Tarih biliminin ne oldu\u011funa ili\u015fkin uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcregelen bir tart\u0131\u015fma oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ek. Bir y\u00f6n\u00fcyle ideolojik bir ara\u00e7 olarak da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tarih disiplininin ne oldu\u011funa ili\u015fkin tart\u0131\u015fma yaln\u0131zca s\u0131radan bir felsefi u\u011fra\u015f olman\u0131n \u00f6tesinde toplumsal\/siyasal bir konudur.<\/p>\n
Tarihin ne oldu\u011funa ili\u015fkin Al\u00e2eddin \u015eenel\u2019in Kemirgenlerden S\u00f6m\u00fcrgenlere \u0130NSANLIK TAR\u0130H<\/em>\u0130 kitab\u0131nda (1) yer alan \u015fu b\u00f6l\u00fcm olduk\u00e7a etrafl\u0131 ve zihin a\u00e7\u0131c\u0131 bir \u00f6zet i\u00e7eriyor:<\/p>\n Tarih nedir ne de\u011fildir?<\/strong> \u201cBilimsel tarih \u2018mitos\u2019 de\u011fildir:<\/strong><\/em> Tarih, Eski Yunancada historia<\/em>, \u00f6nce \u2018ara\u015ft\u0131r\u0131larak \u00f6\u011frenilmi\u015f bilgi\u2019 gibi bir anlama gelmekteydi. Ama sonra (\u0130ngilizcedeki story<\/em> = \u00f6yk\u00fc, history<\/em> = tarih s\u00f6zlerinin benzerli\u011finin de g\u00f6sterdi\u011fi gibi) \u2018ge\u00e7mi\u015f olaylar\u0131n \u00f6yk\u00fcs\u00fc\u2019 anlam\u0131nda kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Ancak ge\u00e7mi\u015fle ilgili baz\u0131 \u00f6yk\u00fcler, ge\u00e7mi\u015f olaylar\u0131n bilimsel betimlerinden \u00e7ok d\u00fc\u015fsel a\u00e7\u0131klamalar\u0131d\u0131r. Bunlara, bilindi\u011fi gibi, \u2018mitos\u2019 denmektedir. Mitoslar, genellikle topluluklar\u0131n ge\u00e7mi\u015flerini, \u00f6znele\u015ftirilmi\u015f do\u011fa g\u00fc\u00e7leri ve a\u015fk\u0131n \u00f6zneler olarak g\u00f6r\u00fclen do\u011fa\u00fcst\u00fc g\u00fc\u00e7ler ile insanlar aras\u0131ndaki (sanal) ili\u015fkiler bi\u00e7iminde sunan \u00f6yk\u00fclerdir. Ne var ki mitoslar (Vaat Edilmi\u015f \u00dclke, Ergenekon \u00f6yk\u00fclerinde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi) tarih san\u0131labilmektedir. Bu yolla mitoslar, \u00e7a\u011fda\u015f tarih anlay\u0131\u015flar\u0131na bile s\u0131zabilmektedir. Oysa, bilimsel tarih anlay\u0131\u015f\u0131nda, ki\u015file\u015ftirilmi\u015f, \u00f6znele\u015ftirilmi\u015f do\u011fa g\u00fc\u00e7lerine, do\u011fa\u00fcst\u00fc (a\u015fk\u0131n) \u00f6znelere yer yoktur. \u00d6yleyse, belirtilmesi gereken birinci nokta: mitos, tarih de\u011fildir. Bilimsel tarih ise, az \u00e7ok ampirik verilere dayan\u0131r, mitos de\u011fildir.<\/p>\n \u201cTarih \u2018peygamberler tarihi\u2019 de\u011fildir:<\/strong><\/em> Tarihin ne olmad\u0131\u011f\u0131 yolunda \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine var\u0131lmas\u0131 gereken ikinci nokta, peygamberler tarihi (K\u0131sas-i Enbiya<\/em>) yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n bilimsel bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Tanr\u0131 \u2013 peygamber \u2013 kul (ger\u00e7ek ya da sanal) ili\u015fkileri \u00e7evresinde d\u00f6nd\u00fcr\u00fclen \u201cdinsel \u00f6yk\u00fcler\u201d (\u00f6rne\u011fin Kitab\u0131 Mukaddes<\/em>; \u2018Yeni \u00c7eviri\u2019 ad\u0131yla Kutsal Kitap<\/em>) tarih de\u011fildir. Bilimsel tarihin oda\u011f\u0131n\u0131 insan-insan ve insan-do\u011fa ili\u015fkilerinin uzak ge\u00e7mi\u015fi olu\u015fturur. Tarihin \u00f6znesi ise, her zaman i\u00e7in insanlar ve insan gruplar\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201cTarih \u2018kronoloji\u2019 de\u011fildir:<\/strong><\/em> \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, tarih bilimcisi, vakan\u00fcvist (\u00f6nemli g\u00f6r\u00fclen olaylar\u0131 yaz\u0131ya ge\u00e7iren devlet g\u00f6revlisi) olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, tarih, kronoloji (olaylar\u0131n olu\u015ftuklar\u0131 y\u0131llara g\u00f6re