{"id":31811,"date":"2019-01-12T02:58:36","date_gmt":"2019-01-11T23:58:36","guid":{"rendered":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/?p=31811"},"modified":"2019-01-12T02:58:36","modified_gmt":"2019-01-11T23:58:36","slug":"hatiralar-acitir-hele-de-erkeksen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/2019\/01\/12\/hatiralar-acitir-hele-de-erkeksen","title":{"rendered":"Hat\u0131ralar ac\u0131t\u0131r, hele de erkeksen…"},"content":{"rendered":"

Ya\u015flar\u0131 18-40 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 80 erkek ve kad\u0131n bir odaya al\u0131nsa, a\u011fr\u0131y\u0131 alg\u0131lama derecelerinde \u015fartlanman\u0131n etkisini \u00f6l\u00e7mek amac\u0131yla bunlara iki g\u00fcn s\u00fcren bir deney d\u00fczene\u011fi uygulansa, deneylerin sonunda da hissettikleri a\u011fr\u0131y\u0131 derecelendirmeleri istense, beklentiniz ne olur? Sizce hangi grup a\u011fr\u0131y\u0131 daha fazla hissetmi\u015f ya da hangi grupta \u015fartlanma a\u011fr\u0131n\u0131n daha fazla hissedilmesine neden olmu\u015f olabilir? B\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funluk \u201ckad\u0131nlar\u201d diyecek \u015f\u00fcphesiz. \u00c7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar ac\u0131ya dayan\u0131ks\u0131zd\u0131r, kad\u0131nlar hassast\u0131r, kad\u0131nlar \u00e7i\u00e7ektir\u2026 Current Biology dergisinin 10 Ocak 2019 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mlanan bir makale pek \u00f6yle demiyor. Neden mi?
\n\u00d6ncelikle a\u011fr\u0131n\u0131n alg\u0131lanma derecesini, bilhassa da kronik a\u011fr\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda, sadece o a\u011fr\u0131y\u0131 yaratan etkene ba\u011flayan yakla\u015f\u0131m\u0131n \u00e7oktan rafa kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatal\u0131m. Yani a\u011fr\u0131 ayn\u0131 zamanda onu nas\u0131l alg\u0131lad\u0131\u011f\u0131m\u0131zla, dolay\u0131s\u0131yla \u00f6\u011frenme s\u00fcre\u00e7leriyle ilgili bir hissiyat. Evet, a\u011fr\u0131 bizi d\u0131\u015far\u0131dan gelen ve fiziksel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc bozabilecek tehditlerden koruyan biyolojik bir savunma mekanizmas\u0131, fakat ayn\u0131 zamanda beklenti, korku, \u00f6nceki deneyimler, k\u0131saca \u201ca\u011fr\u0131 haf\u0131zas\u0131\u201d denen \u015feyden etkilenen katmanl\u0131 bir s\u00fcre\u00e7. Kanada\u2019daki McGill ve Toronto \u00dcniversitelerinin psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar a\u011fr\u0131n\u0131n alg\u0131lanmas\u0131nda \u015fartlanman\u0131n rol\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00e7mek amac\u0131yla -ilk defa olarak- hem insanlara hem farelere uygulanan bir deney d\u00fczene\u011fi tasarlam\u0131\u015flar. \u015eartlanman\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermi\u015fler. Fakat beklemedikleri bir \u015feyle daha kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flar: \u015eartlanman\u0131n sadece erkeklere \u00f6zg\u00fc oldu\u011fuyla! \u00dcstelik hem insanlarda hem farelerde\u2026 Nas\u0131l m\u0131?<\/p>\n

