50 Soruda Ayd\u0131nlanm<\/em>a<\/a> kitab\u0131ndaki (1) \u015fu sat\u0131rlar olduk\u00e7a derli toplu bir bilgi veriyor:<\/p>\nAyd\u0131nlanmac\u0131lar nas\u0131l bir toplumsal-siyasal d\u00fczen istiyorlard\u0131? Buna en genel anlam\u0131yla bir yasa d\u00fczeni diyebilir miyiz?<\/strong>
\n\u201cBug\u00fcn\u00fcn pencerelerinden bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda o g\u00fcnlerin mutlaky\u00f6netimleri \u00e7oktan d\u00f6nemini tamamlam\u0131\u015f, art\u0131k ortadan silinmesi gereken g\u00fc\u00e7ler olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler. O d\u00f6nemde mutlaky\u00f6netim olduk\u00e7a y\u0131pranm\u0131\u015f olmakla birlikte hen\u00fcz yerine yeni bir d\u00fczen d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrecek konumda de\u011fildi. Mutlak krallar toplumlar\u0131n\u0131 Tanr\u0131\u2019dan gelen bir yetkeyle y\u00f6netiyorlard\u0131 ya da daha do\u011frusu \u00f6yle oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Krall\u0131\u011f\u0131n y\u00fcce yasalar\u0131<\/strong> diye adland\u0131r\u0131lan \u015fey ad\u0131 var kendi yok<\/strong> bir \u015feydi. Mutlaky\u00f6neticiler eskinin krallar\u0131na benzemezlerdi: eskinin krallar\u0131, \u00f6zellikle Eski\u00e7a\u011f\u2019\u0131n krallar\u0131 ortak anla\u015fmayla, soylular\u0131n ortak oyuyla ya da ortak g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyle se\u00e7ilen kimselerdi, onlar s\u0131n\u0131f temsilcisi gibiydiler, onlar\u0131n \u00f6yle ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkileri yoktu. Mutlaky\u00f6neticiler tam anlam\u0131nda mutlak<\/strong> olduklar\u0131 i\u00e7in kimseye hesap vermek durumunda de\u011fillerdi, bununla birlikte herkese hesap sorabilecek durumdayd\u0131lar. Feodalli\u011fin sonunu getirmekte, bir ba\u015fka deyi\u015fle toprak soylulu\u011funu ortadan silmekte, bu arada s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki dengeyi koruyarak s\u0131n\u0131f \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemekte, b\u00f6ylece burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n egemen s\u0131n\u0131f olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakta onlar iyiden iyiye belirleyici olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\u201cAncak yeni y\u00fckselen s\u0131n\u0131f y\u00fckseli\u015fini tamamlad\u0131\u011f\u0131nda kendisini egemen g\u00fc\u00e7 olarak ya\u015fama ge\u00e7iren mutlak krallarla tersle\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Mutlak krallar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 iyilikler yeni zaman\u0131n \u00fcreticilerine pahal\u0131ya gelmeye ba\u015fl\u0131yordu. Buna g\u00f6re \u015furada burada kral yetkesini daraltma e\u011filimleri kendini g\u00f6steriyordu. Bu e\u011filimlerin yay\u0131lmas\u0131nda elbet krallar\u0131n keyfi y\u00f6netimleri birinci planda etkili olmu\u015ftur. Saray zevk ve safa ortam\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fck\u00e7e, ayakta kalabilmek i\u00e7in sava\u015flar a\u00e7\u0131p sava\u015flar\u0131n a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yaralar\u0131 kapamak ad\u0131na yoksulun s\u0131rt\u0131na yeni vergiler koyduk\u00e7a ve b\u00f6ylece burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n kazan\u00e7 i\u00e7in gereksinim duydu\u011fu esenlikli toplum<\/strong> d\u00fczeninde ya\u015f\u0131yor olma ko\u015fullar\u0131n\u0131 her an tehlikeye d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fck\u00e7e bir egemenlik sorunu kendili\u011finden ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131? Burjuvalar ancak mutlak krallarla \u00e7\u0131karlar\u0131 ortak olabildi\u011fi s\u00fcrece kendilerini saraya yak\u0131n duyacaklard\u0131, bu ortakl\u0131k bozuldu\u011fu anda elbet kar\u015f\u0131tl\u0131klar kendini g\u00f6sterecek, hatta d\u00fc\u015fmanl\u0131klar ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131.