s\u0131ralanmas\u0131) olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. Tarih (Gordon Childe\u2019\u0131n, eski arkeoloji anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in s\u00f6ylediklerinden (**) esinlenilerek denilebilir ki) ge\u00e7mi\u015f olaylar\u0131n pul koleksiyonu yapar gibi toplanmas\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fildir. Ge\u00e7mi\u015fin olaylar\u0131n\u0131n \u2018betimlenmesi\u2019 yan\u0131 s\u0131ra, \u2018a\u00e7\u0131klanmas\u0131\u2019, aralar\u0131ndaki neden-sonu\u00e7 ili\u015fkilerinin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Vakan\u00fcvistlerin kay\u0131tlar\u0131, ku\u015fkusuz tarihsel malzemelerden biridir; ama kendileri tarih de\u011fildir.<\/p>\n \u201c\u2018Kahramanlar tarihi\u2019 tarih de\u011fildir:<\/strong><\/em> D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u00e7a\u011fda\u015f bilimsel bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131 \u2018kahramanlar tarihi\u2019 bi\u00e7iminde olmamal\u0131d\u0131r. Tarih, \u2018ulusal tarih\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 benimseyenlerce pek tutulan \u2018hanedenlar tarihi\u2019, \u2018sava\u015flar tarihi\u2019, \u2018kahramanlar tarihi\u2019 de olmamal\u0131d\u0131r. Elbette tarihin i\u00e7inde y\u00f6neticilerden, hanedanlardan, kahramanlardan s\u00f6z edilecektir. Ama onlar tarihin ekseni olarak g\u00f6r\u00fclmemelidir. Tarihin onlar\u0131n istenci (iradesi) \u00e7evresinde d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fc san\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n \u201cPeki tarih nedir?:<\/strong><\/em> \u00c7a\u011fda\u015f, bilimsel bir tarih kavram\u0131 yukar\u0131da say\u0131lan tarih anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u0131\u015flamal\u0131d\u0131r. Ama bu, t\u00fcm bu tarih birikimlerinden hi\u00e7 yararlan\u0131lmayaca\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Onlar\u0131n i\u00e7lerinde, bilimsel ele\u015ftirinin s\u00fczgecinden ge\u00e7irildikten sonra yararlan\u0131lacak bilgiler vard\u0131r.<\/p>\n \u201cMitoslar\u0131n ve dinsel tarihlerin \u00e7a\u011fda\u015f tarih anlay\u0131\u015flar\u0131na s\u0131zmas\u0131 gibi ge\u00e7mi\u015fin ger\u00e7ek (tarihsel) olaylar\u0131n\u0131n do\u011fru bilgisi de mitoslara ve dinsel s\u0131zm\u0131\u015ft\u0131r. Hatta i\u00e7lerinde yer yer do\u011fru tarih anlay\u0131\u015flar\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f olanlarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131labilir. Ayr\u0131ca, \u00e7e\u015fitli tarih anlay\u0131\u015flar\u0131ndan, \u00e7a\u011fda\u015f, bilimsel bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131na ula\u015fabilmek i\u00e7in yap\u0131lmas\u0131 ve yap\u0131lmamas\u0131 gereken \u015feyler \u00f6\u011frenilebilir.<\/p>\n \u201cDo\u011fru bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131na ula\u015f\u0131lmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lmamas\u0131 gereken \u015feyler \u2018de\u011fildir\u2019, \u2018olmamal\u0131\u2019, \u2018g\u00f6r\u00fclmemeli\u2019 gibi olumsuz s\u00f6zc\u00fcklerle az \u00e7ok belirtildi. Yap\u0131lmas\u0131 gereken \u015feylere de birka\u00e7 \u00f6rnek verilmeli. Mitoslarda ve dinsel tarihlerde olaylar, do\u011fan\u0131n, canl\u0131lar\u0131n, insanlar\u0131n, tanr\u0131lar\u0131n varolu\u015flar\u0131ndan ya da yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131ndan ba\u015flat\u0131lmaktad\u0131r. Bundan ders al\u0131nmal\u0131. Oysa \u2018ulusal tarih\u2019 \u00f6rneklerinde \u00f6yk\u00fc, uluslar\u0131n (s\u00f6zde) olu\u015fumlar\u0131ndan ba\u015flat\u0131l\u0131r. Sava\u015f tarihleri, devletlerin olu\u015fumunun \u00f6ncesine ge\u00e7mez. Bu tutumlar, insanlar\u0131n tarih anlay\u0131\u015flar\u0131nda, tarih bilin\u00e7lerinde bo\u015fluklar olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc insanlarda, \u2018peki ondan \u00f6nce ne vard\u0131?