Beyaz yakal\u0131lar\u0131 nas\u0131l bilirsiniz? Liberalizmin besleyip b\u00fcy\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve hayli \u015f\u0131martt\u0131\u011f\u0131 bu kitlenin dilimize pelesenk olmas\u0131 ve sosyolojinin ilgi oda\u011f\u0131 olmas\u0131 \u00e7ok eski say\u0131lmaz. Bir ara-orta s\u0131n\u0131f denebilecek beyaz yakal\u0131lar\u0131 \u201cplaza insanlar\u0131\u201d olarak da yaftal\u0131yoruz aram\u0131zda ve onlar \u00f6zel sekt\u00f6rle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f durumda. Kol g\u00fcc\u00fcyle ekme\u011fini kazanan \u201cmavi yakal\u0131lar\u0131n\u201d \u00fcst\u00fcnde konumlanm\u0131\u015f ama iktidar\u0131 kendi i\u015f tan\u0131m\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 bu kesimi konu\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcnme, giyinme bi\u00e7imleriyle karikat\u00fcrize ediyoruz. Ama yeri geldi\u011finde siyasette dengeleri de\u011fi\u015ftirebilecek \u201c\u015fehirli\/okumu\u015f\/laik\/tepkili modernler\u201d gibi isimler de al\u0131yorlar.<\/p>\n
Peki, beyaz yakal\u0131l\u0131\u011f\u0131 kaz\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131zda tarihte ne kadar geriye gidebiliriz? Bir beyaz yakal\u0131 tarih\u00e7esi yazmaya kalksak hangi kaynaklara ba\u015fvurabiliriz? \u0130\u015fte \u00c7al\u0131\u015fan\u0131n Fizyolojisi<\/em> bu konuda ilk kaynaklardan biri say\u0131labilir. Balzac\u2019\u0131n kaleminden \u00e7\u0131km\u0131\u015f olmas\u0131 da bizi 1840\u2019lar\u0131n Paris\u2019ine g\u00f6t\u00fcr\u00fcyor, g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde anlat\u0131lan karakterlerin ve mek\u00e2nlar\u0131n canlanmas\u0131na vesile oluyor. Balzac\u2019\u0131n bahis konusu \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 ise d\u00f6nemin Parisli kamu memurlar\u0131. Okuduk\u00e7a Balzac\u2019\u0131n kamu memurlar\u0131n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc liberalizmin beyaz yakal\u0131lar\u0131yla ne \u00e7ok ortak yanlar\u0131n\u0131n oldu\u011funu ke\u015ffediyorsunuz.<\/p>\n \u00dcst\u00fcne bir s\u00fcr\u00fc laf etmektense bu incecik kitab\u0131n i\u00e7inde k\u0131sa bir tura \u00e7\u0131kal\u0131m isterseniz.<\/p>\n Balzac me\u015fhur Frans\u0131z b\u00fcrokrasisinin ve bu b\u00fcrokrasinin alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131p devletten d\u00fczenli maa\u015f alan \u00e7al\u0131\u015fan kitlesini 40.000 ki\u015fi olarak hesapl\u0131yor. \u00d6ncelikle \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n kim oldu\u011funu tan\u0131ml\u0131yor:<\/p>\n \u201cYa\u015famak i\u00e7in maa\u015f\u0131na ihtiya\u00e7 duyan ve istifa etmekte \u00f6zg\u00fcr olmayan ki\u015fi; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu ki\u015finin, sonsuz k\u00e2\u011f\u0131t kalabal\u0131\u011f\u0131 \u00fcretmekten ba\u015fka hi\u00e7bir alanda donan\u0131m\u0131 yoktur.\u201d<\/p>\n Balzac tarif etti\u011fi \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 da keskin hatlarla \u00e7iziyor:<\/p>\n \u201cKi\u015finin maa\u015f\u0131 y\u0131lda 20.000 frank\u0131 ge\u00e7erse, art\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131lamaz.\u201d<\/p>\n Balzac bu s\u0131n\u0131r\u0131 \u00e7izerken d\u00f6nemin resmi memur kadrosu y\u0131lda 12 milyon Frank maa\u015f alan Frans\u0131z Kral\u0131\u2019n\u0131 da kapsayacak kadar geni\u015ftir oysa. Balzac ise modern bir tan\u0131m sunuyor bize. Y\u0131lda 1 milyon dolardan fazla kazananlar\u0131 s\u00fcper-m\u00fcd\u00fcrler olarak tan\u0131mlay\u0131p \u201ckapitalist\u201d yani sermayedar kabul edilmeleri gerekti\u011fini s\u00f6yleyen Thomas Picketty de Balzac\u2019\u0131n s\u00f6yledi\u011fini s\u00f6ylemiyor muydu? \u201cTa\u015fra \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 birisidir, ama Parisli \u00e7al\u0131\u015fan bir \u015feydir.