u00fcst\u00fcne kurulmu\u015f bir end\u00fcstri.<\/p>\n
\u201c\u0130hmal edilmi\u015f, k\u00f6t\u00fc beslenmi\u015f, yaln\u0131zl\u0131k \u00e7ekmi\u015f ve korkmu\u015f bir \u00e7ocuktan, dengeli bir yeti\u015fkinin \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 kimse bekleyemez. Bence ayn\u0131 mant\u0131\u011f\u0131 \u00e7iftlik hayvanlar\u0131na da uyarlamak gerekir.\u201d<\/p>\n
***<\/p>\n
\u0130neklerin Gizli Hayat\u0131<\/em>\u2019nda, Rosamond Young, ailesinden hayvan hik\u00e2yeleriyle birlikte devrald\u0131\u011f\u0131 ve organik s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u015fimdiki anlam\u0131na kavu\u015fmad\u0131\u011f\u0131 y\u0131llardan bu yana, hayvanlara y\u00f6nelik derin bir \u00f6zen ve kayg\u0131yla i\u015fletti\u011fi \u00e7iftli\u011fi, Kite\u2019sNest \u00c7iftli\u011fi\u2019ni, \u00e7iftlikteki hayvanlar\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 anlat\u0131yor. Kite\u2019sNest \u00e7o\u011fu \u00e7iftlikten farkl\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc burada \u00f6ncelik hayvanlar\u0131n hayatlar\u0131n\u0131 onur ve tatmin i\u00e7inde, her canl\u0131n\u0131n hak etti\u011fi sayg\u0131nl\u0131kla s\u00fcrd\u00fcrebilmeleri. \u0130stedikleri otu, k\u00f6k\u00fc yiyebilmeli, istedikleri kadar gezebilmeliler; aileleriyle, akranlar\u0131yla ili\u015fki kurabilmeli, huzuru, dostlu\u011fu ve sevgiyi doyas\u0131ya ya\u015fayabilmeliler. Mutlu olabilmeliler. \u00c7\u00fcnk\u00fc onlar birey, onlar sayg\u0131y\u0131 ve takdiri hak eden, hayat\u0131n\u0131 bir s\u00fct deposu ya da et k\u00fctlesi olarak ge\u00e7irmek zorunda olmayan canl\u0131lar.<\/p>\n Tan\u0131y\u0131nca, kal\u0131plar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bakabilince onlar harika canl\u0131lar.<\/p>\n \u201cAlice bazen yan\u0131mda sallana sallana y\u00fcr\u00fcrken, birden a\u015fka gelip h\u0131z de\u011fi\u015ftirir ve ne\u015feyle ko\u015farak g\u00f6zden kaybolurdu. Bense di\u011fer ev ine\u011fiyle a\u011f\u0131r a\u011f\u0131r y\u00fcr\u00fcmeyi s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr, sonra da birka\u00e7 y\u00fcz metre \u00f6tede Alice\u2019i benimle saklamba\u00e7 oynamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken g\u00f6r\u00fcrd\u00fcm. Alice bir ceviz a\u011fac\u0131n\u0131n arkas\u0131na elinden geldi\u011finde saklanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r, iri bedeniyle pek de beceremezdi. Kendisini g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc fark etti\u011fi anda da yine d\u00f6rtnala ko\u015fmaya ba\u015flar, bir sonraki a\u011fac\u0131n ard\u0131na ge\u00e7erdi.\u201d<\/p>\n Young hayvanlara y\u00f6nelik eziyeti gerekmedik\u00e7e ortaya d\u00f6kmeden, aksinin-hayvanlar\u0131n onuruna ve ihtiya\u00e7lar\u0131na sayg\u0131 duyan, \u00f6ncelik veren bir yakla\u015f\u0131m\u0131n- yaratt\u0131\u011f\u0131 mucizeleri aktarmay\u0131 ye\u011fliyor. Bu mucize ya\u015fam\u0131n, dirimin ta kendisi asl\u0131nda. Bu mucize hayvanlar\u0131n ta kendisi: \u0130li\u015fki kurmaya ihtiya\u00e7 duyan; kararlar alan, se\u00e7imler yapan, g\u00fcvenen ya da g\u00fcvenmeyen, kimilerine yak\u0131n, kimilerindenuzak durmay\u0131 tercih eden; ihtiyarlar\u0131n aktar\u0131mlar\u0131na, anne deste\u011fine ihtiya\u00e7 duyan bireyler.<\/p>\n \u201cBurada k\u0131zlar\u0131n annelerine yakla\u015fan do\u011fumlar\u0131yla ilgili dan\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da belki onlarla havadan sudan konu\u015ftu\u011funu hemen her g\u00fcn g\u00f6r\u00fcr\u00fcz.\u201d<\/p>\n Ki\u015filik \u00f6zellikleri olan, zaman ay\u0131r\u0131nca, gereken ilgi g\u00f6sterilince kendilerini bir \u015fekilde tan\u0131tan bireyler bunlar. Hik\u00e2yeleri olan bireyler. Korkular\u0131, zevkleri, farkl\u0131l\u0131klar\u0131, h\u0131r\u00e7\u0131nl\u0131klar\u0131 ya da muziplikleri olan bireyler. Bakmay\u0131 ve g\u00f6rmeyi bilenler i\u00e7in. Bakmay\u0131 ve g\u00f6rmeyi isteyenler i\u00e7in.<\/p>\n \u201cDurham k\u0131sa s\u00fcrede sadece kad\u0131nla erke\u011fi de\u011fil, benzer c\u00fcssede iki erke\u011fi de birbirinden ay\u0131rmay\u0131 \u00f6\u011frendi. Ayn\u0131 g\u00fcn ayn\u0131 insandan iki defa yem istemiyordu, ama farkl\u0131 bir insan gelirse elinden geldi\u011fince o g\u00fcn beslenmemi\u015f numaras\u0131 yap\u0131yordu.