\u2019, \u2018ondan \u00f6nce ne oldu?\u2019 t\u00fcr\u00fcnden sorular sorma e\u011filimi vard\u0131r. Bu sorulara yan\u0131t verilmezse, kafalarda bo\u015fluklar olu\u015fur. Bo\u015fluk beklemez; bo\u015flu\u011fu, halk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde ya\u015fat\u0131lan (naif) masallar ya da egemen ideoloji taraf\u0131ndan \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p \u0131s\u0131t\u0131l\u0131p sunulan (\u015foven) destanlar veya dinsel (inan\u0131lmaz) \u00f6yk\u00fcler doldurabilmektedir. Dolay\u0131s\u0131yla, bilimsel, \u00e7a\u011fda\u015f bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131nda da olaylar olabildi\u011fince ba\u015f\u0131ndan al\u0131narak anlat\u0131lmal\u0131d\u0131r. (\u2026)\u201d<\/p>\n Dipnotlar:<\/strong> Kaynaklar:<\/strong> Tarih biliminin ne oldu\u011funa ili\u015fkin uzun y\u0131llard\u0131r s\u00fcregelen bir tart\u0131\u015fma oldu\u011fu bilinen bir ger\u00e7ek. Bir y\u00f6n\u00fcyle ideolojik bir ara\u00e7 olarak da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in tarih disiplininin ne oldu\u011funa ili\u015fkin tart\u0131\u015fma yaln\u0131zca s\u0131radan bir felsefi u\u011fra\u015f olman\u0131n \u00f6tesinde toplumsal\/siyasal bir konudur. Tarihin ne oldu\u011funa ili\u015fkin Al\u00e2eddin \u015eenel\u2019in Kemirgenlerden S\u00f6m\u00fcrgenlere \u0130NSANLIK TAR\u0130H\u0130 kitab\u0131nda (1) yer alan \u015fu b\u00f6l\u00fcm […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":31547,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624,222,29],"tags":[2656,230,238],"class_list":["post-31546","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","category-tarih","category-toplum","tag-alaeddin-senel","tag-insanlik-tarihi","tag-tarih"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31546","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/453"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31546"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31546\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31547"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31546"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31546"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31546"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\u201c(\u2026) birbiriyle pek de uyu\u015fmayan \u00e7e\u015fitli tarih anlay\u0131\u015flar\u0131 vard\u0131r. (*) Bunlar\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan, hi\u00e7 de bilimsel olmayan, hatta tarihten \u00e7ok \u00f6yk\u00fcye benzeyen tarihler de bulunmaktad\u0131r. Onun i\u00e7in, \u00f6nce tarihin ne olmad\u0131\u011f\u0131 saptanmal\u0131.<\/p>\n
\n* Farkl\u0131 bir tarih anlay\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in bkz. William H. McNeill, \u201cDe\u011fi\u015fen D\u00fcnya Tarihi\u201d, McNeill, D\u00fcnya Tarihi<\/em>, \u00e7ev. Al\u00e2eddin \u015eenel, \u0130mge Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131 (10. Bask\u0131) i\u00e7inde \u201cEk\u201d, Ankara, 2004, ss. 845-881)
\n** Bkz. \u201cProfes\u00f6r Grahame Clark\u2019\u0131n \u00d6ns\u00f6z\u00fc\u201d, Grodon Childe, Tarihte Neler Oldu<\/em>, \u00e7ev. Mete Tun\u00e7ay ve Al\u00e2eddin \u015eenel (ve sonraki bask\u0131lar\u0131) Alan Yay\u0131nc\u0131l\u0131k i\u00e7inde, \u0130stanbul, 1982, s. 7; Childe esinli Yeni Arkeoloji okulu i\u00e7in bkz. Ali M. Din\u00e7ol ve S\u00f6nmez Kantmann, \u201cArkeolojide Yeni Kavramlar ve Metodolojik Ara\u015ft\u0131rma Planlamas\u0131\u201d, Belleten<\/em>, c. XXXII, say\u0131 127 (1968), ss. 331-353.<\/p>\n
\n1) \u015eenel, Al\u00e2eddin, Kemirgenlerden S\u00f6m\u00fcrgenlere \u0130NSANLIK TAR\u0130H\u0130<\/em>, \u0130mge Kitabevi Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, 2014, ss. 16-17.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"