\u201d<\/p>\n Ve tabii bu \u00e7al\u0131\u015fan t\u00fcr\u00fcn\u00fcn do\u011fal mek\u00e2n\u0131n\u0131 da anlat\u0131yor bize:<\/p>\n \u201c(…) \u00c7al\u0131\u015fan bir masada oturup yazan ki\u015fidir. Ofis, \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n do\u011fal ortam\u0131d\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fanlar ofissiz var olamaz ve bir ofis de \u00e7al\u0131\u015fanlars\u0131z var olamaz.\u201d<\/p>\n Fransa b\u00fct\u00e7esinin % 2,5\u2019una denk 60 milyon Frank maa\u015f da\u011f\u0131tarak yarat\u0131lan, b\u00fcrokrasi ve tabii k\u0131rtasiye \u00fcreten bu dev \u00e7ark\u0131n, monar\u015finin cumhuriyet kurumlar\u0131 i\u00e7inde h\u00e2l\u00e2 ya\u015fayan ruhu oldu\u011funa inan\u0131r Balzac. Bu \u00e7ark\u0131n Paris kamu binalar\u0131na ve sokaklar\u0131na sa\u00e7t\u0131\u011f\u0131 tipler ise Balzac\u2019\u0131n tasvirlerinde birer roman kahraman\u0131 gibi g\u00f6z\u00fcn\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnde canlan\u0131yor. Giyimleri ku\u015famlar\u0131yla, modalar\u0131yla, davran\u0131\u015f ve d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imleriyle stajyerleri, ofisboylar\u0131, m\u00fcd\u00fcr muavinlerini, b\u00fcro amirlerini ve \u201cstajyer yahut m\u00fcd\u00fcr muavini olmayan her \u00e7al\u0131\u015fan\u201d dedi\u011fi k\u00e2tipler ge\u00e7iyor g\u00f6z\u00fcm\u00fcz\u00fcn \u00f6n\u00fcnden. K\u00e2tipler ise Zarif, Andaval, Koleksiyoner gibi nice alt tiplere ayr\u0131l\u0131yorlar. Andaval\u2019\u0131 k\u0131saca tan\u0131yal\u0131m mesela:<\/p>\n \u201cK\u0131rkbe\u015finde kariyerinin zirvesini g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Her zaman evlidir ve alay\u0131nda ba\u015f\u00e7avu\u015ftur, d\u0131\u015f mahallelerde bah\u00e7esi olan bir ev kiralar.\u201d<\/p>\n Ya Stajyerler:<\/p>\n \u201c\u0130ki t\u00fcr stajyer vard\u0131r: Fakirler ve zenginler. Fakir stajyerin cepleri \u00fcmit doludur ve daimi bir maa\u015fa ihtiya\u00e7lar\u0131 vard\u0131r; zengin olansa kay\u0131ts\u0131zd\u0131r ve hi\u00e7bir \u015feye ihtiyac\u0131 yoktur.\u201d<\/p>\n Akl\u0131 \u0130\u015finde Memurlar:<\/p>\n \u201cBu memurlardan m\u00fckemmel birer k\u00e2tip ve ve koca olur, yuvalar\u0131 mutludur. Bu memurlar, kocan\u0131n pazar g\u00fcnleri ve resmi tatiller d\u0131\u015f\u0131nda katiyen g\u00f6r\u00fcnmedi\u011fi bir aile hayat\u0131na ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (…) genellikle k\u00f6kl\u00fc ticaret \u015firketlerinde, nalburlarda, l\u00fcks \u015fark\u00fcteri d\u00fckk\u00e2nlar\u0131nda ve kitap\u00e7\u0131larda sessiz ortakt\u0131r.\u201d<\/p>\n Balzac, Balzac oldu\u011fundan olsa gerek g\u00f6z\u00fcnden hi\u00e7bir detay ka\u00e7m\u0131yor. Bu tiplerin duvarlar\u0131nda hangi resimlerin as\u0131l\u0131 oldu\u011funa kadar biliyor. Ak\u0131llar\u0131ndan neler ge\u00e7ti\u011fini de… Balzac\u2019a g\u00f6re bu tiplere a\u015fina olduk\u00e7a \u201cb\u00fcrokrasi diyar\u0131nda her \u015feyin neden bu kadar yava\u015f i\u015fledi\u011fini anlam\u0131\u015f olmal\u0131s\u0131n\u0131z.\u201d Balzac\u2019\u0131n b\u00fcrokrasiye kar\u015f\u0131 duydu\u011fu nefreti de b\u00f6yle incelikli portrelerle anlam\u0131\u015f oluyoruz. \u201cRothschild\u2019in yirmi \u00e7al\u0131\u015fan\u0131, Hazinenin \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131ndan on kat daha fazla \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor; fakat onlar\u0131n aksine Rothschild \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekten bir gelece\u011fi mevcut. (…) \u00d6te yandan devlet memurlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde peri\u015fan bir gelecek var.