{"id":31541,"date":"2019-01-08T01:01:45","date_gmt":"2019-01-07T22:01:45","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=31541"},"modified":"2019-01-13T18:40:45","modified_gmt":"2019-01-13T15:40:45","slug":"dilin-islevleri-nelerdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/01\/08\/dilin-islevleri-nelerdir","title":{"rendered":"Dilin i\u015flevleri nelerdir?"},"content":{"rendered":"

\u0130nsanlar\u0131 di\u011fer hayvanlardan ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zelliklerden biri ku\u015fkusuz ileti\u015fim kurarken bir \u201cdil\u201d kullan\u0131yor olmalar\u0131. Dilin hayvanlar aras\u0131ndaki ileti\u015fimden farklar\u0131na daha \u00f6nce bu k\u00f6\u015fede yer verdi\u011fimiz bir derleme ile giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi ise insanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dilin i\u015flevleri \u00fczerine Atakan Alt\u0131n\u00f6rs\u2019\u00fcn, yine 50 Soruda Dil Felsefesi<\/em><\/a> (1) kitab\u0131nda aktard\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa ve sade yan\u0131ta bir g\u00f6z atal\u0131m:<\/p>\n

Dilin i\u015flevleri nelerdir?<\/strong>
\n\u201cGe\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131l\u0131n \u00f6nemli dilbilimcilerinden Roman Jacobson bir mesaj\u0131n leng\u00fcistik stat\u00fcs\u00fcn\u00fcn, bask\u0131n i\u015flevine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu belirterek dilin i\u015flevlerini \u015f\u00f6yle s\u0131ralar:
\n[1] Vurgunun kontekste yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 referansta bulunma i\u015flevi;
\n[2] mesaj vereni merkeze alan heyecansal i\u015flevi;
\n[3] vurgunun mesaj\u0131n al\u0131c\u0131s\u0131na kayd\u0131\u011f\u0131 gayrete getirme i\u015flevi;
\n[4] mesajlar\u0131n esasen ileti\u015fime girmek, ileti\u015fimi s\u00fcrd\u00fcrmek veya kesmek amac\u0131yla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 duygusal i\u015flevi;
\n[5] s\u00f6ylemin koda odakland\u0131\u011f\u0131 \u00fcst-dil i\u015flevi;
\n[6] sonuncu olarak da vurgunun bizzat mesaja, oldu\u011fu gibi mesaja yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 poetik i\u015flevi (Jacobson, 1963: 213).<\/p>\n

\u201cDilin bu i\u015flevlerini \u00f6rnekleyelim:
\n[1] Enformasyon iletmekten olu\u015fan referansta bulunma: \u015eof\u00f6r yayalara \u201cbuyurun, ge\u00e7in\u201d i\u015fareti yap\u0131yor.<\/em>
\n[2] Bir heyecan\u0131 yans\u0131tma: Kaba herif!<\/em>
\n[3] Muhatap \u00fczerinde etki uyand\u0131rmay\u0131 hedefleyen gayrete getirme i\u015flevi: \u00c7ekil oradan!<\/em>
\n[4] \u0130rtibat kurma ya da kurulmu\u015f olan\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekten olu\u015fan duygusal i\u015flevi: Bu sabah daha iyi misiniz?<\/em>
\n[5] G\u00fczeli arayan poetik i\u015flevi: Ah \u015fi\u015fede l\u00e2l, hem de ay hil\u00e2l\u2026<\/em>
\n[6] Hatibin kendi s\u00f6ylemini d\u00fczenlemesine imk\u00e2n veren \u00fcst-dilsel i\u015flevi: S\u00f6ylediklerimle kimi kastetti\u011fimi anl\u0131yorsunuz<\/em>.<\/p>\n