\u201d<\/p>\n Burada s\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fimiz, \u0130neklerin Gizli Hayat\u0131<\/em>\u2019nda hik\u00e2yelerini okudu\u011fumuz, evimizdeki ku\u015ftan, kediden, k\u00f6pekten farkl\u0131 canl\u0131lar de\u011fil. Onlar\u0131 farkl\u0131 k\u0131lan taleplerinin (ve haklar\u0131n\u0131n) insan taraf\u0131ndan \u00e7ok uzun zamand\u0131r (yok say\u0131lacak denli) bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131; kendilerini ifade alanlar\u0131n\u0131n tamamen yok edilmesi. \u00c7ok uzun zamand\u0131r canl\u0131, hayvan, dost olarak de\u011fil, yaln\u0131zca mal olarak g\u00f6r\u00fclmeleri.<\/p>\n \u201c\u0130neklerle buza\u011f\u0131lar\u0131 aras\u0131ndaki duygusal ve fiziksel ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n derinli\u011fini y\u0131llar i\u00e7inde defalarca g\u00f6zlemlemi\u015ftik. Bir ine\u011fin \u00f6l\u00fc buza\u011f\u0131s\u0131 i\u00e7in, buza\u011f\u0131n\u0131n annesi i\u00e7in tuttu\u011fu yastan \u00e7ok daha uzun s\u00fcre yas tuttu\u011funu g\u00f6rd\u00fck. Her ikisinin de kederini hafifletmek m\u00fcmk\u00fcn. Bir ine\u011fin yak\u0131n aile \u00e7evresinden birileriyle \u2018konu\u015fabilmesi\u2019 bu durumda \u00f6nemlidir.\u201d<\/p>\n Young\u2019\u0131n hik\u00e2yesi, Kite\u2019s Nest \u00c7iftli\u011fi her \u015feyin nas\u0131l da farkl\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6steren m\u00fckemmel bir \u00f6rnek. Belki silkelenmek, do\u011fa ve hayvanla kurdu\u011fumuz ili\u015fkinin sorunlar\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek i\u00e7in bir ba\u015flang\u0131\u00e7. Bir sevme ve sayma k\u0131lavuzu. Belki kendimizi, tercihlerimizi ve g\u00f6z yumduklar\u0131m\u0131z\u0131 sorgulamak i\u00e7in bir ad\u0131m.<\/p>\n \u201cHayvanlar\u0131n hepsi birer bireydir. Baz\u0131lar\u0131 ki\u015filikleriyle sizi etkiler, baz\u0131lar\u0131 da g\u00f6ze batmadan ya\u015far gider. Bir hayvan\u0131 ne kadar iyi tan\u0131rsan\u0131z, ona o kadar yarar\u0131n\u0131z dokunur.\u201d<\/p>\n ***<\/p>\n \u0130neklerin gizli bir ya\u015fam\u0131 var. Gizli kals\u0131n, hatta yok denecek kadar gizli kals\u0131n istiyoruz, \u00e7\u00fcnk\u00fc bu bizi rahatlat\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu barda\u011f\u0131m\u0131z\u0131,taba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 dolduran ac\u0131y\u0131 g\u00f6rmezden gelmemizi sa\u011fl\u0131yor. Oysa o ac\u0131 var. Yudum yudum, lokma lokma sindiriyoruz o ac\u0131y\u0131.<\/p>\n Ve sonra, belki bir sigara yak\u0131p, neden bu kadar mutsuz oldu\u011fumuzu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz\u2026<\/p>\n \u00a0<\/strong>\u0130neklerin Gizli Hayat\u0131, Rosamund Young, \u00c7ev. Duygu Ak\u0131n, Domingo Yay\u0131nlar\u0131, Eyl\u00fcl 2018, \u0130stanbul, 144 s.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" \u201c\u0130neklerin hepsi birer bireydir; t\u0131pk\u0131 domuzlar, tavuklar ve daha ileri gidecek olursam, yery\u00fcz\u00fc \u00fcst\u00fcnde fark edilmemi\u015f, incelenmemi\u015f, duyulmam\u0131\u015f her varl\u0131\u011f\u0131n oldu\u011fu gibi. (\u2026) Kim bilir belki de her \u015fey bir hayvanla -hangisi oldu\u011fu \u00f6nemli de\u011fil- ne kadar vakit ge\u00e7irdi\u011finize ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hem belki bu, insanlar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.\u201d Bilmek istemeyiz. Kabullenmemeyi se\u00e7eriz. G\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fc ka\u00e7\u0131r\u0131r\u0131z. Ba\u015f\u0131m\u0131z\u0131 \u00e7eviririz. […]<\/p>\n","protected":false},"author":632,"featured_media":31079,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4287,38,513,510,511],"tags":[4314,4315],"class_list":["post-31095","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-178-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-ineklerin-gizli-hayati","tag-rosamund-young"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31095","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/632"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31095"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31095\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31079"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31095"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31095"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31095"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}