\u201d<\/p>\n Vars\u0131n \u00f6zel sekt\u00f6r \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 da Balzac\u2019\u0131n fizyolojisinde eksik kal\u0131versin… Ne gam! Bug\u00fcn herhangi bir kalabal\u0131k ofise u\u011frayan bir zamane Balzac\u2019\u0131 ayn\u0131 karakterlerin h\u00e2l\u00e2 kanl\u0131 canl\u0131 kar\u015f\u0131m\u0131zda durdu\u011funu g\u00f6rebilir nas\u0131l olsa. \u201cUnvanlardan ve k\u0131yafetlerden ba\u015fka bir \u015fey de\u011fi\u015fmemi\u015f\u201d diyebilir. 1840\u2019lar\u0131n kamu memuru ile bug\u00fcn\u00fcn beyaz yakal\u0131s\u0131 aras\u0131nda neredeyse hi\u00e7bir fark olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 idrak edebilir.<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fan\u0131n Fizyolojisi<\/em>, yazar\u0131n\u0131n n\u00fckte ve hiciv dolu dilini ayn\u0131 tatla aktaran \u00e7evirisiyle birka\u00e7 saat i\u00e7inde okunabilecek ama verdi\u011fi okuma keyfiyle birka\u00e7 g\u00fcn sizi \u015fenlendirecek bir kitap. Balzac\u2019\u0131n g\u00f6z\u00fcnden 150 y\u0131l \u00f6ncesinin \u00e7al\u0131\u015fan profillerini okumak ve ofis hayat\u0131n\u0131n ve ofis canl\u0131lar\u0131n\u0131n bunca y\u0131l sonra nas\u0131l olup da bu kadar az de\u011fi\u015fti\u011fini g\u00f6rmek de cabas\u0131…<\/p>\n \u00c7al\u0131\u015fan\u0131n Fizyolojisi, Honore De Balzac, \u00c7ev. M\u00fcnif Sair, Vak\u0131fbank K\u00fclt\u00fcr Yay\u0131nlar\u0131, 2018, 120 s. <\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Beyaz yakal\u0131lar\u0131 nas\u0131l bilirsiniz? Liberalizmin besleyip b\u00fcy\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ve hayli \u015f\u0131martt\u0131\u011f\u0131 bu kitlenin dilimize pelesenk olmas\u0131 ve sosyolojinin ilgi oda\u011f\u0131 olmas\u0131 \u00e7ok eski say\u0131lmaz. Bir ara-orta s\u0131n\u0131f denebilecek beyaz yakal\u0131lar\u0131 \u201cplaza insanlar\u0131\u201d olarak da yaftal\u0131yoruz aram\u0131zda ve onlar \u00f6zel sekt\u00f6rle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f durumda. Kol g\u00fcc\u00fcyle ekme\u011fini kazanan \u201cmavi yakal\u0131lar\u0131n\u201d \u00fcst\u00fcnde konumlanm\u0131\u015f ama iktidar\u0131 kendi i\u015f tan\u0131m\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 […]<\/p>\n","protected":false},"author":482,"featured_media":32174,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[4476,38,513,510,511],"tags":[4500,4501,4502],"class_list":["post-32137","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-180-sayi","category-dergi-sayilari","category-kitapcil","category-surekli-bolumler","category-yayin-dunyasi","tag-calisanin-fizyolojisi","tag-honore-de-balzac","tag-vakifbank-kultur-yayinlari"],"acf":[],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t
\nBalzac bir yandan b\u00fcrokrasiyi doyas\u0131ya hicvederken di\u011fer yandan da bu \u00e7ark\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 insan tiplerini memuriyet derecelerine ve unvanlar\u0131na g\u00f6re t\u00fcm detaylar\u0131yla birka\u00e7 f\u0131r\u00e7a darbesiyle resmediveriyor. Balzac\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 her \u015feyden \u00f6nce Paris\u2019e \u00f6zg\u00fcd\u00fcr:<\/p>\n
\nPeki, \u00c7al\u0131\u015fan\u0131n Fizyolojisi<\/em> kamu memurlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan ama onlar gibi ofis do\u011fal ortam\u0131n\u0131 payla\u015fan, Paris\u2019in sokaklar\u0131nda boy g\u00f6steren, hayatlar\u0131n\u0131 maa\u015flar\u0131yla s\u00fcrd\u00fcren \u00f6zel sekt\u00f6r \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na da uzanm\u0131yor mu diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor insan. Uzanm\u0131yor. Balzac\u2019\u0131n \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 devletin \u00e7al\u0131\u015fan\u0131. Ancak bir yerde \u00f6zel sekt\u00f6rle ilgili k\u0131sa bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131nda anl\u0131yoruz ki…<\/p>\n