\u201cJacobson\u2019\u0131n bu i\u015flevleri s\u0131ralarken dilin anmad\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6zelli\u011fine dikkat \u00e7eken yazarlar vard\u0131r (Picq, 2006: 20): suiistimal. S\u00f6zl\u00fc dil ki\u015filer, olgular, olaylar, nesneler, vb. hakk\u0131nda onlar\u0131n g\u0131yab\u0131nda konu\u015fmaya imk\u00e2n tan\u0131r. Oysa eklemli dilin d\u0131\u015f\u0131nda kalan ileti\u015fim bi\u00e7imleri (mimikler ve jestler, hayvanlar\u0131n ileti\u015fim bi\u00e7imleri) olaylar ile e\u015fzamanl\u0131 olarak kullan\u0131l\u0131r. \u0130\u015fte s\u00f6zl\u00fc dilin bu \u201cg\u0131yab\u0131nda konu\u015fma\u201d \u00f6zelli\u011fi suiistimale kap\u0131 aralar: Yani, dili kullanarak kar\u015f\u0131m\u0131zdakini kand\u0131rma, -m\u0131\u015f gibi davranma ve yalan s\u00f6yleme.<\/p>\n

\u201c\u0130nsan dili, hayvanlar\u0131n ileti\u015fim bi\u00e7imlerinden, \u00fcst-dilsel ve sevke t\u00e2bi [discursive<\/em>] (bir\u00e7ok ideay\u0131 tek bir c\u00fcmle i\u00e7inde bir araya ba\u011flama) i\u015flevleriyle ayr\u0131l\u0131r. Hayvanlar aras\u0131ndaki ileti\u015fim bi\u00e7imleriyle insan dili aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ele alaca\u011f\u0131m\u0131z soru ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda, Popper\u2019\u0131n dilin tasvir ve ispatlama i\u015flevlerine dikkat \u00e7ekti\u011fini g\u00f6rece\u011fiz. (Bkz. Hayvanlar konu\u015fabilir mi?<\/em><\/a>) Ge\u00e7ti\u011fimiz y\u00fczy\u0131lda John Langshaw Austin gibi baz\u0131 filozoflar ise, dilin \u201cicra edici\u201d [performative<\/em>] i\u015flevini g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne sermi\u015ftir. Dilin son derece ilgin\u00e7 bu i\u015flevini Austin ile ilgili soru ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda a\u00e7aca\u011f\u0131z. \u201cDilin i\u015flevleri nelerdir?\u201d sorusuna cevab\u0131m\u0131z\u0131 bitirirken \u015funu da ekleyelim: Yukar\u0131da s\u0131ralanan i\u015flevler \u015f\u00fcphesiz ki dilin b\u00fct\u00fcn i\u015flevlerini ortaya koymak gibi bir iddiay\u0131 i\u00e7ermemektedir. S\u0131ralananlara, mesel\u00e2 dilin buyurucu [prescriptive<\/em>] ve hatta \u201cs\u00f6z\u00fcmona\u201d (vehmedilen) bir i\u015flev olarak b\u00fcy\u00fcsel [magic<\/em>], vb. i\u015flevler ekleyerek listeyi daha da uzatmak her zaman m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\u201d<\/p>\n

Kaynaklar:<\/strong>
\n1) Alt\u0131n\u00f6rs, Atakan, 50 Soruda Dil Felsefesi<\/em>, \u0130stanbul, 2016, ss. 26-28.
\n2) Jacobson, Roman (1963), Essais de linguistique g\u00e9n\u00e9rale<\/em>, Fr. \u00c7ev. Nicolas Ruwet, Paris: Minuit.
\n3) Picq, Pascal vd. (2006), Les Origines du Langage<\/em>, Paris: Le Pommier.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0130nsanlar\u0131 di\u011fer hayvanlardan ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zelliklerden biri ku\u015fkusuz ileti\u015fim kurarken bir \u201cdil\u201d kullan\u0131yor olmalar\u0131. Dilin hayvanlar aras\u0131ndaki ileti\u015fimden farklar\u0131na daha \u00f6nce bu k\u00f6\u015fede yer verdi\u011fimiz bir derleme ile giri\u015f yapm\u0131\u015ft\u0131k. \u015eimdi ise insanlar\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 dilin i\u015flevleri \u00fczerine Atakan Alt\u0131n\u00f6rs\u2019\u00fcn, yine 50 Soruda Dil Felsefesi (1) kitab\u0131nda aktard\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa ve sade yan\u0131ta bir g\u00f6z atal\u0131m: […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":31542,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[221,3624],"tags":[4108,694,4107,4375,4377,4376],"class_list":["post-31541","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-felsefe","category-sorularla-bilim","tag-50-soruda","tag-dil","tag-dil-felsefesi","tag-dilin-islevleri","tag-pascal-picq","tag-roman-jacobsen"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/453"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31541"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31541\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31542"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}