\"\"
\u0130nsan ve farelerde \u015fartlanmaya ba\u011fl\u0131 a\u011fr\u0131 alg\u0131s\u0131 d\u00fczene\u011fini g\u00f6steren \u00e7izim. Ayn\u0131 deneyin iki farkl\u0131 sosyal t\u00fcre uygulanm\u0131\u015f olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan da \u00f6zel bir \u00e7al\u0131\u015fma. Kaynak: Martin J.L. ve ark., Curr Bio, (18)31496-9.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130lk g\u00fcn deneklerin koluna (ya da farelerinkinde arka ayaklar\u0131na) \u00f6nce s\u0131cak uygulama yap\u0131larak d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde a\u011fr\u0131 hissetmeleri sa\u011flanm\u0131\u015f ve hissettikleri ac\u0131y\u0131 100 \u00fczerinden derecelendirmeleri istenmi\u015f (farelerde ayak \u00e7ekme s\u00fcreleri \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015f). Hemen ard\u0131ndan daha \u015fiddetli bir a\u011fr\u0131 hissetmelerini sa\u011flayacak \u015fekilde kollar\u0131na giden kan ak\u0131\u015f\u0131 d\u0131\u015far\u0131dan ayarlanabilir bir bant yard\u0131m\u0131yla k\u0131s\u0131tlanarak 20 dakika egzersiz yapmalar\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f (farelerin pay\u0131na ise mide kas\u0131lmas\u0131na neden olan asetik asit yani sirke enjeksiyonu d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f) ve derecelendirme tekrarlanm\u0131\u015f.
\n\u0130kinci g\u00fcn ayn\u0131 d\u00fczenek sadece \u0131s\u0131 verme a\u015famas\u0131n\u0131 i\u00e7erecek \u015fekilde tekrarland\u0131\u011f\u0131nda ve deneklerden yeniden derecelendirme istendi\u011finde ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n beklentisi hissedilen ac\u0131n\u0131n \u015fiddetinin, ilk g\u00fcnk\u00fc ac\u0131 verici egzersiz-sirke \u015fartlanmas\u0131 sebebiyle daha y\u00fcksek \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeymi\u015f. \u00d6yle de olmu\u015f. D\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyli a\u011fr\u0131y\u0131 tetikleyen s\u0131cak uygulamas\u0131 deneklerin can\u0131n\u0131 ikinci g\u00fcn daha fazla yakm\u0131\u015f. Ama sadece erkek deneklerin can\u0131n\u0131! G\u00f6r\u00fcnen o ki \u00f6nceki a\u011fr\u0131 deneyiminin hat\u0131ras\u0131 erkekleri daha fazla etkiliyor, daha yo\u011fun bir strese sokuyor ve erkekler a\u011fr\u0131dan korktuklar\u0131ndan onu kad\u0131nlara k\u0131yasla daha \u00f6znel bi\u00e7imde alg\u0131l\u0131yorlard\u0131. \u00dcst\u00fcne \u00fcstl\u00fck ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n deneyler paralelinde y\u00fcr\u00fctt\u00fckleri bir dizi biyokimyasal \u00f6l\u00e7\u00fcm de bunu do\u011fruluyordu. \u00d6rne\u011fin stres g\u00f6stergesi olan plazma kortikosteron hormonu erkeklerde ikinci g\u00fcn \u00e7ok daha y\u00fcksekti. Dahas\u0131 testisleri al\u0131nan erkekler (elbette deneyin bu k\u0131sm\u0131 sadece farelere uygulanm\u0131\u015ft\u0131!) bu \u015fartlanma tepkisini g\u00f6stermezken yumurtal\u0131klar\u0131 al\u0131nan di\u015filerde herhangi bir fark g\u00f6r\u00fclm\u00fcyordu. Demek ki strese ba\u011fl\u0131 tepki testis hormonu olarak bilinen testosteron ile ili\u015fkiliydi. Son olarak yine farelerde, bellek s\u00fcre\u00e7lerinde etkili aPKC molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn faaliyetini durdurarak haf\u0131zay\u0131 bloke eden ZIP isimli bir madde verildi\u011finde, erkek fareler \u015fartlanma tepkisi g\u00f6stermiyorlard\u0131. Bu deneylerden \u00e7\u0131kan erkek-testosteron-bellek-stres-[abart\u0131lm\u0131\u015f]a\u011fr\u0131 be\u015fgeninden ho\u015flanmayanlar\u0131n i\u00e7ine bir nebze su serpecek veriyi saklamayal\u0131m: \u0130lk s\u0131cak uygulama sonras\u0131ndaki derecelendirmelerde kad\u0131nlar\u0131n a\u011fr\u0131 puanlar\u0131 erkeklerinkinden y\u00fcksek \u00e7\u0131km\u0131\u015f. Ancak ne yaz\u0131k ki istatistiksel a\u00e7\u0131dan anlaml\u0131 olmayan bir oranda\u2026<\/p>\n

Kaynak<\/strong>
\n1) Martin J. Loren ve ark., \u201cMale-specific conditioned pain hypersensitivity\u201d, Current Biology, 10 Ocak 2019 (18)31496-9.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ya\u015flar\u0131 18-40 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen 80 erkek ve kad\u0131n bir odaya al\u0131nsa, a\u011fr\u0131y\u0131 alg\u0131lama derecelerinde \u015fartlanman\u0131n etkisini \u00f6l\u00e7mek amac\u0131yla bunlara iki g\u00fcn s\u00fcren bir deney d\u00fczene\u011fi uygulansa, deneylerin sonunda da hissettikleri a\u011fr\u0131y\u0131 derecelendirmeleri istense, beklentiniz ne olur? Sizce hangi grup a\u011fr\u0131y\u0131 daha fazla hissetmi\u015f ya da hangi grupta \u015fartlanma a\u011fr\u0131n\u0131n daha fazla hissedilmesine neden olmu\u015f olabilir? […]<\/p>\n","protected":false},"author":184,"featured_media":31812,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[19,21,35],"tags":[4433,1625,4432],"class_list":["post-31811","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bilim-gundemi","category-biyoloji","category-noroloji","tag-agri-hafizasi","tag-kronik-agri","tag-sartlanma"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t