<\/p>\n\u201cNe var ki kimsenin akl\u0131nda mutlaky\u00f6netimleri bir g\u00fczel yok edip yerine tam anlam\u0131nda demokratik uygulamalara a\u011f\u0131rl\u0131k veren cumhuriyetler kurmak diye bir tasar\u0131m yoktu. Demokrasiyi mutlaky\u00f6netimin yerini alacak bir y\u00f6netim i\u00e7in sa\u011flam bir dayanak olarak g\u00f6rm\u00fcyordu kimse. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler demokrasiyi daha ba\u015fka<\/strong> toplumlar i\u00e7in uygun g\u00f6rseler de kendi toplumlar\u0131 i\u00e7in hi\u00e7 mi hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyorlard\u0131. Ancak bu bask\u0131 rejimlerinin geli\u015fmekte olan sanayiye ve ticarete art\u0131k yararl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, sermaye d\u00fczeninin verimini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc de kesindi. Her \u00e7a\u011f bir y\u00fckselen s\u0131n\u0131f<\/strong> getirmi\u015f, bu s\u0131n\u0131flar\u0131n da do\u011fal olarak belirgin bir ana amac\u0131 olmu\u015ftur. Burjuva s\u0131n\u0131f\u0131 en y\u00fcksek d\u00fczeyde kazanc\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu, bunu yaparken kar\u015f\u0131s\u0131nda mutlak krallar\u0131 bir engelleyici olarak g\u00f6rmek istemiyordu. Bu ko\u015fullar alt\u0131nda yasa fikri geli\u015fti: bir toplumsal s\u00f6zle\u015fme<\/strong> \u00e7er\u00e7evesinde kesin yasalar koyulmal\u0131, bu yasalara herkes hi\u00e7bir ayr\u0131cal\u0131k s\u00f6zkonusu olmaks\u0131z\u0131n uymal\u0131yd\u0131. Bu da \u0131l\u0131ml\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f mutlaky\u00f6netim<\/strong> fikrini do\u011furdu. Ayd\u0131nlanma devinimini yanl\u0131\u015f anlayanlar onun eksiksiz bir demokrasi aray\u0131\u015f\u0131yla belirgin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ki bu kesinlikle yanl\u0131\u015ft\u0131r.\u201d<\/p>\nKaynak:<\/strong>
\n1) Timu\u00e7in, Af\u015far, Timu\u00e7in, Ali, 50 Soruda Ayd\u0131nlanma<\/em>, Bilim ve Gelecek Kitapl\u0131\u011f\u0131, \u0130stanbul, 2013, ss. 61-63.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ayd\u0131nlanma hareketinin \u00f6nde gelen d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerinin \u00f6zlemini \u00e7ektikleri toplumsal-siyasal d\u00fczen konusunda \u00e7ok sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmayan ve tarihsel bilgilere dayanmayan fikirlerin yayg\u0131n oldu\u011fu bir ger\u00e7ek. Peki ayd\u0131nlanmac\u0131lar nas\u0131l bir toplumsal-siyasal d\u00fczen istiyorlard\u0131? Bu konuda Af\u015far ve Ali Timu\u00e7in\u2019in 50 Soruda Ayd\u0131nlanma kitab\u0131ndaki (1) \u015fu sat\u0131rlar olduk\u00e7a derli toplu bir bilgi veriyor: Ayd\u0131nlanmac\u0131lar nas\u0131l bir toplumsal-siyasal d\u00fczen istiyorlard\u0131? Buna […]<\/p>\n","protected":false},"author":453,"featured_media":31901,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[3624,222,29],"tags":[227,804,2757,410,4455],"class_list":["post-31895","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-sorularla-bilim","category-tarih","category-toplum","tag-aydinlanma","tag-burjuvazi","tag-feodalizm","tag-fransiz-devrimi","tag-toplumsal-sozlesme"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31895","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/453"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=31895"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/31895\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/31901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=31895"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=31895"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bilimvegelecek.com.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=31895"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}